TS. Nguyễn Thanh Long
Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh
TS. Phan Tấn Hùng
Học viện Cán bộ TP. Hồ Chí Minh
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết phân tích những thuận lợi, khó khăn trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại TP. Hồ Chí Minh thời gian qua. Mô hình đã góp phần tinh gọn bộ máy, tăng tính chủ động của chính quyền cơ sở, cai thiện hiệu quả quản lý đô thị và cung ứng dịch vụ công. Tuy nhiên, thực tiễn cũng bộ lộ một số hạn chế, khó khăn, như: sự chồng chéo chức năng, khác biệt về năng lực giữa các địa bàn, áp lực quản lý dân số lớn cùng với yêu cầu phối hợp liên thông giữa các cấp chính quyền. Trên cơ sở đó, đưa ra một số đề xuất nhằm hoàn thiện mô hình theo hướng linh hoạt, hiệu quả và phù hợp với đặc thù của đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh.
Từ khóa: TP. Hồ Chí Minh, chính quyền địa phương hai cấp, thuận lợi, khó khăn, quản lý nhà nước.
1. Đặt vấn đề
Việc xây dựng chính quyền địa phương hai cấp tại TP. Hồ Chí Minh xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong quản lý đô thị hiện đại cũng như trong công cuộc cải cách hiện nay của đất nước. Mô hình tổ chức của chính quyền hai cấp hướng đến việc tinh gọn bộ máy, tăng tính chuyên nghiệp, tập trung quyền điều hành, giảm tầng nấc trung gian, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động, quản lý của chính quyền Thành phố. Trong bối cảnh dân số thành phố đang tăng nhanh, yêu cầu phục vụ người dân, doanh nghiệp ngày càng cao, mô hình chính quyền hai cấp được kỳ vọng là giải pháp để TP. Hồ Chí Minh tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ Nhân dân.
Tuy nhiên, việc chuyển đổi từ mô hình chính quyền ba cấp sang hai cấp là một quá trình không đơn giản. Quá trình này không chỉ đơn thuần là sáp nhập hoặc giảm bớt tổ chức, mà còn đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ về cơ cấu tổ chức, phân cấp, phân quyền, cơ chế vận hành, cơ chế kiểm soát quyền lực, cũng như sự chuyển đổi về tư duy quản trị của đội ngũ cán bộ, công chức. Mô hình mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong điều hành và phục vụ công dân.
TP. Hồ Chí Minh có những điều kiện thuận lợi để triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Việc tổ chức lại chính quyền đô thị phù hợp với xu hướng hiện đại hóa nền hành chính, tăng cường quản lý tập trung, giảm thủ tục trung gian, đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển kinh tế số, đô thị thông minh, quản trị công hiện đại. Đây là những tiền đề quan trọng giúp TP. Hồ Chí Minh thuận lợi hơn khi xây dựng và vận hành mô hình chính quyền hai cấp. Tuy nhiên, quá trình xây dựng và vận hành mô hình chính quyền hai cấp tại TP. Hồ Chí Minh không tránh khỏi những khó khăn, thách thức lớn. Trước những thuận lợi và thách thức đặt ra, việc nghiên cứu sâu sắc về mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại TP. Hồ Chí Minh là hết sức cần thiết.
2. Thực tiễn trong hoạt động của mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở TP. Hồ Chí Minh hiện nay
2.1. Thuận lợi
Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại TP. Hồ Chí Minh diễn ra trong bối cảnh thành phố đã có nhiều năm chuẩn bị về định hướng phát triển đô thị đặc biệt, cải cách hành chính và chuyển đổi số. Những bước đi chiến lược này tạo nền tảng thuận lợi để vận hành mô hình mới một cách hiệu quả và phù hợp với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững. Đến nay, bộ máy chính quyền địa phương hai cấp đã cơ bản kiện toàn tổ chức và nhân sự, vận hành tương đối thông suốt, không gián đoạn, bảo đảm phục vụ Nhân dân ngày một tốt hơn. Cải cách hành chính và chuyển đổi số đạt được nhiều kết quả tích cực. Việc sắp xếp trụ sở, tài sản công được triển khai nghiêm túc, tiết kiệm ngân sách, nhiều cơ sở được chuyển đổi công năng phục vụ cộng đồng, Nhân dân đồng thuận, ủng hộ chủ trương lớn, chính sách của Đảng, Nhà nước1.
Những thuận lợi nổi bật được biểu hiện trên một số phương diện sau:
Thứ nhất, về tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý. Tinh giản được đầu mối trung gian, giảm sự chồng chéo trong chức năng, nhiệm vụ giữa các cấp hành chính. Việc bỏ cấp huyện và tổ chức chính quyền theo mô hình hai cấp giúp rút ngắn tầng nấc trung gian, tăng tính tập trung trong chỉ đạo, điều hành. TP. Hồ Chí Minh đã hợp nhất 273 phường, xã, thị trấn trước đây còn 102 đơn vị (tính chung toàn bộ sau sáp nhập tỉnh là 168 đơn vị cấp xã).
Thay vì qua nhiều khâu như trước đây, các chỉ đạo từ tỉnh đến xã/phường được truyền đạt trực tiếp, rút ngắn thời gian xử lý và giảm đáng kể chi phí hành chính2. Qua đó, quy trình ra quyết định và triển khai chính sách trở nên nhanh chóng, linh hoạt và hiệu quả hơn. Khi khâu trung gian trong thực hiện các thủ tục hành chính được cắt giảm sẽ giúp gia tăng thu hút đầu tư, giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp, người dân. Việc này cũng sẽ tạo ra không gian rộng hơn để phát triển kinh tế – xã hội, không bị bó hẹp trong phạm vi địa giới hành chính cấp quận, huyện. Khi cấp thành phố quản lý trực tiếp cấp phường, xã thì quyết định có thể được đưa ra nhanh chóng, kịp thời giúp phản ứng nhanh với các vấn đề phát sinh. Bên cạnh đó, cũng có thể tăng cường thêm tính trách nhiệm và minh bạch trong quản lý nhà nước.
Thứ hai, tăng cường phân cấp, phân quyền. Với việc giảm cấp trung gian, chính quyền cấp thành phố sẽ có thêm thẩm quyền trực tiếp đối với các phường, xã, từ đó chủ động hơn trong điều hành và triển khai các chính sách phát triển kinh tế – xã hội, đô thị, an sinh xã hội. Một trong những lợi ích quan trọng nhất của việc loại bỏ cấp quận, huyện là tăng cường quyền tự chủ cho cấp phường, xã từ đó giúp các đơn vị hành chính cơ sở có nhiều quyền hạn hơn trong việc ra quyết định và triển khai các chính sách phù hợp với đặc thù địa phương.
Mô hình chính quyền địa phương hai cấp tập trung vào cấp tỉnh và cấp xã đã được triển khai từ giữa năm 2025, đánh dấu một bước chuyển đổi quan trọng trong quản lý nhà nước. Nguyên tắc của quản trị công, trong đó, chính quyền cấp dưới triển khai thực hiện hiệu quả, thuận lợi thông thoáng cho người dân, doanh nghiệp. Vì thế, phân quyền cho cấp cơ sở trên cơ sở khoa học và áp dụng khoa học – công nghệ, chính quyền số vào quản trị nhà nước với không gian mở, không tạo áp lực cho các cơ quan cấp trên, hoặc cấp trên ôm đồm về nhiệm vụ quyền hạn, dẫn đến quan liêu trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn. Phân cấp, phân quyền rõ ràng, cụ thể, xóa bỏ cơ chế “xin – cho”, thông qua đó phát huy tính chủ động, sáng tạo của đội ngũ cán bộ, công chức trong quá trình quản trị xã hội.
Theo báo cáo công tác cải cách hành chính 10 tháng năm 2025 của Bộ Nội vụ, công tác phân cấp, phân quyền đã được thực hiện đồng bộ, quyết liệt, tạo nền tảng để các địa phương chủ động hơn trong việc thực hiện nhiệm vụ3. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, khi các đơn vị hành chính được hợp nhất, các địa phương có thể tiếp cận nguồn lực trực tiếp, giảm sự phụ thuộc vào cấp trung gian và thúc đẩy sáng tạo trong quản lý công. Khi cấp phường, xã được trao quyền nhiều hơn, họ có thể chủ động triển khai các sáng kiến phù hợp với điều kiện địa phương mà không cần phụ thuộc vào cấp quận, huyện, từ đó đẩy nhanh tiến độ thực hiện các chương trình phát triển kinh tế – xã hội.
Thứ ba, tiết kiệm nguồn lực. Việc rút gọn bộ máy hành chính giúp giảm chi phí ngân sách cho hoạt động hành chính thường xuyên, đồng thời tạo điều kiện để bố trí nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng, dịch vụ công và cải thiện phúc lợi xã hội. Tinh giản biên chế gắn với sắp xếp lại bộ máy hành chính nhà nước, tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước. Điều này sẽ có tác động lớn tới việc cân đối lại tình hình chi ngân sách nhà nước theo hướng giảm chi thường xuyên, tăng chi cho đầu tư phát triển. Để tiết kiệm chi ngân sách nhà nước thì việc thực hiện sắp xếp lại tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế, tiết kiệm triệt để các khoản chi thường xuyên; đồng thời đổi mới khu vực sự nghiệp công, nâng cao năng lực tự chủ, giảm phần chi trực tiếp từ ngân sách nhà nước cho các đơn vị này, qua đó dành nguồn lực thực hiện cho nhiều ưu tiên cấp bách khác, nhất là chi cho đầu tư phát triển, chi an sinh xã hội.
Thứ tư, tạo điều kiện cải cách hành chính. Mô hình hai cấp tạo cơ hội thúc đẩy mạnh mẽ cải cách hành chính theo hướng chính quyền điện tử, chính quyền số; nâng cao tính minh bạch, công khai và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Cắt giảm đơn vị cấp trung gian quận, huyện sẽ giúp giảm tình trạng quan liêu, cải thiện được tình trạng “chậm tiến độ”, từ đó đẩy nhanh tốc độ giải quyết các thủ tục hành chính cho doanh nghiệp và người dân. Tình hình cả nước nói chung và TP. Hồ Chí Minh nói riêng, việc bỏ cấp quận, huyện sẽ giúp rút ngắn quy trình xử lý thủ tục hành chính, phù hợp với chủ trương “cắt giảm 50% thủ tục hành chính” của Chính phủ được nêu trong Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 08/01/2025 của Chính phủ về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tran quốc gia.
Về thủ tục hành chính, TP. Hồ Chí Minh đã thành lập Trung tâm phục vụ hành chính công với 2 chi nhánh, 38 tổ địa bàn cùng mạng lưới tại xã, phường, đặc khu. Hiện có 2.225 thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền hai cấp (1.862 cấp tỉnh, 363 cấp xã); 1.336 thủ tục hành chính được thực hiện không phụ thuộc địa giới hành chính (1.182 cấp tỉnh, 154 cấp xã); 1.627 thủ tục hành chính triển khai trực tuyến (345 dịch vụ công trực tuyến toàn trình, 1.282 một phần).
Quy trình nội bộ được xây dựng rõ trách nhiệm từng cơ quan, đơn vị, cá nhân trong giải quyết thủ tục hành chính4. Việc tinh gọn bộ máy giúp giảm đáng kể thời gian chờ đợi trong các thủ tục hành chính liên quan đến đất đai, cấp phép xây dựng và đăng ký doanh nghiệp. Bên cạnh đó, việc bỏ cấp quận, huyện có thể thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong quản lý hành chính. Khi chính quyền địa phương được trao quyền nhiều hơn, chủ động ứng dụng các nền tảng công nghệ để số hóa các quy trình thủ tục, giảm thiểu sự phụ thuộc vào cơ chế phê duyệt của cấp trung gian.
Thứ năm, mô hình chính quyền hai cấp là sự tiếp nối tự nhiên xu hướng quản trị hiện đại trên thế giới đối với các đô thị lớn. TP. Hồ Chí Minh có điều kiện tiếp cận nhanh với kinh nghiệm thành công của các đô thị quốc tế trong giảm cấp trung gian, quản trị tập trung và phát huy vai trò của cộng đồng trong quản lý đô thị. Mở ra cơ hội học hỏi mô hình quản trị tiên tiến như đô thị tự quản, quản trị theo vùng và tổ chức cung ứng dịch vụ công thông minh. Sự hội nhập sâu rộng với các mạng lưới đô thị toàn cầu cũng giúp thành phố nắm bắt kịp thời các tiêu chuẩn và công nghệ mới trong xây dựng đô thị bền vững.
Thứ sáu, TP. Hồ Chí Minh được trung ương xác định là địa phương thí điểm về thể chế và cơ chế phát triển, với nhiều nghị quyết đặc thù về tổ chức bộ máy và tài chính ngân sách, tạo hành lang pháp lý thuận lợi để thành phố chủ động đề xuất, thử nghiệm và điều chỉnh phương thức hoạt động của chính quyền hai cấp nhằm phù hợp với thực tế phát triển đô thị siêu lớn. Những cơ chế linh hoạt trong phân bổ nguồn lực và huy động đầu tư giúp thành phố có điều kiện triển khai các dịch vụ công chất lượng cao, xử lý nhanh các vấn đề hạ tầng, giao thông, môi trường và an sinh xã hội. Tiêu biểu là Chính phủ đã ban hành Nghị định số 323/2025/NĐ-CP ngày 18/12/2025 về thành lập Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam đặt tại TP. Hồ Chí Minh với hệ sinh thái tài chính toàn diện và đa dạng; cung cấp các dịch vụ tài chính truyền thống và chuyên sâu, khai thác tác động cộng hưởng, tương hỗ của các dịch vụ tài chính…
2.2 Những khó khăn
Mặc dù mô hình chính quyền địa phương hai cấp mang lại nhiều cơ hội cải thiện hiệu quả quản trị đô thị, quá trình triển khai tại TP. Hồ Chí Minh vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Quá trình triển khai còn không ít vướng mắc, tồn tại như: tổ chức bộ máy và bố trí nhân sự tại cấp xã chưa đáp ứng được yêu cầu khối lượng công việc trong bối cảnh mới, kéo theo các tình trạng như quá tải công việc, khó đảm bảo chất lượng và tiến độ, thiếu hụt nguồn lực dự phòng khi công chức nghỉ phép, ốm đau hoặc tham gia tập huấn, bồi dưỡng… số lượng nhân sự lãnh đạo mỏng làm hạn chế công tác quản lý, điều hành và tham mưu. Ngoài ra, sau khi Ủy ban nhân dân cấp huyện kết thúc hoạt động, các đội quản lý trật tự đô thị thuộc cấp huyện cũ ngừng hoạt động; đồng thời tổ chức thanh tra địa bàn thuộc Sở Xây dựng cũng tiến hành sắp xếp lại, dẫn đến tình trạng các phường, xã và đặc khu hiện nay không còn lực lượng chuyên trách để thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát và xử lý các vi phạm liên quan đến trật tự đô thị và xây dựng5.
Những thách thức xuất phát từ cả yếu tố thể chế, tổ chức bộ máy, năng lực nhân sự cho đến điều kiện nguồn lực, cơ sở hạ tầng và đặc thù xã hội đô thị lớn.
(1) Khối lượng công việc tăng lên rõ rệt trong khi điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị và nhân lực chưa được bổ sung kịp thời. Công tác phối hợp giữa các bộ phận ở một số địa bàn còn thiếu nhịp nhàng, quy trình xử lý hồ sơ phải điều chỉnh nhiều lần, gây áp lực cho cán bộ và làm phát sinh tâm lý e ngại trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Ủy ban nhân dân Thành phố đánh giá thời gian đầu khi sáp nhập, một số phường, xã, đặc khu còn khó khăn. Đơn cử, một bộ phận công chức, người hoạt động không chuyên trách chưa kịp thời thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ, phương thức, cách làm việc mới trong thời gian đầu, ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả và tiến độ xử lý công việc6.
Ngoài ra, cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin tại nhiều địa bàn chưa được đầu tư đồng bộ, phần mềm quản lý còn thiếu tính liên thông, dẫn đến việc xử lý hồ sơ trên môi trường số gặp nhiều vướng mắc. Khối lượng công việc tăng nhanh sau sáp nhập trong khi biên chế chưa được điều chỉnh kịp thời cũng khiến áp lực công vụ gia tăng. Công tác phân công, phối hợp giữa các bộ phận ở một số nơi chưa thật sự rõ ràng, còn xảy ra tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, làm chậm tiến độ giải quyết thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp.
(2) Địa bàn quản lý thay đổi, mở rộng sau điều chỉnh địa giới hành chính làm phát sinh thêm khối lượng công việc. Trang thiết bị phục vụ công tác cơ bản là thiết bị cũ, chưa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trên môi trường mạng. Giai đoạn đầu áp dụng mô hình chính quyền hai cấp, thời gian giải quyết hồ sơ hành chính ở một số lĩnh vực bị kéo dài, đặc biệt với các hồ sơ có yếu tố liên thông giữa nhiều ngành như đất đai, xây dựng, đăng ký doanh nghiệp7… Công tác hướng dẫn, tập huấn chưa theo kịp yêu cầu mới, gây áp lực cho cả người thực thi và người dân trong giai đoạn chuyển tiếp.
(3) Việc tổ chức, vận hành bộ máy hành chính sau sáp nhập địa giới đặt ra nhiều thách thức trong giai đoạn đầu. Những thay đổi về phạm vi quản lý, cơ cấu tổ chức và cơ chế phối hợp đòi hỏi chính quyền các cấp phải nhanh chóng thích ứng để bảo đảm hoạt động thông suốt. Quá trình vận hành bộ máy mới còn gặp khó. Các luật quan trọng, như: Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Đầu tư công, Luật Quản lý tài sản công cùng các nghị định hướng dẫn vừa ban hành, yêu cầu phải rà soát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của 3 địa phương trước sáp nhập để điều chỉnh phù hợp thực tế. Nhiệm vụ này đòi hỏi nhiều thời gian và nhân lực8. Trong khi đó, đội ngũ cán bộ pháp chế ở cơ sở còn mỏng, kinh nghiệm xử lý các vấn đề phát sinh chưa nhiều, nhất là với những nội dung liên quan đến chuyển tiếp chính sách. Việc vừa bảo đảm tính thống nhất của pháp luật, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý thực tiễn tại địa bàn mới sáp nhập khiến tiến độ triển khai một số nhiệm vụ chưa đạt như kỳ vọng.
(4) Hệ thống thể chế và khung pháp lý hiện hành còn chưa đồng bộ, dẫn đến nguy cơ phát sinh khoảng trống trong phân quyền và trách nhiệm giữa các cấp. Khi chính quyền cấp quận, huyện không còn, việc xác định cơ chế quản lý và mối quan hệ công tác giữa các cấp trở nên phức tạp hơn. Một số lĩnh vực quản lý đang được điều chỉnh bởi nhiều hệ thống luật khác nhau, như xây dựng, đất đai, tài chính công, có thể tạo ra xung đột trong áp dụng ở thực tế. TP. Hồ Chí Minh cần hoàn thiện nhanh các văn bản hướng dẫn chi tiết nếu muốn tránh tình trạng lúng túng trong triển khai chính sách, nhất là trong các trường hợp liên quan đến quản lý hộ tịch, trật tự đô thị và quy hoạch. Thể chế, chính sách, đến nay, nhiều lĩnh vực chưa có hướng dẫn cụ thể khiến địa phương còn lúng túng trong triển khai. Không thể để tình trạng “chờ đợi văn bản” làm đình trệ bộ máy như hiện nay.
(5) Nguồn lực tài chính phục vụ cho việc tổ chức bộ máy và cung ứng dịch vụ công vẫn còn hạn chế so với nhu cầu. TP. Hồ Chí Minh có đóng góp lớn cho ngân sách Trung ương nhưng tỷ lệ điều tiết ngân sách trở lại cho địa phương còn thấp. Trong khi đó, mô hình chính quyền hai cấp đòi hỏi tăng phân quyền đi đôi với tăng nguồn lực tương ứng. Nếu sự phân bổ không hợp lý, có thể xảy ra tình trạng quá tải ở cấp phường hoặc cơ quan tham mưu của thành phố. Việc đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, dữ liệu dùng chung và đào tạo nhân lực cũng cần nguồn kinh phí không nhỏ, đòi hỏi cơ chế tài chính đặc thù và linh hoạt hơn.
(6) Hạ tầng số và hệ thống thông tin phục vụ quản trị đô thị chưa thật sự đồng bộ và thống nhất. Mặc dù TP. Hồ Chí Minh đã triển khai nhiều ứng dụng thông minh trong quản lý nhà nước, dữ liệu vẫn còn phân tán ở nhiều ngành, nhiều đơn vị, chưa kết nối xuyên suốt từ thành phố đến cơ sở. Gây cản trở việc ra quyết định dựa trên dữ liệu và giảm hiệu quả điều hành tập trung. Khả năng bảo mật và an toàn thông tin cũng là vấn đề cần được chú trọng, nhất là khi khối lượng dữ liệu công dân ngày càng lớn và việc cung cấp dịch vụ công trực tuyến trở nên phổ biến. Nếu chuyển đổi số không được thực hiện đồng bộ, mô hình hai cấp có nguy cơ rơi vào tình trạng tinh gọn bộ máy trên giấy, phức tạp quy trình trong thực tế.
(7) Tình trạng một bộ phận cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức né tránh, đùn đẩy, làm việc cầm chừng, sợ trách nhiệm không dám làm, ảnh hưởng tiêu cực đến nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Thói quen làm việc và văn hóa hành chính của một bộ phận cán bộ còn chưa theo kịp yêu cầu đổi mới. Nhiều quy trình vẫn chịu ảnh hưởng của tư duy quản lý truyền thống, cứng nhắc, thiếu tinh thần phục vụ. Nếu không có sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và năng lực, cải cách tổ chức bộ máy có thể chỉ mang tính hình thức, không tạo ra sự thay đổi thực chất.
3. Một số đề xuất nhằm hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại TP. Hồ Chí Minh
Một là, tăng cường ứng dụng công nghệ số.
Việc xây dựng chính quyền hai cấp nên đi đôi với triển khai chính quyền số, hướng tới sử dụng nền tảng số để cung cấp dịch vụ công, điều hành công việc và kết nối giữa chính quyền với người dân. Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số đóng vai trò quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa công tác quản lý nhà nước, là chìa khóa trong việc nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp của chính quyền cơ sở. Để chính quyền cấp cơ sở giải quyết tốt hơn công việc của người dân, nhất là khi dân số, diện tích tăng lên, việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số mạnh mẽ, toàn diện là yêu cầu bắt buộc. Việc bỏ cấp hành chính trung gian giúp ra quyết định nhanh chóng và cải thiện hiệu quả điều hành, đây là điều hoàn toàn phù hợp với xu hướng chuyển đổi số khi nhiều thủ tục hành chính có thể xử lý trực tuyến mà không cần qua cấp trung gian.
Hai là, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở.
Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng quản lý, nghiệp vụ chuyên môn, đặc biệt là ứng dụng công nghệ thông tin cho đội ngũ cán bộ phường, xã. Đồng thời, cần cơ chế sàng lọc và thu hút nhân sự chất lượng cao vào bộ máy hành chính cấp cơ sở. Nâng cao trình độ, năng lực chuyên môn và nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức nhằm đáp ứng yêu cầu sau khi sắp xếp, tinh gọn bộ máy. Trong đó, đối với cán bộ, công chức cấp thành phố cần phải tăng cường về khả năng phải tổng hợp, khái quát và toàn diện hơn; đồng thời cũng cần gắn với những yếu tố cụ thể và mang tính thực tiễn. Đối với cán bộ, công chức cấp phường, xã thì là người trực tiếp làm việc với dân, với doanh nghiệp thì cần tính cụ thể, trực tiếp và thực tiễn hơn. Bên cạnh đó, cần tiến hành rà soát, đánh giá chất lượng, tiêu chuẩn đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý trên cơ sở yêu cầu của vị trí việc làm tại cơ quan, tổ chức, đơn vị mới để thực hiện việc bố trí, sắp xếp nhân sự gắn với tinh giản biên chế và cơ cấu lại đội ngũ. Triển khai chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng vào làm việc trong khu vực công; nâng cao đạo đức, văn hóa công vụ và thực hiện có hiệu quả cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dàm làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Ba là, xây dựng khung thể chế và quy định pháp lý đồng bộ.
Cần rà soát, bổ sung, sửa đổi các quy định pháp luật để tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho việc triển khai mô hình chính quyền hai cấp. Điều này bao gồm cả việc phân cấp, phân quyền, xác định nhiệm vụ, quyền hạn giữa các cấp và quy trình phối hợp. Cần xác định rõ việc đổi mới mô hình tổ chức và phương thức hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp phù hợp với từng địa bàn cụ thể theo đặc điểm của địa bàn, đơn vị hành chính – kinh tế; khắc phục triệt để sự chồng chéo, trùng lắp về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cấp chính quyền địa phương; bỏ cấp trung gian, tinh gọn tổ chức bộ máy, bảo đảm hoạt động thông suốt, hiệu lực, hiệu quả; chính quyền gần dân, sát dân, phục vụ tốt hơn nhu cầu của người dân trên địa bàn, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn mới.
Trên cơ sở mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phân định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của từng cấp chính quyền địa phương theo hướng: cấp thành phố thì tập trung ban hành cơ chế, chính sách, chiến lược, quy hoạch, quản lý vĩ mô, các vấn đề có tính chất vùng và liên vùng, hoặc vượt quá năng lực giải quyết của cấp cơ sở, đòi hỏi chuyên môn sâu và đảm bảo tính thống nhất trên toàn cấp thành phố. Cấp phường, xã là cấp tổ chức thực hiện chính sách, tập trung vào các nhiệm vụ phục vụ người dân, trực tiếp giải quyết các vấn đề của cộng đồng dân cư, cung cấp các dịch vụ công cơ bản, thiết yếu cho người dân trên địa bàn; các nhiệm vụ cần sự tham gia của cộng đồng, phát huy tính chủ động, sáng tạo của cấp cơ sở.
Bốn là, thành phố cần tăng cường phân quyền cho cấp phường, xã đi đôi với kiểm tra, giám sát hiệu quả.
Việc giao thẩm quyền nhiều hơn cho cấp cơ sở phải kèm theo việc trang bị đầy đủ công cụ pháp lý, nhân sự và nguồn lực tài chính để họ có thể thực thi nhiệm vụ đúng trách nhiệm. Hoàn thiện thể chế phân cấp, phân quyền rõ ràng, minh bạch giữa cấp tỉnh và cấp xã trong mô hình chính quyền hai cấp. Trong đó, quy định rõ trách nhiệm, quyền hạn và cơ chế kiểm soát quyền lực, tránh tình trạng phân cấp, ủy quyền hành chính không có cơ sở pháp lý rõ ràng. Đồng thời, cần bổ sung quy định minh bạch về quy định, cơ chế kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực để tránh sai phạm, lạm quyền. Cơ chế quản lý dựa trên kết quả và trách nhiệm giải trình cần được áp dụng rộng rãi, tạo điều kiện để cấp phường chủ động sáng tạo trong phương thức phục vụ người dân. Đồng thời, hệ thống giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức xã hội phải được tăng cường theo hướng công khai, minh bạch và có sự tham gia của người dân nhằm bảo đảm quyền lực nhà nước không bị lạm dụng.
Năm là, cần chú trọng các giải pháp bảo đảm an sinh xã hội và quản lý trật tự đô thị phù hợp với đặc điểm đông dân và đa dạng văn hóa.
Chính quyền phường, xã phải được tăng cường năng lực trong quản lý dân cư, phòng chống tội phạm, hỗ trợ người lao động nhập cư và chăm lo các nhóm yếu thế. Thành phố cần sử dụng các công cụ quản lý dựa trên công nghệ và phân tích dữ liệu để dự báo và xử lý sớm các nguy cơ mất ổn định xã hội. Trong bối cảnh đô thị hóa mạnh, yêu cầu quản lý môi trường, xây dựng nếp sống văn minh đô thị cũng là nhiệm vụ không thể xem nhẹ.
Xây dựng lối sống đô thị văn minh, tiến bộ không phải là một công việc nhất thời mà là việc làm thường xuyên, liên tục, lâu dài, từ giai đoạn này đến giai đoạn khác với những bước đi, cách làm cụ thể phù hợp trong từng giai đoạn và bối cảnh cụ thể. Phát triển đô thị bền vững sẽ tạo điều kiện để xây dựng lối sống đô thị văn minh, tiến bộ. Đến lượt mình, sự hình thành lối sống đô thị văn minh, tiến bộ sẽ tác động tích cực đến sự phát triển đô thị bền vững. Đó chính là biện chứng giữa phát triển bền vững đô thị với xây dựng lối sống đô thị văn minh, tiến bộ trong bối cảnh đô thị hóa hiện nay.
4. Kết luận
Việc tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại TP. Hồ Chí Minh là bước đi quan trọng trong quá trình đổi mới phương thức quản trị nhà nước, phù hợp định hướng xây dựng chính quyền tinh gọn, hiệu lực và lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Mô hình này mở ra cơ hội tăng cường phân quyền, phát huy tính chủ động của chính quyền cơ sở, cải thiện chất lượng dịch vụ công và nâng cao tính minh bạch trong điều hành. Tuy nhiên, quá trình triển khai đang đứng trước nhiều khó khăn về pháp lý, tổ chức bộ máy, năng lực nhân sự và nguồn lực tài chính. Đặc điểm đô thị đặc biệt với dân số lớn và cơ cấu kinh tế năng động đòi hỏi Thành phố phải có giải pháp quản trị phù hợp và linh hoạt hơn so với các địa phương khác.
Trong giai đoạn tới, TP. Hồ Chí Minh cần vừa triển khai, vừa đánh giá và điều chỉnh chính sách kịp thời. Sự đồng bộ của hệ thống thể chế, sự chuyển biến trong tư duy phục vụ của đội ngũ cán bộ cùng sự tham gia của người dân và xã hội sẽ quyết định thành công của mô hình chính quyền hai cấp, góp phần thúc đẩy thành phố phát triển bền vững và giữ vững vai trò đầu tàu của cả nước.
Chú thích:
1. Quyết liệt tháo gỡ mọi khó khăn, vận hành chính quyền địa phương hai cấp thông suốt. https://nhandan.vn/quyet-liet-thao-go-moi-kho-khan-van-hanh-chinh-quyen-dia-phuong-2-cap-thong-suot-post912050.html
2. Ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực sau gần ba tháng vận hành chính quyền hai cấp tại các địa phương. https://tcnnld.vn/news/detail/69522/Ghi-nhan-nhieu-tin-hieu-tich-cuc-sau-gan-ba-thang-van-hanh-chinh-quyen-2-cap-tai-cac-dia-phuong.html
3. Chính quyền địa phương hai cấp: Phân quyền mạnh mẽ và cải cách hành chính hiệu quả. https://hcmcpv.org.vn/tin-tuc/chinh-quyen-dia-phuong-2-cap-phan-quyen-manh-me-va-cai-cach-hanh-chinh-hieu-qua-1491940433
4, 8. TP Hồ Chí Minh đẩy mạnh tinh gọn bộ máy, 2.225 thủ tục hành chính được công bố. https://thanhtra.com.vn/ky-nguyen-moi-cua-dan-toc-6E454529F/tp-ho-chi-minh-day-manh-tinh-gon-bo-may-2225-thu-tuc-hanh-chinh-duoc-cong-bo-fd59be7a8.html
5. Đề xuất giải pháp tháo gỡ vướng mắc trong vận hành chính quyền địa phương 0hai cấp tại TP. Hồ Chí Minh. https://baochinhphu.vn/de-xuat-giai-phap-thao-go-vuong-mac-trong-van-hanh-chinh-quyen-dia-phuong-02-cap-tai-tphcm-102250902120349775.htm
6, 7. TP. HCM sau 100 ngày “tinh – gọn – mạnh”: Ổn định bộ máy, tăng tốc cải cách hành chính. https://plo.vn/tphcm-sau-100-ngay-tinh-gon-manh-on-dinh-bo-may-tang-toc-cai-cach-hanh-chinh-post885239.html
