TS. Phạm Hoàng Anh
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Trước sự tác động của xu thế thời đại cũng như do mặt trái của nền kinh tế thị trường đã làm cho một bộ phận thanh niên, trong đó có sĩ quan trẻ trong quân đội đang dần phai nhạt niềm tin, lý tưởng cách mạng, sống một cách thực dụng và xa rời những nét truyền thống văn hoá tốt đẹp vốn có của dân tộc ta. Công tác bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống cho sĩ quan trẻ trong quân đội bên cạnh những kết quả đã đạt được, vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định. Do đó, việc rút ra những bài học kinh nghiệm góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng bồi dưỡng lối sống cho sĩ quan trẻ trong giai đoạn hiện nay.
Từ khóa: Bài học kinh nghiệm; lối sống xã hội chủ nghĩa; sĩ quan trẻ; Quân đội nhân dân Việt Nam.
1. Đặt vấn đề
Nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa (XHCN), nhiệm vụ xây dựng quân đội thời kỳ mới đòi hỏi quân đội phải được xây dựng vững mạnh toàn diện, lấy xây dựng về chính trị làm cơ sở, bảo đảm cho quân đội trung thành vô hạn với Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân, kiên định mục tiêu, lý tưởng chiến đấu vì độc lập dân tộc, vì chủ nghĩa xã hội; kiên quyết đấu tranh với những biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống trong quân nhân, nhất là với đội ngũ sĩ quan trẻ. Xây dựng, phát triển đội ngũ sĩ quan trẻ có phẩm chất chính trị, đạo đức và năng lực toàn diện, hoàn thành chức trách và nhiệm vụ được giao, trong đó bồi dưỡng lối sống XHCN là một nội dung quan trọng, cấp thiết hiện nay, là công việc thường xuyên, lâu dài của Đảng, Nhà nước, của cấp ủy và chỉ huy các cấp trong quân đội.
2. Kết quả bồi dưỡng lối sống xã hội chủ nghĩa cho sĩ quan trẻ trong Quân đội nhân dân Việt Nam
Từ khi thực hiện công cuộc đổi mới đến nay, tình hình kinh tế – xã hội ở nước ta đã có nhiều chuyển biến tích cực. Thắng lợi, thành tựu trong công cuộc đổi mới đất nước củng cố thêm niềm tin của các tầng lớp nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, vào sự nghiệp phát triển đất nước theo định hướng XHCN. Chính trong khung cảnh xã hội đó đã củng cố niềm tin của sĩ quan trẻ vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN, nâng cao giác ngộ mục tiêu, lý tưởng chiến đấu, củng cố tinh thần sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập dân tộc, vì chủ nghĩa xã hội ở đội ngũ sĩ quan trẻ hiện nay. Đội ngũ sĩ quan trẻ ngày càng nhận rõ hơn vinh dự và trách nhiệm của mình trong xây dựng quân đội vững mạnh, hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc XHCN trong thời kỳ mới.
Sĩ quan trẻ là những con người mới trưởng thành, kinh nghiệm sống còn ít, nhưng phần đông sĩ quan trẻ chững chạc, vững vàng về tư tưởng chính trị, có đạo đức, lối sống tích cực. Điều này có được là do được sống và rèn luyện trong tổ chức quân sự. Với trọng trách lãnh đạo, chỉ huy trung đội, đại đội và tương đương, đã tạo cho nhiều sĩ quan trẻ trưởng thành nhanh.
Những năm qua, cuộc vận động xây dựng môi trường văn hóa quân sự tiếp tục được duy trì, đẩy mạnh. Môi trường xã hội đó đã tạo điều kiện cho sĩ quan trẻ giải quyết hài hòa các mối quan hệ, biết điều chỉnh nhu cầu lợi ích, biết đặt công việc lên trên những toan tính cá nhân, toàn tâm toàn ý xây dựng đơn vị.
Sự quan tâm giáo dục, bồi dưỡng lối sống cho sĩ quan trẻ của cấp ủy, chỉ huy các đơn vị là nhân tố quan trọng hàng đầu, quyết định đến sự phát triển lối sống XHCN của đội ngũ này. Sự quan tâm đó thể hiện ở các nghị quyết lãnh đạo của tổ chức Đảng và cấp ủy Đảng các cấp, ở kế hoạch bồi dưỡng lối sống của người chỉ huy, ở việc tích cực tìm tòi đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp bồi dưỡng lối sống XHCN cho sĩ quan trẻ.
Tuy nhiên, trước tác động tiêu cực của cơ chế thị trường và biến đổi kinh tế – xã hội, một số cấp ủy và chỉ huy ở đơn vị cơ sở còn có biểu hiện coi nhẹ giáo dục, bồi dưỡng lối sống XHCN cho đội ngũ sĩ quan trẻ; chất lượng đội ngũ sĩ quan trẻ hiện nay và ý thức tự giác rèn luyện của một bộ phận sĩ quan trẻ chưa cao.
Những tác động của kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay, một mặt, tạo ra nhu cầu xã hội của tính tích cực trong lao động sản xuất, mặt khác dẫn đến sự tha hoá về đạo đức, lối sống xã hội. Trong nền kinh tế thị trường, chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng có điều kiện trỗi dậy và phát triển, tạo nên cách sống vì đồng tiền mà chà đạp nên đạo đức, nhân phẩm, Đảng ta đã chỉ rõ: “tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa bị đẩy lùi; có mặt, có bộ phận còn diễn biến phức tạp hơn”1. Chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng đãlàm cho con người ta chú tâm lo cho lợi ích cá nhân mà sao nhãng lý tưởng sống cao đẹp, tinh thần sống vì mọi người. Nhận định về điều này, Đại hội XIII của Đảng đã nêu lên những tồn tại, hạn chế: “Một bộ phận cán bộ, đảng viên phai nhạt lý tưởng, giảm sút ý chí, ngại khó, ngại khổ, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”…”2. Cùng với đó, mặt trái của kinh tế thị trường thị trường đã và đang tác động đến sĩ quan trẻ, hình thành lối sống thực dụng ở một số sĩ quan, ảnh hưởng tiêu cực đến phát triển lối sống XHCN.
Công cuộc đổi mới đất nước đã tạo ra bước phát triển nhanh về kinh tế và có sự biến đổi xã hội. Theo tiếp cận cấu trúc – hành vi, biến đổi xã hội thể hiện ở hai nội dung chính: biến đổi cơ cấu xã hội và biến đổi hệ thống giá trị.
Biến đổi hệ giá trị ở nước ta hiện nay tạo ra sự biến động về lối sống theo khuynh hướng vừa phù hợp, vừa không phù hợp với quá trình phát triển đất nước theo định hướng XHCN. Trong sự diễn biến phức tạp về biến đổi hệ giá trị, biến động về lối sống, một số cấp uỷ và chỉ huy đơn vị cơ sở có biểu hiện coi nhẹ giáo dục lối sống XHCN, ít quan tâm việc đấu tranh phòng, chống, khắc phục tác động tiêu cực của biến đổi hệ giá trị, biến động lối sống trong xã hội đến đội ngũ sĩ quan trẻ. Sự sao nhãng đó đã làm hạn chế đến việc phát triển lối sống XHCN trong đội ngũ này và là một nguyên nhân của những hạn chế trong bồi dưỡng lối sống XHCN cho đội ngũ sĩ quan trẻ hiện nay.
3. Giải pháp bồi dưỡng lối sống xã hội chủ nghĩa cho sĩ quan trẻ
Một là, thường xuyên nâng cao nhận thức cho lãnh đạo, chỉ huy các cấp về tầm quan trọng của việc bồi dưỡng lối sống XHCN cho sĩ quan trẻ.
Nhận thức của cấp ủy, người chỉ huy về tầm quan trọng bồi dưỡng lối sống XHCN cho sĩ quan trẻ không chỉ thể hiện ở việc ra nghị quyết mà phải thể hiện ở kế hoạch và tổ chức thực hiện. Sự chuyển hóa từ nhận thức đến tổ chức thực hiện là kinh nghiệm và là yêu cầu bức xúc trong xây dựng lối sống XHCN cho sĩ quan trẻ hiện nay.
Trên thực tế việc xây dựng lối sống XHCN cho sĩ quan trẻ luôn có trong nghị quyết lãnh đạo của cấp ủy các cấp nhưng việc tổ chức thực hiện lại không đều, ở nhiều đơn vị còn kém hiệu quả. Trong điều kiện biến đổi kinh tế – xã hội diễn ra mạnh như hiện nay, yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc XHCN ngày càng cao, kẻ thù đang tìm cách mua chuộc, lôi kéo làm tha hóa đội ngũ sĩ quan thì việc xây dựng lối sống XHCN cho sĩ quan trẻ luôn phải là ý thức thường trực trong mỗi cấp ủy viên và người chỉ huy các cấp trong quân đội hiện nay. Mọi biểu hiện lơ là, sao nhãng vấn đề này đều có thể dẫn đến hậu quả làm tha hóa về đạo đức, lối sống trong đội ngũ sĩ quan trẻ.
Trong điều kiện hiện nay, việc xây dựng lối sống XHCN cho sĩ quan trẻ là một cuộc đấu tranh giai cấp trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, trong xây dựng nhân tố con người cán bộ trong lực lưọng vũ trang cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN, xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị, nhằm thực hiện mục tiêu “Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng”3.
Hai là, tích cực đổi mới nội dung, đa dạng hóa các hình thức, phương pháp bồi dưỡng lối sống XHCN cho đội ngũ sĩ quan trẻ.
Nội dung, hình thức giữ vai trò quan trọng, quyết định kết quả bồi dưỡng lối sống cho đội ngũ sĩ quan trẻ. Công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN, xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị luôn đặt ra những đòi hỏi mới về xây dựng con người mới XHCN trong lực lượng vũ trang, đồng thời luôn đặt ra những nội dung, yêu cầu mới về lối sống XHCN của quân nhân nói chung, của đội ngũ sĩ quan trẻ nói riêng. Mỗi thế hệ sĩ quan có những đặc trưng xã hội, làm nên nét đặc thù của thế hệ mình. Đặc trưng xã hội của mỗi thế hệ sĩ quan đòi hỏi phải không ngừng cải biến nội dung và hình thức bồi dưỡng lối sống XHCN. Việc nắm bắt sự vận động, biến đổi của cuộc sống, đặc trưng xã hội của đối tượng xây dựng để xây dựng nội dung, hình thức bồi dưỡng lối sống XHCN cho đội ngũ sĩ quan trẻ là một đòi hỏi tất yếu khách quan. Không thường xuyên đổi mới nội dung, hình thức sẽ dẫn đến hoạt động bồi dưỡng lối sống XHCN cho đội ngũ sĩ quan trẻ kém hiệu quả.
Kinh nghiệm bồi dưỡng lối sống cho đội ngũ sĩ quan trẻ ở các đơn vị cơ sở thời gian vừa quan đã cho thấy, việc đổi mới nội dung, hình thức phải là công việc thường xuyên của cấp ủy, người chỉ huy, của các tổ chức. Một trong những kinh nghiệm đó, trên cơ sở nắm vững tình hình, nhiệm vụ, phân tích đúng tình hình tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của đội ngũ sĩ quan trẻ để xác định nội dung, hình thức bồi dưỡng lối sống XHCN.
Ba là, kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, phát huy tính tự giác, tự bồi dưỡng lối sống XHCN của đội ngũ sĩ quan trẻ.
Bồi dưỡng lối sống XHCN cho đội ngũ sĩ quan trẻ mang tính chất của một cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh ý thức hệ giữa hệ tư tưởng vô sản và tư tưởng tư sản trong xây dựng con người mới XHCN. Kẻ thù đã và đang sử dụng mọi thủ đoạn hòng làm tha hoá tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống một bộ phận cán bộ, đảng viên, trong đó có đội ngũ sĩ quan quân đội, nhất là sĩ quan trẻ. Hơn nữa, sĩ quan trẻ là những nhân cách đang trưởng thành, họ dễ ngộ nhận, dễ vấp ngã trước thủ đoạn mua chuộc, lôi kéo của kẻ thù và sự cuốn hút của cơ chế thị trường. Vì vậy, phải tích cực bồi dưỡng lối sống XHCN, đồng thời phải đấu tranh với những tác động tiêu cực, biểu hiện sai trái về đạo đức, lối sống của đội ngũ sĩ quan trẻ. “Xây” phải kết hợp chặt chẽ với “chống” trong bồi dưỡng lối sống XHCN cho đội ngũ sĩ quan trẻ. Trong đó “xây” giữ vai trò chủ đạo nhưng phòng, chống không được xem nhẹ.
Cần coi trọng nâng cao chất lượng tự phê bình, phê bình trong sinh hoạt Đảng và trong ngày văn hóa chính trị tinh thần hàng tháng; đẩy mạnh sinh hoạt dân chủ ở cơ sở, tổ chức tốt đối thoại giữa cán bộ với chiến sĩ theo chế độ quy định; chú trọng đẩy mạnh công tác kiểm tra đảng viên và nắm vững các quan hệ xã hội cơ bản của sĩ quan, đảng viên. Việc nắm vững các quan hệ xã hội của sĩ quan là công việc khó nhưng rất cần thiết hiện nay. Bởi vì, thời bình, sĩ quan có điều kiện giao tiếp xã hội, mở rộng các quan hệ xã hội, thông qua đó mở mang sự hiểu biết về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội,… Nhưng họ cũng dễ bị tha hóa trước tác động bởi mặt trái của cơ chế thị trường, dễ bị các phần tử thoái hóa, biến chất lôi kéo, mua chuộc nếu không thường xuyên rèn luyện ý thức tinh thần cách mạng.
Để nâng hiệu quả bồi dưỡng lối sống XHCN cho đội ngũ sĩ quan trẻ cần phát huy cho được tính tự giác tu dưỡng, rèn luyện của đội ngũ này. Sĩ quan trẻ vừa là đối tượng vừa là chủ thể xây dựng lối sống XHCN. Tính tự giác tu dưỡng rèn luyện đạo đức lối sống của đội ngũ sĩ quan trẻ giữ vai trò quan trọng góp phần quyết định đến hình thành, phát triển lối sống XHCN của đội ngũ sĩ quan trẻ hiện nay.
4. Kết luận
Bồi dưỡng lối sống XHCN cho đội ngũ sĩ quan trẻ là một yêu cầu khách quan của quá trình xây dựng quân đội vững mạnh toàn diện, lấy xây dựng về chính trị làm cơ sở, nền tảng, nhằm đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ chiến đấu bảo vệ Tổ quốc XHCN thời kỳ mới.
Việc bồi dưỡng lối sống XHCN cho đội ngũ sĩ quan trẻ đã được các đơn vị tiến hành thường xuyên, với nội dung, hình thức, phương pháp luôn được đổi mới. Lối sống XHCN của đội ngũ sĩ quan trẻ ngày càng được củng cố, phát triển, về cơ bản đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN và yêu cầu xây dựng quân đội thời kỳ mới.
Chú thích:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2016). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII. H. Văn phòng Trung ương Đảng, tr. 185.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 91.
3. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 14, H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 435.
Tài liệu tham khảo:
1. Kim Ngọc Đại (2022). Đấu tranh phòng, chống suy thoái về đạo đức, lối sống của đội ngũ sĩ quan trẻ trong quân đội. Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số 01/2022, tr. 34 – 36.
2. Lại Ngọc Hải (chủ biên, 2002). Định hướng giá trị nhân cách đội ngũ sĩ quan trẻ quân đội nhân dân hiện nay. H. NXB Hội nhà văn.
3. Phạm Xuân Hảo (chủ biên, 2010). Bồi dưỡng lối sống xã hội chủ nghĩa cho sĩ quan trẻ hiện nay. H. NXB Quân đội nhân dân.
4. Lê Thị Hoài (2019). Các yếu tố tác động đến lối sống thanh niên và một số biện pháp nhằm giáo dục lối sống cho thanh niên Việt Nam hiện nay. Tạp chí Giáo dục, số đặc biệt tháng 7/2019, tr. 272 – 277.
5. Đào Thu Hương (2016). Tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh niên Việt Nam trong bối cảnh hội nhập văn hóa hiện nay. Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông, số 5, tr. 47 – 51.
