Factors affecting the procurement and bidding for medical equipment in public service unit
Hoàng Thành Long
Bệnh viện Da Liễu TP. Hồ Chí Minh
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết phân tích các yếu tố tác động đến công tác đấu thầu, mua sắm trang thiết bị y tế tại các đơn vị sự nghiệp công lập. Từ đó khẳng định, việc nâng cao hiệu quả công tác đấu thầu, mua sắm trang thiết bị y tế không chỉ góp phần sử dụng hiệu quả nguồn lực công mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, bảo đảm quyền lợi của người bệnh và hướng tới xây dựng hệ thống y tế công lập minh bạch, hiện đại và phát triển bền vững.
Từ khóa: Yếu tố tác động; công tác đấu thầu; trang thiết bị y tế; đơn vị sự nghiệp công lập.
Abstract: This article analyzes the factors affecting the bidding and procurement of medical equipment in public service unit. Based on the identification of two main groups of factors namely subjective factors and objective factors the study clarifies the interactions among these factors in ensuring the effectiveness, transparency, and legal compliance of procurement and bidding activities. The article affirms that improving the efficiency of bidding and procurement of medical equipment not only contributes to the effective utilization of public resources but also plays an important role in enhancing the quality of healthcare services, safeguarding patients’ rights and interests, and promoting the development of a transparent, modern, and sustainable public healthcare system.
Keywords: influencing factors; bidding and procurement; medical equipment; public service unit.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh hệ thống y tế công lập đang từng bước đổi mới theo hướng nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng cường hiệu quả quản lý tài chính công và sử dụng hợp lý nguồn lực nhà nước, công tác đấu thầu, mua sắm trang thiết bị y tế tại các đơn vị sự nghiệp công lập ngày càng trở thành một lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng. Trang thiết bị y tế không chỉ là yếu tố bảo đảm điều kiện vật chất cho hoạt động chuyên môn mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng chẩn đoán, điều trị và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân. Vì vậy, việc tổ chức hoạt động đấu thầu, mua sắm trang thiết bị y tế một cách minh bạch, hiệu quả và tuân thủ đúng quy định pháp luật là yêu cầu tất yếu trong quản trị hệ thống y tế công lập.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy, công tác đấu thầu và mua sắm trang thiết bị y tế tại các đơn vị sự nghiệp công lập đang chịu tác động của nhiều yếu tố khác nhau, từ năng lực tổ chức thực hiện của đơn vị, nhận thức pháp luật và trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ phụ trách đấu thầu, năng lực quản trị của lãnh đạo đơn vị, cho đến các yếu tố bên ngoài như sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật, cơ chế thanh tra và giám sát, sự phát triển của thị trường cung ứng thiết bị y tế cũng như quá trình chuyển đổi số trong quản lý nhà nước. Những yếu tố này có thể tạo ra những điều kiện thuận lợi thúc đẩy hoạt động đấu thầu được thực hiện hiệu quả, nhưng đồng thời cũng có thể trở thành những rào cản làm phát sinh khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực tiễn.
Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu và xác định đúng và trúng các yếu tố tác động đến công tác đấu thầu, mua sắm trang thiết bị y tế của đơn vị sự nghiệp công lập có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Việc nhận diện chính xác các yếu tố này không chỉ giúp làm rõ bản chất và cơ chế vận hành của hoạt động đấu thầu trong lĩnh vực y tế mà còn là cơ sở khoa học để đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong thực tiễn thực hiện. Trên cơ sở đó, các cơ quan quản lý và các đơn vị sự nghiệp công lập có thể xây dựng những giải pháp quản trị phù hợp, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, đồng thời bảo đảm việc quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước cũng như tài sản công được thực hiện minh bạch, tiết kiệm và hiệu quả.
Việc nghiên cứu các yếu tố tác động đến công tác đấu thầu, mua sắm trang thiết bị y tế của các đơn vị sự nghiệp công lập không chỉ mang ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có giá trị thực tiễn quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản trị hệ thống y tế công, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của ngành Y tế trong giai đoạn hiện nay.
2. Các yếu tố tác động đến công tác đấu thầu, mua sắm trang thiết bị y tế tại các đơn vị sự nghiệp công lập
Thứ nhất, nhận thức pháp luật và trách nhiệm nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ thực hiện đấu thầu.
Nhận thức pháp luật và trách nhiệm nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ trực tiếp tham gia hoạt động đấu thầu, mua sắm trang thiết bị y tế giữ vai trò nền tảng trong việc bảo đảm tính minh bạch, hiệu quả và liêm chính của hoạt động quản lý tài sản công tại các đơn vị sự nghiệp công lập. Trong góc nhìn quản trị công hiện đại, yếu tố con người không chỉ là chủ thể thực thi pháp luật mà còn là nhân tố quyết định chất lượng vận hành của toàn bộ cơ chế đấu thầu.
Ở phương diện tích cực, khi đội ngũ cán bộ đấu thầu có nhận thức đầy đủ về pháp luật, nắm vững quy trình nghiệp vụ và đề cao trách nhiệm nghề nghiệp, các nguyên tắc cơ bản của hoạt động đấu thầu được thực thi một cách thực chất. Theo quy định của Luật Đấu thầu năm 2023, hoạt động lựa chọn nhà thầu phải bảo đảm các nguyên tắc cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Việc hiểu đúng và vận dụng đúng các quy định này giúp quá trình xây dựng hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu và lựa chọn nhà thầu diễn ra khách quan, khoa học và đúng pháp luật. Tuy nhiên, nếu nhận thức pháp luật của cán bộ thực hiện đấu thầu còn hạn chế hoặc trách nhiệm nghề nghiệp chưa được đề cao, quá trình tổ chức đấu thầu có thể phát sinh nhiều sai sót và rủi ro pháp lý. Trong thực tiễn, việc chưa nắm vững quy định pháp luật hoặc thiếu kinh nghiệm trong xây dựng hồ sơ mời thầu, xác định tiêu chí kỹ thuật hay đánh giá hồ sơ dự thầu có thể dẫn đến các hệ quả như phải điều chỉnh hồ sơ, hủy thầu hoặc kéo dài thời gian lựa chọn nhà thầu.
Ở góc độ lý luận quản trị công, nhận thức pháp luật và trách nhiệm nghề nghiệp của cán bộ đấu thầu vừa là điều kiện bảo đảm cho việc vận hành đúng đắn của cơ chế đấu thầu, vừa có thể trở thành rủi ro nếu không được củng cố và kiểm soát hiệu quả.
Thứ hai, năng lực quản lý và điều hành của lãnh đạo đơn vị sự nghiệp công lập.
Năng lực quản lý và điều hành của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập là một trong những nhân tố có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của hoạt động đấu thầu và mua sắm trang thiết bị y tế. Trong mô hình quản trị công hiện đại, lãnh đạo đơn vị không chỉ thực hiện chức năng điều hành chuyên môn mà còn là chủ thể chịu trách nhiệm tổ chức, định hướng và kiểm soát toàn bộ quá trình quản lý, sử dụng tài sản công và nguồn ngân sách nhà nước.Khi người đứng đầu đơn vị có năng lực quản trị tốt, hiểu biết đầy đủ quy định pháp luật và chủ động thiết lập cơ chế kiểm soát nội bộ hiệu quả, hoạt động đấu thầu thường được triển khai một cách khoa học và minh bạch. Theo Luật Quản lý, sử dụng tài sản công năm 2017, việc quản lý tài sản công phải bảo đảm các nguyên tắc công khai, minh bạch, đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả.
Ngược lại, nếu năng lực quản trị của lãnh đạo còn hạn chế hoặc thiếu sự quan tâm đúng mức đến hoạt động đấu thầu, quá trình mua sắm trang thiết bị y tế có thể gặp nhiều vướng mắc và rủi ro pháp lý. Trong một số trường hợp, việc quản lý đấu thầu vẫn mang nặng tính hành chính, thiếu tư duy quản trị rủi ro và thiếu cơ chế kiểm soát nội bộ chặt chẽ.
Thứ ba, cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật phục vụ hoạt động đấu thầu.
Cơ sở vật chất và hệ thống hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là hạ tầng công nghệ thông tin phục vụ đấu thầu qua mạng, là điều kiện quan trọng bảo đảm cho việc tổ chức và vận hành hoạt động đấu thầu trong các đơn vị sự nghiệp công lập được thực hiện minh bạch và hiệu quả.
Trong bối cảnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, đấu thầu điện tử không chỉ là một phương thức kỹ thuật mà còn là công cụ quản trị giúp nâng cao tính công khai, minh bạch và tăng cường khả năng giám sát trong quá trình lựa chọn nhà thầu. Khi hạ tầng công nghệ thông tin được đầu tư đồng bộ, việc triển khai đấu thầu qua mạng giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý và tăng cường khả năng giám sát của các cơ quan quản lý.Tuy nhiên, nếu hạ tầng công nghệ thông tin chưa được đầu tư đầy đủ hoặc còn tồn tại khoảng cách về năng lực tiếp cận công nghệ giữa các đơn vị, việc triển khai đấu thầu điện tử có thể gặp nhiều khó khăn, làm ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả của hoạt động đấu thầu.
Thứ tư, nguồn nhân lực thực hiện công tác đấu thầu.
Nguồn nhân lực trực tiếp tham gia tổ chức hoạt động đấu thầu và mua sắm trang thiết bị y tế là yếu tố có tính quyết định đối với chất lượng, tính hợp pháp và hiệu quả của quá trình lựa chọn nhà thầu tại các đơn vị sự nghiệp công lập. Hoạt động đấu thầu trong lĩnh vực y tế là một lĩnh vực mang tính liên ngành cao, đòi hỏi cán bộ thực hiện không chỉ nắm vững quy định của pháp luật về đấu thầu và quản lý tài chính công mà còn phải có kiến thức về quản trị hợp đồng, kỹ năng phân tích thị trường, cũng như hiểu biết nhất định về đặc tính kỹ thuật và vòng đời công nghệ của trang thiết bị y tế.
Trong trường hợp đội ngũ cán bộ được đào tạo bài bản, có kinh nghiệm thực tiễn và thường xuyên được cập nhật các quy định pháp luật mới, quá trình tổ chức đấu thầu sẽ được triển khai một cách khoa học, bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và tài sản công. Ngược lại, nếu nguồn nhân lực còn hạn chế về năng lực chuyên môn hoặc thiếu kinh nghiệm thực tiễn, quá trình xây dựng hồ sơ mời thầu, xác định tiêu chí kỹ thuật, thẩm định giá gói thầu hay đánh giá hồ sơ dự thầu có thể phát sinh sai sót, làm ảnh hưởng đến tính cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả của hoạt động đấu thầu. Thực tế tại nhiều đơn vị sự nghiệp công lập cho thấy cán bộ phụ trách đấu thầu còn thiếu về số lượng, chưa được chuyên môn hóa cao và thường phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác nhau, dẫn đến áp lực công việc lớn và tiềm ẩn rủi ro trong quá trình tổ chức thực hiện.
Thứ năm, hệ thống pháp luật và chính sách của Nhà nước về đấu thầu và quản lý trang thiết bị y tế.
Hệ thống pháp luật và chính sách của Nhà nước đóng vai trò là nền tảng thể chế định hướng và điều chỉnh toàn bộ hoạt động đấu thầu, mua sắm trang thiết bị y tế tại các đơn vị sự nghiệp công lập. Một khuôn khổ pháp lý rõ ràng, thống nhất và ổn định sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị trong việc tổ chức thực hiện các quy trình lựa chọn nhà thầu, đồng thời góp phần bảo đảm các nguyên tắc cơ bản của mua sắm công như cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.
Tuy nhiên, trong thực tiễn triển khai, hệ thống pháp luật liên quan đến đấu thầu và quản lý trang thiết bị y tế vẫn tồn tại một số điểm chưa thật sự đồng bộ giữa các văn bản quy phạm pháp luật hoặc có sự điều chỉnh, thay đổi trong thời gian ngắn. Điều này có thể gây khó khăn cho các đơn vị sự nghiệp công lập trong việc cập nhật, diễn giải và áp dụng quy định vào thực tiễn, đặc biệt đối với các loại trang thiết bị y tế có tính chuyên môn và công nghệ cao. Do đó, mức độ hoàn thiện, ổn định và khả năng thực thi của hệ thống pháp luật là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của hoạt động đấu thầu trong lĩnh vực y tế.
Thứ sáu, cơ chế thanh tra, kiểm tra và giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.
Thanh tra, kiểm tra và giám sát là công cụ quan trọng nhằm bảo đảm hoạt động đấu thầu được thực hiện đúng quy định pháp luật và nâng cao tính minh bạch trong quản lý, sử dụng tài sản công. Một cơ chế giám sát chặt chẽ, khách quan và thường xuyên sẽ góp phần phát hiện kịp thời các sai phạm, hạn chế những hành vi tiêu cực, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình của các đơn vị thực hiện đấu thầu. Bên cạnh chức năng phát hiện và xử lý vi phạm, hoạt động thanh tra, kiểm tra còn có vai trò định hướng, hướng dẫn và chuẩn hóa các quy trình quản lý trong hoạt động đấu thầu. Khi cơ chế giám sát được tổ chức hiệu quả, các đơn vị sự nghiệp công lập sẽ có điều kiện điều chỉnh, hoàn thiện quy trình nội bộ, qua đó nâng cao chất lượng quản trị và hiệu quả thực thi pháp luật trong lĩnh vực mua sắm công.
Thứ bảy, sự phát triển của thị trường cung ứng trang thiết bị y tế.
Thị trường cung ứng trang thiết bị y tế là một trong những yếu tố bên ngoài có ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ cạnh tranh và hiệu quả kinh tế của hoạt động đấu thầu. Khi thị trường phát triển với sự tham gia của nhiều nhà cung cấp, đa dạng về công nghệ và giải pháp kỹ thuật, các đơn vị sự nghiệp công lập sẽ có nhiều cơ hội lựa chọn những thiết bị phù hợp với nhu cầu chuyên môn và khả năng tài chính của đơn vị. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và tối ưu hóa chất lượng trang thiết bị được đầu tư. Ngược lại, trong trường hợp thị trường có mức độ cạnh tranh thấp, số lượng nhà cung cấp hạn chế hoặc thông tin về giá và công nghệ chưa được minh bạch, quá trình xác định cấu hình kỹ thuật, giá gói thầu và đánh giá hồ sơ dự thầu có thể gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, sự phát triển minh bạch và cạnh tranh của thị trường cung ứng thiết bị y tế là yếu tố quan trọng tác động đến hiệu quả tổ chức đấu thầu tại các đơn vị sự nghiệp công lập.
Thứ tám, tác động của chuyển đổi số và hệ thống đấu thầu qua mạng.
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trong quản trị nhà nước, việc ứng dụng công nghệ thông tin và triển khai hệ thống đấu thầu qua mạng đã trở thành xu hướng tất yếu trong quản lý mua sắm công. Việc số hóa quy trình đấu thầu không chỉ giúp chuẩn hóa các bước thực hiện, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính mà còn tạo điều kiện nâng cao tính minh bạch và khả năng truy vết thông tin trong toàn bộ quá trình lựa chọn nhà thầu.
Bên cạnh đó, hệ thống đấu thầu qua mạng còn góp phần mở rộng phạm vi cạnh tranh, tạo điều kiện cho nhiều nhà thầu tiếp cận thông tin đấu thầu một cách bình đẳng, qua đó nâng cao hiệu quả kinh tế của hoạt động mua sắm công. Tuy nhiên, hiệu quả của quá trình chuyển đổi số trong đấu thầu cũng phụ thuộc vào nhiều yếu tố như hạ tầng công nghệ thông tin, năng lực sử dụng hệ thống của cán bộ thực hiện cũng như mức độ sẵn sàng chuyển đổi của các đơn vị. Vì vậy, chuyển đổi số không chỉ là công cụ kỹ thuật mà còn là yếu tố quan trọng thúc đẩy đổi mới phương thức quản trị trong hoạt động đấu thầu và mua sắm trang thiết bị y tế tại các đơn vị sự nghiệp công lập.
Thứ chín, tác động của quá trình hội nhập quốc tế trong lĩnh vực đấu thầu và cung ứng trang thiết bị y tế.
Quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng của Việt Nam trong lĩnh vực kinh tế và thương mại đã và đang tạo ra những tác động đáng kể đối với hoạt động đấu thầu, mua sắm trang thiết bị y tế tại các đơn vị sự nghiệp công lập. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, thị trường trang thiết bị y tế không còn giới hạn trong phạm vi quốc gia mà gắn chặt với chuỗi cung ứng và mạng lưới sản xuất toàn cầu. Do đó, hoạt động đấu thầu trong lĩnh vực này chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các cam kết quốc tế, sự tham gia của các doanh nghiệp nước ngoài cũng như sự phát triển của các tiêu chuẩn kỹ thuật và công nghệ y tế trên thế giới.
Ở phương diện tích cực, hội nhập quốc tế mở ra cơ hội để các cơ sở y tế tiếp cận với nguồn cung trang thiết bị hiện đại, công nghệ tiên tiến và các giải pháp y tế có chất lượng cao từ nhiều quốc gia. Sự tham gia của các nhà cung cấp quốc tế trong các gói thầu không chỉ làm tăng mức độ cạnh tranh của thị trường mà còn góp phần thúc đẩy việc nâng cao tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng sản phẩm và dịch vụ hậu mãi. Đồng thời, việc tiếp cận với các chuẩn mực quản trị và thông lệ quốc tế trong lĩnh vực mua sắm công cũng giúp từng bước hoàn thiện cơ chế quản lý đấu thầu tại Việt Nam theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp và hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, quá trình hội nhập quốc tế cũng đặt ra không ít thách thức đối với hoạt động đấu thầu trang thiết bị y tế tại các đơn vị sự nghiệp công lập. Thị trường thiết bị y tế mang tính toàn cầu khiến giá cả và nguồn cung chịu ảnh hưởng mạnh từ biến động của thị trường quốc tế, tỷ giá ngoại tệ và chính sách thương mại giữa các quốc gia. Ngoài ra, sự khác biệt về tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình kiểm định chất lượng và yêu cầu pháp lý giữa các quốc gia cũng có thể gây khó khăn trong việc xác định cấu hình kỹ thuật và đánh giá hồ sơ dự thầu của các nhà cung cấp quốc tế.
Từ góc độ quản trị công, có thể thấy rằng hội nhập quốc tế vừa tạo ra cơ hội tiếp cận công nghệ y tế tiên tiến, vừa đặt ra yêu cầu phải nâng cao năng lực quản lý và năng lực chuyên môn của các đơn vị thực hiện đấu thầu. Do đó, việc tăng cường cập nhật thông tin về thị trường thiết bị y tế quốc tế, nâng cao năng lực thẩm định kỹ thuật và từng bước tiếp cận các chuẩn mực quản trị đấu thầu hiện đại là những điều kiện quan trọng nhằm tận dụng hiệu quả các cơ hội từ quá trình hội nhập, đồng thời hạn chế những rủi ro có thể phát sinh trong hoạt động mua sắm trang thiết bị y tế tại các đơn vị sự nghiệp công lập.
3. Những vấn đề đặt ra và hàm ý quản trị
Một trong những vấn đề nổi bật là sự chênh lệch về năng lực thực thi giữa các đơn vị. Hoạt động đấu thầu, đặc biệt trong lĩnh vực trang thiết bị y tế, đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức pháp luật, năng lực quản trị tài chính công và hiểu biết về kỹ thuật chuyên ngành. Tuy nhiên, tại nhiều đơn vị sự nghiệp công lập, đội ngũ cán bộ làm công tác đấu thầu vẫn còn thiếu tính chuyên nghiệp và thường phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác nhau. Điều này dẫn đến tình trạng việc lập hồ sơ mời thầu, xác định tiêu chí kỹ thuật hay đánh giá hồ sơ dự thầu đôi khi còn lúng túng, tiềm ẩn nguy cơ sai sót về thủ tục hoặc rủi ro pháp lý.
Cơ chế quản trị nội bộ tại một số đơn vị chưa thật sự hoàn thiện, đặc biệt trong việc phân định rõ trách nhiệm giữa các bộ phận tham gia hoạt động đấu thầu. Trong nhiều trường hợp, vai trò của người đứng đầu đơn vị chưa được thể hiện đầy đủ trong việc thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro. Khi thiếu cơ chế giám sát nội bộ hiệu quả, hoạt động đấu thầu dễ rơi vào tình trạng phụ thuộc quá nhiều vào năng lực cá nhân của một số cán bộ phụ trách, từ đó làm giảm tính ổn định và minh bạch của quá trình lựa chọn nhà thầu.
Sự thay đổi và chưa thật sự đồng bộ của hệ thống chính sách, pháp luật cũng đặt ra những thách thức trong quá trình thực thi. Mặc dù khung pháp lý về đấu thầu và quản lý trang thiết bị y tế đã từng bước được hoàn thiện, song sự điều chỉnh thường xuyên của các văn bản quy phạm pháp luật hoặc sự thiếu thống nhất giữa một số quy định liên quan có thể khiến các đơn vị gặp khó khăn trong việc áp dụng. Điều này dẫn đến tâm lý thận trọng hoặc lúng túng trong quá trình tổ chức đấu thầu, thậm chí làm kéo dài thời gian mua sắm trang thiết bị phục vụ hoạt động khám chữa bệnh.
Những hạn chế của thị trường cung ứng trang thiết bị y tế và hệ thống thông tin về giá cũng là một vấn đề đáng chú ý. Do đặc thù của lĩnh vực thiết bị y tế có hàm lượng công nghệ cao và phụ thuộc lớn vào các nhà sản xuất quốc tế, thị trường cung ứng trong nhiều trường hợp có mức độ cạnh tranh hạn chế. Bên cạnh đó, việc thiếu cơ sở dữ liệu đầy đủ và minh bạch về giá cả, thông số kỹ thuật và nhà cung cấp có thể gây khó khăn cho các đơn vị trong việc xác định giá gói thầu và đánh giá tính hợp lý của giá dự thầu.
Quá trình chuyển đổi số trong hoạt động đấu thầu tuy mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng đặt ra những yêu cầu mới về hạ tầng công nghệ và năng lực nhân sự. Việc triển khai đấu thầu qua mạng đòi hỏi các đơn vị phải có hệ thống công nghệ thông tin ổn định, đồng thời đội ngũ cán bộ phải thành thạo các quy trình điện tử. Trong khi đó, tại một số đơn vị tuyến cơ sở, điều kiện hạ tầng và năng lực ứng dụng công nghệ vẫn còn hạn chế, làm ảnh hưởng đến hiệu quả của quá trình số hóa hoạt động đấu thầu.
Từ những phân tích trên, có thể rút ra một số hàm ý quản trị quan trọng đối với hoạt động đấu thầu, mua sắm trang thiết bị y tế tại các đơn vị sự nghiệp công lập, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn lực công trong lĩnh vực y tế.
Một là, nâng cao năng lực chuyên môn và nhận thức pháp luật của đội ngũ cán bộ thực hiện công tác đấu thầu. Nguồn nhân lực là yếu tố trung tâm quyết định chất lượng tổ chức và thực thi quy trình đấu thầu. Do đó, cần tăng cường các chương trình đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về pháp luật đấu thầu, quản trị hợp đồng, quản lý tài chính công cũng như kiến thức cơ bản về đặc tính kỹ thuật của trang thiết bị y tế. Bên cạnh đó, các đơn vị cần từng bước chuyên môn hóa đội ngũ cán bộ làm công tác đấu thầu, hạn chế tình trạng kiêm nhiệm kéo dài, nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp, giảm thiểu rủi ro sai sót và bảo đảm việc tổ chức lựa chọn nhà thầu được thực hiện một cách khoa học, minh bạch.
Hai là, hoàn thiện cơ chế quản trị nội bộ và hệ thống kiểm soát rủi ro trong hoạt động đấu thầu. Các đơn vị sự nghiệp công lập cần xây dựng quy trình quản lý đấu thầu rõ ràng, phân định trách nhiệm cụ thể giữa các bộ phận tham gia trong từng khâu của quá trình mua sắm, từ lập kế hoạch, xây dựng hồ sơ mời thầu đến đánh giá hồ sơ dự thầu và quản lý hợp đồng. Đồng thời, việc tăng cường cơ chế giám sát nội bộ, thiết lập các công cụ kiểm soát rủi ro và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị trong quản lý tài sản công sẽ góp phần bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả trong hoạt động mua sắm trang thiết bị y tế.
Ba là, tiếp tục hoàn thiện và bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật liên quan đến đấu thầu và quản lý trang thiết bị y tế. Một khuôn khổ pháp lý rõ ràng, ổn định và thống nhất là điều kiện quan trọng để các đơn vị sự nghiệp công lập có thể tổ chức thực hiện hoạt động đấu thầu một cách thuận lợi. Vì vậy, cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật nhằm bảo đảm tính thống nhất giữa các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan, đồng thời tăng cường các hoạt động hướng dẫn nghiệp vụ và giải đáp vướng mắc để hỗ trợ các đơn vị trong quá trình áp dụng pháp luật vào thực tiễn.
Bốn là, phát triển hệ thống cơ sở dữ liệu và tăng cường minh bạch thông tin thị trường trang thiết bị y tế. Việc xây dựng và vận hành các cơ sở dữ liệu quốc gia về giá, thông số kỹ thuật và tình hình cung ứng trang thiết bị y tế có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các đơn vị xác định giá gói thầu, xây dựng cấu hình kỹ thuật phù hợp và nâng cao tính minh bạch của thị trường. Đây cũng là nền tảng để giảm thiểu tình trạng thông tin bất cân xứng giữa bên mua và bên cung cấp, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế của hoạt động đấu thầu.
Năm là, thúc đẩy chuyển đổi số và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đấu thầu. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành xu hướng tất yếu của quản trị nhà nước hiện đại, việc đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin và nâng cao năng lực ứng dụng các hệ thống đấu thầu qua mạng là yêu cầu cần thiết đối với các đơn vị sự nghiệp công lập. Đồng thời, cần từng bước hoàn thiện các hệ thống dữ liệu liên thông phục vụ quản lý mua sắm công, tạo điều kiện cho việc chia sẻ thông tin, nâng cao khả năng giám sát và tăng cường tính minh bạch trong toàn bộ quá trình lựa chọn nhà thầu.
Việc nhận diện đầy đủ các vấn đề đặt ra và xác định các hàm ý quản trị phù hợp không chỉ giúp các đơn vị sự nghiệp công lập nâng cao hiệu quả tổ chức hoạt động đấu thầu, mua sắm trang thiết bị y tế mà còn góp phần quan trọng trong việc tăng cường hiệu quả quản lý tài sản công, bảo đảm việc sử dụng ngân sách nhà nước được thực hiện một cách minh bạch, tiết kiệm và bền vững.
4. Kết luận
Hoạt động đấu thầu, mua sắm trang thiết bị y tế tại các đơn vị sự nghiệp công lập giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm điều kiện vật chất phục vụ công tác khám chữa bệnh và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế. Hiệu quả của hoạt động này chịu sự tác động của nhiều yếu tố khác nhau, từ năng lực quản trị của đơn vị, chất lượng nguồn nhân lực, cơ sở hạ tầng kỹ thuật đến hệ thống pháp luật, cơ chế giám sát của Nhà nước, sự phát triển của thị trường và bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế.
Việc nhận diện đầy đủ các yếu tố ảnh hưởng không chỉ giúp làm rõ những thuận lợi và khó khăn trong quá trình tổ chức đấu thầu mà còn là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp quản trị phù hợp. Qua đó, góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả trong hoạt động mua sắm công, bảo đảm việc quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước cũng như tài sản công trong lĩnh vực y tế được thực hiện đúng quy định, tiết kiệm và hiệu quả.
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Tài chính (2025). Thông tư số 79/2025/TT-BTC ngày 04/8/2025 hướng dẫn việc cung cấp, đăng tải thông tin về đấu thầu và mẫu hồ sơ đấu thầu trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
2. Chính phủ (2021). Nghị định số 98/2021/NĐ-CP ngày 08/11/2021 về quản lý trang thiết bị y tế.
3. Chính phủ (2025). Nghị định số 214/2025/NĐ-CP ngày 04/8/2025 về quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành luật đấu thầu về lựa chọn nhà thầu.
4. Quốc hội (2023). Luật Đấu thầu năm 2023.
5. Quốc hội (2017). Luật Quản lý, sử dụng tài sản công năm 2017.
6. Quốc hội (2024). Luật số 57/2024/QH15 ngày 29/11/2024 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của luật quy hoạch, luật đầu tư, luật đầu tư theo phương thức đối tác công tư và luật đấu thầu.
7. Quốc hội (2025). Luật số 90/2025/QH15 ngày 25/6/2025 về việc Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đấu thầu, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, Luật Hải quan, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, Luật Đầu tư, Luật Đầu tư công, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công.
