ThS. Nguyễn Thị Huyền Chi
Trường Đại học Điện lực
(Quanlynhanuoc.vn ) – Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng và không gian mạng trở thành môi trường tác động trực tiếp, thường xuyên đến nhận thức, tư tưởng và hành vi của xã hội, công tác tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đứng trước những yêu cầu mới, thách thức mới. Việc xây dựng hệ sinh thái truyền thông số không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là giải pháp căn bản, lâu dài nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền, chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Bài viết nghiên cứu và đề xuất một số giải pháp xây dựng hệ sinh thái truyền thông số phục vụ công tác tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng trong bối cảnh chuyển đổi số.
Từ khóa: Hệ sinh thái; truyền thông số; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; không gian mạng; chuyển đổi số.
1. Đặt vấn đề
Trong kỷ nguyên số, không gian mạng đã trở thành môi trường truyền thông chủ yếu, tác động sâu rộng đến nhận thức, tư tưởng và hành vi của các tầng lớp nhân dân. Bên cạnh những cơ hội to lớn cho công tác tuyên truyền, giáo dục lý luận chính trị, không gian mạng cũng đang bị các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị lợi dụng để lan truyền thông tin xấu độc, xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, làm suy giảm niềm tin xã hội. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mạnh mẽ phương thức tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu quả và phù hợp với đặc trưng môi trường số. Việc xây dựng hệ sinh thái truyền thông số đồng bộ, liên thông, lấy nội dung chính thống làm trung tâm, kết hợp chặt chẽ giữa công nghệ, con người và cơ chế vận hành không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả lan tỏa giá trị tư tưởng của Đảng mà còn tăng cường năng lực đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng. Đây là nhiệm vụ vừa mang tính chiến lược, vừa có ý nghĩa cấp bách trong bối cảnh hiện nay.
2. Vai trò của hệ sinh thái truyền thông số đối với công tác tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng
Hệ sinh thái truyền thông số là tổng thể các nền tảng, công nghệ, nội dung, chủ thể tham gia và cơ chế vận hành được kết nối trên môi trường số nhằm tạo lập, lan tỏa, tương tác và quản lý thông tin một cách đồng bộ, hiệu quả, phục vụ các mục tiêu truyền thông trong bối cảnh chuyển đổi số. Hệ sinh thái truyền thông số bao gồm các hạ tầng kỹ thuật số, như: internet, mạng xã hội, nền tảng đa phương tiện; các chủ thể truyền thông, như: cơ quan báo chí, tổ chức, cá nhân, cộng đồng người dùng; cùng với hệ thống dữ liệu, thuật toán và các chuẩn mực pháp lý điều chỉnh hoạt động truyền thông.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, không gian mạng đã trở thành mặt trận tư tưởng quan trọng, nơi diễn ra sự tương tác đa chiều giữa các luồng thông tin, quan điểm và giá trị xã hội. Trước yêu cầu mới của công tác tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, hệ sinh thái truyền thông số giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tuyên truyền, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên số.
Thứ nhất, hệ sinh thái truyền thông số giữ vai trò mở rộng không gian, phạm vi và tốc độ tuyên truyền. Thông qua sự kết nối đồng bộ giữa các nền tảng báo chí điện tử, cổng thông tin, mạng xã hội, nền tảng video, podcast…, các nội dung chính thống có thể được lan tỏa nhanh chóng, liên tục và sâu rộng đến đông đảo cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân. Điều này góp phần đưa chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ – lực lượng sử dụng không gian mạng thường xuyên và chủ yếu.
Thứ hai, góp phần nâng cao tính chủ động, kịp thời trong đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nhờ khả năng giám sát, phân tích dữ liệu lớn và tương tác hai chiều, các cơ quan, lực lượng chức năng có thể nhanh chóng phát hiện thông tin xấu độc, luận điệu xuyên tạc, từ đó, triển khai phản bác kịp thời, có trọng tâm, trọng điểm. Việc kết hợp đa dạng hình thức thể hiện, như: đồ họa, video ngắn, bài viết phân tích, tọa đàm trực tuyến giúp nâng cao sức thuyết phục, làm rõ bản chất sai trái của các quan điểm thù địch trên không gian mạng.
Thứ ba, hệ sinh thái truyền thông số đóng vai trò định hướng dư luận xã hội và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng. Khi thông tin chính thống được cung cấp đầy đủ, minh bạch, dễ tiếp cận, người dân sẽ có cơ sở vững chắc để phân biệt đúng – sai, thật – giả. Sự tương tác thường xuyên giữa các chủ thể truyền thông với người sử dụng mạng góp phần hình thành môi trường truyền thông lành mạnh, qua đó, củng cố niềm tin, sự đồng thuận xã hội và tăng cường “sức đề kháng” trước các thông tin sai lệch.
Thứ tư, là động lực thúc đẩy đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền phù hợp với yêu cầu thời đại số. Việc ứng dụng công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) trong sản xuất và phân phối nội dung giúp công tác tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trở nên sinh động, linh hoạt, hấp dẫn hơn, đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin ngày càng cao và đa dạng của công chúng.
3. Một số vấn đề đặt ra
Dưới tác động mạnh mẽ của chuyển đổi số và sự bùng nổ của không gian mạng, việc xây dựng hệ sinh thái truyền thông số phục vụ công tác tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trở thành yêu cầu khách quan, cấp thiết. Tuy nhiên, quá trình này đang đặt ra nhiều vấn đề cần được nhận diện đầy đủ và giải quyết đồng bộ, phù hợp với thực tiễn hiện nay.
Một là, về nhận thức và tư duy trong xây dựng hệ sinh thái truyền thông số. Ở một số cơ quan, đơn vị, nhận thức về vai trò, ý nghĩa và tính cấp thiết của hệ sinh thái truyền thông số phục vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng chưa đầy đủ, còn coi đây là nhiệm vụ mang tính thời vụ hoặc chỉ là sự mở rộng hình thức của công tác tuyên truyền truyền thống. Tư duy quản lý, tổ chức và vận hành truyền thông số chưa theo kịp yêu cầu phát triển nhanh của công nghệ và hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng trên không gian mạng. Điều này dẫn đến việc thiếu tầm nhìn chiến lược dài hạn, thiếu sự chủ động trong thiết kế tổng thể và kết nối các thành tố của hệ sinh thái truyền thông số.
Hai là, về nguồn lực và năng lực tổ chức thực hiện. Việc xây dựng và vận hành hiệu quả hệ sinh thái truyền thông số đòi hỏi nguồn lực lớn về con người, tài chính và hạ tầng công nghệ. Tuy nhiên, trên thực tế, đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền, đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng còn thiếu và chưa đồng đều về trình độ chuyên môn, kỹ năng số, khả năng sử dụng công nghệ mới. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật, nền tảng số và công cụ hỗ trợ ở nhiều nơi chưa được đầu tư đồng bộ, hiện đại. Điều này làm hạn chế khả năng sản xuất nội dung chất lượng cao, lan tỏa nhanh và tương tác hiệu quả với các đối tượng công chúng khác nhau.
Ba là, về nội dung, phương thức và tính hấp dẫn của truyền thông số. Một trong những thách thức lớn hiện nay là làm thế nào để nội dung tuyên truyền về nền tảng tư tưởng của Đảng vừa bảo đảm tính chính trị, tư tưởng, vừa phù hợp với đặc điểm tiếp nhận thông tin nhanh, ngắn, đa phương tiện của người dùng mạng xã hội. Nội dung tuyên truyền ở một số kênh, nền tảng còn thiếu tính sáng tạo, chưa tận dụng hiệu quả các hình thức thể hiện hiện đại, như: video ngắn, đồ họa thông tin, podcast hay tương tác hai chiều. Trong khi đó, các quan điểm sai trái, thù địch lại thường sử dụng hình thức linh hoạt, ngôn ngữ gần gũi, dễ lan truyền, gây áp lực lớn cho công tác định hướng dư luận và phản bác.
Bốn là, về cơ chế phối hợp, quản lý và bảo đảm an ninh, an toàn thông tin. Hệ sinh thái truyền thông số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có sự liên kết chặt chẽ giữa các cơ quan, lực lượng và chủ thể tham gia. Tuy nhiên, cơ chế phối hợp liên ngành trong nhiều trường hợp còn thiếu thống nhất, chưa rõ trách nhiệm dẫn đến chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ. Bên cạnh đó, nguy cơ mất an toàn thông tin, lộ lọt dữ liệu, bị tấn công mạng hoặc lợi dụng không gian mạng để xuyên tạc, chống phá vẫn luôn hiện hữu, đặt ra yêu cầu cao về quản lý, giám sát và bảo vệ hệ sinh thái truyền thông số.
4. Một số giải pháp
Thứ nhất, xây dựng và hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách đồng bộ cho hệ sinh thái truyền thông số phục vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Thể chế giữ vai trò “khung xương” của hệ sinh thái truyền thông số, bảo đảm cho toàn bộ hoạt động tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng được triển khai thống nhất, đúng định hướng, hiệu quả và bền vững. Trong bối cảnh chuyển đổi số, thể chế không chỉ giới hạn ở các quy định quản lý báo chí, xuất bản, phát thanh, truyền hình truyền thống mà cần bao quát toàn diện các loại hình truyền thông mới, các nền tảng số, mạng xã hội, dịch vụ xuyên biên giới, cũng như việc ứng dụng AI, Big Data trong sản xuất và phân phối thông tin. Do đó, cần tiếp tục rà soát, bổ sung, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, quy định, quy chế liên quan đến quản lý, định hướng và cung cấp thông tin trên không gian mạng theo hướng đồng bộ, thống nhất, phù hợp với thực tiễn phát triển nhanh chóng của công nghệ số và yêu cầu bảo vệ an ninh tư tưởng trong tình hình mới.
Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan đảng, Nhà nước, các ban, bộ, ngành, địa phương, lực lượng chuyên trách về an ninh mạng và các cơ quan báo chí – truyền thông nhằm bảo đảm sự thống nhất trong lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện. Đồng thời, cần có chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo trong hoạt động truyền thông số, tạo điều kiện cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân chủ động thử nghiệm các mô hình, phương thức tuyên truyền mới, hiện đại, song song với đó là cơ chế giám sát, xử lý nghiêm minh, kịp thời các hành vi lợi dụng không gian mạng để tuyên truyền sai trái, xuyên tạc, chống phá Đảng, Nhà nước. Thể chế đầy đủ, phù hợp sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc, giúp hệ sinh thái truyền thông số vận hành ổn định, phát triển đúng hướng và có khả năng thích ứng linh hoạt trước những biến động nhanh chóng của môi trường mạng.
Thứ hai, phát triển nội dung tuyên truyền chính thống, hấp dẫn, có sức lan tỏa cao trong hệ sinh thái truyền thông số.
Trong bất kỳ hệ sinh thái truyền thông nào, nội dung luôn giữ vai trò cốt lõi, quyết định khả năng thu hút, thuyết phục và lan tỏa. Trong bối cảnh hiện nay, công chúng trên không gian mạng, đặc biệt là giới trẻ có xu hướng tiếp nhận thông tin nhanh, đa dạng, trực quan và mang tính tương tác cao. Nếu nội dung tuyên truyền về nền tảng tư tưởng của Đảng vẫn nặng về lý luận khô cứng, chậm đổi mới hình thức, thiếu tính hấp dẫn thì sẽ khó cạnh tranh với các luồng thông tin khác, thậm chí dễ bị lấn át bởi các thông tin sai trái, độc hại. Vì vậy, cần đổi mới căn bản tư duy xây dựng nội dung theo hướng vừa bảo đảm tính khoa học, tính chính trị, tính chiến đấu, vừa tăng cường tính sinh động, gần gũi, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ lan tỏa. Nội dung tuyên truyền cần được tổ chức thành các “chuỗi giá trị thông tin” đa dạng, từ bài viết chuyên sâu, bình luận chính luận, đến các sản phẩm truyền thông ngắn gọn như video clip, đồ họa thông tin, podcast, sản phẩm đa phương tiện, tương tác trên mạng xã hội.
Việc chuyển tải các vấn đề lý luận, quan điểm của Đảng cần gắn với các vấn đề thực tiễn sinh động của đất nước, đời sống xã hội, những thành tựu đổi mới, những vấn đề mà người dân quan tâm, qua đó, làm nổi bật tính đúng đắn, khoa học và sức sống của nền tảng tư tưởng của Đảng. Đồng thời, phải chú trọng xây dựng nội dung phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên tinh thần chủ động, kịp thời, sắc bén, có luận cứ chặt chẽ, lập luận thuyết phục, tránh áp đặt, giáo điều. Khi nội dung chính thống đủ mạnh, đủ hấp dẫn, hệ sinh thái truyền thông số sẽ hình thành được “dòng chảy thông tin tích cực” có sức lan tỏa rộng lớn, giữ vai trò chủ đạo trong định hướng dư luận xã hội trên không gian mạng.
Thứ ba, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, AI và Big Data trong xây dựng và vận hành hệ sinh thái truyền thông số.
Việc ứng dụng các công nghệ hiện đại, như: AI, Big Data, điện toán đám mây, tự động hóa quy trình sản xuất – phân phối nội dung sẽ giúp hệ sinh thái truyền thông số vận hành thông minh, linh hoạt và hiệu quả hơn. Thông qua phân tích dữ liệu lớn, các cơ quan chức năng có thể nắm bắt kịp thời xu hướng dư luận, hành vi tiếp nhận thông tin của người dùng, phát hiện sớm các điểm nóng, các chiến dịch truyền thông sai trái, thù địch để chủ động định hướng, xử lý. AI có thể hỗ trợ trong việc sàng lọc, cảnh báo nội dung xấu độc, giả mạo; đồng thời, gợi ý, cá nhân hóa nội dung tuyên truyền phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng không gian truyền thông cụ thể.
Bên cạnh đó, cần đầu tư xây dựng và phát triển các nền tảng số, mạng xã hội nội địa có tính an toàn, khả năng lan tỏa cao, tạo “không gian số” thuận lợi cho việc truyền tải thông tin chính thống, từng bước giảm sự phụ thuộc vào các nền tảng xuyên biên giới. Việc làm chủ công nghệ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả tuyên truyền mà còn góp phần tăng cường năng lực bảo vệ chủ quyền số, an ninh tư tưởng trên không gian mạng.
Thứ tư, xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, lực lượng nòng cốt tham gia hệ sinh thái truyền thông số.
Con người là trung tâm, là chủ thể sáng tạo và quyết định sự vận hành hiệu quả của hệ sinh thái truyền thông số. Vì vậy, xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ lý luận sâu sắc, kỹ năng truyền thông hiện đại và năng lực công nghệ số là yêu cầu mang tính then chốt. Cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ báo chí, cán bộ tuyên giáo, cán bộ quản lý thông tin, lực lượng chuyên trách đấu tranh trên không gian mạng theo hướng toàn diện, chuyên sâu, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong môi trường số.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của đội ngũ cộng tác viên, chuyên gia, nhà khoa học, trí thức, văn nghệ sĩ, người có uy tín, tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội tham gia lan tỏa thông tin tích cực, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Việc hình thành các “hạt nhân truyền thông” tích cực trong cộng đồng mạng sẽ góp phần mở rộng không gian ảnh hưởng của hệ sinh thái truyền thông số, tạo sức lan tỏa tự nhiên, bền vững. Đồng thời, cần có cơ chế bảo vệ, động viên, khích lệ kịp thời đối với những cá nhân tích cực, dấn thân trong đấu tranh tư tưởng trên không gian mạng, qua đó, củng cố niềm tin, trách nhiệm và động lực cống hiến của đội ngũ này.
Thứ năm, tăng cường phối hợp, liên kết và phát huy sức mạnh tổng hợp của các chủ thể trong hệ sinh thái truyền thông số.
Hệ sinh thái truyền thông số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có sự tham gia đồng bộ, phối hợp chặt chẽ của nhiều chủ thể khác nhau, từ cơ quan lãnh đạo, quản lý, các cơ quan báo chí – truyền thông, tổ chức chính trị – xã hội, doanh nghiệp công nghệ đến đông đảo người dân. Do đó, cần xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành, liên cấp, liên lĩnh vực trong công tác tuyên truyền, chia sẻ dữ liệu, thông tin và kinh nghiệm đấu tranh trên không gian mạng. Sự liên kết giữa các kênh truyền thông chính thống với các nền tảng số, mạng xã hội sẽ tạo nên mạng lưới truyền thông đa tầng, đa hướng, hỗ trợ lẫn nhau, gia tăng sức mạnh tổng hợp. Đồng thời, cần gắn xây dựng hệ sinh thái truyền thông số với nâng cao nhận thức, kỹ năng số và “sức đề kháng thông tin” cho người dân, giúp mỗi cá nhân trở thành một chủ thể tiếp nhận, sàng lọc và lan tỏa thông tin có trách nhiệm. Khi toàn xã hội cùng tham gia, cùng chia sẻ trách nhiệm, hệ sinh thái truyền thông số sẽ trở thành “lá chắn mềm” vững chắc, góp phần bảo vệ hiệu quả nền tảng tư tưởng của Đảng trước những tác động phức tạp của không gian mạng.
5. Kết luận
Xây dựng hệ sinh thái truyền thông số phục vụ công tác tuyên truyền, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng trong bối cảnh chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu, có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Trước sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội và AI, không gian mạng vừa mở ra nhiều cơ hội lan tỏa giá trị tích cực, vừa đặt ra những thách thức phức tạp trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Vì vậy, việc hình thành một hệ sinh thái truyền thông số đồng bộ, hiện đại, có tính liên thông cao giữa chủ thể, nội dung, nền tảng, công nghệ và cơ chế vận hành là giải pháp căn bản nhằm nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng của Đảng. Trong bối cảnh chuyển đổi số ngày càng sâu rộng, việc tiếp tục hoàn thiện và vận hành hiệu quả hệ sinh thái truyền thông số chính là điều kiện quan trọng để giữ vững trận địa tư tưởng, củng cố niềm tin xã hội và bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Chính trị (2024). Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
2. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong chuyển đổi số hiện nay. https://bacninh.dcs.vn/detail/-/asset_publisher/M0UUAFstbTMq/content/bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-ang-trong-chuyen-oi-so-hien-nay
3. Những thách thức, yêu cầu và nhiệm vụ của chuyển đổi số trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. https://nongnghiephuuco.vn/nhung-thach-thuc-yeu-cau-va-nhiem-vu-cua-chuyen-doi-so-trong-cong-tac-bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang-tren-khong-gian-mang-6920.html
4. Xây dựng “lá chắn số” bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên mới. https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/dau-tranh-phan-bac-cac-luan-dieu-sai-trai-thu-dich/chi-tiet/-/asset_publisher/YqSB2JpnYto9/content/xay-dung-la-chan-so-bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang-trong-ky-nguyen-moi
5. Vai trò của báo chí trong đấu tranh chống tin giả, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên mạng xã hội. https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/07/01/vai-tro-cua-bao-chi-trong-dau-tranh-chong-tin-gia-gop-phan-bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang-tren-mang-xa-hoi/
6. Vai trò của truyền thông số trong phát triển kinh tế số tại tỉnh Đồng Nai. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/01/15/vai-tro-cua-truyen-thong-so-trong-phat-trien-kinh-te-so-tai-tinh-dong-nai/
