Developing a corps of Military Doctors in the Vietnam People’s Army to meet mission requirements in the new context
Thiếu tá, ThS. Bùi Đăng Đối
Học viện Quân y, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo, nhiệm vụ bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe bộ đội và Nhân dân tiếp tục giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, xây dựng đội ngũ bác sĩ quân y vững vàng về bản lĩnh chính trị, tinh thông về chuyên môn, giàu y đức, có khả năng thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là giải pháp đặc biệt quan trọng, góp phần trực tiếp nâng cao sức mạnh tổng hợp và khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội.
Từ khóa: Bác sĩ quân y; y học quân sự; chăm sóc sức khỏe bộ đội; Quân đội nhân dân Việt Nam.
Abstract: In the context of rapidly evolving, complex, and unpredictable global and regional situations, the task of protecting, caring for, and improving the health of soldiers and the people continues to hold a particularly important position in the cause of national construction and defense. For the Vietnam People’s Army, building a contingent of military doctors who possess strong political steadfastness, high professional expertise, and profound medical ethics, and who are capable of adapting to mission requirements in the new situation, is not only an objective necessity but also an especially important solution. This effort directly contributes to enhancing the overall strength and combat readiness of the armed forces.
Keywords: Military doctors; military medicine; healthcare for soldiers; Vietnam People’s Army.
1. Đặt vấn đề
Trong tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng nguồn nhân lực và việc bảo đảm an sinh xã hội. Trong đó, bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, sức khỏe bộ đội giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị đã xác định rõ: “bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển, đồng thời là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội”.
Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, việc thực hiện hiệu quả nhiệm vụ bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe bộ đội gắn chặt với vai trò nòng cốt của đội ngũ bác sĩ quân y. Đây là lực lượng trực tiếp bảo đảm y tế cho huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, chiến đấu; phòng, chống thảm họa, dịch bệnh; đồng thời tham gia thực hiện các nhiệm vụ gìn giữ hòa bình Liên Hợp quốc, cứu trợ nhân đạo và hợp tác quốc tế về quân y. Trước yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ quân sự, quốc phòng trong tình hình mới, xây dựng đội ngũ bác sĩ quân y bảo đảm đủ về số lượng, từng bước nâng cao chất lượng, vững vàng về bản lĩnh chính trị, tinh thông về chuyên môn, trong sáng về y đức là yêu cầu khách quan, cấp thiết, có ý nghĩa lâu dài đối với việc nâng cao chất lượng bảo đảm quân y, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.
2. Cơ sở lý luận xây dựng đội ngũ bác sĩ quân y đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới
2.1. Cơ sở chính trị
Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn nhất quán xác định bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân là một nhiệm vụ quan trọng, vừa có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, vừa mang tính kinh tế – xã hội và quốc phòng – an ninh rõ nét. Sức khỏe không chỉ là quyền cơ bản của con người, mà còn là điều kiện nền tảng để phát triển nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng dân số, củng cố tiềm lực quốc gia và bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước. Quan điểm đó thể hiện rõ tư duy phát triển lấy con người làm trung tâm, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển, xuyên suốt trong đường lối, chủ trương của Đảng qua các thời kỳ.
Tiếp tục cụ thể hóa và phát triển quan điểm đó trong bối cảnh mới, Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị xác định bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân là một trong những trụ cột quan trọng của chính sách phát triển xã hội. Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu phát triển y tế theo hướng hiện đại, hiệu quả, công bằng, gắn kết chặt chẽ giữa y tế dự phòng và y tế điều trị, giữa chăm sóc sức khỏe ban đầu với y học chuyên sâu, phù hợp với điều kiện phát triển của đất nước.
Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, việc quán triệt và thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi chăm sóc sức khỏe bộ đội là một bộ phận không tách rời của nhiệm vụ xây dựng quân đội vững mạnh. Sức khỏe bộ đội là yếu tố trực tiếp quyết định chất lượng huấn luyện, khả năng sẵn sàng chiến đấu và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của các đơn vị. Do đó, yêu cầu nâng cao chất lượng bảo đảm quân y không chỉ xuất phát từ nhu cầu chăm sóc sức khỏe thuần túy, mà còn gắn chặt với yêu cầu bảo đảm sức mạnh chiến đấu và khả năng hoàn thành nhiệm vụ quân sự, quốc phòng trong mọi tình huống.
Từ quan điểm chung của Đảng về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, có thể thấy rõ yêu cầu đặt ra đối với công tác quân y nói chung và đội ngũ bác sĩ quân y nói riêng là phải được xây dựng và phát triển tương xứng với nhiệm vụ của Quân đội trong tình hình mới. Đội ngũ bác sĩ quân y không chỉ cần đáp ứng yêu cầu chuyên môn y học ngày càng cao mà còn phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, y đức trong sáng, ý thức tổ chức kỷ luật nghiêm, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt nhiệm vụ trong điều kiện khó khăn, phức tạp. Chính vì vậy, Nghị quyết số 72-NQ/TW là cơ sở chính trị – định hướng quan trọng để tiếp tục hoàn thiện chủ trương, chính sách xây dựng đội ngũ bác sĩ quân y đáp ứng yêu cầu bảo vệ, chăm sóc sức khỏe bộ đội và Nhân dân, đồng thời góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”.
2.2. Yêu cầu mới đặt ra đối với đội ngũ bác sĩ quân y
Trong bối cảnh hiện nay, tình hình thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo; các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen, tác động trực tiếp đến nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Bên cạnh nguy cơ xung đột vũ trang, chiến tranh công nghệ cao, các mối đe dọa an ninh phi truyền thống như dịch bệnh nguy hiểm, thảm họa thiên tai, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, sự cố y tế quy mô lớn có xu hướng gia tăng cả về tần suất, mức độ và phạm vi ảnh hưởng. Những yếu tố đó đặt ra yêu cầu ngày càng cao, toàn diện và khắt khe hơn đối với công tác bảo đảm quân y, y tế quốc phòng, trong đó đội ngũ bác sĩ quân y giữ vai trò trực tiếp, nòng cốt.
Thứ nhất, yêu cầu bác sĩ quân y phải có năng lực chuyên môn toàn diện và thích ứng cao.
Huấn luyện quân sự ngày càng có cường độ lớn, yêu cầu cao về thể lực, tâm lý và sức bền của bộ đội; đồng thời, phương thức tác chiến hiện đại đặt ra những yêu cầu mới về bảo đảm quân y, từ cấp cứu ban đầu, phân loại thương bệnh binh đến tổ chức điều trị trong điều kiện cơ động, phân tán. Điều đó đòi hỏi bác sĩ quân y không chỉ nắm vững y học hiện đại mà còn phải am hiểu sâu y học quân sự, y học chiến trường, có khả năng xử trí nhanh, chính xác trong điều kiện thời gian gấp, phương tiện hạn chế và áp lực cao.
Thứ hai, mở rộng phạm vi, nội dung và phương thức hoạt động của đội ngũ bác sĩ quân y.
Trong phòng, chống dịch bệnh nguy hiểm, ứng phó thảm họa thiên tai, sự cố môi trường, bác sĩ quân y không chỉ thực hiện nhiệm vụ điều trị, mà còn tham gia tổ chức y tế dự phòng, giám sát dịch tễ, cấp cứu hàng loạt, chăm sóc sức khỏe cộng đồng trong điều kiện khẩn cấp. Những nhiệm vụ này đòi hỏi bác sĩ quân y phải có kiến thức liên ngành, kỹ năng làm việc nhóm, khả năng phối hợp hiệp đồng với các lực lượng trong và ngoài Quân đội, đồng thời phải có bản lĩnh nghề nghiệp vững vàng để làm việc trong môi trường phức tạp, tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Thứ ba, đội ngũ bác sĩ quân y phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, ý chí quyết tâm cao.
Nhiều nhiệm vụ quân sự, quốc phòng được triển khai ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, nơi điều kiện sinh hoạt, cơ sở vật chất y tế còn hạn chế, môi trường tự nhiên khắc nghiệt. Trong những điều kiện đó, bác sĩ quân y vừa là người thầy thuốc, vừa là người cán bộ quân đội, phải chủ động khắc phục khó khăn, bảo đảm tốt công tác chăm sóc sức khỏe cho bộ đội, giữ vững tinh thần, ý chí và khả năng hoàn thành nhiệm vụ của đơn vị.
Thứ tư, yêu cầu hội nhập quốc tế và tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hợp quốc.
Việc tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình, cứu trợ nhân đạo, hợp tác quốc tế về quân y đòi hỏi bác sĩ quân y không chỉ giỏi chuyên môn, mà còn phải có năng lực ngoại ngữ, hiểu biết pháp luật và thông lệ quốc tế, khả năng làm việc trong môi trường đa quốc gia, đa văn hóa. Đồng thời, trong mọi hoàn cảnh, bác sĩ quân y phải giữ vững bản lĩnh chính trị, ý thức tổ chức kỷ luật và hình ảnh của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Từ những yêu cầu trên có thể khẳng định, nhiệm vụ quân sự, quốc phòng trong tình hình mới đặt ra những đòi hỏi ngày càng cao đối với đội ngũ bác sĩ quân y, cả về năng lực chuyên môn, bản lĩnh chính trị, y đức và khả năng thích ứng với môi trường hoạt động đa dạng, phức tạp. Vì vậy, xây dựng đội ngũ bác sĩ quân y đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới là yêu cầu khách quan, cấp thiết, có ý nghĩa lâu dài đối với việc nâng cao chất lượng bảo đảm quân y, y tế quốc phòng, góp phần bảo đảm sức mạnh, khả năng sẵn sàng chiến đấu và hoàn thành nhiệm vụ của Quân đội nhân dân Việt Nam.
3. Thực trạng xây dựng đội ngũ bác sĩ quân y
Những năm qua, với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đội ngũ bác sĩ quân y đã được đầu tư phát triển cả về số lượng lẫn chất lượng để đáp ứng yêu cầu bảo đảm sức khỏe cho bộ đội và phục vụ nhân dân. Theo thống kê hằng năm các bệnh viện, đơn vị quân y đã thực hiện khám, chữa bệnh cho hơn 3 triệu lượt người, điều trị nội trú hơn 1 triệu lượt bệnh nhân, thực hiện khoảng 100.000 lượt cấp cứu và khoảng 200.000 ca phẫu thuật.
Trong đại dịch Covid-19, lực lượng bác sĩ quân y đã được huy động tham gia hỗ trợ các địa phương, với hơn 1.600 bác sĩ, điều dưỡng và sinh viên y quân sự làm việc tại các trạm y tế lưu động ở TP. Hồ Chí Minh, góp phần giảm tải cho hệ thống y tế địa phương và triển khai tiêm chủng, chăm sóc bệnh nhân tại cộng đồng1. Về đào tạo và nguồn nhân lực Học viện Quân y là cơ sở đào tạo bồi dưỡng ra đội ngũ bác sĩ quân y cho toàn quân. Hiện nay, Học viện có đội ngũ giảng viên, gồm: 18 giáo sư, 106 phó giáo sư và 128 tiến sĩ… Trong hơn 70 năm hoạt động, Học viện Quân y đã đào tạo gần 90.000 cán bộ y tế và dược sĩ phục vụ trong Quân đội và xã hội, đồng thời thực hiện hàng nghìn đề tài nghiên cứu khoa học2.
Bên cạnh những kết quả đạt được, xây dựng đội ngũ bác sĩ quân y vẫn còn một số hạn chế cần được khắc phục. Theo khảo sát tại một số cơ sở y tế của quân đội, tỷ lệ bác sĩ, dược sĩ trình độ cao (chuyên khoa I, II và tương đương) còn thấp, năng lực ngoại ngữ và tin học áp dụng trong y học hiện đại ở một bộ phận cán bộ còn hạn chế3. Đồng thời, việc tham gia nghiên cứu khoa học theo hướng ứng dụng, nhất là ứng dụng công nghệ cao trong y học quân sự, chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ; trình độ chuyên sâu ở một số lĩnh vực như y học thảm họa, chăm sóc trong tình huống chiến trường, hay y học cấp cứu phức tạp chưa đồng đều giữa các đơn vị. Đây là những thách thức đặt ra trong bối cảnh nhiệm vụ bảo đảm quân y trước các tình huống khẩn cấp, dịch bệnh và thiên tai ngày càng phức tạp.
Những hạn chế nêu trên xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan, trong đó có sự tác động của yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao, phức tạp; sự phát triển nhanh của khoa học y học và công nghệ y tế; cũng như những khó khăn về nguồn lực, cơ chế, chính sách và công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu. Thực trạng đó đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới tư duy, hoàn thiện cơ chế, chính sách và triển khai đồng bộ các giải pháp xây dựng đội ngũ bác sĩ quân y đủ về số lượng, từng bước nâng cao chất lượng, đáp ứng tốt hơn yêu cầu bảo vệ, chăm sóc sức khỏe bộ đội và Nhân dân, phù hợp với nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới.
4. Một số giải pháp
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp, các ngành và bản thân đội ngũ bác sĩ quân y về vị trí, vai trò của công tác quân y trong tình hình mới.
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, chi phối việc tổ chức và triển khai các giải pháp khác. Cần tập trung quán triệt sâu sắc quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, sức khỏe bộ đội, nhất là Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, làm rõ mối quan hệ giữa chăm sóc sức khỏe với phát triển nguồn nhân lực, bảo đảm quốc phòng, an ninh và xây dựng Quân đội vững mạnh. Thông qua đó, nâng cao nhận thức của cấp ủy, chỉ huy các cấp về vai trò trực tiếp, không thể thay thế của đội ngũ bác sĩ quân y trong bảo đảm sức khỏe bộ đội và duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu; đồng thời bồi dưỡng cho mỗi bác sĩ quân y ý thức trách nhiệm nghề nghiệp, tinh thần cống hiến, thái độ chủ động, tích cực trong học tập, rèn luyện và thực hiện nhiệm vụ.
Hai là, đổi mới và nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ bác sĩ quân y theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, gắn với yêu cầu nhiệm vụ thực tiễn.
Cần tiếp tục hoàn thiện nội dung, chương trình đào tạo, bồi dưỡng bác sĩ quân y theo hướng kết hợp chặt chẽ giữa y học hiện đại với y học quân sự, giữa kiến thức chuyên môn với kỹ năng tổ chức bảo đảm quân y. Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng các lĩnh vực còn thiếu và chưa đồng đều như y học thảm họa, y học chiến trường, y học biển – đảo, y học dã ngoại; tăng cường huấn luyện thực hành, diễn tập quân y gắn với các tình huống cụ thể. Đồng thời, quan tâm nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học, nhất là nghiên cứu ứng dụng, nghiên cứu liên ngành, từng bước giúp đội ngũ bác sĩ quân y làm chủ kỹ thuật cao, đáp ứng yêu cầu bảo đảm quân y trong điều kiện nhiệm vụ ngày càng đa dạng, phức tạp.
Ba là, chú trọng xây dựng đội ngũ bác sĩ quân y có bản lĩnh chính trị vững vàng, y đức trong sáng, tác phong công tác chuẩn mực.
Xây dựng đội ngũ bác sĩ quân y không chỉ là vấn đề chuyên môn, mà trước hết là vấn đề chính trị, tư tưởng và đạo đức nghề nghiệp. Cần gắn chặt công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn với giáo dục chính trị, tư tưởng, giáo dục truyền thống, đạo đức nghề nghiệp, làm cho mỗi bác sĩ quân y nhận thức sâu sắc trách nhiệm của người thầy thuốc – quân nhân trước Đảng, Nhà nước, Quân đội và Nhân dân. Phát huy giá trị nhân văn của lời dạy “thầy thuốc như mẹ hiền”, gắn với phẩm chất cao đẹp của “Bộ đội Cụ Hồ”, xây dựng phong cách làm việc tận tụy, khoa học, kỷ luật, trách nhiệm. Đồng thời, kiên quyết đấu tranh với các biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; giữ vững kỷ cương, kỷ luật trong hoạt động quân y.
Bốn là, hoàn thiện cơ chế, chính sách và bảo đảm điều kiện làm việc, tạo động lực để đội ngũ bác sĩ quân y yên tâm công tác, gắn bó lâu dài với Quân đội.
Cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các cơ chế, chính sách liên quan đến tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ, quy hoạch và phát triển đội ngũ bác sĩ quân y, bảo đảm phù hợp với tính chất đặc thù của hoạt động quân y. Quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế theo hướng đồng bộ, hiện đại, ưu tiên cho các đơn vị làm nhiệm vụ ở địa bàn khó khăn, trọng điểm về quốc phòng – an ninh. Có chính sách khuyến khích, động viên kịp thời đối với bác sĩ quân y có trình độ chuyên môn cao, có đóng góp trong nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo; qua đó tạo môi trường thuận lợi để đội ngũ bác sĩ quân y phát huy năng lực, cống hiến lâu dài cho sự nghiệp xây dựng quân đội và bảo vệ Tổ quốc.
5. Kết luận
Xây dựng đội ngũ bác sĩ quân y đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh mới là yêu cầu khách quan, có ý nghĩa lâu dài, góp phần nâng cao chất lượng bảo đảm quân y và sức mạnh tổng hợp của Quân đội. Điều này đòi hỏi đội ngũ bác sĩ quân y không ngừng được xây dựng theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, vững vàng về bản lĩnh chính trị, tinh thông về chuyên môn, trong sáng về y đức, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Chú thích:
1. Báo Quân đội nhân dân (2024). Vai trò của bác sĩ quân y trong chăm sóc sức khỏe bộ đội và nhân dân. Báo Quân đội nhân dân Số 08/2024, tr. 45 – 52.
2. Học viện Quân y (2025). Báo cáo tổng kết năm học 2024 – 2025.
3. Bệnh viện Quân y 108 (2020). Khảo sát một số đặc điểm năng lực của đội ngũ cán bộ quân y. Tạp chí Y dược lâm sàng 108, Tập 15, số 3.
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2017). Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân trong tình hình mới.
2. Bộ Chính trị (2025). Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I, II. H. NXb Chính trị quốc gia Sự thật.
4. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 4. H. NXB Chính trị quốc gia.
5. Một số yêu cầu cơ bản nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ trí thức nữ ở Học viện Quân y. https://www.quanlynhanuoc.vn/2023/03/30/mot-so-yeu-cau-co-ban-nham-nang-cao-chat-luong-doi-ngu-tri-thuc-nu-o-hoc-vien-quan-y/
