Trung tá, ThS. Đỗ Văn Tiến
Học viện Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Liên kết kinh tế trong phát triển du lịch là quá trình hợp tác giữa các chủ thể, bao gồm Nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và cộng đồng địa phương nhằm hình thành chuỗi giá trị bền vững, khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội. Đối với Hà Nội – đầu mối du lịch trọng điểm quốc gia, liên kết kinh tế là yếu tố quyết định không chỉ về tăng trưởng số lượng khách mà còn về chất lượng dịch vụ, hiệu quả sử dụng nguồn lực và năng lực cạnh tranh điểm đến. Bài viết đánh giá thực trạng các loại hình liên kết kinh tế trong phát triển du lịch Hà Nội, đồng thời, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả liên kết, phù hợp với định hướng phát triển bền vững và yêu cầu hội nhập quốc tế.
Từ khóa: Liên kết kinh tế; phát triển du lịch; liên kết ngành; liên kết vùng; chuỗi giá trị du lịch; Hà Nội.
1. Đặt vấn đề
Phát triển du lịch là một trong những động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế – xã hội ở nhiều địa phương, đặc biệt đối với các đô thị lớn, trung tâm văn hóa và điểm đến du lịch như Hà Nội. Theo Quyết định số 147/QĐ-TTg ngày 22/01/2020 của Chính phủ phê duyệt phát triển chiến lược du lịch Việt Nam đến năm 2030, du lịch được xác định là ngành kinh tế tổng hợp có vai trò quan trọng trong cơ cấu nền kinh tế quốc dân. Để đạt mục tiêu đề ra, cần xây dựng và phát triển hệ thống liên kết kinh tế – yếu tố quyết định trong việc hình thành các chuỗi giá trị bền vững, tăng cường hợp tác giữa các chủ thể, khai thác hiệu quả các nguồn lực và mở rộng không gian du lịch.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cạnh tranh điểm đến ngày càng cao, Hà Nội cần đẩy mạnh liên kết kinh tế để nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí giao dịch, gia tăng giá trị gia tăng và cải thiện năng lực cạnh tranh. Mặc dù du lịch Hà Nội đã ghi nhận những kết quả tích cực về lượng khách và doanh thu trong những năm gần đây, nhưng liên kết kinh tế trong phát triển du lịch vẫn đang ở giai đoạn hình thành và phát triển chưa đồng đều, thiếu cơ chế điều phối rõ ràng và sự phối hợp hiệu quả giữa các ngành, các thành phần kinh tế và địa phương.
Vì vậy, cần tập trung đánh giá thực trạng liên kết kinh tế trong phát triển du lịch ở Hà Nội theo các nội dung về liên kết ngành, liên kết vùng và liên kết giữa các chủ thể kinh tế; từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả liên kết, góp phần phát triển du lịch bền vững và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế – xã hội Thủ đô.
2. Thực trạng liên kết kinh tế trong phát triển du lịch ở Hà Nội
Trong những năm gần đây, đặc biệt giai đoạn phục hồi sau đại dịch, du lịch Hà Nội đạt được kết quả tăng trưởng tích cực, phản ánh hiệu quả bước đầu của quá trình tăng cường liên kết kinh tế trong phát triển du lịch.
Theo báo cáo của Sở Du lịch Hà Nội, năm 2023 thành phố đón khoảng 24 triệu lượt khách; năm 2024 đạt trên 27 triệu lượt khách; năm 2025 ước đạt trên 33 triệu lượt khách, trong đó, khách quốc tế đạt gần 8 triệu lượt; tổng thu từ du lịch ước đạt trên 130 nghìn tỷ đồng. Tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2023-2025 đạt trên 20%/năm. Đây là mức phục hồi và tăng trưởng cao so với nhiều địa phương trong cả nước.
Kết quả tăng trưởng tích cực của du lịch Thủ đô cho thấy, sự phối hợp giữa ngành du lịch với các lĩnh vực vận tải, thương mại và văn hóa đã tạo hiệu ứng lan tỏa rõ nét; các hoạt động xúc tiến, quảng bá gắn kết với một số địa phương bước đầu phát huy hiệu quả; đồng thời, sự tham gia chủ động của cộng đồng doanh nghiệp và các chủ thể liên quan đã góp phần đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao sức hấp dẫn điểm đến. Nhìn chung, liên kết kinh tế đã có đóng góp quan trọng trong việc củng cố và nâng cao vị thế của Hà Nội như một trung tâm du lịch lớn của cả nước.
Tuy nhiên, nếu đặt trong tương quan với tiềm năng, lợi thế của Thủ đô – là trung tâm chính trị, văn hóa, lịch sử, có hệ thống di sản phong phú, hạ tầng tương đối đồng bộ và vị trí cửa ngõ quốc tế – thì hiệu quả liên kết kinh tế vẫn chưa tương xứng.
Một là, hạn chế trong liên kết ngành. Mặc dù du lịch Hà Nội có sự gắn kết với văn hóa, thương mại và giao thông, song liên kết ngành chưa thực sự hình thành chuỗi giá trị tích hợp sâu.Quy hoạch phát triển du lịch chưa hoàn toàn đồng bộ với quy hoạch không gian đô thị, thương mại và hạ tầng giao thông.
Một số khu vực có tiềm năng phát triển du lịch nhưng chưa được kết nối hiệu quả với dịch vụ hỗ trợ.Các sản phẩm du lịch liên ngành còn thiếu tính sáng tạo và chiều sâu. Du lịch văn hóa vẫn chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên sẵn có, chưa gắn kết chặt chẽ với công nghiệp sáng tạo, công nghệ số hay nông nghiệp sinh thái để tạo sản phẩm mới có giá trị gia tăng cao.Cơ chế phối hợp liên ngành còn thiên về hành chính, thiếu mô hình quản trị điểm đến tích hợp. Điều này làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực và chưa phát huy hết lợi thế tổng hợp của nền kinh tế Thủ đô.
Hai là, hạn chế trong liên kết vùng. Với vị thế trung tâm của vùng Đồng bằng sông Hồng và trung du miền núi phía Bắc, Hà Nội có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch liên vùng. Thành phố đã ký kết nhiều chương trình hợp tác với các địa phương nhằm xây dựng tour, tuyến chung. Tuy nhiên, liên kết vùng vẫn chủ yếu dừng ở mức ký kết thỏa thuận và tổ chức sự kiện xúc tiến, chưa hình thành được cơ chế điều phối kinh tế vùng mang tính lâu dài.
Các sản phẩm liên vùng còn trùng lặp, thiếu tính khác biệt rõ rệt; cơ chế phân chia lợi ích giữa các địa phương chưa rõ ràng; thiếu nền tảng dữ liệu chung để điều phối thị trường. Tư duy phát triển còn mang tính cục bộ địa phương, làm giảm hiệu quả của liên kết. Trong bối cảnh cạnh tranh điểm đến ngày càng gay gắt, liên kết vùng chưa đủ mạnh để tạo ra thương hiệu du lịch vùng có sức cạnh tranh quốc tế.
Ba là, hạn chế trong liên kết giữa các chủ thể kinh tế. Liên kết giữa các chủ thể – bao gồm cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, hiệp hội và cộng đồng – giữ vai trò then chốt trong hình thành hệ sinh thái du lịch. Thực tế, mối quan hệ giữa Nhà nước và doanh nghiệp đã được cải thiện thông qua đối thoại, xúc tiến và hỗ trợ chính sách. Tuy nhiên, cơ chế hợp tác công – tư trong phát triển sản phẩm, hạ tầng và chuyển đổi số còn hạn chế.
Liên kết giữa các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị chủ yếu dựa trên hợp đồng ngắn hạn theo từng chương trình tour; chưa hình thành các liên minh chiến lược hoặc tập đoàn có khả năng tích hợp dọc dịch vụ. Điều này làm cho giá trị gia tăng phân tán và khó nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể.
Vai trò của hiệp hội nghề nghiệp trong điều phối thị trường còn mờ nhạt; sự tham gia của cộng đồng dân cư vào phát triển du lịch chưa được tổ chức bài bản và thiếu hỗ trợ chuyên môn. Những hạn chế này phản ánh thực tế rằng liên kết giữa các chủ thể chưa được thể chế hóa thành cơ chế phối hợp bền vững và có tính ràng buộc cao.
Nhìn chung,liên kết kinh tế trong phát triển du lịch ở Hà Nội đã góp phần tạo nên những kết quả tăng trưởng tích cực về lượng khách và doanh thu trong những năm gần đây. Tuy nhiên, xét về chất lượng và chiều sâu, mức độ liên kết vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế của Thủ đô. Liên kết ngành chưa tích hợp sâu; liên kết vùng chưa có thiết chế điều phối hiệu quả; liên kết giữa các chủ thể chưa hình thành hệ sinh thái du lịch bền vững. Đây chính là những vấn đề đặt ra yêu cầu phải nâng cao hiệu quả liên kết kinh tế trong giai đoạn tới.
3. Một số giải pháp
Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế điều phối liên kết ngành theo hướng quản trị điểm đến tích hợp.
Để khắc phục tình trạng liên kết ngành còn phân tán và thiếu chiều sâu, thành phố cần xây dựng cơ chế điều phối liên ngành mang tính ổn định, thay vì chỉ dừng ở phối hợp hành chính theo vụ việc. Cần tăng cường lồng ghép mục tiêu phát triển du lịch vào quy hoạch giao thông, thương mại, văn hóa và phát triển đô thị; đồng thời, hình thành cơ chế phối hợp thường xuyên giữa các sở, ngành liên quan trong xây dựng sản phẩm và quản lý điểm đến.
Hà Nội cũng cần thúc đẩy phát triển các sản phẩm du lịch tích hợp gắn với công nghiệp sáng tạo, kinh tế ban đêm, chuyển đổi số và nông nghiệp sinh thái, qua đó hình thành chuỗi giá trị liên ngành có giá trị gia tăng cao. Việc áp dụng mô hình quản trị điểm đến hiện đại sẽ giúp nâng cao tính thống nhất trong khai thác tài nguyên và sử dụng hiệu quả nguồn lực.
Thứ hai, xây dựng thiết chế liên kết vùng có tính ràng buộc và chia sẻ lợi ích rõ ràng.
Trước hạn chế của liên kết vùng còn mang tính thỏa thuận hình thức, Hà Nội cần chủ động đề xuất cơ chế điều phối liên kết du lịch vùng đồng bằng sông Hồng và trung du miền núi phía Bắc theo hướng thiết lập hội đồng hoặc ban điều phối liên kết du lịch vùng với sự tham gia của các địa phương liên quan. Cơ chế này cần xác định rõ trách nhiệm, quyền lợi và phương thức phân chia lợi ích trong xây dựng sản phẩm, xúc tiến quảng bá và khai thác thị trường.
Cần phát triển hệ thống cơ sở dữ liệu du lịch liên thông giữa các địa phương nhằm phục vụ công tác dự báo, hoạch định chiến lược và điều tiết thị trường. Việc xây dựng thương hiệu du lịch vùng với hình ảnh thống nhất sẽ góp phần nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Thứ ba, thúc đẩy liên kết giữa các chủ thể theo hướng hình thành hệ sinh thái du lịch bền vững.
Để khắc phục tình trạng liên kết giữa các chủ thể còn ngắn hạn và thiếu chiến lược, thành phố cần hoàn thiện cơ chế hợp tác công – tư trong phát triển du lịch, đặc biệt trong đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số và xây dựng sản phẩm mới. Cần tạo điều kiện hình thành các liên minh, hiệp hội chuyên ngành và chuỗi liên kết doanh nghiệp có khả năng tích hợp dịch vụ theo chiều dọc, nâng cao giá trị gia tăng và giảm chi phí giao dịch.
Tăng cường vai trò phản biện và tham gia chính sách của hiệp hội du lịch nhằm tạo cơ chế đối thoại hai chiều giữa nhà nước và doanh nghiệp. Việc tổ chức lại sự tham gia của cộng đồng dân cư theo hướng chuyên nghiệp hóa, gắn với đào tạo kỹ năng và tiêu chuẩn dịch vụ, sẽ giúp nâng cao tính bền vững của phát triển du lịch.
Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung trong quản lý và kinh doanh du lịch.
Một trong những nguyên nhân quan trọng của liên kết kém hiệu quả là thiếu cơ sở dữ liệu thống nhất. Vì vậy, Hà Nội cần ưu tiên xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu du lịch tập trung, kết nối giữa cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp, bảo đảm chia sẻ thông tin về thị trường, hành vi du khách và chất lượng dịch vụ.
Việc ứng dụng công nghệ số trong quản trị điểm đến, xúc tiến quảng bá và quản lý dòng khách sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều hành và tạo nền tảng cho liên kết bền vững. Chuyển đổi số không chỉ là công cụ kỹ thuật mà còn là giải pháp chiến lược để tăng cường minh bạch, giảm chi phí giao dịch và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Thứ năm, nâng cao năng lực quản trị và chất lượng nguồn nhân lực trong hệ thống liên kết du lịch.
Liên kết kinh tế chỉ thực sự hiệu quả khi các chủ thể tham gia có năng lực tương xứng. Do đó, thành phố cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý du lịch theo hướng chuyên nghiệp, có khả năng điều phối liên ngành và liên vùng. Đồng thời, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng lực quản trị, tiếp cận công nghệ và thị trường quốc tế.
Việc xây dựng chương trình đào tạo kỹ năng cho cộng đồng tham gia du lịch sẽ giúp chuẩn hóa chất lượng dịch vụ và tăng khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Đây là điều kiện quan trọng để chuyển từ liên kết tự phát sang liên kết chiến lược, có chiều sâu và bền vững.
4. Kết luận
Liên kết kinh tế trong phát triển du lịch có vai trò đặc biệt quan trọng đối với một đô thị trung tâm như Hà Nội, nơi hội tụ đầy đủ điều kiện về chính trị, văn hóa, lịch sử và hạ tầng để trở thành điểm đến có sức cạnh tranh cao trong khu vực. Thực tiễn cho thấy, nhờ tăng cường phối hợp giữa du lịch với các ngành dịch vụ, mở rộng hợp tác liên vùng và thúc đẩy sự tham gia của các chủ thể kinh tế, du lịch Thủ đô đã đạt được tốc độ tăng trưởng ấn tượng cả về lượng khách và doanh thu. Những kết quả này phản ánh bước tiến nhất định trong quá trình hình thành và phát triển các mối liên kết kinh tế phục vụ phát triển du lịch.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và cạnh tranh điểm đến ngày càng gay gắt, việc nâng cao hiệu quả liên kết kinh tế không chỉ là yêu cầu nội tại của ngành du lịch mà còn là nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của Thủ đô. Điều đó đòi hỏi phải hoàn thiện cơ chế điều phối liên ngành, xây dựng thiết chế liên kết vùng có tính ràng buộc, thúc đẩy hợp tác công – tư và liên kết giữa các chủ thể theo hướng hình thành hệ sinh thái du lịch hiện đại, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản trị.
Tài liệu tham khảo:
1. Quốc hội (2017). Luật Du lịch năm 2017.
2. Chính phủ (2020). Quyết định số 147/QĐ-TTg ngày 22/01/2020 phê duyệt Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030.
3. Sở Du lịch Hà Nội (2025). Báo cáo tình hình phát triển du lịch năm 2025.
4. Cục Thống kê thành phố Hà Nội (2025). Niên giám thống kê Hà Nội năm 2024. H. NXB Thống kê.
