Vai trò kiến tạo và dẫn dắt của kinh tế nhà nước trong mô hình tăng trưởng mới ở Việt Nam

TS. Đặng Thành Chung
Trường Đại học Điện lực

(Quanlynhanuoc.vn) – Trên cơ sở phương pháp phân tích tài liệu, tổng hợp lý thuyết và phân tích chính sách, bài viết làm rõ những điểm đổi mới trong quan điểm phát triển kinh tế nhà nước, đồng thời phân tích các kênh tác động chủ yếu của khu vực này đối với tăng trưởng thông qua tạo lập hạ tầng nền tảng, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, định hướng phát triển ngành và kích hoạt đầu tư xã hội. Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trước hết ở chức năng kiến tạo thể chế, tạo nền tảng phát triển và dẫn dắt các nguồn lực kinh tế.

Từ khóa: Kinh tế nhà nước; mô hình tăng trưởng; Nhà nước kiến tạo phát triển; doanh nghiệp nhà nước; chính sách kinh tế; Việt Nam.

1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang biến động nhanh chóng do cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn, đứt gãy chuỗi cung ứng, chuyển đổi số và yêu cầu phát triển xanh, nhiều quốc gia đang điều chỉnh lại mô hình tăng trưởng nhằm nâng cao khả năng chống chịu và năng lực cạnh tranh dài hạn. Đối với Việt Nam, sau gần bốn thập niên đổi mới, nền kinh tế đã đạt được tốc độ tăng trưởng tương đối cao và duy trì ổn định vĩ mô, song mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào vốn đầu tư, lao động chi phí thấp và khai thác tài nguyên đang bộc lộ những giới hạn. Điều này đặt ra yêu cầu chuyển sang mô hình tăng trưởng mới dựa trên đổi mới sáng tạo, năng suất, công nghệ và phát triển bền vững, đồng thời đòi hỏi sự điều chỉnh vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế.

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, kinh tế nhà nước được xác định giữ vai trò chủ đạo. Tuy nhiên, trong thực tiễn quản lý và phát triển, việc hiện thực hóa vai trò này vẫn còn nhiều thách thức. Một mặt, khu vực kinh tế nhà nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước, giữ vai trò quan trọng trong các ngành then chốt như năng lượng, tài chính, hạ tầng và các dịch vụ công thiết yếu. Mặt khác, hiệu quả hoạt động, cơ chế quản trị và khả năng lan tỏa của khu vực này còn chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ. Do đó, vấn đề đặt ra không chỉ là duy trì quy mô kinh tế nhà nước, mà quan trọng hơn là xác định rõ phương thức để khu vực này thực sự đóng vai trò kiến tạo môi trường phát triển và dẫn dắt các nguồn lực xã hội trong giai đoạn tăng trưởng mới.

Việc ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã tạo ra một khuôn khổ định hướng chính sách mới đối với khu vực này. Nghị quyết tiếp cận kinh tế nhà nước theo nghĩa rộng hơn, bao gồm toàn bộ nguồn lực kinh tế do Nhà nước nắm giữ và điều tiết, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả phân bổ vốn, hiện đại hóa quản trị, tập trung nguồn lực vào các ngành, lĩnh vực chiến lược và phát huy vai trò dẫn dắt phát triển. Cách tiếp cận này phản ánh sự chuyển dịch quan trọng trong tư duy quản lý kinh tế, từ việc coi kinh tế nhà nước chủ yếu là công cụ ổn định và kiểm soát sang việc xem đây là một lực lượng kiến tạo thể chế, tạo nền tảng hạ tầng và kích hoạt đầu tư xã hội, phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước kiến tạo phát triển trong bối cảnh mới.

Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về doanh nghiệp nhà nước, cải cách khu vực công và vai trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường, các nghiên cứu tiếp cận kinh tế nhà nước dưới góc độ vai trò kiến tạo phát triển và phân tích hệ thống các định hướng chính sách mới vẫn còn hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh xuất hiện những định hướng mới về phát triển khu vực này. Việc làm rõ nội hàm của vai trò kiến tạo và dẫn dắt, cũng như cơ chế tác động của kinh tế nhà nước đối với mô hình tăng trưởng mới, vì vậy có ý nghĩa quan trọng đối với cả nghiên cứu quản lý kinh tế và hoạch định chính sách.

2. Cơ sở lý luận và khung phân tích

2.1. Khái niệm kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường.

Trong nền kinh tế thị trường, kinh tế nhà nước được hiểu là khu vực kinh tế dựa trên quyền sở hữu, quản lý và điều tiết của Nhà nước đối với các nguồn lực kinh tế chủ yếu, bao gồm doanh nghiệp nhà nước, ngân sách công, tài sản công, kết cấu hạ tầng và các công cụ tài chính, tiền tệ do Nhà nước kiểm soát. Theo cách tiếp cận hiện đại, kinh tế nhà nước không chỉ được nhìn nhận qua quy mô doanh nghiệp nhà nước mà còn thông qua năng lực của Nhà nước trong việc huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực công nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển dài hạn, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm cung ứng các hàng hóa, dịch vụ công thiết yếu.

Trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, kinh tế nhà nước được xác định giữ vai trò chủ đạo, thể hiện ở khả năng định hướng, điều tiết và tạo nền tảng cho sự phát triển của các thành phần kinh tế khác. Vai trò này không chỉ gắn với quy mô sở hữu mà quan trọng hơn là gắn với chức năng kiến tạo môi trường phát triển, bảo đảm ổn định hệ thống và dẫn dắt các lĩnh vực chiến lược của nền kinh tế.

2.2. Vai trò kiến tạo và dẫn dắt của Nhà nước trong phát triển kinh tế

Lý thuyết kinh tế học hiện đại cho thấy, Nhà nước giữ vai trò quan trọng trong việc khắc phục thất bại thị trường, cung cấp hàng hóa công và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô. Bên cạnh đó, nhiều nghiên cứu về mô hình “Nhà nước kiến tạo phát triển” nhấn mạnh, Nhà nước không chỉ đóng vai trò điều tiết mà còn chủ động thiết lập thể chế, đầu tư vào hạ tầng chiến lược, hỗ trợ đổi mới công nghệ và định hướng phát triển các ngành then chốt nhằm tạo động lực tăng trưởng dài hạn. Trong cách tiếp cận này, khu vực kinh tế nhà nước được xem là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện các chức năng kiến tạo, đặc biệt thông qua đầu tư công, doanh nghiệp nhà nước và các chính sách tài khóa, công nghiệp.

Đối với các nền kinh tế đang phát triển, vai trò dẫn dắt của Nhà nước thường thể hiện ở khả năng huy động nguồn lực cho các dự án hạ tầng quy mô lớn, bảo đảm an ninh năng lượng, tài chính và lương thực, đồng thời tạo nền tảng cho khu vực tư nhân phát triển. Do đó, hiệu quả của kinh tế nhà nước không chỉ được đo bằng lợi nhuận kinh doanh mà còn bằng khả năng tạo ra tác động lan tỏa, kích hoạt đầu tư xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

2.3. Khung phân tích

Kinh tế nhà nước được xem xét thông qua ba nhóm công cụ chính: đầu tư công và quản lý tài sản công; hoạt động của doanh nghiệp nhà nước trong các ngành, lĩnh vực chiến lược; và các cơ chế điều tiết tài chính – kinh tế do Nhà nước kiểm soát. Ba nhóm công cụ này tác động đến mô hình tăng trưởng thông qua các kênh chủ yếu gồm: tạo nền tảng hạ tầng, bảo đảm ổn định vĩ mô, thúc đẩy đổi mới công nghệ và kích hoạt đầu tư xã hội.

3. Nội dung đổi mới trong Nghị quyết số 79 về phát triển kinh tế nhà nước

Việc ban hành Nghị quyết số 79 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước thể hiện bước điều chỉnh quan trọng trong tư duy và định hướng chính sách đối với khu vực này trong giai đoạn phát triển mới của Việt Nam. So với các định hướng trước đây, Nghị quyết không chỉ tiếp tục khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước mà còn nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu quả, hiện đại hóa quản trị và phát huy vai trò kiến tạo, dẫn dắt phát triển.

Một là, mở rộng cách tiếp cận về phạm vi và nội hàm của kinh tế nhà nước.

Một trong những điểm đổi mới quan trọng của Nghị quyết là tiếp cận kinh tế nhà nước theo nghĩa rộng hơn, không chỉ giới hạn ở khu vực doanh nghiệp nhà nước mà bao gồm toàn bộ nguồn lực kinh tế do Nhà nước nắm giữ và điều tiết. Cách tiếp cận này nhấn mạnh vai trò của ngân sách nhà nước, tài sản công, đầu tư công, kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội và các công cụ tài chính, tiền tệ trong việc tạo nền tảng cho phát triển. Điều này cho thấy sự chuyển dịch từ tư duy đồng nhất kinh tế nhà nước với doanh nghiệp nhà nước sang tư duy coi kinh tế nhà nước là tổng thể các nguồn lực và công cụ mà Nhà nước sử dụng để thực hiện mục tiêu phát triển quốc gia.

Việc mở rộng nội hàm như vậy có ý nghĩa quan trọng trong quản lý kinh tế, bởi nó cho phép đánh giá vai trò của kinh tế nhà nước không chỉ thông qua hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, mà còn thông qua năng lực tạo lập hạ tầng, bảo đảm ổn định hệ thống và hỗ trợ phát triển thị trường. Đây là cơ sở để chuyển trọng tâm chính sách từ việc duy trì quy mô khu vực sở hữu nhà nước sang nâng cao chất lượng sử dụng nguồn lực công.

Hai là, nhấn mạnh vai trò kiến tạo và dẫn dắt phát triển của kinh tế nhà nước.

Nghị quyết đặt trọng tâm vào việc phát huy vai trò của kinh tế nhà nước như một lực lượng dẫn dắt và lan tỏa phát triển, thay vì chỉ đóng vai trò bảo đảm ổn định hoặc cung cấp dịch vụ công như trước đây. Vai trò này được thể hiện ở việc tập trung nguồn lực vào các ngành, lĩnh vực chiến lược có ý nghĩa nền tảng đối với nền kinh tế như hạ tầng giao thông, năng lượng, tài chính, công nghệ và các lĩnh vực liên quan đến an ninh kinh tế quốc gia.

Theo định hướng này, kinh tế nhà nước được kỳ vọng thực hiện chức năng “vốn mồi” để kích hoạt đầu tư xã hội, tạo điều kiện cho khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Điều này phản ánh cách tiếp cận gần hơn với mô hình Nhà nước kiến tạo phát triển, trong đó Nhà nước chủ động đầu tư vào các lĩnh vực có tính nền tảng, giảm rủi ro cho thị trường và định hướng phát triển dài hạn của nền kinh tế. Như vậy, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước không chỉ được hiểu theo nghĩa nắm giữ các lĩnh vực quan trọng, mà còn theo nghĩa tạo lập môi trường và dẫn dắt quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế.

Ba là, đặt yêu cầu cao hơn về hiệu quả quản trị và sử dụng vốn nhà nước.

Bên cạnh việc xác định lại vai trò, Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu mạnh mẽ về nâng cao hiệu quả hoạt động và hiện đại hóa quản trị đối với khu vực kinh tế nhà nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước. Trọng tâm của đổi mới không còn là mở rộng quy mô, mà là cải thiện chất lượng quản trị, minh bạch tài chính, tăng cường trách nhiệm giải trình và áp dụng các chuẩn mực quản trị hiện đại. Đồng thời, Nghị quyết nhấn mạnh việc phân bổ vốn nhà nước có trọng tâm, tránh dàn trải, tập trung vào các lĩnh vực then chốt có tác động lan tỏa lớn đối với toàn bộ nền kinh tế.

Định hướng này cho thấy, sự chuyển dịch từ mô hình quản lý dựa nhiều vào kiểm soát hành chính sang mô hình quản trị theo nguyên tắc thị trường và hiệu quả đầu tư. Việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước không chỉ nhằm cải thiện kết quả kinh doanh của doanh nghiệp, mà còn nhằm bảo đảm rằng các nguồn lực công thực sự góp phần nâng cao năng suất, thúc đẩy đổi mới công nghệ và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia.

Bốn là, tăng cường gắn kết phát triển kinh tế nhà nước với mục tiêu chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Một điểm đáng chú ý khác của Nghị quyết là đặt phát triển kinh tế nhà nước trong tổng thể chiến lược chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững, đổi mới sáng tạo và thích ứng với bối cảnh kinh tế toàn cầu mới. Điều này thể hiện ở yêu cầu phát huy vai trò của kinh tế nhà nước trong đầu tư hạ tầng số, hạ tầng năng lượng, phát triển công nghệ, bảo đảm an ninh kinh tế và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.

Cách tiếp cận này cho thấy, kinh tế nhà nước được xem không chỉ là một khu vực kinh tế độc lập, mà là công cụ chính sách quan trọng để thực hiện các mục tiêu phát triển dài hạn của quốc gia. Do đó, việc phát triển kinh tế nhà nước gắn chặt với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng thể chế và thúc đẩy phát triển bền vững.

4. Vai trò kiến tạo và dẫn dắt của kinh tế nhà nước trong mô hình tăng trưởng mới ở Việt Nam

Trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng dựa nhiều hơn vào năng suất, đổi mới sáng tạo, công nghệ và phát triển bền vững, vai trò của kinh tế nhà nước cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ quy mô sở hữu mà quan trọng hơn là dưới góc độ chức năng kiến tạo và dẫn dắt phát triển. Theo cách tiếp cận này, kinh tế nhà nước được xem như một công cụ chính sách quan trọng để Nhà nước thực hiện các mục tiêu ổn định vĩ mô, xây dựng nền tảng hạ tầng, định hướng phát triển ngành và kích hoạt các nguồn lực xã hội.

(1) Vai trò tạo nền tảng hạ tầng và điều kiện phát triển dài hạn.

Một trong những vai trò cơ bản của kinh tế nhà nước trong mô hình tăng trưởng mới là tạo lập nền tảng hạ tầng kinh tế – xã hội và các điều kiện phát triển dài hạn cho toàn bộ nền kinh tế. Thông qua đầu tư công, quản lý tài sản công và hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước trong các lĩnh vực hạ tầng then chốt như giao thông, năng lượng, viễn thông và tài chính, Nhà nước có khả năng bảo đảm cung ứng các dịch vụ nền tảng mà khu vực tư nhân khó có thể đầu tư đầy đủ do yêu cầu vốn lớn, thời gian thu hồi dài và rủi ro cao. Việc phát triển hạ tầng đồng bộ không chỉ trực tiếp nâng cao năng lực sản xuất mà còn làm giảm chi phí giao dịch, tăng khả năng kết nối thị trường và tạo điều kiện cho khu vực tư nhân mở rộng hoạt động đầu tư.

Trong mô hình tăng trưởng mới, vai trò này càng trở nên quan trọng khi nền kinh tế cần đầu tư mạnh vào hạ tầng số, hạ tầng năng lượng sạch và các hệ thống logistics hiện đại. Do đó, hiệu quả của kinh tế nhà nước trong lĩnh vực đầu tư nền tảng không chỉ tác động đến tốc độ tăng trưởng trước mắt mà còn quyết định khả năng chuyển đổi cơ cấu kinh tế trong dài hạn.

(2) Vai trò bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và an ninh kinh tế.

Kinh tế nhà nước cũng giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an ninh kinh tế quốc gia, vốn là những điều kiện tiên quyết để thực hiện mô hình tăng trưởng bền vững. Thông qua các công cụ tài chính – tiền tệ, dự trữ quốc gia, các định chế tài chính công và các doanh nghiệp nhà nước hoạt động trong các lĩnh vực thiết yếu, Nhà nước có thể can thiệp kịp thời nhằm hạn chế các cú sốc thị trường, bình ổn giá cả, bảo đảm cung ứng các sản phẩm chiến lược và duy trì ổn định hệ thống tài chính.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, chức năng ổn định này không chỉ mang ý nghĩa ngắn hạn mà còn tạo niềm tin cho nhà đầu tư, giảm thiểu rủi ro hệ thống và duy trì môi trường kinh doanh thuận lợi. Nhờ đó, kinh tế nhà nước góp phần tạo ra “khung an toàn” để các thành phần kinh tế khác, đặc biệt là khu vực tư nhân, có thể hoạt động và đầu tư trong điều kiện ổn định hơn.

(3) Định hướng phát triển ngành và thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu kinh tế.

Một vai trò quan trọng khác của kinh tế nhà nước trong mô hình tăng trưởng mới là định hướng phát triển các ngành, lĩnh vực chiến lược và thúc đẩy quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế theo hướng nâng cao giá trị gia tăng. Thông qua việc tập trung nguồn lực vào các ngành nền tảng như năng lượng, tài chính, hạ tầng số, công nghệ cao hoặc các lĩnh vực có ý nghĩa đối với an ninh kinh tế quốc gia, Nhà nước có thể tạo ra các cực tăng trưởng mới và hình thành các chuỗi giá trị có tính lan tỏa cao.

Trong nhiều trường hợp, sự tham gia của doanh nghiệp nhà nước trong giai đoạn đầu của các ngành mới có thể giúp giảm rủi ro thị trường, tạo tín hiệu chính sách và thu hút đầu tư tư nhân tham gia sau đó. Vai trò này thường được mô tả như chức năng “vốn mồi”, trong đó đầu tư của khu vực nhà nước giúp kích hoạt các nguồn lực xã hội và thúc đẩy đổi mới công nghệ. Do đó, hiệu quả của kinh tế nhà nước không chỉ thể hiện ở kết quả kinh doanh trực tiếp mà còn ở khả năng tạo tác động lan tỏa đối với toàn bộ hệ sinh thái kinh tế.

(4) Kích hoạt đầu tư xã hội và hỗ trợ phát triển khu vực tư nhân.

Trong mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo và hội nhập sâu rộng, khu vực tư nhân ngày càng đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, để khu vực này phát triển hiệu quả, cần có các điều kiện thể chế, hạ tầng và môi trường kinh doanh ổn định, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò hỗ trợ và kích hoạt. Thông qua việc đầu tư vào các lĩnh vực nền tảng, phát triển hệ thống tài chính, bảo đảm cung ứng dịch vụ công và giảm thiểu rủi ro thị trường, kinh tế nhà nước góp phần tạo không gian phát triển cho khu vực tư nhân, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa các thành phần kinh tế.

Vai trò này phản ánh sự chuyển dịch từ cách tiếp cận coi kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân như hai khu vực tách biệt sang cách tiếp cận coi kinh tế nhà nước là lực lượng tạo lập môi trường và dẫn dắt hệ sinh thái phát triển. Trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng, sự phối hợp hiệu quả giữa kinh tế nhà nước và khu vực tư nhân trở thành yếu tố quan trọng quyết định chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng.

Như vậy, trong mô hình tăng trưởng mới, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước cần được hiểu trước hết ở chức năng kiến tạo nền tảng phát triển, bảo đảm ổn định hệ thống và dẫn dắt các nguồn lực xã hội, thay vì chỉ ở quy mô sở hữu hay tỷ trọng đóng góp vào GDP.

5. Hàm ý chính sách

Từ việc phân tích vai trò kiến tạo và dẫn dắt của kinh tế nhà nước trong mô hình tăng trưởng mới, có thể rút ra một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao hiệu quả phát huy nguồn lực nhà nước và tăng cường tác động lan tỏa đối với toàn bộ nền kinh tế.

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế quản lý và sử dụng vốn nhà nước theo hướng nâng cao hiệu quả và tập trung nguồn lực. Trong bối cảnh nguồn lực công có hạn, việc phân bổ vốn nhà nước cần gắn chặt với các mục tiêu phát triển dài hạn, ưu tiên các lĩnh vực có tính nền tảng như hạ tầng số, năng lượng, logistics và các ngành công nghệ chiến lược. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế đánh giá hiệu quả đầu tư công và đầu tư của doanh nghiệp nhà nước không chỉ dựa trên lợi nhuận tài chính mà còn dựa trên tác động lan tỏa đối với tăng trưởng, năng suất và khả năng thu hút đầu tư xã hội.

Thứ hai, đẩy mạnh đổi mới quản trị doanh nghiệp nhà nước theo các chuẩn mực quản trị hiện đại và nguyên tắc thị trường. Việc nâng cao tính minh bạch tài chính, trách nhiệm giải trình và hiệu quả giám sát là điều kiện quan trọng để bảo đảm các doanh nghiệp nhà nước thực hiện tốt vai trò dẫn dắt trong các ngành chiến lược. Cùng với đó, cần tách bạch rõ chức năng quản lý nhà nước và chức năng chủ sở hữu vốn, tăng cường áp dụng các cơ chế quản trị theo thông lệ quốc tế, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh của khu vực này.

Thứ ba, phát huy vai trò của kinh tế nhà nước như một công cụ kiến tạo môi trường phát triển và kích hoạt đầu tư xã hội. Nhà nước cần tập trung đầu tư vào các lĩnh vực có khả năng tạo nền tảng cho sự phát triển của khu vực tư nhân, đặc biệt là hạ tầng, hệ thống tài chính, dữ liệu số và các dịch vụ công thiết yếu. Thông qua các dự án đầu tư quy mô lớn và các chính sách hỗ trợ phù hợp, kinh tế nhà nước có thể đóng vai trò “vốn mồi”, giảm thiểu rủi ro thị trường và tạo động lực cho các doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị có giá trị gia tăng cao.

Thứ tư, tăng cường gắn kết phát triển kinh tế nhà nước với mục tiêu chuyển đổi mô hình tăng trưởng và phát triển bền vững. Điều này đòi hỏi việc định hướng các nguồn lực nhà nước vào các lĩnh vực thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển dịch năng lượng và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài. Đồng thời, cần bảo đảm sự phối hợp hiệu quả giữa kinh tế nhà nước và các thành phần kinh tế khác nhằm hình thành hệ sinh thái phát triển đồng bộ, trong đó kinh tế nhà nước đóng vai trò tạo nền tảng, định hướng và hỗ trợ lan tỏa.

Việc phát huy vai trò kiến tạo và dẫn dắt của kinh tế nhà nước trong giai đoạn tới không chỉ phụ thuộc vào quy mô nguồn lực mà quan trọng hơn là phụ thuộc vào chất lượng thể chế, cơ chế quản trị và khả năng tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam.

6. Kết luận

Trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững, việc xác định đúng vai trò của kinh tế nhà nước có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn quản lý. Phân tích các định hướng phát triển kinh tế nhà nước theo Nghị quyết số 79 cho thấy, khu vực này không chỉ giữ vai trò bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô mà còn được kỳ vọng trở thành lực lượng kiến tạo nền tảng, dẫn dắt phát triển và kích hoạt các nguồn lực xã hội.

Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước vì vậy cần được hiểu trước hết ở chức năng tạo lập hạ tầng, định hướng các ngành chiến lược và hỗ trợ phát triển thị trường, thay vì chỉ ở quy mô sở hữu hay tỷ trọng đóng góp. Để thực hiện hiệu quả vai trò này, yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện thể chế quản lý vốn nhà nước, nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp nhà nước và tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn. Việc phát huy đúng vai trò kiến tạo và dẫn dắt của kinh tế nhà nước sẽ góp phần quan trọng vào quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn tới.

Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
3. Quốc hội (2013). Hiến pháp năm 2013.
4. Nguyễn Đình Cung (2020). Cải cách doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam. H. NXB Chính trị Quốc gia.
5. Tổng cục Thống kê (2023). Niên giám thống kê Việt Nam. Hà Nội.
6. Evans, P (1995). Embedded autonomy: States and industrial transformation. Princeton University Press.
7. Mazzucato, M (2013). The entrepreneurial state. Anthem Press.
8. OECD (2015). OECD Guidelines on Corporate Governance of State-Owned Enterprises. Paris.
9. World Bank (2022). Vietnam: Toward a high-income economy. Washington, DC.