Đại úy Nguyễn Ngọc Linh
Trường Đại học Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng là hoạt động có ý thức, có mục đích, có tổ chức của các chủ thể trong hệ thống chính trị và toàn xã hội nhằm phát hiện, phê phán, bác bỏ những quan điểm sai trái, thù địch; bảo vệ nền tảng tư tưởng, quan điểm, đường lối của Đảng, mục tiêu, lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội trên môi trường số. Sĩ quan chính trị cấp phân đội là lực lượng nòng cốt, tiên phong trong đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng. Bài viết tập trung làm rõ một số vấn đề lý luận, thực trạng về vai trò của sĩ quan chính trị cấp phân đội và đề xuất một số giải pháp phát huy vai trò của lực lượng này trong đấu tranh tư tưởng, lý luận đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Từ khóa: Quân đội nhân dân Việt Nam; Sĩ quan chính trị cấp phân đội; đấu tranh tư tưởng, lý luận; không gian mạng.
1. Đặt vấn đề
Sĩ quan chính trị cấp phân đội là cán bộ của Đảng Cộng sản Việt Nam công tác trong Quân đội, đảm nhiệm tiến hành công tác đảng, công tác chính trị ở cấp đại đội, tiểu đoàn và tương đương cùng với người chỉ huy đề xuất chủ trương, biện pháp lãnh đạo và chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện toàn bộ hoạt động của đơn vị, hoạt động dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn của cấp ủy, chính ủy, cơ quan chính trị, người chỉ huy cấp trên và sự lãnh đạo trực tiếp của cấp ủy, tổ chức đảng cùng cấp. Đây “là lực lượng nòng cốt, tiên phong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng”1. Trước yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay, việc phát huy vai trò của sĩ quan chính trị cấp phân đội trong đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng là vấn đề quan trọng và cấp thiết.
2. Một số vấn đề lý luận và thực trạng về vai trò của sĩ quan chính trị cấp phân đội trong đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng
a. Một số vấn đề lý luận về vai trò của sĩ quan chính trị cấp phân đội
Đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng là một bộ phận quan trọng của công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong điều kiện chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Vai trò của sĩ quan chính trị cấp phân đội trong đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng là tổng hợp những tác động có ý thức, có mục đích của họ, thông qua chức trách, nhiệm vụ công tác đảng, công tác chính trị, nhằm định hướng nhận thức, củng cố niềm tin, xây dựng “sức đề kháng” tư tưởng cho bộ đội và trực tiếp tham gia phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên môi trường số. Vai trò đó được thể hiện trên một số phương diện sau:
Một là, sĩ quan chính trị cấp phân đội là người thường xuyên gần gũi, nắm chắc diễn biến tư tưởng, tâm lý và nhu cầu thông tin của bộ đội. Thông qua hoạt động giáo dục chính trị, quản lý tư tưởng hằng ngày, sĩ quan chính trị không chỉ truyền đạt chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng mà còn định hướng nhận thức, hình thành năng lực “miễn dịch” trước thông tin xấu độc. Việc trang bị tri thức, lý luận và phương pháp nhận diện tin giả, tin xuyên tạc giúp bộ đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, biết phân tích và tự bảo vệ mình trước các tác động tiêu cực từ không gian mạng.
Hai là, sĩ quan chính trị cấp phân đội còn là cầu nối quan trọng trong truyền tải thông tin chính thống và xử lý những vấn đề tư tưởng phát sinh từ không gian mạng. Với đặc thù cùng ăn, ở và sinh hoạt với bộ đội, họ nắm bắt nhanh những biểu hiện dao động, hoang mang hay lệch chuẩn của bộ đội trước các luồng thông tin sai trái. Trên cơ sở đó, họ kịp thời giải thích, cung cấp nguồn tin chính xác, khách quan, góp phần ổn định tâm lý, giữ vững niềm tin của quân nhân đối với Đảng, Nhà nước, Quân đội và lãnh đạo, chỉ huy.
Ba là, sĩ quan chính trị là một trong những lực lượng trực tiếp tham gia đấu tranh trên không gian mạng. Dưới sự chỉ đạo của cấp ủy và cơ quan chính trị, họ tham gia phát hiện, báo cáo, phân tích và phản bác các luận điệu xuyên tạc liên quan đến Đảng, Nhà nước, Quân đội, đơn vị và xã hội. Ở nhiều đơn vị, sĩ quan chính trị giữ vai trò nòng cốt trong lực lượng chuyên trách đấu tranh trên không gian mạng; thực hiện viết bài, bình luận, chia sẻ thông tin tích cực; chủ động lan tỏa giá trị tốt đẹp của “Bộ đội Cụ Hồ”, góp phần tạo dựng niềm tin và dư luận xã hội tích cực.
Bốn là, sĩ quan chính trị cấp phân đội còn tham gia tích cực vào việc xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh trên không gian mạng. Thông qua việc tổ chức hoạt động văn hóa, tuyên truyền, tọa đàm, sinh hoạt trực tuyến, họ giúp chiến sĩ hình thành phong cách ứng xử có văn hóa, tôn trọng chuẩn mực pháp luật và kỷ luật quân đội khi tham gia mạng xã hội. Việc này không chỉ ngăn ngừa hành vi vi phạm kỷ luật, lộ lọt bí mật quân sự mà còn góp phần xây dựng hình ảnh đẹp của quân nhân trong mắt cộng đồng.
Như vậy, vai trò của sĩ quan chính trị cấp phân đội trong đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng có tính chất đa tầng: vừa là người giáo dục, định hướng vừa là chiến sĩ xung kích đấu tranh; đồng thời là “người gác cửa” bảo vệ sự trong sạch của môi trường thông tin trong đơn vị. Vai trò này ngày càng có ý nghĩa quan trọng khi không gian mạng trở thành mặt trận tư tưởng quyết liệt, đòi hỏi người sĩ quan chính trị phải có bản lĩnh, kiến thức và kỹ năng số vững vàng để thực hiện nhiệm vụ hiệu quả.
b. Thực trạng vai trò của sĩ quan chính trị cấp phân đội trong đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng
Thời gian qua, các thế lực thù địch không ngừng gia tăng phát tán thông tin xấu độc, tuyên truyền chống phá Đảng, Nhà nước Việt Nam trên không gian mạng. Tuy nhiên, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy và cơ quan chính trị các cấp, sĩ quan chính trị cấp phân đội đã nỗ lực thực hiện nhiệm vụ đấu tranh tư tưởng, lý luận, thể hiện vai trò trên cả phương diện giáo dục, định hướng và tham gia trực tiếp đấu tranh trên không gian mạng.
Thứ nhất, trong công tác giáo dục, định hướng tư tưởng, đa số sĩ quan chính trị cấp phân đội chủ động cập nhật thông tin, đổi mới phương pháp truyền đạt, kết hợp tuyên truyền trực tiếp với ứng dụng tài liệu điện tử, video, infographic nhằm nâng cao “sức đề kháng” cho bộ đội trước tin giả, thông tin xuyên tạc. Hiện nay 100% các đơn vị cơ sở trong toàn quân duy trì nền nếp giáo dục chính trị, thông báo thời sự, trong đó trên 85% đơn vị đã ứng dụng công nghệ – thông tin, sử dụng trình chiếu điện tử, video clip, hình ảnh trực quan trong giáo dục chính trị tư tưởng2. Nhờ đó, nhận thức và khả năng sàng lọc thông tin của bộ đội từng bước được nâng lên.
Thứ hai, sĩ quan chính trị cấp phân đội trực tiếp nắm bắt, xử lý các biểu hiện tư tưởng nảy sinh từ môi trường mạng; kịp thời định hướng, ổn định tư tưởng khi xuất hiện tin đồn, dư luận tiêu cực, góp phần giữ vững ổn định đơn vị. Trong đấu tranh trực tiếp trên không gian mạng, đội ngũ này tham gia tích cực vào các lực lượng chuyên trách, như: lực lượng 47; viết bài, chia sẻ nội dung phản bác, lan tỏa thông tin tích cực và phát hiện các vấn đề liên quan đến an ninh chính trị.
Tính đến năm 2024, toàn quân đã xây dựng lực lượng 47 với hơn 10.000 cán bộ, chiến sĩ, trong đó đội ngũ sĩ quan chính trị cấp phân đội là lực lượng nòng cốt, trực tiếp tham gia viết bài, bình luận, chia sẻ và định hướng thông tin trên các nền tảng mạng xã hội. Hiện nay lực lượng 47 trong toàn quân ngày càng phát triển, nhân rộng cả về số lượng và chất lượng. Các lực lượng chuyên trách trong quân đội đã tham gia đăng tải, chia sẻ hàng chục nghìn lượt tin, bài, video, hình ảnh mang nội dung tích cực, đồng thời phát hiện, báo cáo kịp thời nhiều tài khoản, hội nhóm, bài viết có dấu hiệu vi phạm về chính trị, tư tưởng để phối hợp xử lý3. Nhiều mô hình tuyên truyền sáng tạo được triển khai, góp phần lan tỏa nội dung chính thống.
Tuy nhiên, vai trò của sĩ quan chính trị cấp phân đội vẫn còn một số hạn chế. Một bộ phận chưa thành thạo kỹ năng số, khả năng phân tích, phản bác các luận điệu xuyên tạc còn hạn chế. Năng lực ứng dụng công nghệ – thông tin và kỹ năng đấu tranh trên không gian mạng ở một số đơn vị cơ sở chưa đồng đều; việc phát hiện, xử lý thông tin xấu độc còn dựa nhiều vào kinh nghiệm cá nhân, chưa đáp ứng yêu cầu của môi trường số4. Hoạt động đấu tranh ở một số nơi còn hình thức, thiếu tính chủ động, phối hợp chưa thật chặt chẽ.
3. Một số giải pháp phát huy vai trò của sĩ quan cấp phân đội trong đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng hiện nay.
Một là, tăng cường giáo dục nâng cao nhận thức cho sĩ quan chính trị cấp phân đội.
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, bảo đảm để đội ngũ sĩ quan chính trị cấp phân đội giữ vững “kim chỉ nam” trong quá trình đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng. Trong bối cảnh thông tin đa chiều, tốc độ lan truyền nhanh, thật giả lẫn lộn, các thế lực thù địch triệt để khai thác môi trường số để chống phá, người sĩ quan chính trị cấp phân đội càng phải có lập trường tư tưởng kiên định, có tri thức sâu sắc về chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng; kiên quyết, kiên trì đấu tranh “bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, cơ hội chính trị”5.
Giáo dục chính trị cần được tiến hành thường xuyên, toàn diện, kết hợp giữa học tập tập trung, tự nghiên cứu và cập nhật kiến thức mới từ các tài liệu chính thống nhằm hình thành khả năng “đề kháng thông tin”, hạn chế bị tác động bởi các hiện tượng nhiễu loạn, xuyên tạc. Ngoài việc củng cố tri thức lý luận, công tác giáo dục cần đặc biệt chú trọng giáo dục về truyền thống dân tộc, truyền thống quân đội, lòng trung thành với Đảng, Tổ quốc và nhân dân, giúp sĩ quan giữ vững động cơ phấn đấu trong sáng và trách nhiệm xã hội của người quân nhân trong thời đại số.
Quá trình giáo dục phải kết hợp giữa lý luận và thực tiễn đấu tranh, qua đó rèn luyện bản lĩnh, hình thành tư duy phản biện, khả năng phân tích, đánh giá các vấn đề phức tạp. Đồng thời, cần tăng cường giáo dục pháp luật về an ninh mạng, quy định quản lý phát ngôn và sử dụng mạng xã hội trong Quân đội để sĩ quan chính trị vừa tuân thủ điều lệnh, vừa chủ động phát huy vai trò định hướng dư luận tích cực. Khi bản lĩnh chính trị vững vàng và nhận thức toàn diện được nâng cao, đội ngũ sĩ quan chính trị sẽ đủ năng lực và tự tin đảm nhiệm vai trò nòng cốt trong đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng hiện nay.
Thứ hai, nâng cao năng lực số và trình độ ứng dụng công nghệ – thông tin, truyền thông hiện đại.
Trong bối cảnh chuyển đổi số sâu rộng, năng lực ứng dụng công nghệ trở thành yêu cầu thiết yếu đối với sĩ quan chính trị cấp phân đội khi tham gia đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng. Cần tổ chức đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên về công nghệ – thông tin, kỹ năng khai thác, phân tích, xử lý dữ liệu và sử dụng các công cụ truyền thông số. Sĩ quan chính trị không chỉ sử dụng thành thạo các nền tảng mạng xã hội mà còn phải hiểu cơ chế vận hành của hệ sinh thái thông tin số, thuật toán đề xuất, cơ chế lan truyền nội dung và các dạng thông tin độc hại để kịp thời phát hiện, xử lý.
Việc nâng cao kỹ năng số giúp thiết kế, truyền tải nội dung chính thống bằng nhiều hình thức, như: video ngắn, bài phân tích, bình luận bảo đảm hấp dẫn, thuyết phục. Đồng thời, cần bồi dưỡng năng lực an toàn thông tin, như: bảo mật tài khoản, phòng ngừa tấn công mạng, nhận diện lừa đảo, mã độc; rèn luyện kỹ năng tương tác trực tuyến, ứng xử văn minh, nắm bắt tâm lý người dùng mạng để định hướng dư luận hiệu quả. Đặc biệt, tăng cường tập huấn chuyên sâu về truyền thông quân sự, kỹ năng phát hiện, bóc gỡ, phản bác quan điểm sai trái, qua đó hình thành đội ngũ có “tư duy số”, “kỹ năng số” và “văn hóa số”, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Thứ ba, đổi mới phương pháp, hình thức tuyên truyền và đấu tranh trên không gian mạng.
Để phát huy vai trò của sĩ quan chính trị cấp phân đội trong đấu tranh tư tưởng, lý luận trên môi trường mạng, cần đổi mới mạnh mẽ phương pháp, hình thức tuyên truyền theo hướng linh hoạt, hiện đại, phù hợp đặc điểm tiếp nhận thông tin trong kỷ nguyên số. Nội dung tuyên truyền phải gắn lý luận với thực tiễn, diễn đạt ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu; bảo đảm tính thời sự, phản hồi nhanh nhưng vẫn chính xác, khách quan và định hướng rõ ràng.
Cần khai thác hiệu quả các nền tảng số, như: Facebook, Zalo, YouTube, TikTok… để lan tỏa thông tin tích cực; kết hợp đa dạng hình thức, như: video phân tích, podcast, infographic, đồ họa… nhằm tăng sức hấp dẫn, nhất là với đối tượng trẻ. Trong phản bác, phải kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”: xây dựng nguồn thông tin chính thống phong phú, đồng thời chủ động bóc gỡ, phản bác quan điểm sai trái bằng lập luận khoa học, ngôn ngữ chuẩn mực. Phát huy “đấu tranh mềm” bằng thông tin tích cực, nhân văn; rèn luyện kỹ năng tranh luận văn minh, giữ vững hình ảnh người quân nhân, qua đó nâng cao hiệu quả định hướng tư tưởng và củng cố niềm tin của bộ đội.
Thứ tư, xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ và bảo đảm nguồn lực cho đấu tranh trên không gian mạng.
Đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng là nhiệm vụ đặc thù, phức tạp, đòi hỏi sự tham gia, hiệp đồng chặt chẽ của nhiều lực lượng trong và ngoài Quân đội. Để sĩ quan chính trị cấp phân đội phát huy tốt vai trò, cần xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ, thống nhất, vận hành thông suốt. Tăng cường gắn kết giữa sĩ quan chính trị ở đơn vị cơ sở với cơ quan chính trị, lực lượng 47, lực lượng chuyên trách an ninh mạng, cơ quan chỉ đạo 35, lực lượng 94… nhằm kịp thời chia sẻ thông tin, dự báo tình hình, hỗ trợ kỹ thuật và phương pháp xử lý các tình huống phức tạp nảy sinh trên không gian mạng.
Đồng thời, mở rộng phối hợp với các cơ quan báo chí, truyền thông trong và ngoài Quân đội để thống nhất định hướng, nâng cao tính chủ động trong cung cấp thông tin chính thống, từng bước hình thành “hệ sinh thái truyền thông tích cực” làm đối trọng với các nguồn tin sai trái, thù địch. Các học viện, nhà trường Quân đội cần tăng cường hỗ trợ nghiên cứu khoa học, cung cấp tài liệu, tổ chức hội thảo, tọa đàm, góp phần nâng cao tư duy lý luận và kỹ năng đấu tranh cho đội ngũ sĩ quan chính trị. Trong nội bộ đơn vị, cần phát huy cơ chế phối hợp giữa sĩ quan chính trị với chỉ huy, chi bộ, tổ chức quần chúng để triển khai tuyên truyền thống nhất, tạo phong trào đấu tranh rộng khắp, nền nếp.
Cùng với cơ chế phối hợp, việc bảo đảm nguồn lực và điều kiện thực hiện có ý nghĩa quyết định. Cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về quản lý, phát ngôn, sử dụng mạng xã hội; quy chế phối hợp và quy trình xử lý thông tin xấu độc, gắn với chế tài nghiêm minh, công khai. Đồng thời, ưu tiên đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu; đầu tư hạ tầng công nghệ, trang bị phần mềm quản trị, hệ thống giám sát, phân tích dữ liệu cho đơn vị cơ sở theo hướng hiện đại. Quan tâm chính sách động viên, khuyến khích kịp thời, xây dựng môi trường văn hóa đơn vị lành mạnh, dân chủ, đoàn kết. Khi cơ chế phối hợp được vận hành hiệu quả và nguồn lực được bảo đảm đầy đủ, sĩ quan chính trị cấp phân đội sẽ có điều kiện phát huy tối đa vai trò, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.
4. Kết luận
Đấu tranh tư tưởng, lý luận trên không gian mạng là một nhiệm vụ cấp thiết, quan trọng trong bảo vệ Tổ quốc. Đây là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và của cả hệ thống chính trị. Để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ này, cần tiến hành đồng bộ nhiều chủ trương, biện pháp, phát huy vai trò của nhiều tổ chức, lực lượng. Trong đó, phát huy vai trò của sĩ quan chính trị cấp phân đội là một trong những nội dung, biện pháp quan trọng, có ý nghĩa thiết thực và đem lại hiệu quả.
Chú thích:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2025). Nghị quyết Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 – 2030.
2. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2025). Báo cáo tổng kết công tác đảng, công tác chính trị năm 2024. H. NXB Quân đội nhân dân, tr. 37 – 38.
3, 4. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2025). Báo cáo tổng kết công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên không gian mạng năm 2024. Hà Nội, tr. 54, 58.
5. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá XIII) tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (diễn ra tại Hà Nội từ ngày 19/01 – 25/01/2026).
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I, II. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 186.
2. Bộ Chính trị (khóa XII) (2018). Nghị quyết số 35/NQ-TW ngày 22/10/2018 về bảo vệ nền tảng, tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
3. Quốc hội (1999). Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân năm1999 (sửa đổi bổ sung một số điều năm 2025).
4. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2016). Chỉ thị số 47/CT ngày 08/01/2016 về tổ chức lực lượng đấu tranh chống quan điểm sai trái, thù địch, cơ hội chính trị trên không gian mạng trong quân đội.
5. Nâng cao chất lượng khai thác tài liệu, sách, báo ở thư viện các học viện, nhà trường quân đội. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/03/13/nang-cao-chat-luong-khai-thac-tai-lieu-sach-bao-o-thu-vien-cac-hoc-vien-nha-truong-quan-doi/
