Xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân trên địa bàn Tây Nguyên

Đại úy, ThS. Trình Quốc Hưng
Học viện an ninh nhân dân

(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực diễn biến phức tạp, các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen, yêu cầu bảo đảm an ninh chính trị ở Việt Nam ngày càng trở nên cấp thiết. Tây Nguyên là địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh song vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp liên quan đến vấn đề dân tộc, tôn giáo và phát triển kinh tế – xã hội. Vì vậy, việc xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân vững chắc có ý nghĩa quan trọng trong bảo đảm vững chắc an ninh chính trị trên địa bàn Tây Nguyên, góp phần giữ vững ổn định chính trị – xã hội và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của vùng trong bối cảnh mới.

Từ khóa: Tây Nguyên; an ninh chính trị; quốc phòng toàn dân; an ninh nhân dân; thế trận lòng dân; quản trị an ninh.

1. Đặt vấn đề

Tây Nguyên là địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh của đất nước, giữ vai trò kết nối giữa duyên hải miền Trung, Đông Nam Bộ và tiểu vùng Mekong. Với đặc điểm địa bàn rộng, dân cư phân tán, cơ cấu dân tộc – tôn giáo đa dạng, khu vực này vừa có nhiều tiềm năng phát triển, vừa tiềm ẩn những yếu tố phức tạp có thể tác động đến ổn định chính trị – xã hội. Trong quá khứ, các thế lực thù địch đã từng lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, cùng với tàn dư của tổ chức Fulro để kích động, chống phá, gây mất ổn định an ninh, trật tự trên địa bàn.

Hiện nay, mặc dù Tây Nguyên đã có nhiều chuyển biến tích cực về kinh tế – xã hội và hệ thống chính trị cơ sở từng bước được củng cố, song trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực diễn biến phức tạp, các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen, những vấn đề như dân tộc, tôn giáo, di cư tự do, tranh chấp đất đai và tác động của không gian mạng vẫn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh chính trị. Vì vậy, việc xây dựng thế trận an ninh nhân dân  gắn với thế trận quốc phòng toàn dân vững chắc, lấy “thế trận lòng dân” làm nền tảng, trở thành yêu cầu khách quan nhằm bảo đảm vững chắc an ninh chính trị và giữ vững ổn định chính trị – xã hội trên địa bàn Tây Nguyên trong bối cảnh mới.

Nhận thức rõ yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Hội nghị Trung ương 8 (khóa XIII) đã ban hành Nghị quyết số 44-NQ/TW ngày 24/11/2023 về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, trong đó nhấn mạnh việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn với nền an ninh nhân dân vững mạnh, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn dân trong bảo vệ Tổ quốc. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu “phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thế trận lòng dân; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh”¹. Đây là định hướng quan trọng, tạo cơ sở chính trị cho việc nghiên cứu và triển khai xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân, góp phần bảo đảm vững chắc an ninh chính trị trên địa bàn Tây Nguyên trong bối cảnh mới.

2. Thực trạng xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân trên địa bàn Tây Nguyên thời gian qua

Trong những năm qua, việc xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân ở Tây Nguyên được triển khai tương đối đồng bộ, bám sát các quan điểm, chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 06/10/2022 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Tây Nguyên đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đã xác định rõ yêu cầu xây dựng khu vực phòng thủ vững chắc, kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với củng cố quốc phòng, an ninh trong khu vực².

Một là, thực tiễn ở Đắk Lắk cho thấy, phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc được triển khai có hệ thống, với sự tham gia rộng của cộng đồng dân cư và các mô hình tự quản. Theo báo cáo tổng kết năm 2025, toàn tỉnh Đắk Lắk đã tổ chức hơn 13.700 buổi tuyên truyền pháp luật; Nhân dân cung cấp hơn 2.100 tin báo tội phạm, hỗ trợ giải quyết 912 vụ việc liên quan an ninh, trật tự; duy trì 942 mô hình tự quản và gần 2.800 tổ bảo vệ an ninh, trật tự cơ sở với hơn 9.000 thành viên³.

Ở tuyến biên giới, hoạt động tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm góp phần giữ vững chủ quyền, an ninh biên giới và phòng ngừa tội phạm. Lực lượng Bộ đội Biên phòng đã tổ chức 2.245 tổ tuần tra biên giới đất liền với 15.484 lượt cán bộ, chiến sĩ; triển khai 120 tổ tuần tra trên biển và bờ biển với 35 lượt ca nô, 418 lượt cán bộ, chiến sĩ; kiểm tra 1.013 lượt tàu cá với 3.864 lao động; phát hiện, xử lý 24 vụ/26 đối tượng và 18 phương tiện, xử phạt hành chính 143 triệu đồng; triệt phá 1 vụ mua bán trái phép chất ma túy, bắt 3 đối tượng, thu giữ 1.039,94g ma túy các loại⁴. Các kết quả này thể hiện rõ năng lực phòng ngừa, kiểm soát nguy cơ tiềm ẩn từ tuyến đầu, góp phần quan trọng trong bảo đảm an ninh chính trị ở địa bàn chiến lược Tây Nguyên thời gian qua.

Đáng chú ý, Đắk Lắk đã cụ thể hóa yêu cầu “gắn phát triển với bảo đảm quốc phòng, an ninh” bằng chương trình hành động của Tỉnh ủy. Chương trình số 02-CTr/ĐU ngày 30/10/2025 nhấn mạnh nhiệm vụ củng cố tiềm lực quốc phòng, an ninh; xây dựng “thế trận lòng dân” gắn với thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân; kết hợp chặt chẽ các lĩnh vực phát triển với nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng, an ninh; xây dựng lực lượng vũ trang vững mạnh; tăng cường an ninh mạng, chủ động phòng ngừa tội phạm mới và kiên quyết làm thất bại âm mưu chống phá của thế lực thù địch⁵.

Hai là, công tác xây dựng khu vực phòng thủ trên địa bàn tỉnh Gia Lai được triển khai đồng bộ, gắn chặt với nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội và củng cố quốc phòng, an ninh. Trên cơ sở quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị và chiến lược của Đảng, Nhà nước về quân sự, quốc phòng, lực lượng vũ trang tỉnh đã chủ động tham mưu cho Tỉnh ủy, UBND tỉnh và Bộ Tư lệnh Quân khu 5 lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện toàn diện nhiệm vụ quốc phòng, quân sự địa phương. Trong quá trình triển khai, lực lượng vũ trang tỉnh thường xuyên phối hợp chặt chẽ với cấp ủy, chính quyền và các lực lượng chức năng trong nắm chắc tình hình địa bàn, kịp thời đấu tranh phòng, chống tội phạm, giữ vững trật tự, an toàn xã hội.

Cùng với đó, tiềm lực của khu vực phòng thủ được quan tâm xây dựng ngày càng vững chắc, bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế – xã hội với tăng cường quốc phòng, an ninh. Hoạt động công tác đảng, công tác chính trị trong lực lượng vũ trang tỉnh được triển khai toàn diện góp phần củng cố khối đoàn kết quân – dân và phát huy vai trò của lực lượng vũ trang trong tham gia phát triển kinh tế – xã hội, xóa đói giảm nghèo cũng như phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai. Công tác huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, diễn tập khu vực phòng thủ và xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện được duy trì nghiêm túc, thường xuyên, qua đó góp phần giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm an ninh, trật tự ngay từ cơ sở, không để phát sinh các “điểm nóng”. Bên cạnh đó, tỉnh Gia Lai cũng chú trọng tăng cường quan hệ hợp tác và phối hợp với chính quyền, lực lượng chức năng của các tỉnh Attapeu và Champasak (Lào) trong quản lý, bảo vệ biên giới, góp phần củng cố môi trường hòa bình, ổn định và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn khu vực biên giới⁶.

Ba là, trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc được triển khai gắn với xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế – xã hội; nhiều mô hình tự quản được duy trì và nhân rộng, góp phần phòng ngừa tội phạm và giải quyết mâu thuẫn tại cộng đồng. Theo tổng kết công tác năm 2025, tỉnh đã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia bảo đảm an ninh, trật tự; lực lượng chức năng tiếp nhận, thụ lý trên 5.300 tin tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố; điều tra khám phá hơn 1.820 vụ phạm tội về trật tự xã hội; khởi tố, điều tra 64 vụ phạm tội sử dụng công nghệ cao; bắt, vận động đầu thú 63/158 đối tượng có quyết định truy nã; trên địa bàn không có điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy; toàn tỉnh có 29/124 xã, phường, đặc khu bảo đảm tiêu chí “không ma túy” trong năm 2025⁷.

Hiệu quả của phòng ngừa xã hội và phòng ngừa nghiệp vụ khi được đặt trong một phong trào có tổ chức. Vai trò của các đơn vị quân đội đứng chân trên địa bàn trong kết hợp phát triển kinh tế với củng cố quốc phòng – an ninh cũng góp phần củng cố “thế trận lòng dân”. Binh đoàn 15 đẩy mạnh hoạt động xây dựng các cụm dân cư gắn khu sản xuất ở khu vực biên giới, tạo sinh kế, ổn định dân cư và củng cố nền tảng xã hội cho quốc phòng, an ninh là ví dụ tiêu biểu⁸. Định hướng này được khẳng định trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng nhiệm kỳ 2025 – 2030: tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh; kết hợp chặt chẽ xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân với thế trận an ninh nhân dân; xây dựng “thế trận lòng dân”; xây dựng lực lượng vũ trang vững mạnh; củng cố lực lượng dự bị động viên, dân quân tự vệ và lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở; chủ động nắm chắc tình hình, không để bị động, bất ngờ⁹.

3. Những hạn chế và nguyên nhân trong xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân trên địa bàn Tây Nguyên

Thứ nhất, năng lực dự báo và nắm tình hình ở một số địa bàn cơ sở chưa theo kịp diễn biến của các thách thức an ninh mới. Trong bối cảnh các yếu tố an ninh phi truyền thống gia tăng, đặc biệt là hoạt động lợi dụng không gian mạng để tuyên truyền, kích động, công tác phân tích, dự báo và phát hiện sớm các nguy cơ mất ổn định ở một số nơi còn chưa kịp thời, ảnh hưởng đến hiệu quả phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Thứ hai, sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế – xã hội giữa các vùng vẫn tiềm ẩn nguy cơ mất ổn định. Nhiều địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn gặp khó khăn, khoảng cách phát triển giữa các khu vực chưa được thu hẹp đáng kể, tạo điều kiện để các thế lực thù địch lợi dụng kích động, gây chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc.

Thứ ba, cơ chế phối hợp giữa một số lực lượng trong xây dựng và vận hành thế trận quốc phòng – an ninh còn chưa thật sự đồng bộ. Ở một số địa bàn, việc trao đổi thông tin, hiệp đồng xử lý các tình huống phức tạp về an ninh, trật tự còn lúng túng, chưa phát huy đầy đủ sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị.

Thứ tư, chất lượng lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện ở một số cấp ủy, chính quyền địa phương còn hạn chế. Việc triển khai một số nghị quyết, chỉ thị của Đảng còn thiếu quyết liệt; cải cách hành chính, chuyển đổi số và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao còn chậm. Công tác kiểm tra, giám sát và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực ở một số nơi chưa đạt hiệu quả như mong muốn, ảnh hưởng nhất định đến uy tín của tổ chức đảng và chính quyền địa phương¹⁰.

Thứ năm, hiệu quả công tác dân vận và vai trò của các tổ chức chính trị – xã hội ở cơ sở chưa được phát huy đầy đủ. Hoạt động tuyên truyền, vận động quần chúng ở một số địa bàn còn mang tính hình thức; việc phát huy vai trò của nhân dân trong tham gia bảo vệ an ninh, trật tự chưa đồng đều, ảnh hưởng đến hiệu quả củng cố “thế trận lòng dân”.

4. Một số giải pháp

Một là, nâng cao năng lực dự báo chiến lược và chủ động nắm chắc tình hình ngay từ cơ sở. Các cấp ủy, chính quyền và lực lượng chức năng cần đổi mới phương thức nắm tình hình theo hướng khoa học, chủ động và dựa trên dữ liệu. Cần tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý địa bàn, phân tích thông tin và dự báo các nguy cơ an ninh truyền thống và phi truyền thống, đặc biệt là trên không gian mạng. Đồng thời, xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin kịp thời giữa các lực lượng công an, quân đội, biên phòng và chính quyền cơ sở nhằm phát hiện sớm, xử lý kịp thời các yếu tố tiềm ẩn gây mất ổn định, góp phần thực hiện hiệu quả quan điểm bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa”

Hai là, gắn chặt phát triển kinh tế – xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh nhằm tạo nền tảng vững chắc cho thế trận lòng dân. Cần tiếp tục triển khai hiệu quả các chính sách phát triển kinh tế – xã hội vùng Tây Nguyên theo tinh thần Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 06/10/2022 của Bộ Chính trị, đặc biệt là các chương trình giảm nghèo bền vững, phát triển hạ tầng, ổn định dân cư và nâng cao đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số. Việc phát triển kinh tế cần gắn với quản lý chặt chẽ đất đai, tài nguyên và bảo đảm an sinh xã hội, qua đó tạo sinh kế bền vững, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Ba là, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các lực lượng trong xây dựng và vận hành thế trận quốc phòng – an ninh. Cần tiếp tục rà soát, bổ sung và chuẩn hóa quy chế phối hợp giữa các lực lượng công an, quân đội, biên phòng và chính quyền địa phương trong công tác bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội. Việc phối hợp cần được thực hiện đồng bộ từ cấp tỉnh đến cấp cơ sở, bảo đảm rõ chức năng, nhiệm vụ của từng lực lượng. Đồng thời, tăng cường tổ chức diễn tập khu vực phòng thủ và diễn tập xử lý các tình huống phức tạp về an ninh chính trị nhằm nâng cao khả năng hiệp đồng và xử lý hiệu quả các tình huống phát sinh.

Bốn là, nâng cao chất lượng công tác xây dựng Đảng và xây dựng đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị ở địa phương. Cần tiếp tục đẩy mạnh công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; tăng cường kiểm tra, giám sát và kịp thời xử lý nghiêm các vi phạm nhằm củng cố kỷ luật, kỷ cương trong Đảng. Đồng thời, chú trọng đào tạo, bồi dưỡng và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao; nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực quản trị và khả năng ứng dụng công nghệ số của đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là ở cấp cơ sở.

Năm là, đổi mới và nâng cao hiệu quả công tác dân vận, phát huy vai trò của nhân dân trong bảo vệ an ninh, trật tự. Cần tiếp tục phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội trong tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Đồng thời, xây dựng và nhân rộng các mô hình tự quản về an ninh, trật tự ở cơ sở; phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng dân tộc thiểu số trong việc vận động nhân dân chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, qua đó góp phần củng cố vững chắc thế trận lòng dân.

5. Kết luận

Xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân ở Tây Nguyên là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài, có ý nghĩa quyết định đối với bảo đảm an ninh chính trị, giữ vững ổn định xã hội và tạo nền tảng phát triển bền vững. Thực tiễn triển khai tại Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng cho thấy, nhiều kết quả rõ nét, đặc biệt ở huy động sức dân, phòng ngừa xã hội, phối hợp liên lực lượng và gắn quốc phòng – an ninh với phát triển. Tuy nhiên, bối cảnh mới đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực dự báo, quản trị rủi ro, đặc biệt là không gian mạng, chuẩn hóa phối hợp liên ngành và tiếp tục gia cố “thế trận lòng dân”.

Để đáp ứng yêu cầu đó, cần triển khai đồng bộ nhóm giải pháp: hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo; nâng chất phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc; tăng cường quản trị an ninh biên giới; gắn phát triển với ổn định xã hội; nâng năng lực an ninh mạng; chuẩn hóa phối hợp xử lý tình huống theo tinh thần chủ động “từ sớm, từ xa”, phù hợp định hướng chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới và mục tiêu phát triển gắn bảo đảm quốc phòng, an ninh trên địa bàn Tây Nguyên trong bối cảnh mới.

Chú thích:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 4.
2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2023). Nghị quyết số 44-NQ/TW ngày 24/11/2023 về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
3. Bộ Chính trị (2022). Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 06/10/2022 về phương hướng phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Tây Nguyên đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
4. Đắk Lắk tổng kết công tác xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc năm 2025. https://daklak.gov.vn/-/-ak-lak-tong-ket-cong-tac-xay-dung-phong-trao-toan-dan-bao-ve-an-ninh-to-quoc-nam-2025, truy cập ngày 28/02/2026.
5. Bộ đội Biên phòng Đắk Lắk phát hiện, xử lý 24 vụ/26 đối tượng và 18 phương tiện vi phạm. https://daklak.gov.vn/-/bo-oi-bien-phong-ak-lak-phat-hien-xu-ly-24-vu-26-oi-tuong-va-18-phuong-tien-vi-pham, truy cập ngày 28/02/2026.
6. Tỉnh ủy Đắk Lắk (2025). Chương trình số 02-CTr/ĐU ngày 30/10/2025 về chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Đắk Lắk nhiệm kỳ 2025–2030.
7. Tự hào truyền thống, viết tiếp chiến công. https://gialai.gov.vn/an-ninh-quoc-phong/tu-hao-truyen-thong-viet-tiep-chien-cong.html, truy cập ngày 28/02/2026.
8. Hội nghị tổng kết công tác xây dựng phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc năm 2025.https://lamdong.gov.vn/HOME/news/hotnews/SitePages/Hoi-nghi-tong-ket-cong-tac-xay-dung-phong-trao-toan-dan-bao-ve-an-ninh-To-quoc-nam-2025.aspx, truy cập ngày 28/02/2026.
9.  Binh đoàn 15: Phát huy vai trò người dân tộc thiểu số ở các đoàn kinh tế – quốc phòng trên địa bàn Tây Nguyên. https://www.qdnd.vn/quoc-phong-an-ninh/tin-tuc/binh-doan-15-phat-huy-vai-tro-nguoi-dan-toc-thieu-so-o-cac-doan-kinh-te-quoc-phong-tren-dia-ban-tay-nguyen-787877, truy cập ngày 28/02/2026.
10. Tỉnh ủy Lâm Đồng (2025). Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030.