TS. Nguyễn Đức Hưng
Hoắc Mai Vy
Học viện Quân y
(Quanlynhanuoc.vn) – Phong trào “bình dân học vụ số” ra đời có vai trò rất quan trọng trong việc trang bị những kiến thức và kỹ năng số cơ bản cho mỗi quân nhân trong Quân đội nhân dân Việt Nam nói chung và từng học viên ở Học viện Quân y nói riêng. Học tập các khóa học về kiến thức, kỹ năng số cơ bản trong phong trào “bình dân học vụ số” giúp học viên làm chủ công nghệ, bảo đảm an toàn thông tin, mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và phát triển tư duy tự học, tự nghiên cứu. Đồng thời, kỹ năng số hỗ trợ hiệu quả cho học tập, thực hành nghề nghiệp và giao tiếp học thuật, qua đó, tạo nền tảng quan trọng trong việc hình thành đội ngũ bác sĩ quân y có năng lực, bản lĩnh và tư duy hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Từ khóa: Bình dân học vụ số; chuyển đổi số; kiến thức số; kỹ năng số; học viên; Học viện Quân y.
1. Đặt vấn đề
Để hoàn thành sứ mệnh bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, mỗi cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam ngoài tinh thông về nghiệp vụ, cần nắm vững khoa học – kỹ thuật, đặc biệt là công nghệ số. Đây là yêu cầu cần thiết để xây dựng Quân đội cách mạng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, có khả năng tác chiến hiệu quả trong mọi môi trường. Trong bối cảnh đó, phong trào “bình dân học vụ số” không đơn thuần là việc phổ cập kiến thức tin học cơ bản mà là một cuộc cách mạng về tư duy và kỹ năng số trong toàn quân, tác động sâu rộng đến mọi mặt hoạt động và thực hiện nhiệm vụ của quân nhân. Việc rèn luyện và nâng cao kỹ năng số cơ bản có vai trò đặc biệt quan trọng đối với học viên ở Học viện Quân y – những học viên học tập và công tác trong môi trường quân y đặc thù, phải làm chủ các công cụ công nghệ phục vụ học tập, nghiên cứu và chăm sóc sức khỏe bộ đội, Nhân dân trong thời kỳ mới.
2. Học tập các khóa học trong phong trào “bình dân học vụ số”
Một là, nâng cao kiến thức số cơ bản. Nắm vững kiến thức số cơ bản trong phong trào “bình dân học vụ số” giúp học viên ở Học viện Quân y hiểu được những kiến thức về chuyển đổi số, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI). Cụ thể:
(1) Kiến thức về chuyển đổi số. Sau học tập giúp học viên hiểu được những định hướng, quan điểm, các chiến lược, chính sách, pháp luật và cơ chế quản lý liên quan đến phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Đảng, Nhà nước, Quân đội. Hiểu được những khái niệm mà phần lớn trước đây học viên còn mơ hồ, như: số hóa (digitization); chuyển đổi thông tin từ dạng vật lý (analog) sang dạng kỹ thuật số; số hóa quy trình (digitalization): áp dụng các dữ liệu đã số hóa để tối ưu hóa quy trình hoạt động; chuyển đổi số (digital transformation): thay đổi một cách tổng thể và toàn diện cách thức hoạt động của tổ chức dựa trên công nghệ số… Đồng thời, hiểu được về chuyển đổi trong lĩnh vực quốc phòng là ứng dụng công nghệ nhằm cung cấp dịch vụ công cho người dân đối với các thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý và phục vụ trao đổi thông tin với cơ quan nhà nước để thực hiện nhiệm vụ; chuyển đổi số trong lĩnh vực quân sự là ứng dụng công nghệ trong công tác quản lý về tham mưu, chính trị, hậu cần – kỹ thuật, ứng dụng công nghệ nhằm tự động hóa chỉ huy trên việc thu thập tình báo, xử lý tin tức, tự động hóa vũ khí trang bị.
(2) Kiến thức về công nghệ số. Phong trào “bình dân học vụ số” đã đề cập một số kiến thức về công nghệ số tiêu biểu đã và đang trở thành công nghệ số chiến lược, như: điện toán đám mây (Cloud computing), AI, dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vạt (IoT). Những kiến thức này đóng vai trò quan trọng, giúp học viên biết cách thực hiện việc ghi chép, tra cứu, hệ thống hóa kiến thức và áp dụng phương pháp học phù hợp với đặc thù các môn học trong chương trình đào tạo bác sĩ quân y, tiếp cận và khai thác tri thức hiện đại, nguồn kiến thức phong phú, cập nhật và đáng tin cậy. Nhờ đó, học viên có thể tự học, tự nghiên cứu để mở rộng hiểu biết vượt ra ngoài phạm vi lớp học truyền thống. Các công cụ số giúp học viên lưu trữ và xử lý thông tin nhanh chóng và khoa học, mô hình hóa ý tưởng bằng sơ đồ, bài trình chiếu, bảng tính, giúp phát triển tư duy logic sáng tạo, chủ động, trực quan và hiệu quả, thúc đẩy tư duy học tập suốt đời.
(3) Kiến thức về AI. Một trong những công nghệ chiến lược mà học viên ở Học viện Quân y rất hào hứng học tập, đó là kiến thức về AI. Những ứng dụng của AI có vai trò to lớn đối với quá trình học tập của học viên, AI giúp học viên cá nhân hóa việc học, phân tích dữ liệu, cung cấp những ý tưởng sáng tạo cho các vấn đề trong học tập và nhiều lĩnh vực khác. Khi học tập khóa học về AI, ngoài kiến thức, học viên còn được trang bị về đạo đức AI.
Đạo đức AI là bộ quy tắc nhằm bảo đảm AI được sử dụng để phục vụ cho mục đích chính đáng, đúng pháp luật, không phân biệt đối xử, bảo vệ quyền riêng tư, bảo đảm sự minh bạch, công bằng, bảo mật, trách nhiệm giải trình, tôn trọng quyền con người, hạn chế các nguy cơ mà AI có thể gây ra. Điều này, có vai trò rất quan trọng giúp học viên sử dụng các công cụ AI một cách có ý thức, cân nhắc ranh giới giữa tham khảo và lệ thuộc, có trách nhiệm khi sử dụng AI để AI có thể trở thành một công cụ đắc lực thúc đẩy tri thức và sáng tạo; đồng thời, góp phần xây dựng môi trường học thuật công bằng, lành mạnh và cũng thấy được việc lạm dụng AI để thay thế nỗ lực học tập có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của tri thức và kỹ năng cá nhân.
(4) Kiến thức về an toàn thông tin và an ninh mạng. Với đặc thù bảo mật thông tin của Quân đội, đây là kiến thức đặc thù và có vai trò rất quan trọng đối với mỗi học viên đào tạo sĩ quan. Khóa học giúp học viên hiểu được các biện pháp kỹ thuật, quy trình và chính sách nhằm bảo đảm tính bí mật. Qua đó thấy được nguy cơ mất an toàn thông tin và an ninh mạng, từ các cuộc tấn công sử dụng AI, đến các rủi ro bảo mật từ thiết bị IoT và lỗ hổng Zero-day.
Hai là, nâng cao kỹ năng số cơ bản. Kỹ năng số là khả năng tìm kiếm, đánh giá, sử dụng, chia sẻ và tạo nội dung bằng công nghệ thông tin và internet. Điều này có nghĩa là kỹ năng số bao gồm những khả năng cần thiết để sử dụng công nghệ thông tin và Internet một cách hiệu quả. Những kỹ năng này không chỉ giới hạn trong việc sử dụng máy tính hoặc điện thoại thông minh mà còn bao gồm khả năng tìm kiếm thông tin, quản lý dữ liệu trực tuyến, mã hóa web và tạo ra các nội dung kỹ thuật số.
Ngoài giúp cập nhật những kiến thức số cơ bản, việc học tập các khóa học về kỹ năng số cơ bản trong phong trào “bình dân học vụ số” giúp học viên từng bước nâng cao năng lực số, thao tác thành thạo trên các nền tảng số. Thông qua kỹ năng sử dụng thành thạo máy tính, internet, phần mềm chuyên ngành, cơ sở dữ liệu y học điện tử và các nền tảng học tập trực tuyến, học viên có thể tìm kiếm, phân tích và cập nhật nhanh chóng các kiến thức y – sinh mới, đáp ứng yêu cầu của người cán bộ quân y trong thời đại mới. Bên cạnh đó, học tập kỹ năng số giúp học viên nâng cao kỹ năng thực hành nghề nghiệp và nghiên cứu khoa học. Nhiều kỹ năng số, như: sử dụng phần mềm thống kê, phân tích số liệu, thiết kế báo cáo khoa học hay mô phỏng ca lâm sàng trên hệ thống ảo đều hỗ trợ trực tiếp cho công tác học tập và nghiên cứu.
Việc sử dụng các nền tảng trao đổi trực tuyến, hệ thống quản lý học tập giúp học viên rèn luyện khả năng phối hợp, chia sẻ thông tin và làm việc hiệu quả trong tập thể. Học tập kỹ năng số cơ bản góp phần bồi dưỡng kỹ năng và năng lực thích ứng với sự thay đổi của công nghệ, giúp học viên luôn chủ động cập nhật tri thức, sẵn sàng đảm nhận các nhiệm vụ trong môi trường làm việc hiện đại, kết nối và số hóa. Đây chính là yếu tố quan trọng để xây dựng đội ngũ bác sĩ quân y có trình độ cao, bản lĩnh vững vàng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của Quân đội nhân dân Việt Nam trong giai đoạn mới.
3. Thực trạng học tập các khóa học trong phong trào “bình dân học vụ số” đối với học viên Học viện Quân y
Một là, học viên đã có nhận thức tốt đối với việc học tập các khóa học.
Trong phong trào “bình dân học vụ số”, việc học tập các khóa học kiến thức, kỹ năng số cơ bản không chỉ là yêu cầu học tập thông thường mà là nhiệm vụ trọng yếu gắn liền với công cuộc chuyển đổi số của Học viện. Học viên luôn nhận thức kiến thức số cơ bản chính là nền tảng giúp bản thân tiếp cận và nắm vững kỹ năng số để vận dụng vào thực tiễn. Với thái độ học tập nghiêm túc được thể hiện ở tinh thần chủ động, tính kiên trì hoàn thành các bài học trong phòng trào “bình dân học vụ số”, tìm hiểu tài liệu liên quan ngoài những kiến thức được trang bị, không học đối phó mà hướng đến hiểu bản chất…
Kết quả khảo sát nhận thức của học viên đối với việc học tập khóa học kiến thức số trong phong trào “bình dân học vụ số” cho thấy, 98% học viên cho rằng, học tập kiến thức số cơ bản là rất cần thiết và cần thiết. Con số này phản ánh sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của chỉ huy các cấp trong quán triệt, tuyên truyền nâng cao nhận thức về tính chất, tầm quan trọng của việc học tập kiến thức, kỹ năng số cơ bản trong phong trào “bình dân học vụ số” tạo cơ sở cho những bước đi tiếp theo trong công cuộc chuyển đổi số của Học viện.
Hai là, học viên tích cực, chủ động học tập các khóa học.
Về kiến thức số. Hệ thống các khóa học kiến thức số cơ bản trong phong trào “bình dân học vụ số” do Bộ Quốc phòng cung cấp đã chuyển tải các nội dung bài giảng với những kiến thức cơ sở cần thiết cho việc chuyển đổi số của Quân đội và Học viện. Từ đó, tạo điều kiện cho học viên tiếp thu kiến thức số một cách có hệ thống và chủ động; đồng thời, gắn trực tiếp với yêu cầu, nhiệm vụ của từng đối tượng, trong đó có đối tượng là học viên sĩ quan.
Học viên ở Học viện Quân y thông qua phương pháp học tập trung, học nhóm, từ đó, mỗi học viên có tiến trình học tập giống nhau có thể cùng trao đổi, thảo luận trang bị khả năng tư duy phản biện, củng cố hiểu biết; đồng thời, hình thành khả năng vận dụng kiến thức số vào kỹ năng thực hành số và thực tiễn công tác. Đặc biệt, trong môi trường Quân đội, phương pháp học này còn gắn liền với tính kỷ luật, sự nghiêm túc và tinh thần chủ động nhằm bảo đảm mỗi học viên không chỉ hiểu mà còn vận dụng được vào thực tiễn.
Thông qua khảo sát kết quả kiểm tra các khóa học về kiến thức số cơ bản trong phong trào “bình dân học vụ số”, đa số học viên đều hoàn thành bài kiểm tra trong lần thực hiện đầu tiên. Có hơn 61,7% học viên đạt từ 8 điểm đến cận 9 điểm và có 37,5% học viên đạt từ 9 điểm trở lên ở mỗi bài kiểm tra đối với từng khóa học về kiến thức số. Thông qua kết quả cho thấy, đa số các học viên đã hiểu rõ tầm quan trọng của việc học tập kiến thức số, từ đó, kiên trì, chủ động, tự giác trong quá trình học tập các khóa học.
Về kỹ năng số. Khác với học tập kiến thức số thông qua lý thuyết, học tập kỹ năng số yêu cầu học viên ở Học viện Quân y cần phải chủ động thực hành, thao tác, thực hiện kỹ năng số. Do vậy, học viên đã học tập với phương pháp lấy thực hành làm trọng tâm, làm để hiểu và hiểu để làm. Học viên được khuyến khích thực hành trực tiếp trên các ứng dụng số, nền tảng số, phần mềm số song song với việc nghe bài giảng của các khóa học, như: kỹ năng sử dụng thiết bị và phần mềm, kỹ năng khai thác dữ liệu và thông tin, kỹ năng sáng tạo nội dung số, kỹ năng bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng. Học viên cũng thực hiện các bài tập ngắn do nhóm học tập đề ra nhằm hình dung được kiến thức đang được nghe giảng. Ngoài ra, việc thực hành các thao tác kỹ năng số của học viên được thực hiện nhiều lần nhằm củng cố kỹ năng, qua đó, học viên không chỉ ghi nhớ thao tác mà còn hiểu bản chất của công nghệ, biết vận dụng vào tình huống mới.
Các bài kiểm tra về kỹ năng số cơ bản có phần khó hơn, phức tạp hơn so với các bài kiểm tra về kiến thức số cơ bản, đồng thời để thực hiện tốt được những kỹ năng số cơ bản cần nắm chắc cả lý thuyết và thực hành nhằm hiểu bản chất và đạt được kết quả cao. Qua khảo sát kết quả bài kiểm tra kỹ năng số cơ bản, có 98,7% học viên đạt từ 8 và 9 điểm trở lên, đây cũng là một kết quả tương đối cao. Điều này cho thấy, dù gặp một số khó khăn trong quá trình tiếp thu kiến thức, tri thức về kỹ năng số cơ bản nhưng học viên ở Học viện Quân y vẫn luôn chủ động, cố gắng, kiên trì nhằm nắm chắc những kỹ năng cơ bản, từ đó, đạt kết quả cao trong các bài kiểm tra.
Tuy nhiên, qua khảo sát cũng cho thấy, vẫn còn một số học viên có nhận thức chưa đầy đủ về phong trào “bình dân học vụ số” và kết quả các bài kiểm tra kiến thức, kỹ năng số cơ bản chưa cao. Nguyên nhân do một số học viên coi đây chỉ là hoạt động bổ trợ, mang tính phong trào mà chưa nhận thức được đây là cơ sở nền tảng cho hoạt động học tập, nghiên cứu khoa học và công tác của người bác sĩ quân y, một số học viên tính chủ động, tự giác, sáng tạo trong học tập chưa cao nên có sự chênh lệch trong kết quả các bài kiểm tra.
4. Một số giải pháp
Thứ nhất, phát động các buổi hoạt động ngoại khóa nhằm tuyên truyền, nâng cao nhận thức của học viên về phong trào “bình dân học vụ số”.
Giải pháp này tập trung phát động ở các tổ chức đoàn cơ sở, các câu lạc bộ số trong Học viện. Các hoạt động ngoại khóa, bao gồm: hội thi học tập số hằng năm, các đợt thi sáng tạo nội dung, tranh ảnh, hội họa, âm nhạc trên cơ sở công nghệ số; lồng ghép phong trào “bình dân học vụ số” vào các buổi sinh hoạt của đoàn… Các buổi sinh hoạt này cần đặc biệt nhấn mạnh vào trách nhiệm của từng học viên để họ hiểu được sự thành công của phong trào “bình dân học vụ số” ở Học viện Quân y xuất phát từ sự nỗ lực của bản thân từng quân nhân trong Học viện, trong đó có học viên. Đồng thời, các hoạt động trên cần có sự quan tâm, tạo điều kiện về mặt thời gian, vật chất và tinh thần từ lãnh đạo, chỉ huy các cấp để đạt được hiệu quả cao nhất và lan tỏa hiệu ứng tích cực nhất.
Thứ hai, xây dựng mô hình “Tổ công nghệ số” là nòng cốt của quá trình học tập các khóa học về kiến thức và kỹ năng số cơ bản trong phong trào “bình dân học vụ số”.
Đây là giải pháp trọng tâm, đóng vai trò nền tảng, tiền đề để các học viên có thể phát huy được tối đa ưu điểm của môi trường Quân đội là tính thống nhất, kỷ luật nghiêm minh và tinh thần tập thể cao, tinh thần đoàn kết đồng chí, đồng đội gắn bó… Trong mỗi “Tổ công nghệ số”, các thành viên không chỉ cùng nhau học tập, thảo luận, phân tích các bài học về kiến thức, kỹ năng số cơ bản mà còn giúp đỡ lẫn nhau cải thiện các kỹ năng công nghệ, giải đáp cho nhau những vướng mắc, những tình huống gặp phải trên môi trường số trong công tác và các hoạt động học tập, nghiên cứu khoa học. Trên một phương diện khác, các thành viên có trách nhiệm nắm bắt được những tình huống mà đồng chí, đồng đội gặp phải trong quá trình giao tiếp trên không gian mạng để có những biện pháp ngăn chặn những hành vi, những ảnh hưởng tiêu cực mà môi trường số có thể tạo nên.
Thứ ba, xây dựng những “giờ tự học số” dành riêng cho việc học tập các khóa học về kiến thức và kỹ năng số cơ bản trong phong trào “bình dân học vụ số” đối với các học viên.
Đây là giải pháp nhằm thống nhất về mặt kế hoạch, thời gian, bảo đảm thời gian học tập được duy trì liên tục cho các học viên. Các “Tổ công nghệ số” căn cứ theo sự thống nhất chung của đơn vị về lịch học trong chương trình đào tạo y khoa quân sự, theo các công tác của đơn vị, theo thời gian của các chế độ trong ngày để xây dựng các “giờ tự học số” bảo đảm cho việc học tập, nghiên cứu, thảo luận các khóa học về kiến thức, kĩ năng số cơ bản trong phong trào “bình dân học vụ số” được diễn ra liên tục, hợp lý, linh hoạt và góp phần bảo đảm cho kết quả học tập của học viên được tốt nhất.
5. Kết luận
Học tập các kiến thức và kỹ năng số cơ bản trong phong trào “bình dân học vụ số” có vai trò hết sức thiết thực đối với học viên Học viện Quân y, giúp quá trình học tập và nghiên cứu diễn ra thuận lợi, hiệu quả, tạo nền tảng vững chắc để học viên ứng dụng công nghệ trong công tác chuyên môn, rèn luyện tác phong khoa học, chính quy và hiện đại, góp phần xây dựng đội ngũ bác sĩ quân y có trình độ, năng lực và bản lĩnh đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Chỉ đạo Trung ương (2025). Kế hoạch số 01-KH/BCĐTW ngày 21/4/2025 về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số triển khai phong trào “Bình dân học vụ số”.
2. Ban Chỉ đạo 3488 (2025). Kế hoạch số 3760-KH/BCĐ ngày 23/4/2025 về triển khai phong trào “bình dân học vụ số” trong Quân đội.
3. Ban Chỉ đạo 1383 (2025). Kế hoạch số 1938/KH-BCĐ ngày 26/5/2025 về triển khai phong trào “bình dân học vụ số” tại Học viện Quân y.
4. Bộ Thông tin và Truyền thông (2024). Chương trình bồi dưỡng, phổ cập kiến thức và kỹ năng số cơ bản.
5. Thủ tướng Chính phủ (2020). Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 phê duyệt chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
