Enhancing the leadership capacity for scientific research tasks of Party Committees in Military Officer Schools
Thượng tá, TS. Bùi Việt Phương
Trường Sĩ quan Lục quân 1, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Nghiên cứu khoa học là một trong những nhiệm vụ chính trị trung tâm, có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và xây dựng các trường sĩ quan quân đội. Tuy nhiên, công tác lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của một số cấp ủy, tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên tại một số đảng ủy trường sĩ quan quân đội hiện nay còn những hạn chế nhất định. Do đó, cần xác định rõ các vấn đề đặt ra và tập trung giải quyết nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của đảng ủy các trường sĩ quan, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Từ khóa: Năng lực lãnh đạo; nghiên cứu khoa học; đảng ủy các trường sĩ quan; Quân đội nhân dân.
Abstract: Scientific research is one of the central political tasks and plays a highly important role in improving the quality of education and training, as well as in strengthening military officer schools. However, the leadership of scientific research tasks by certain party committees, party organizations, and contingents of cadres and party members within some party committees of military officer schools still reveals a number of limitations. Therefore, it is necessary to clearly identify the issues at stake and focus on addressing them in order to enhance the leadership capacity of party committees in military officer schools with respect to scientific research tasks, thereby meeting mission requirements in the new context.
Keywords: Leadership capacity; scientific research; party committees of military officer schools; People’s Army.
1. Đặt vấn đề
Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc1. Chính bối cảnh chung này đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với nhiệm vụ nghiên cứu khoa học ở các trường sĩ quan quân đội – nơi vừa thực hiện giáo dục, đào tạo vừa là cơ sở nghiên cứu, ứng dụng phục vụ nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Nghiên cứu khoa học cũng đang được xác định là một nhiệm vụ chính trị trung tâm; đồng thời, năng lực lãnh đạo của đảng ủy các trường sĩ quan có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng, hiệu quả tổ chức thực hiện. Thực tiễn thời gian qua cho thấy, nhận thức và trách nhiệm về nghiên cứu khoa học đã có chuyển biến; nhiều chủ trương, biện pháp được triển khai; chất lượng nghiên cứu từng bước nâng lên và có đóng góp vào huấn luyện, đào tạo. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những hạn chế: nhận thức ở một số nơi chưa thống nhất, mức độ quan tâm chưa tương xứng; nội dung, phương thức lãnh đạo có mặt dàn trải, thiếu trọng tâm; công tác lãnh đạo, chỉ đạo, phối hợp và huy động nguồn lực chưa thật hiệu quả; hoạt động nghiên cứu còn biểu hiện khép kín, thiếu liên kết; việc gắn kết nghiên cứu khoa học với giáo dục – đào tạo còn hạn chế. Trên cơ sở đó, bài viết chỉ ra các vấn đề cần tập trung giải quyết nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của đảng ủy các trường sĩ quan, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
2. Thực trạng lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của đảng ủy các trường sĩ quan quân đội hiện nay
2.1. Những chuyển biến tích cực trong lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học
Trong Quân đội, các trường sĩ quan vừa là trung tâm giáo dục, đào tạo, vừa là cơ sở nghiên cứu, ứng dụng và phát triển khoa học – công nghệ. Vì vậy, nghiên cứu khoa học được xác định là một nhiệm vụ chính trị trung tâm, không chỉ phục vụ trực tiếp việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà trường mà còn góp phần cung cấp luận cứ cho việc quán triệt, triển khai chủ trương, đường lối, chính sách về quân sự, quốc phòng. Đảng ủy các trường sĩ quan là hạt nhân lãnh đạo, chịu trách nhiệm lãnh đạo thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị trung tâm; do đó, lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học trở thành một nội dung thường xuyên, có ý nghĩa quan trọng và có tác động trực tiếp tới chất lượng, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ khoa học được giao.
Năng lực lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của các đảng ủy trường sĩ quan quân đội không chỉ phản ánh mức độ ban hành chủ trương và tổ chức thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, mà còn thể hiện ở nhận thức, trách nhiệm, nội dung và phương thức lãnh đạo, tính đồng bộ trong chỉ đạo – phối hợp, xây dựng đội ngũ và môi trường nghiên cứu, cũng như mức độ gắn kết nghiên cứu khoa học với giáo dục, đào tạo. Đây là các nhiệm vụ chính để đánh giá toàn diện tình hình lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của đảng ủy các trường sĩ quan hiện nay.
Những năm qua, công tác lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của đảng ủy các trường sĩ quan quân đội đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, cụ thể:
Một là, nhận thức và trách nhiệm về nghiên cứu khoa học có nhiều chuyển biến tích cực.
Nhìn chung, đảng ủy các trường sĩ quan đã nhận thức rõ vị trí, vai trò, tầm quan trọng của nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, từ đó có nhiều chủ trương, biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo đồng bộ. Nhận thức và trách nhiệm của đảng ủy, cấp ủy, tổ chức đảng các cấp và đội ngũ cán bộ, đảng viên đối với nhiệm vụ này có nhiều chuyển biến, tiến bộ. Chuyển biến này là điều kiện nền tảng để nhiệm vụ nghiên cứu khoa học không bị xem như hoạt động thuần túy chuyên môn của cơ quan chức năng, mà trở thành một nội dung lãnh đạo có tổ chức và có định hướng.
Hai là, xác định nội dung và vận dụng phương thức lãnh đạo tương đối linh hoạt.
Từ thực tiễn lãnh đạo, đảng ủy các trường sĩ quan quân đội đã có sự quan tâm đến đặc điểm nhiệm vụ khoa học của nhà trường và yêu cầu tổ chức thực hiện trong điều kiện cụ thể. Đây là hoạt động rất tích cực vì lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học đòi hỏi vừa bảo đảm tính định hướng, thống nhất, vừa cần phù hợp với đặc thù của từng lĩnh vực và từng đề tài, nhiệm vụ.
Ba là, chất lượng, hiệu quả nghiên cứu khoa học từng bước được nâng lên, có sản phẩm và kết quả phục vụ nhiệm vụ.
Nhiều nhiệm vụ khoa học hoàn thành tốt và xuất sắc. Kết quả nghiên cứu được áp dụng vào thực tiễn huấn luyện, đào tạo, sẵn sàng chiến đấu, xây dựng quân đội, góp phần tăng cường, củng cố quốc phòng, an ninh, giữ vững ổn định chính trị của đất nước2. Đây là dấu hiệu quan trọng phản ánh năng lực lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học đã tạo ra kết quả đầu ra nhất định và có sự chuyển hóa kết quả nghiên cứu vào hoạt động thực tiễn của nhà trường và quân đội.
2.2. Những hạn chế, bất cập trong lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học
Thứ nhất, nhận thức, trách nhiệm và tính quyết liệt trong lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của một số nơi còn hạn chế.
Ở một số cấp ủy, tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhận thức về vị trí, ý nghĩa của nhiệm vụ nghiên cứu khoa học cũng như trách nhiệm lãnh đạo đối với nhiệm vụ này còn chưa đầy đủ, chưa thống nhất. Mức độ quan tâm, chỉ đạo và phát huy trách nhiệm trong tổ chức thực hiện chưa tương xứng yêu cầu. Đáng chú ý, ở một số trường còn có biểu hiện: tư duy lãnh đạo còn chịu ảnh hưởng cách tiếp cận quản lý hành chính; coi nghiên cứu khoa học chủ yếu là nhiệm vụ chuyên môn của cơ quan chức năng hoặc của đội ngũ giảng viên. Hệ quả là việc lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học ở một số nơi chưa được đặt đúng tầm như một nội dung lãnh đạo quan trọng, thường xuyên; tính chủ động, quyết liệt còn hạn chế; chưa tạo được sự thống nhất cao về ý chí và hành động trong toàn đảng bộ, làm giảm hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học.
Thứ hai, nội dung lãnh đạo và định hướng còn thiếu trọng tâm, trọng điểm.
Nội dung lãnh đạo ở một số nơi còn dàn trải, thiếu trọng tâm, trọng điểm, chưa bảo đảm tính đồng bộ và chưa kịp thời đổi mới. Việc xác định các hướng nghiên cứu ưu tiên chưa thật rõ nét, chưa tập trung đúng mức vào những vấn đề lớn, cấp thiết, có giá trị lý luận và thực tiễn cao. Điều này cho thấy, “định hướng chiến lược” trong lãnh đạo nghiên cứu khoa học ở một số trường chưa đủ sâu sắc, dễ dẫn tới phân tán nguồn lực và khó tạo sản phẩm khoa học có sức lan tỏa.
Thứ ba, phương thức lãnh đạo còn chậm đổi mới, nặng tính hành chính.
Phương thức lãnh đạo ở một số cấp ủy chậm được đổi mới, còn biểu hiện rập khuôn, nặng về mệnh lệnh hành chính, chưa phát huy đầy đủ vai trò định hướng, dẫn dắt và tạo động lực của cấp ủy. Khi phương thức lãnh đạo thiên về hành chính hóa, hoạt động nghiên cứu khoa học có nguy cơ rơi vào tình trạng “làm theo chỉ tiêu”, giảm tính sáng tạo, giảm động lực học thuật, từ đó tác động đến chất lượng và hiệu quả nghiên cứu. Việc đổi mới phương thức lãnh đạo ở một số nơi còn có “độ trễ” nhất định.
Thứ tư, việc tổ chức thực hiện ở một số nơi còn thiếu đồng bộ, phối hợp chưa hiệu quả, huy động nguồn lực còn yếu.
Trong điều kiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học ngày càng mở rộng và yêu cầu ngày càng cao, chất lượng tổ chức thực hiện là khâu then chốt phản ánh năng lực lãnh đạo. Tuy nhiên, ở một số cấp ủy, việc cụ thể hóa nghị quyết lãnh đạo thành chương trình hành động, kế hoạch cụ thể và tổ chức triển khai vẫn còn hạn chế. Tính liên thông, đồng bộ giữa các khâu, các lực lượng chưa cao, làm ảnh hưởng chất lượng và hiệu quả nghiên cứu. Đồng thời, việc huy động và phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng và nguồn lực trong lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học chưa thực sự hiệu quả. Tình trạng khép kín, thiếu liên kết trong thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ vẫn chưa được khắc phục”3.
Thứ năm, đội ngũ cán bộ khoa học, cơ chế, chính sách và môi trường nghiên cứu, gắn kết nghiên cứu với giáo dục – đào tạo còn hình thức.
Đội ngũ cán bộ khoa học ở một số cơ quan, đơn vị, trường sĩ quan còn hạn chế, chưa đồng đều về trình độ, năng lực và kinh nghiệm. Việc hình thành nhóm nghiên cứu mạnh, liên ngành để thực hiện nhiệm vụ khoa học lớn, tạo sản phẩm có giá trị lý luận và thực tiễn cao, có sức lan tỏa trong và ngoài quân đội còn khó khăn. Cùng với đó, cơ chế, chính sách đãi ngộ, khuyến khích sáng tạo, điều kiện bảo đảm và môi trường nghiên cứu ở một số trường chưa đồng bộ, hiện đại, chuyên nghiệp; chưa tạo động lực đủ mạnh để thu hút, giữ chân và phát huy hiệu quả đội ngũ cán bộ khoa học chất lượng cao.
Chủ trương gắn kết nghiên cứu khoa học với giáo dục – đào tạo tuy đã được xác định trong nghị quyết, chỉ thị, nhưng hiện thực hóa trong kết quả và hiệu quả thực tiễn còn hạn chế. Sự gắn kết đôi lúc mang tính hình thức. Nhiều kết quả nghiên cứu chậm được tích hợp vào nội dung giảng dạy, chương trình đào tạo hoặc chưa được vận dụng hiệu quả vào thực tiễn huấn luyện, công tác.
3. Một số yêu cầu đặt ra
Một là, yêu cầu tiếp tục nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy và xác định rõ trách nhiệm lãnh đạo đối với nhiệm vụ nghiên cứu khoa học.
Sự lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học ở một số nơi chưa được đặt đúng tầm; tính chủ động, quyết liệt trong lãnh đạo, chỉ đạo còn hạn chế, chưa tạo được sự thống nhất cao về ý chí và hành động trong toàn đảng bộ nhà trường, làm giảm hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học. Do đó, đòi hỏi phải tiếp tục nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy và xác định rõ hơn trách nhiệm lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức đảng đối với nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, coi đây là một nội dung lãnh đạo có ý nghĩa trực tiếp đối với việc thực hiện nhiệm vụ chính trị trung tâm của các trường sĩ quan quân đội.
Việc nâng cao năng lực lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của đảng ủy trước hết cần bắt đầu từ sự thống nhất cao về nhận thức và trách nhiệm trong cấp ủy; trên cơ sở đó hình thành tư duy lãnh đạo khoa học, đúng đắn, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ chủ trì; đồng thời, từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích và tạo động lực phù hợp. Đây là nền tảng quan trọng để dẫn dắt, định hướng và thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học phát triển ngày càng chất lượng, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Hai là, yêu cầu đổi mới căn bản nội dung và phương thức lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học theo hướng khoa học, linh hoạt, sát thực tiễn.
Sự đổi mới này không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện các chủ trương, nghị quyết lãnh đạo mà cần được thể hiện rõ hơn trong phương thức lãnh đạo theo hướng khoa học, linh hoạt, phù hợp với đặc điểm tổ chức, chức năng, nhiệm vụ của từng trường sĩ quan quân đội cũng như từng lĩnh vực nghiên cứu cụ thể. Do đó, đòi hỏi cần tiếp tục đổi mới căn bản nội dung và phương thức lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học theo hướng khoa học, linh hoạt và sát thực tiễn hơn; đồng thời chú trọng nâng cao năng lực dự báo, định hướng chiến lược và điều phối của cấp ủy đối với hoạt động nghiên cứu khoa học trong nhà trường.
Cần phát huy rõ hơn vai trò dẫn dắt của cấp ủy trong định hướng nghiên cứu, huy động và phát huy trí tuệ tập thể, khuyến khích đổi mới sáng tạo và đề cao trách nhiệm khoa học của các chủ thể tham gia; từng bước tạo lập môi trường nghiên cứu thuận lợi, ổn định và có sức lan tỏa, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả nghiên cứu khoa học của các trường sĩ quan.
Ba là, yêu cầu tăng cường tính thống nhất, đồng bộ trong lãnh đạo, chỉ đạo và phối hợp, nâng cao chất lượng tổ chức thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học.
Trong điều kiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học ngày càng mở rộng, yêu cầu ngày càng cao và đi vào thực chất hơn, chất lượng tổ chức thực hiện trở thành khâu then chốt, phản ánh trực tiếp năng lực lãnh đạo nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của cấp ủy, tổ chức đảng ở các trường sĩ quan. Việc tổ chức thực hiện hiệu quả nhiệm vụ nghiên cứu khoa học không chỉ đòi hỏi sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của cấp ủy mà còn cần sự chỉ đạo chặt chẽ, linh hoạt và cơ chế phối hợp đồng bộ, nhịp nhàng giữa các chủ thể, lực lượng trong toàn nhà trường. Do đó, đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao toàn diện năng lực của cấp ủy, tổ chức đảng trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học theo hướng tăng cường tính thống nhất, đồng bộ và hiệu quả, bảo đảm vai trò lãnh đạo của cấp ủy được thể hiện liên tục, xuyên suốt trong toàn bộ quá trình lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và kiểm soát hoạt động nghiên cứu khoa học.
Trọng tâm là xác lập cơ chế phối hợp chặt chẽ, phân công rõ trách nhiệm, đề cao kỷ luật, kỷ cương và tính chủ động của các chủ thể, lực lượng tham gia; qua đó, khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo, hình thức hóa trong tổ chức thực hiện, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả nghiên cứu khoa học và khẳng định vai trò lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của cấp ủy trong lĩnh vực này.
Bốn là, yêu cầu bảo đảm xây dựng và phát huy đội ngũ cán bộ khoa học chất lượng cao bằng cơ chế, chính sách và môi trường nghiên cứu hiện đại, chuyên nghiệp.
Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV xác định: “Hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách đào tạo, sử dụng, đãi ngộ, tôn vinh, môi trường hoạt động sáng tạo cho đội ngũ chuyên gia, nhất là những chuyên gia giỏi, có nhiều cống hiến cho đất nước”4. Do đó, yêu cầu đặt ra là cần phải tăng cường hơn nữa vai trò lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức đảng trong xây dựng, phát triển và phát huy đội ngũ cán bộ khoa học, coi đây là nhân tố then chốt, có ý nghĩa quyết định đối với việc nâng cao năng lực lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của đảng ủy các trường sĩ quan quân đội.
Việc lãnh đạo xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học cần được tiếp cận một cách tổng thể, có tầm nhìn chiến lược và lâu dài, gắn chặt với yêu cầu phát triển của từng nhà trường, đặc thù lĩnh vực đào tạo, nghiên cứu, cũng như xu thế phát triển nhanh chóng của khoa học – công nghệ hiện đại. Đồng thời, cần từng bước hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách phù hợp, xây dựng môi trường nghiên cứu thuận lợi, chuyên nghiệp và giàu tính khuyến khích, qua đó tạo động lực mạnh mẽ cho đổi mới sáng tạo, phát huy tối đa tiềm năng trí tuệ của đội ngũ cán bộ khoa học, góp phần tạo nền tảng vững chắc nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động nghiên cứu khoa học trong các trường sĩ quan.
Năm là, yêu cầu tăng cường gắn kết thực chất giữa nghiên cứu khoa học với giáo dục, đào tạo và đẩy mạnh chuyển hóa, sử dụng kết quả nghiên cứu trong nhà trường.
Nghiên cứu khoa học và giáo dục, đào tạo là hai nhiệm vụ chính trị trung tâm có mối quan hệ hữu cơ, gắn bó mật thiết và tác động qua lại lẫn nhau, trong đó nghiên cứu khoa học vừa là cơ sở khoa học quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo, vừa là môi trường rèn luyện tư duy khoa học và năng lực sáng tạo cho đội ngũ cán bộ, giảng viên, học viên. Việc gắn kết chặt chẽ hai nhiệm vụ này là điều kiện thiết yếu nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời bảo đảm các kết quả nghiên cứu khoa học có giá trị ứng dụng thiết thực trong giảng dạy, huấn luyện và hoạt động thực tiễn của đơn vị.
Trong thời kỳ mới, cần “Chủ động, tích cực tiếp cận nhanh và khai thác có hiệu quả cơ hội và thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư”5. Vì vậy, cần tiếp tục tăng cường và phát huy hiệu quả vai trò lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức đảng trong việc gắn kết chặt chẽ nhiệm vụ nghiên cứu khoa học với giáo dục, đào tạo theo hướng đồng bộ, có hệ thống và bền vững. Trên cơ sở nhận thức đầy đủ, sâu sắc về mối quan hệ hữu cơ, tác động qua lại giữa nghiên cứu khoa học và giáo dục, đào tạo, cần chủ động định hướng việc khai thác, chuyển hóa và sử dụng hợp lý các kết quả nghiên cứu khoa học vào quá trình xây dựng chương trình, nội dung và phương pháp giảng dạy. Qua đó, góp phần làm phong phú và cập nhật tri thức khoa học, nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển năng lực tư duy khoa học, tư duy phản biện và khả năng vận dụng thực tiễn cho đội ngũ giảng viên, học viên; đồng thời, khẳng định rõ hơn vai trò, vị trí và giá trị thực tiễn của hoạt động nghiên cứu khoa học trong các trường sĩ quan quân đội hiện nay.
Chú thích:
1. Bộ Chính trị (2024). Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
2. Quân ủy Trung ương (2022). Nghị quyết số 1652-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về lãnh đạo công tác khoa học quân sự đến năm 2030 và những năm tiếp theo.
3. Quân ủy Trung ương (2022). Nghị quyết số 1652-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về lãnh đạo công tác khoa học quân sự đến năm 2030 và những năm tiếp theo.
4, 5. Toàn văn: Dự thảo Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-du-thao-bao-cao-chinh-tri-cua-ban-chap-hanh-trung-uong-dang-khoa-xiii-tai-dai-hoi-xiv-cua-dang-119251015171703632.htm
