ThS. Vũ Xuân Hòa
Học viện Chính sách và Phát triển
(Quanlynhanuoc.vn) – Sau thời gian dài bị ảnh hưởng tiêu cực bởi dịch bệnh Covid-19, ngành du lịch các quốc gia ASEAN nói chung và Việt Nam nói riêng đều phải đối diện với những thách thức mới. Không chỉ cạnh tranh nội địa, ngành Du lịch phải nâng cao lợi thế cạnh tranh du lịch trong nước và quốc tế. Mặt khác, đối với các cơ sở kinh doanh du lịch việc triển khai áp dụng tiêu chuẩn ASEAN sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch và hiệu quả quản lý điểm đến, nâng cao năng lực cạnh tranh phát triển của du lịch địa phương.
Từ khóa: Tiêu chuẩn du lịch ASEAN, kinh nghiệm phát triển du lịch, phát triển du lịch bền vững.
1. Khái quát tiêu chuẩn du lịch ASEAN
Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) đã nghiên cứu, xây dựng Chiến lược phát triển du lịch ASEAN giai đoạn 2016 – 2025, trong đó có nội dung ưu tiên phát triển du lịch xanh và bền vững, hài hòa, thống nhất, có hiệu quả.
Thứ nhất, nâng cao khả năng cạnh tranh của ASEAN trở thành một điểm đến toàn cầu gắn kết sở hữu nhiều sản phẩm bền vững. Tăng cường tiếp thị và quảng bá điểm đến ASEAN với nhiều trải nghiệm du lịch độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa khu vực. Theo đó, yêu cầu đặt ra là cần bảo đảm cơ sở hạ tầng đầy đủ, qua đó sẽ mở rộng kết nối, nâng cấp tiêu chuẩn chất lượng các cơ sở và dịch vụ du lịch cũng như giúp việc đi lại ngày càng thuận tiện và tăng cường an ninh, an toàn cho du lịch. Yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu này là thu hút đầu tư vào ngành du lịch ASEAN.
Thứ hai, du lịch ASEAN cần bảo đảm tính bền vững, do đó các bên phải hợp tác chặt chẽ, đặc biệt chú trọng tăng cường sự tham gia của cộng đồng địa phương và khu vực công – tư trong chuỗi giá trị du lịch; an ninh, an toàn; ưu tiên bảo vệ, tu bổ các di sản thiên nhiên và văn hóa, đồng thời tăng cường khả năng ứng phó của du lịch ASEAN với môi trường và biến đổi khí hậu.
Đến nay, đã có 8 tiêu chuẩn du lịch ASEAN được các Bộ trưởng Du lịch trong ASEAN thông qua và áp dụng trong toàn khu vực, đó là: (1) Tiêu chuẩn Khách sạn xanh ASEAN (Thái Lan chủ trì xây dựng, công bố năm 2016). (2) Tiêu chuẩn Nhà ở có phòng cho khách du lịch thuê ASEAN (Malaysia chủ trì xây dựng, công bố năm 2016). (3) Tiêu chuẩn Du lịch cộng đồng ASEAN (Campuchia chủ trì xây dựng, công bố năm 2016, sửa đổi 01/2022). (4) Tiêu chuẩn Địa điểm tổ chức MICE ASEAN (Thái Lan chủ trì xây dựng, công bố năm 2016 và bổ sung năm 2018). (5) Tiêu chuẩn Sản phẩm du lịch bền vững ASEAN (Campuchia chủ trì xây dựng, công bố năm 2016. (6) Tiêu chuẩn Thành phố du lịch sạch ASEAN (Campuchia chủ trì xây dựng, công bố năm 2016). (7) Tiêu chuẩn Spa ASEAN (Thái Lan chủ trì xây dựng, công bố năm 2016). (8) Tiêu chuẩn Nhà vệ sinh công cộng ASEAN (Thái Lan chủ trì xây dựng, công bố năm 2016).
Kế hoạch thực hiện Chiến lược du lịch ASEAN giai đoạn 2016 – 2025, nêu rõ 10 hành động chiến lược được tổng hợp trong bảng dưới đây:
Bảng 1: 10 hành động chiến lược ASEAN giai đoạn 2016 – 2025)
| Hành động chiến lược ASEAN (2016-2025) | Tác động của ASTA |
| Tăng cường quảng bá, tiếp thị | Trực tiếp |
| Đa dạng hóa sản phẩm du lịch | Gián tiếp |
| Thu hút đầu tư du lịch | Gián tiếp |
| Nâng cao số lượng và chất lượng nguồn nhân lực | Trực tiếp |
| Triển khai và mở rộng các tiêu chuẩn ASEAN về cơ sở vật chất, dịch vụ và điểm đến | Trực tiếp |
| Thực hiện, mở rộng kết nối và cơ sở hạ tầng điểm đến | Lan tỏa |
| Tăng cường tạo thuận lợi cho du lịch | Lan tỏa |
| Nâng cao hiệu quả tham gia của cộng đồng địa phương và khu vực công – tư trong chuỗi giá trị du lịch | Trực tiếp |
| Đảm bảo an ninh, an toàn; ưu tiên quản lý và bảo vệ di sản | Trực tiếp |
| Nâng cao năng lực ứng phó với bảo vệ môi trường và biến đổi khí hậu | Trực tiếp |
Hằng năm, Ban Thư ký ASEAN sẽ thông báo về việc tổ chức “Giải thưởng du lịch ASEAN” để trao giải cho các đơn vị đáp ứng tiêu chuẩn du lịch ASEAN. Cơ quan/Tổ chức du lịch quốc gia của các nước thành viên sẽ thông báo cho các đơn vị kinh doanh du lịch để đăng ký. Các quyền lợi và đặc quyền của các đơn vị, tổ chức, địa phương và quốc gia thành viên được chứng nhận chủ yếu liên quan đến việc được tiếp cận các chương trình quảng bá và hỗ trợ do các cơ quan quản lý du lịch thực hiện. Về cơ bản, các đơn vi, tổ chức, địa phương và quốc gia thành viên sẽ được hưởng các quyền lợi từ việc xây dựng thương hiệu theo tiêu chuẩn ASEAN trong phát triển du lịch.
Các quyền lợi cụ thể của các đơn vị/doanh nghiệp khi đạt Giải thưởng Du lịch ASEAN: được cấp chứng nhận tiêu chuẩn ASEAN, logo và biển đồng để trưng bày; được quảng bá trên trang web chính thức của Tổ chức ASEAN (http://www.asean.org); được quảng bá tại các sự kiện, lễ hội, diễn đàn du lịch ASEAN và quốc tế; danh sách ưu tiên trên các trang web và tài liệu quảng bá của Cơ quan du lịch quốc gia; được ưu tiên tham gia các hội chợ du lịch trong nước và quốc tế do Cơ quan Du lịch quốc gia tổ chức.
Bảng 2. Thời hạn/hiệu lực của các giải thưởng du lịch ASEAN
| STT | Tiêu chuẩn | Thời hạn/hiệu lực |
| 1 | Khách sạn xanh ASEAN | 03 năm |
| 2 | Du lịch cộng đồng ASEAN | 02 năm |
| 3 | Địa điểm tổ chức MICE ASEAN | 03 năm |
| 4 | Nhà vệ sinh công cộng ASEAN | 02 năm |
| 5 | Nhà ở có phòng cho khách du lịch thuê ASEAN | 03 năm |
| 6 | Sản phẩm du lịch bền vững ASEAN | 02 năm |
| 7 | Thành phố du lịch sạch ASEAN | 03 năm |
| 8 | Dịch vụ Spa ASEAN | 02 năm |
2. Thực tiễn áp dụng tiêu chuẩn du lịch ASEAN ở Việt Nam
Việt Nam hội nhập ASEAN về du lịch là một quá trình lâu dài và liên tục trong 27 năm qua. Các hoạt động phát triển du lịch của Việt Nam đóng góp tích cực trong việc duy trì đoàn kết nội khối, tăng cường hợp tác giữa các nước thành viên cũng như giữa ASEAN với các đối tác bên ngoài, góp phần không nhỏ vào sự phát triển của ASEAN. Phương châm hành động phát triển du lịch của Việt Nam tại Nghị quyết số 82/NQ-CP là: “Sản phẩm đặc sắc – Dịch vụ chuyên nghiệp – Thủ tục thuận tiện, đơn giản – Giá cả cạnh tranh – Môi trường vệ sinh sạch đẹp – Điểm đến an toàn, văn minh, thân thiện”. Thực tiễn cũng góp phần khẳng định sự phục hồi ấn tượng của du lịch Việt Nam trong năm 2024 khi đón được 17,6 triệu lượt khách quốc tế tăng 40% so với năm 2023, phục vụ 110 triệu lượt khách nội địa và tổng thu du lịch đạt 840 nghìn tỷ đồng.
Tính đến tháng 2/2025, Việt Nam có 27/63 tỉnh, thành phố: Hòa Bình, Sơn La, Lai Châu, Lào Cai, Hà Giang, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Hà Nội, Hải Phòng, Vĩnh Phúc, Hải Dương, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Thừa Thiên Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Hồ Chí Minh, Bà Rịa – Vũng Tàu, Cần Thơ, Bến Tre, Vĩnh Long, Trà Vinh, Kiên Giang đã triển khai áp Tiêu chuẩn ASEAN trong phát triển du lịch và đạt các giải thưởng du lịch ASEAN, trong khuôn khổ Diễn đàn Du lịch ASEAN (ATF).
Tuy nhiên, có sự chênh lệch giữa các địa phương khi triển khai áp dụng Tiêu chuẩn ASEAN trong phát triển du lịch do đặc thù về điều kiện phát triển du lịch tại mỗi địa phương là khác nhau, dẫn đến kết quả có địa phương tính đến nay chỉ triển khai áp dụng được 1 tiêu chuẩn trên tổng số 8 tiêu chuẩn nhưng cũng có những địa phương triển khai áp dụng được 7 trên tổng số 8 tiêu chuẩn (tỉnh Quảng Nam). Tính đến tháng 2/2025, chưa có địa phương nào trong cả nước triển khai áp dụng được đầy đủ 8/8 Tiêu chuẩn ASEAN trong phát triển du lịch.
Trong tổng số 8 tiêu chuẩn du lịch của Bộ Tiêu chuẩn ASEAN trong phát triển du lịch thì cũng có sự chênh lệch về kết quả thực tiễn triển khai, bởi có những tiêu chuẩn được triển khai áp dụng và đạt Giải thưởng du lịch ASEAN với số địa phương nhận giải nhiều (18/27 tỉnh, thành – tiêu chuẩn Địa điểm tổ chức MICE ASEAN), nhưng cũng có những tiêu chuẩn triển khai áp dụng được ít hoặc không đạt được giải thưởng (2/27 tỉnh, thành – tiêu chuẩn Nhà vệ sinh công cộng ASEAN). Việc các địa phương, doanh nghiệp du lịch của Việt Nam áp dụng tiêu chuẩn ASEAN trong phát triển du lịch đã góp phần bảo đảm chất lượng và an toàn để du khách có trải nghiệm du lịch tốt hơn. Các địa phương sẽ khai thác phát huy những tiềm năng về thiên nhiên và văn hóa theo hướng hiệu quả và bền vững hơn. Tập trung thu hút khách du lịch trong nước và quốc tế đến các điểm du lịch cộng đồng để tạo công ăn việc làm, sinh kế phát triển bền vững cho người dân.
Tiêu chuẩn ASEAN đặt ra những yêu cầu về phát triển du lịch và quản lý điểm đến nhằm giảm tiêu thụ năng lượng, sử dụng tài nguyên tự nhiên một cách bền vững và xử lý chất thải hiệu quả. Sau khi đạt giải thưởng du lịch ASEAN, các đơn vị, doanh nghiệp, địa phương trong nước đều rất nỗ lực duy trì chất lượng để phục vụ du khách xứng tầm với danh hiệu đạt được của tiêu chuẩn ASEAN, đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá để các doanh nghiệp du lịch khác thấy được giá trị khi đạt tiêu chuẩn ASEAN, mạnh dạn đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng phục vụ.
Thực tế cho thấy các địa phương vẫn đang gặp một số khó khăn trong công tác thực hiện. Một số tiêu chuẩn ASEAN trong phát triển du lịch vẫn còn khó áp dụng trên địa bàn từng tỉnh, đòi hỏi cần có thời gian triển khai và nguồn lực thực hiện. Bên cạnh đó, nhận thức về phát triển du lịch bền vững của một số tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân chưa được chú trọng ngay từ các hoạt động đầu tư, phát triển các sản phẩm du lịch. Các cơ chế, chính sách đồng bộ để thúc đẩy phát triển du lịch bền vững cũng như các quy định, hướng dẫn cụ thể về quy hoạch chưa được ban hành, chi phí đầu tư ban đầu khá lớn để phát triển những giải pháp xanh, bảo vệ môi trường, phát triển cộng đồng…
3. Khuyến nghị một số giải pháp
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực như hiện nay, các cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch đã có sự đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại, trang bị kiến thức nghiệp vụ cho đội ngũ nhân lực, thường xuyên nâng cấp các dịch vụ tiện ích để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách du lịch. Để thích ứng với xu thế phát triển chung của khu vực và quốc tế, việc chuẩn hóa dịch vụ của các cơ sở dịch vụ du lịch là điều kiện quan trọng, cần thiết trong lộ trình phát triển, nâng cao chất lượng điểm đến cho địa phương.
Việc áp dụng tiêu chuẩn du lịch ASEAN sẽ bảo đảm chất lượng và an toàn cho du khách. Trong đó, ứng dụng các tiêu chí và quy định về an ninh, an toàn, vệ sinh và môi trường theo tiêu chuẩn du lịch ASEAN sẽ là cơ sở để du khách được bảo vệ và có trải nghiệm du lịch tốt nhất. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp du lịch áp dụng theo tiêu chuẩn du lịch ASEAN trong việc thiết kế, xây dựng sẽ tạo sự tin tưởng cho khách du lịch. Việc áp dụng rộng rãi tiêu chuẩn du lịch ASEAN sẽ tạo ra một môi trường du lịch tốt nhất, bảo đảm cho du khách được trải nghiệm thoải mái và an tâm khi tham gia các hoạt động du lịch tại địa phương.
Việc áp dụng tiêu chuẩn du lịch ASEAN sẽ giúp bảo đảm các hoạt động du lịch được thực hiện một cách bền vững và nâng tầm ngành du lịch hội nhập quốc tế. Tiêu chuẩn này đặt ra các yêu cầu về quản lý và giảm tiêu thụ năng lượng, sử dụng tài nguyên tự nhiên một cách bền vững và xử lý chất thải một cách hiệu quả. Bằng cách tuân thủ tiêu chuẩn này, có thể giảm thiểu tác động tiêu cực lên môi trường và duy trì sự cân bằng hài hòa giữa phát triển du lịch và bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Để khắc phục những khó khăn, thách thức và từ thực tiễn áp dụng tại các địa phương, những gợi ý, đề xuất về giải pháp tiếp tục quan tâm triển khai, thực hiện tốt các Tiêu chuẩn ASEAN trong phát triển du lịch, như:
Thứ nhất, đẩy mạnh tuyên truyền về việc thực hiện các Tiêu chuẩn ASEAN trong phát triển du lịch và Giải thưởng du lịch ASEAN đến các doanh nghiệp, đơn vị kinh doanh du lịch tại địa phương; phổ biến các mô hình mới, cách làm hay trên các phương tiện thông tin đại chúng để tạo sức lan tỏa; thường xuyên cập nhật thông tin về việc hoạt động, quy mô cũng như tầm ảnh hưởng của các doanh nghiệp để có những định hướng chính xác cho các đơn vị tham gia từng loại giải thưởng.
Thứ hai, cần nâng cấp cơ sở hạ tầng, tổ chức thực hiện và quản lý quy hoạch, thu hút các dự án đầu tư phát triển sản phẩm du lịch.
Thứ ba, cần tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ, người lao động trong ngành du lịch và người dân về phát triển du lịch theo định hướng tăng trưởng toàn diện, phát triển du lịch bền vững; nâng cao ý thức, trách nhiệm của khách du lịch và cộng đồng dân cư tại các điểm đến về bảo vệ tài nguyên và môi trường du lịch,…
Thứ tư, các cơ quan quản lý du lịch từ trung ương đến địa phương cần có kế hoạch truyền thông rõ ràng, hiệu quả cho địa phương; đề xuất các cơ chế, chính sách hỗ trợ truyền thông Tiêu chuẩn ASEAN trong phát triển du lịch và Giải thưởng du lịch ASEAN mà các doanh nghiệp đạt được để thu hút nhiều hơn nữa các doanh nghiệp tham gia.
Tài liệu tham khảo:
1. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam. Tiêu chuẩn du lịch ASEAN. https://ats.vietnamtourism.gov.vn.
2. Cục du lịch quốc gia Việt Nam. Chiến lược phát triển du lịch ASEAN đến năm 2025: Định hướng phát triển xanh, toàn diện và dựa trên tri thức. https://vietnamtourism.gov.vn/post/27797.
3. Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam. Tóm lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN(AEC). https://aecvcci.vn/tin-tuc-n5054/tom-luoc-cong-dong-kinh-te-asean-aec.htm.
4. Thủ tướng Chính phủ (2023). Nghị quyết số 82/NQ-CP về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu đẩy nhanh phục hồi, tăng tốc phát triển du lịch hiệu quả, bền vững.
5. Viện Nghiên cứu và Phát triển Du lịch. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch bền vững trong bối cảnh phát triển. https://itdr.org.vn/nghien_cuu/cac-yeu-to-anh-huong-den-phat-trien-du-lich-ben-vung-trong-boi-canh-phat-trien/.
