ThS. Từ Thị Thanh Mỵ
NCS Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng phát triển bền vững, du lịch sinh thái ngày càng khẳng định vai trò như một mô hình phát triển gắn với tăng trưởng xanh, thích ứng khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học. Việc nghiên cứu những thay đổi trong bối cảnh mới trên thế giới và trong nước, từ đó, xác định phương hướng phát triển du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên trong thời gian tới là yêu cầu cấp thiết và có ý nghĩa thực tiễn.
Từ khóa: Bối cảnh mới; phương hướng; du lịch sinh thái; vùng tứ giác Long Xuyên; phát triển bền vững.
1. Đặt vấn đề
Trên thế giới, du lịch sinh thái ngày càng phổ biến, phản ánh nhu cầu của du khách trong việc tìm kiếm các giá trị trải nghiệm chân thật, an toàn và gắn kết với môi trường. Tại Việt Nam, định hướng phát triển bền vững được thể hiện rõ trong Quyết định số 147/QĐ-TTg ngày 22/01/2020 của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030, nhấn mạnh vai trò của du lịch sinh thái như một hướng ưu tiên nhằm bảo tồn tài nguyên và gia tăng sinh kế cho cộng đồng. Chính phủ cũng đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý điểm đến và truyền thông du lịch; đồng thời, chú trọng liên kết vùng để nâng cao tính cạnh tranh quốc gia. Tuy nhiên, ngành Du lịch trong nước đang đối mặt với nhiều thách thức, như: tác động của biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên sinh thái, thiếu liên kết giữa các địa phương và hạn chế trong chất lượng sản phẩm đặc thù.
Trong bối cảnh đó, vùng tứ giác Long Xuyên (gồm tỉnh An Giang và một phần thành phố Cần Thơ) đã trở thành một trong những khu vực có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch sinh thái quy mô vùng. Tứ giác Long Xuyên sở hữu hệ sinh thái ngập nước mùa lũ độc đáo, tài nguyên sông ngòi, kênh rạch phong phú, hệ sinh thái nước ngọt và nước lợ chuyển tiếp hiếm có với cảnh quan nông nghiệp đặc trưng của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Các giá trị văn hóa của các dân tộc Kinh, Chăm và Khmer, các làng nghề, lễ hội và sinh kế gắn với sông nước đã tạo nên bản sắc độc đáo, là nền tảng để hình thành các sản phẩm du lịch sinh thái đặc trưng địa phương nơi đây.
2. Bối cảnh mới trong phát triển du lịch sinh thái trên địa bàn vùng tứ giác Long Xuyên
2.1. Bối cảnh thế giới và dự báo phát triển du lịch sinh thái toàn cầu
Trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với những thách thức toàn cầu, như: biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, mất đa dạng sinh học và khủng hoảng tài nguyên, du lịch sinh thái nổi lên như một hướng đi tất yếu của ngành Du lịch hiện đại. Đặc biệt đó là sự liên kết của các quốc gia, liên kết vùng trong việc phát triển du lịch sinh thái là bước đi thiết thực.
Theo dự báo trong giai đoạn 2025 – 2035, du lịch sinh thái toàn cầu sẽ phát triển theo các hướng chuyển dịch từ khai thác sang bảo tồn dựa vào du lịch tự nhiên. Theo báo cáo của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO), du lịch sinh thái đang phát triển nhanh nhất trong ngành công nghiệp không khói1. Với tốc độ tăng trưởng hàng năm ổn định từ 10 – 15%, cao hơn mức trung bình của toàn ngành, du lịch sinh thái đang dần khẳng định vai trò chiến lược trong cấu trúc phát triển du lịch toàn cầu.
Ngoài ra, sự phát triển của các ứng dụng công nghệ trong phát triển du lịch sinh thái được xem là bệ đỡ cho sự thúc đẩy và kiểm soát hoạt động du lịch sinh thái bền vững. Theo dự báo, đến năm 2035, những tiến bộ công nghệ sẽ có tác động lớn đến nền kinh tế – xã hội, có khả năng tác động sâu rộng hơn so với giai đoạn đầu của tin học hóa từ những năm 80 thế kỷ XX trở đi. Những công nghệ trên sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến sự lựa chọn phương thức của du khách; đồng thời, ảnh hưởng trực tiếp đến cách thức hoạt động của các chủ thể kinh tế khi tham gia cung cấp các sản phẩm du lịch sinh thái cho thị trường.
Bên cạnh các yếu tố kinh tế và địa chính trị, những biến đổi văn hóa – xã hội toàn cầu cũng tạo ra yêu cầu mới đối với phát triển du lịch sinh thái. Các nghiên cứu về xu hướng du lịch năm 2024 cho thấy, mạng xã hội ngày càng giữ vai trò trung tâm trong việc định hình hành vi du lịch, đặc biệt ở giới trẻ. Người Việt nằm trong nhóm sử dụng mạng xã hội nhiều nhất khu vực với 95% dùng Facebook và 83% dùng TikTok để tìm cảm hứng du lịch2. Khoảng 35% lựa chọn điểm đến và lưu trú bị chi phối trực tiếp bởi hình ảnh, đánh giá và gợi ý trên mạng xã hội. Xu hướng này mở ra cơ hội quảng bá và liên kết hiệu quả cho du lịch sinh thái; đồng thời, cũng tạo áp lực lớn nếu điểm đến không được đánh giá tích cực, đặc biệt đối với vùng tứ giác Long Xuyên.
Cũng trong bối cảnh mới, sự thay đổi trong nhận thức du lịch toàn cầu, hậu đại dịch Covid-19, xu hướng du lịch đã có sự dịch chuyển rõ rệt là khách du lịch ngày càng ưa chuộng các hình thức du lịch gần gũi với thiên nhiên, tránh xa đô thị hóa. Khái niệm “du lịch chậm” và “du lịch có đạo đức” đang trở thành thước đo của sự phát triển bền vững trong tương lai. Ngoài ra, nhận thức về tôn giáo, chủng tộc, bình đẳng giới của xã hội hiện đại, đặc biệt là giới trẻ hiện nay cũng thay đổi hành vi của khách du lịch đối với điểm đến, cộng đồng bản địa và trong việc đưa ra quyết định du lịch. Điều này mang tới tín hiệu tích cực trong việc du khách thích thú gia tăng trải nghiệm, tiếp xúc với cộng đồng địa phương. Tuy nhiên, trong thời đại công nghệ và nhạy cảm thông tin như hiện nay, phát triển du lịch rất cần phải cân nhắc đến những vấn đề về bất bình đẳng mà xã hội đang quan tâm để bảo đảm sự phù hợp với xu thế, nhận thức của xã hội; đồng thời mang lại lợi ích về tinh thần cho cộng đồng3.
2.2. Bối cảnh trong nước
Một là,sự ổn định của nền chính trị Việt Nam đã và đang là lợi thế quan trọng cho sự phát triển của du lịch. Trước tiên, sự ổn định chính trị giúp Việt Nam duy trì môi trường đầu tư an toàn, minh bạch và hấp dẫn trong mắt các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Điều này rất quan trọng đối với các dự án du lịch sinh thái vốn đòi hỏi đầu tư dài hạn, quy mô lớn và có tính bền vững cao.
Hai là, các chủ trương, đường lối đồng nhất của Đảng và Nhà nước đã khẳng định vai trò quan trọng của du lịch trong thời kỳ mới, trong đó có du lịch sinh thái. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng và các chương trình hành động đã định hướng các vấn đề kinh tế – xã hội quan trọng cho sự phát triển của quốc gia đến năm 2045. Trong đó, ngành Du lịch được định hướng phải thực hiện đẩy mạnh cơ cấu lại ngành, bảo đảm tính chuyên nghiệp, hiện đại; ứng dụng mạnh mẽ thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 vào phát triển du lịch; chú trọng liên kết giữa ngành Du lịch với các ngành, lĩnh vực khác trong chuỗi giá trị hình thành nên các sản phẩm du lịch để du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn4.
Một số thông tư đã hướng dẫn xây dựng mô hình du lịch sinh thái trong các khu bảo tồn thiên nhiên. Việc triển khai Luật Du lịch năm 2017 cũng giao trách nhiệm cho các bộ, ngành và địa phương xây dựng chương trình liên kết vùng. Bên cạnh đó, chính sách thúc đẩy chuyển đổi số trong du lịch tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển du lịch sinh thái thông qua số hóa điểm đến, ứng dụng công nghệ trong quảng bá, đặt vé và giới thiệu trải nghiệm. Nhờ đó, các địa phương vùng tứ giác Long Xuyên có thể tăng khả năng tiếp cận thị trường, nhất là với khách yêu thích du lịch tự nhiên và trải nghiệm bản địa.
Đối với vùng đồng bằng sông Cửu Long, có rất nhiều các chính sách, quy hoạch và đề án cũng tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển du lịch, Quyết định số 287/QĐ-TTg ngày 28/02/2022 về phê duyệt Quy hoạch vùng đồng bằng sông Cửu Long thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã định hướng phát triển đồng bằng sông Cửu Long thành trung tâm kinh tế nông nghiệp bền vững, năng động và hiệu quả cao, với hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong đó, phát triển du lịch sinh thái, văn hóa, cộng đồng gắn với bảo tồn đa dạng sinh học và phát huy giá trị di sản văn hóa; tăng cường liên kết vùng, phát triển các hành lang kinh tế và các đô thị động lực tập trung các dịch vụ và công nghiệp đa dạng.
Vùng tứ giác Long Xuyên có Đề án liên kết phát triển bền vững tiểu vùng tứ giác Long Xuyên. Mục tiêu của Đề án nhằm thúc đẩy liên kết phát triển kinh tế – xã hội và môi trường trên địa bàn vùng tứ giác Long Xuyên, với trọng tâm là phát triển du lịch sinh thái, nông nghiệp bền vững và bảo vệ tài nguyên nước. Đề án được nhận được tài trợ từ Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) với nguồn vốn lên đến 150 triệu USD5.
Ba là, trong năm 2024, ngành Du lịch Việt Nam đã đạt được những kết quả ấn tượng, Việt Nam đón khoảng 17,6 triệu lượt khách quốc tế, tăng 39,5% so với năm 2023 và đạt khoảng 98% so với mức trước đại dịch năm 2019. Khách nội địa ước tính có khoảng 110 triệu lượt khách nội địa, tăng 1,6% so với năm 2023, tổng thu từ du lịch năm 2024 đạt khoảng 840 nghìn tỷ đồng, tăng 23,8% so với năm 20236.
Chính sách ký kết hợp tác trong giai đoạn tới của Việt Nam với các quốc gia khác trong dự tính phát triển chung như hợp tác giữa Việt Nam và Thụy Sĩ giai đoạn 2024 – 2027 để thúc đẩy hợp tác du lịch tập trung vào phát triển du lịch bền vững và xây dựng sản phẩm du lịch chất lượng, đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực du lịch và khách sạn, tăng cường quảng bá du lịch và tạo điều kiện thuận lợi cho du khách hai nước7.
Ngoài ra, chính sách thị thực và xúc tiến du lịch cũng được quan tâm để hỗ trợ phục hồi du lịch quốc tế, Việt Nam đã áp dụng chính sách thị thực mới từ ngày 15/8/2023 nhằm nâng thời hạn thị thực, tăng thời hạn tạm trú đối với một số nước đủ điều kiện, Việt Nam cũng đã miễn thị thực cho công dân một số quốc gia nhằm tạo điều kiện kích cầu du lịch.
Đặc biệt, trong điều kiện cả nước tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị là quyết sách chiến lược chưa từng có với mục tiêu cao nhất vì sự phát triển nhanh, ổn định, bền vững của đất nước. Sự sáp nhập các tỉnh, thành phố trong nước nói chung, hợp nhất hai tỉnh Kiên Giang và An Giang thành một tỉnh thống nhất nói riêng là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên trong giai đoạn mới. Đây sẽ là đòn bẩy thể chế và nguồn lực mạnh mẽ cho phát triển du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên.
3. Thực trạng phát triển du lịch sinh thái trên địa bàn vùng tứ giác Long Xuyên
3.1. Tình hình phát triển sản phẩm và xúc tiến quảng bá du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên
Thời gian qua, du lịch sinh thái ở vùng Tứ giác Long Xuyên đã ghi nhận nhiều thành tựu đáng kể. Các địa phương trong vùng đã phát triển đa dạng các sản phẩm du lịch sinh thái gắn với hệ sinh thái rừng ngập mặn, sông nước, văn hóa cộng đồng và các lễ hội đặc trưng. Nhiều điểm đến, như: Rừng Tràm Trà Sư, Hòn Đất, quần đảo Nam Du, Hòn Sơn, Cồn Én, Đồi Tức Dụp, khu du lịch Núi Cấm… thu hút lượng lớn du khách góp phần vào kết quả tăng trưởng chung của du lịch vùng. Trong năm 2024, vùng tứ giác Long Xuyên đã ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ về du lịch với hơn 27,35 triệu lượt khách, doanh thu từ hoạt động du lịch đạt trên 44.697 tỷ đồng, tương đương gần 72% tổng doanh thu du lịch của toàn vùng8. Với kết quả này cho thấy, sức hút ngày càng tăng của du lịch sinh thái, tâm linh tứ giác Long Xuyên mà còn khẳng định vai trò động lực của khu vực này trong chiến lược phát triển du lịch bền vững của toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Công tác xúc tiến và quảng bá du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên được tăng cường thông qua các hoạt động hội chợ, sự kiện và truyền thông số, như: Chợ phiên OCOP An Giang trên TikTok, hội nghị quảng bá tiềm năng đầu tư tại TP. Hồ Chí Minh, tổ chức không gian ẩm thực và giới thiệu các sản phẩm đặc trưng của địa phương. Những hoạt động này góp phần mở rộng thị trường, nâng cao hình ảnh điểm đến và thúc đẩy liên kết du lịch trong nước và quốc tế.
Tuy nhiên, việc phát triển sản phẩm du lịch sinh thái và công tác xúc tiến quảng bá còn nhiều hạn chế và khó khăn. Theo khảo sát các doanh nghiệp và dân cư địa phương trong vùng về sản phẩm du lịch sinh thái cho thấy, về hiệu quả của sản phẩm, các doanh nghiệp cho rằng, chỉ ở mức trung bình với tỷ lệ 25/52 số phiếu (chiếm 48,1%), có 143/390 lượt chọn từ dân cư địa phương (chiếm 36,7%) cho rằng, sản phẩm chưa thật sự hiệu quả. Lần lượt đánh giá về mức độ hấp dẫn của sản phẩm là doanh nghiệp 29/52 (55,8%) và dân cư địa phương 165/390 (42,3%), trong khi đó mức độ tốt thì thấp, chỉ có 10/52 (19,2%) của doanh nghiệp và 106/390 (27,2%) của dân cư lựa chọn.
Bảng 1. Đánh giá về phát triển sản phẩm và mức độ hấp dẫn của sản phẩm du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên
| STT | Sản phẩm du lịch sinh thái | Đánh giá của doanh nghiệp | Đánh giá của dân cư địa phương | ||||||
| Hiệu quả của sản phẩm du lịch sinh thái | Mức độ hấp dẫn của sản phẩm du lịch sinh thái | Hiệu quả của sản phẩm du lịch sinh thái | Mức độ hấp dẫn của sản phẩm du lịch sinh thái | ||||||
| Số phiếu | % | Số phiếu | % | Số phiếu | % | Số phiếu | % | ||
| 1 | Rất kém | 1 | 1,9 | 0 | 0 | 22 | 5,6 | 5 | 1,3 |
| 2 | Kém | 12 | 23,1 | 5 | 9,6 | 124 | 31,8 | 114 | 29,2 |
| 3 | Trung bình | 25 | 48,1 | 29 | 55,8 | 143 | 36,7 | 165 | 42,3 |
| 4 | Tốt | 10 | 19,2 | 11 | 21,2 | 89 | 22,8 | 106 | 27,2 |
| 5 | Rất tốt | 4 | 7,7 | 6 | 11,5 | 12 | 3,1 | 0 | 0 |
Về công tác xúc tiến và quảng bá du lịch sinh thái vùng cũng còn nhiều hạn chế, theo khảo sát, có 17/52 (32,7%) lượt đánh giá của doanh nghiệp và 124/390 (31,8%) dân cư địa phương cho rằng, công tác xúc tiến và quảng bá của vùng không hiệu quả, hiệu quả bình thường là 13/52 (25%) và 116/390 (29,7%); hiệu quả chiếm tỷ lệ thấp hơn, doanh nghiệp là 11/52 (21,2%) và dân cư địa phương 112/390 (28,7%). Qua khảo sát cũng cho thấy, vùng thiếu chiến lược quảng bá dài hạn; nội dung, hình thức quảng bá còn đơn điệu; kinh phí dành cho xúc tiến quảng bá còn hạn hẹp, chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước, ít có sự tham gia của doanh nghiệp.
Bảng 2. Đánh giá về công tác xúc tiến và quảng bá du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên
| STT | Công tác xúc tiến và quảng bá sản phẩm du lịch sinh thái | Đánh giá của doanh nghiệp | Đánh giá của dân cư địa phương | ||
| Số phiếu | % | Số phiếu | % | ||
| 1 | Rất không hiệu quả | 6 | 11,5 | 9 | 2,3 |
| 2 | Không hiệu quả | 17 | 32,7 | 124 | 31,8 |
| 3 | Bình thường | 13 | 25,0 | 116 | 29,7 |
| 4 | Hiệu quả | 11 | 21,2 | 112 | 28,7 |
| 5 | Rất hiệu quả | 5 | 9,6 | 29 | 7,4 |
3.2. Tình hình huy động các nguồn lực cho phát triển du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên
Về huy động vốn đầu tư, vùng tứ giác Long Xuyên đã từng bước phát huy tiềm năng, hình thành cơ chế liên kết giữa các địa phương và tăng cường hợp tác với TP. Hồ Chí Minh cùng các trung tâm kinh tế lớn để thu hút đầu tư vào du lịch sinh thái9. Nhờ đó, nhiều điểm du lịch sinh thái tiêu biểu như Trà Sư, Núi Cấm, Tân Tuyến, Hòn Đất, Hà Tiên… được quảng bá; đồng thời, thu hút một số dự án trọng điểm như Trà Sư mở rộng và tuyến du lịch sinh thái biên giới An Giang và Campuchia. Tuy nhiên, kết quả thu hút đầu tư còn hạn chế, thiếu các dự án quy mô lớn mang tính dẫn dắt, trong khi nhiều khu vực giàu tiềm năng sinh thái vẫn chưa có hạ tầng cơ bản phục vụ phát triển du lịch.
Về xây dựng hạ tầng giao thông, nổi bật là liên kết giao thông đường bộ liên vùng, như: các tuyến đường trọng điểm Quốc lộ 91, Quốc lộ 80, tuyến N1, N2, cao tốc Lộ Tẻ – Rạch Sỏi… được nâng cấp, mở rộng, kết nối các địa phương trong vùng và tạo điều kiện thuận lợi cho du khách tiếp cận các điểm du lịch sinh thái. Vùng còn phát triển các tuyến vận tải thủy nội địa và du lịch đường sông thuận tiện cho việc khai thác tour sinh thái sông nước, đẩy mạnh phát triển hạ tầng du lịch đường sông trên sông Tiền, sông Hậu và các kênh Vĩnh Tế, Châu Đốc – Hà Tiên, kênh Long Xuyên, Long Xuyên – Rạch Giá10.
Ngoài ra, vùng tứ giác Long Xuyên ưu tiên phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ lưu trú và dịch vụ. Các mô hình homestay, farmstay, nhà nghỉ sinh thái tại vùng tứ giác Long Xuyên phát triển nhanh chóng, tập trung ở các khu vực thành thị lớn. Tuy nhiên, thực tế còn rất nhiều các điểm du lịch sinh thái vùng nông thôn thiếu cơ sở lưu trú chất lượng, phân bố không đều, quy mô nhỏ, hạ tầng đơn giản hoặc một số nơi vẫn chưa có cơ sở lưu trú chất lượng. Bên cạnh đó, dịch vụ ăn uống, hướng dẫn viên sinh thái, chăm sóc y tế du lịch chưa được đào tạo bài bản dẫn đến chất lượng phục vụ không đồng đều giữa các địa phương.
Về đào tạo và phát triển nhân lực phục vụ phát triển du lịch sinh thái, vùng luôn chú trọng đẩy mạnh các chương trình đào tạo nguồn nhân lực, các chính sách được đề ra nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch sinh thái thông qua các chương trình đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nghề nghiệp nhân lực địa phương, phát triển sản phẩm du lịch sinh thái và kết nối với Chương trình OCOP để nâng cao giá trị sản phẩm du lịch11. Tuy nhiên, nhân lực du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên vẫn còn hạn chế về số lượng và chất lượng. Số lượng lao động có trình độ thiếu ở một số điểm du lịch sinh thái, phần lớn là lao động phổ thông, thiếu chuyên môn và kỹ năng hướng dẫn. Vùng tứ giác Long Xuyên cũng chưa có cơ sở đào tạo chuyên sâu về du lịch sinh thái, thiếu kinh phí và chính sách dài hạn cho đào tạo nhân lực phục vụ phát triển du lịch sinh thái.
3.3. Tình hình bảo đảm hài hòa lợi ích các chủ thể tham gia phát triển du lịch sinh thái vùng
Du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên phát triển với sự tham gia của nhiều chủ thể kinh tế và hình thành các mô hình du lịch cộng đồng, giúp người dân trực tiếp hưởng lợi. Tiêu biểu, như: làng bè Châu Đốc, rừng tràm Trà Sư, các khu bảo tồn Hòn Đất và các đảo Nam Du, Hòn Tre, Hòn Sơn là nơi người dân vừa sản xuất vừa tham gia hoạt động du lịch sinh thái. Về phía chính quyền địa phương, vai trò điều phối đã được thể hiện rõ hơn thông qua việc ban hành kế hoạch phát triển du lịch sinh thái có lồng ghép lợi ích cộng đồng, khuyến khích doanh nghiệp sử dụng lao động địa phương và hỗ trợ hạ tầng cộng đồng. Một số mô hình tổ hợp tác, hợp tác xã du lịch sinh thái cộng đồng, như: Homestay Bá Đính (Mỹ Hòa Hưng), Vườn Cò Thanh Kiều (Hòn Đất), Lâm Viên Núi Cấm đã giúp người dân cùng quản lý, chia sẻ lợi ích và quảng bá du lịch địa phương.
Tuy nhiên, vẫn còn nhiều bất cập như người dân địa phương thường nhận được phần lợi ích thấp nhất dù là chủ thể trực tiếp tham gia, doanh nghiệp có xu hướng ưu tiên lợi nhuận, chưa chú trọng đầy đủ đến môi trường và quyền lợi cộng đồng dân cư; người dân ít có tiếng nói trong định hướng phát triển và phân chia lợi ích. Thu nhập của người dân chủ yếu đến từ các dịch vụ phụ trợ, mang tính thời vụ và thiếu ổn định, dễ bị thay thế. Điều này cho thấy chưa có cơ chế chia sẻ lợi ích rõ ràng, dẫn đến nguy cơ mất lòng tin và xung đột lợi ích. Theo khảo sát, 153/390 (39,2%) người dân cho rằng, phần lợi ích họ nhận được từ du lịch sinh thái là chưa phù hợp.
4. Phương hướng phát triển du lịch sinh thái trên địa bàn vùng tứ giác Long Xuyên đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045
Một là, phương hướng xây dựng quy hoạch du lịch sinh thái vùng đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Định hướng phát triển mạng lưới không gian du lịch sinh thái đặc thù của vùng tứ giác Long Xuyên, bảo đảm cân bằng giữa bảo tồn sinh thái và phát triển kinh tế. Xây dựng các tuyến, cụm và điểm du lịch sinh thái chủ lực, có khả năng kết nối liên vùng và quốc tế, bảo đảm du lịch sinh thái trở thành ngành kinh tế quan trọng, góp phần nâng cao thu nhập, sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Hai là, hoàn thiện thể chế, chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý phát triển du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên; bổ sung, hoàn thiện pháp luật liên quan; ban hành ưu đãi đầu tư và hỗ trợ tài chính cho các dự án du lịch sinh thái. Đồng thời, quy định tiêu chí phát triển bền vững và hình thành quỹ phát triển du lịch sinh thái, vốn vay ưu đãi cho người dân và doanh nghiệp nhỏ.
Ba là, huy động các nguồn lực cho phát triển du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên, gồm vốn đầu tư, nhân lực, hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch. Đa dạng hóa nguồn vốn từ ngân sách, tư nhân và đối tác công tư, phát triển nhân lực tại chỗ, đặc biệt là hướng dẫn viên bản địa và nâng cao vai trò của cộng đồng trong chuỗi giá trị du lịch.
Bốn là, phát triển sản phẩm và xúc tiến quảng bá thương hiệu du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên. Thời gian tới, vùng cần định hướng phân loại sản phẩm theo các tiểu vùng sinh thái đặc trưng, xây dựng hình ảnh tứ giác Long Xuyên như một điểm đến sinh thái xanh, nguyên bản và gắn với cộng đồng; tạo bản sắc nhận diện thương hiệu riêng biệt. Đồng thời, tăng cường liên kết vùng trong quản lý, truyền thông và xúc tiến thị trường để định vị rõ thương hiệu du lịch sinh thái của vùng.
Năm là, bảo đảm hài hòa lợi ích các chủ thể tham gia trong phát triển du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên. Tiến hành xây dựng mô hình quản trị du lịch sinh thái đa bên cùng có lợi, dựa trên nguyên tắc phân bổ công bằng lợi ích, trách nhiệm rõ ràng, nâng cao năng lực cộng đồng và tạo sự đồng thuận xã hội.
Sáu là, nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn tài nguyên và giữ gìn phát huy giá trị văn hóa bản địa. Thời gian tới, cần có phương hướng cụ thể trong bảo tồn và sử dụng bền vững tài nguyên sinh thái vùng, cụ thể hướng đến bảo tồn các loài động, thực vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ đã và đang hiện diện trên địa bàn vùng.
5. Kết luận
Trong bối cảnh chuyển đổi xanh, hội nhập quốc tế sâu rộng và áp lực ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, phát triển du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên là hướng đi tất yếu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo tồn tài nguyên và cải thiện sinh kế dân cư. Bối cảnh trong nước và quốc tế đang tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho vùng trong quá trình phát triển du lịch sinh thái.Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất các phương hướng phát triển du lịch sinh thái vùng tứ giác Long Xuyên đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Về tổng quát, cần đa dạng hóa sản phẩm du lịch sinh thái đặc trưng trên nền tảng khai thác hợp lý các lợi thế về vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên và giá trị văn hóa bản địa. Về cụ thể, chú trọng xây dựng quy hoạch, hoàn thiện thể chế, chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý; huy động nguồn lực về vốn, nhân lực, hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ phát triển du lịch sinh thái; phát triển sản phẩm gắn với xúc tiến quảng bá thương hiệu và bảo đảm hài hòa lợi ích các chủ thể tham gia.
Chú thích:
1. UNWTO (2023). Báo cáo “Sustainable Tourism Global Report 2023”.
2. Người Việt gia tăng phụ thuộc vào mạng xã hội để tìm cảm hứng du lịch. https://congdankhuyenhoc.vn/nguoi-viet-gia-tang-phu-thuoc-vao-mang-xa-hoi-de-tim-cam-hung-du-lich-179240116110140421.htm
3. Bối cảnh quốc tế và trong nước tác động tới phát triển du lịch Việt Nam trong thời kỳ mới. https://itdr.org.vn/nghien_cuu/boi-canh-quoc-te-va-trong-nuoc-tac-dong-toi-phat-trien-du-lich-viet-nam-trong-thoi-ky-moi/
4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr.145 – 146.
5. Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang (2017). Đề án Liên kết phát triển bền vững tiểu vùng tứ giác Long Xuyên.
6. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam (2024). Hội nghị tổng kết công tác năm 2024 và triển khai nhiệm vụ năm 2025.
7, 8. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam (2024). Quyết định số 2333/QĐ-BVHTTDL ngày 09/8/2024 về ban hành Kế hoạch triển khai Bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực du lịch giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam và Bộ Du lịch Campuchia.
9. An Giang liên kết phát triển du lịch. https://baoangiang.com.vn/an-giang-lien-ket-phat-trien-du-lich-a391154.html
10. Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang (2022). Kế hoạch số 442/KH-UBND ngày 05/7/2022 về thực hiện Chương trình hành động về phát triển hạ tầng du lịch tỉnh An Giang năm 2022.
11. Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang (2022). Quyết định số 240/QĐ-UBND ngày 14/02/2022 ban hành Kế hoạch thực hiện Chương trình phát triển nguồn nhân lực năm 2022.
