International experience and solutions for smart tourism development in Hue to leverage the title of ASEAN city of culture
ThS. Vũ Xuân Hòa
Học viện Chính sách và Phát triển
(Quanlynhanuoc.vn) – Thành phố Huế đã xác định mục tiêu, tầm nhìn nhằm phát triển văn hóa, du lịch của thành phố Huế trở thành trung tâm văn hóa, du lịch đặc sắc của cả nước, thành phố festival đặc trưng của Việt Nam, thành phố văn hóa ASEAN, thành phố du lịch sạch ASEAN, thành phố bền vững môi trường ASEAN và đạt danh hiệu thành phố sáng tạo về văn hóa. Đến năm 2030, thành phố Huế xứng tầm là một trong những trung tâm văn hóa, du lịch lớn, đặc sắc của khu vực Đông Nam Á; là tiền đề để xây dựng thành phố Huế trở thành một trong những trung tâm văn hóa, du lịch lớn, đặc sắc, thành phố Festival của châu Á vào năm 2045. Để thực hiện mục tiêu trên cần phải có nghiên cứu được đặt trong bối cảnh toàn cầu hóa như hiện nay, dựa trên trên kinh nghiệm quốc tế và đề xuất giải pháp phát triển du lịch thông minh tại thành phố Huế.
Từ khóa: Du lịch thông minh; chuyển đổi số du lịch; phát triển du lịch thành phố Huế.
Abstract: Hue City established the goals and vision to develop Hue City’s culture and tourism into a cultural hub, distinctive tourism hub of the country, a signature festival city of Vietnam, an ASEAN Cultural City, an ASEAN Clean Tourism City, an ASEAN Environmentally Sustainable City, and to achieve the title of a Creative City in Culture. By 2030, Hue City will be recognized as one of the major, distinctive cultural and tourism hubs in Southeast Asia; this will serve as the foundation for building Hue City into one of the major, distinctive cultural and tourism hubs and a Festival City of Asia by 2045. To achieve this goal, research must be conducted within the context of current globalization, drawing on international experience and proposing solutions for smart tourism development in Hue City.
Keywords: Smart tourism, digital transformation in tourism, tourism development in Hue City.
1. Đặt vấn đề
Ngày 21/12/2022, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Quyết định số 3570/QĐ-BVHTTDL phê duyệt Đề án “Ứng dụng công nghệ của công nghiệp 4.0 để phát triển du lịch thông minh, thúc đẩy du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn”. Mục tiêu của Đề án là ứng dụng công nghệ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 để phát triển hệ sinh thái du lịch thông minh tại Việt Nam, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách du lịch trong thời đại số, hỗ trợ kết nối hiệu quả giữa cơ quan quản lý nhà nước về du lịch, doanh nghiệp, khách du lịch và các chủ thể liên quan. Phát triển du lịch thông minh bảo đảm tính chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu đổi mới, quản lý nhà nước ngày càng hiệu quả, góp phần nâng cao năng lực phát triển của du lịch Việt Nam, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, bảo đảm phát triển bền vững và hội nhập quốc tế.
Trong đó, đặc biệt nhấn mạnh du lịch Việt Nam khai thác hiệu quả các giá trị kinh tế từ phát triển du lịch thông minh và có đóng góp lớn trong tỷ trọng GDP; xây dựng Thành phố Huế xứng tầm là trung tâm văn hóa, du lịch đặc sắc của cả nước đạt được nhiều kết quả quan trọng, tạo động lực thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế – xã hội; các sự kiện, lễ hội được tổ chức đa dạng; hình thành những sản phẩm du lịch mới, điểm đến hấp dẫn, quần thể Di tích Cố đô Huế, các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử được phục hồi, gìn giữ, tôn tạo đã vượt qua giai đoạn cứu nguy khẩn cấp và từng bước phát huy giá trị.
Hệ thống thiết chế văn hóa, du lịch được quan tâm đầu tư; hạ tầng hỗ trợ phát triển du lịch được đầu tư, nâng cấp; cảnh quan, môi trường ngày càng xanh, sạch, đẹp; công tác quản lý nhà nước về văn hóa, du lịch được chú trọng; hoạt động giao lưu, hợp tác, hội nhập quốc tế về văn hóa; xúc tiến, quảng bá du lịch được tăng cường, góp phần nâng cao vị thế của thành phố Huế đối với trong nước và thế giới.
Hiện nay, thành phố Huế đang là thành phố di sản văn hóa thế giới, thành phố festival, thành phố văn hóa ASEAN; thành phố xanh, sạch, sáng theo hướng đô thị thông minh. Đặc biệt, di sản – văn hóa đã trở thành hạt nhân, luôn được quan tâm phục hồi, bảo tồn và khai thác hợp lý để phát triển du lịch bền vững.
2. Cơ sở phát triển du lịch thông minh tại thành phố Huế
Khái niệm du lịch thông minh là xu hướng du lịch mới, khác với các loại hình du lịch truyền thống bởi du lịch thông minh tập trung vào sở thích cá nhân; không chỉ về sự tiện lợi, du lịch thông minh trong thời đại 4.0 như một giải pháp tối ưu nhất cho chi phí di chuyển giúp du khách chủ động hơn trong việc tính toán và lên kế hoạch cụ thể cho chuyến du lịch tự túc một cách thông minh và đạt được trải nghiệm tối đa nhưng chi phí bỏ ra ít nhất.
Tổ chức Du lịch Thế giới (World Tourism Organization – UNWTO) đã đề cập đến khái niệm “du lịch thông minh” nhằm mục đích thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành Du lịch trên phạm vi toàn cầu thông qua việc sử dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo (AI). Theo đó, “du lịch thông minh” là việc sử dụng công nghệ một cách thông minh để tạo ra giá trị bền vững cho tất cả các bên liên quan trong ngành du lịch nhằm tăng cường trải nghiệm du lịch của du khách thông qua việc cung cấp thông tin cá nhân hóa, gợi ý hoạt động dựa trên sở thích và tạo ra trải nghiệm tương tác và độc đáo. Quản lý lưu lượng du khách, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và văn hóa địa phương, đồng thời tạo ra các giải pháp phát triển du lịch bền vững. Phát triển các mô hình kinh doanh dựa trên công nghệ để tạo ra cơ hội tăng trưởng và tăng cường năng lực cạnh tranh trong ngành Du lịch. Sử dụng công nghệ để quản lý rủi ro và bảo đảm an toàn cho du khách, bao gồm cả bảo mật thông tin cá nhân, đồng thời cải thiện quản lý và giám sát vùng du lịch.
Các nội dung cơ bản để triển khai du lịch thông minh bao gồm: (1) Ứng dụng di động và trang web nhằm cung cấp nền tảng kỹ thuật số cho du khách để tìm kiếm thông tin, đặt dịch vụ và lập kế hoạch cho chuyến đi của họ. (2) Cảm biến và IoT, sử dụng các thiết bị công nghệ để thu thập dữ liệu về lưu lượng du khách, điều kiện môi trường, tình trạng an ninh và các yếu tố khác. (3) Công nghệ thực tế ảo (VR – Virtual Reality) và thực tế tăng cường (AR – Augmented Reality) để cung cấp trải nghiệm tương tác và hấp dẫn cho du khách. (4) Thu thập dữ liệu, phân tích dữ liệu về hành vi và nhu cầu của khách du lịch, từ đó tối ưu hóa trải nghiệm du lịch và chiến lược marketing. (5) Sử dụng công nghệ để quản lý tài nguyên du lịch và các nguồn lực phát triển du lịch một cách hiệu quả và bền vững. (6) Cung cấp các kênh giao tiếp và tương tác dễ dàng giữa du khách và nhà cung cấp dịch vụ du lịch, hỗ trợ khách hàng trực tuyến. (7) Đảm bảo an toàn và bảo mật cho thông tin cá nhân của du khách, cũng như bảo đảm an toàn cho du khách khi họ tham gia du lịch.
Phát triển du lịch thông minh là ứng dụng những thành tựu của khoa học và công nghệ hiện đại để hỗ trợ Nhà quản lý du lịch tăng tính hiệu quả, hiện đại hóa công tác quản lý; bảo đảm tính liên thông, đồng bộ trong công tác quản lý; tăng cường năng lực cạnh tranh của ngành Du lịch, tăng nguồn thu từ du lịch; giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và văn hóa địa phương; hoàn thiện hệ thống hạ tầng công nghệ… Đối với doanh nghiệp du lịch giúp hiểu rõ hơn về khách hàng do việc thu thập và phân tích dữ liệu tốt hơn; phát triển marketing hiệu quả; tối ưu hóa quản trị; tăng doanh thu và lợi nhuận; nâng cao chất lượng dịch vụ; quản trị nhân sự; quản lý hệ thống.
3. Kinh nghiệm quốc tế về phát triển du lịch thông minh
Nhiều quốc gia trên thế giới đã triển khai du lịch thông minh dưới nhiều hình thức khác nhau để tạo nên những điểm nhấn và gia tăng lợi thế cạnh tranh trong du lịch. Liên minh châu Âu đã dẫn đầu về sáng kiến du lịch, trao giải thưởng cho các điểm đến du lịch thông minh và bền vững. Những điểm du lịch đạt được các chỉ số cao nhất là Malaga (Tây Ban Nha) và Gothenburg (Thụy Điển, 2020).
Để đạt giải thưởng điểm đến Du lịch thông minh, phải đạt được ở 4 hạng mục: khả năng tiếp cận, tính bền vững, số hóa và di sản văn hóa/sáng tạo. Ở cả 4 hạng mục này, thành phố Gothenburg đều đạt được tất cả các tiêu chí đề ra, đã thực hiện các biện pháp để bảo đảm an sinh cho các thế hệ tương lai. Thành phố đã xuất bản một bản đồ thông minh khuyến khích sự tham gia của người dân để trao đổi, chia sẻ hoặc thuê trong thành phố. Thành phố cũng có một mô hình 3D để tiến hành tham vấn cộng đồng, dự đoán tác động của sự phát triển trong tương lai và đưa ra quyết định cải thiện. Mặt khác, 60% hệ thống sưởi trong khu vực của thành phố dựa trên chất thải hoặc nhiệt tái chế, khiến thành phố trở thành một trong những thủ đô bền vững nhất của châu Âu.
Thành phố Malaga nổi bật nhất về khả năng tiếp cận. Thành phố đã lắp đặt đèn đường LED và đã tạo ra nhiều km làn đường dành cho xe đạp cùng với một số trạm cho thuê. Thành phố cũng đã lắp đặt hệ thống tưới tiêu thông minh trong công viên và khu vườn để tiết kiệm nước, đồng thời thực hiện kế hoạch giảm ô nhiễm không khí, kiểm soát mức độ phấn hoa và giảm tiếng ồn.
Thành phố Ljubljana (Slovenia) đặc biệt chú trọng đến tính bền vững và 20% lãnh thổ của thành phố được tạo thành từ các khu vực tự nhiên được bảo vệ với trọng tâm là chuyển đổi các địa điểm xuống cấp thành không gian công cộng. Thành phố này cũng thúc đẩy việc mua các sản phẩm địa phương tại các khách sạn và nhà hàng, bên cạnh việc tạo ra một trang web du lịch với nhiều nội dung và ứng dụng tập trung vào du lịch có trách nhiệm
Thành phố Helsinki (Phần Lan) đã thiết kế một hệ thống giao thông công cộng thông minh và nhận được nhiều lời khen ngợi. Hệ thống “thuyền Uber” hiện đang được xem xét và xe buýt không người lái đang được thử nghiệm. Ngoài ra, có thể tìm thấy những nhân viên đa ngôn ngữ làm việc tại các điểm tham quan chính của thành phố, hỗ trợ du khách. Thành phố này cũng tập trung vào vận tải điện và đặt mục tiêu trở thành trung hòa carbon vào năm 2035.
Thành phố Copenhagen (Đan Mạch) đã đạt được những bước tiến lớn trong quá trình số hóa. Copenhagen đã ra mắt dịch vụ du khách, nơi khách du lịch có thể nhìn thấy mọi thứ mà thành phố cung cấp thông qua các biển quảng cáo di động, robot hoặc thực tế ảo.
Thành phố Porto (Bồ Đào Nha) có 57 điểm du lịch tương tác phụ thuộc vào Cơ quan Du lịch Khu vực Porto và miền Bắc Bồ Đào Nha. Gian hàng tương tác của Sân bay Sá Carneiro (Porto) hoạt động trong 24 giờ và có một bộ thiết bị, như: bảng tương tác, màn hình chiếu theo chủ đề, môi trường ba chiều và các công cụ tương tác để hỗ trợ sản phẩm cũng như các sự kiện văn hóa ở miền Bắc Bồ Đào Nha. Bên cạnh đó, trang web du lịch chính thức của Hội đồng thành phố Porto là Visit Porto và Cổng thông tin du lịch được tạo ra với mục đích hỗ trợ thông tin cho khách du lịch và được coi là một công cụ quan trọng đối với điểm đến.
Ngoài ra, ở châu Á, nhiều điểm đến của Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia cũng đã đầu tư mạnh cho du lịch thông minh, như: áp dụng ví điện tử, mã QR, dùng dấu vân tay để thanh toán dịch vụ, làm thủ tục sân bay, nhận phòng, trải nghiệm du lịch dựa trên công nghệ thực tế ảo… Trong đó, nổi bật nhất là Singapore, quốc gia này đã triển khai các giải pháp khuyến khích sự phát triển của các cộng đồng sáng tạo. Ở Singapore, khách du lịch có các ứng dụng thông tin cho du khách về tỷ lệ tội phạm ở từng khu vực cụ thể và nhận thông báo về những người mất tích và các tổ chức khẩn cấp hoặc thông tin dựa trên vị trí địa lý của họ.
4. Kinh nghiệm phát triển du lịch thông minh để thành phố Huế phát huy danh hiệu thành phố văn hóa ASEAN
Thành phố Huế với vị trí địa chính trị – kinh tế quan trọng, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, là cửa ngõ của tuyến hành lang kinh tế Đông – Tây nối Myanmar, Thái Lan, Lào với biển Đông, là trung điểm và là điểm kết nối trong hành trình “Con đường Di sản miền Trung”,… Là thành phố có nhiều nét đặc trưng: văn hóa, di sản, sinh thái, cảnh quan thân thiện môi trường và thông minh, việc khai thác và phát huy toàn diện, hiệu quả tiềm năng, lợi thế của thành phố di sản sẽ đưa thành phố Huế phát triển nhanh, bền vững và tạo động lực lan tỏa vùng Bắc Trung bộ và duyên hải miền Trung.
Năm 2024, thành phố Huế đón 3,9 triệu lượt khách, tăng 21,8% so với năm 2023; trong đó có gần 1,45 triệu lượt khách quốc tế, tăng 16,6% so với năm 2023, có gần 2,5 triệu lượt khách nội địa, tăng 25% so với năm 2023. Tỷ trọng khách du lịch quốc tế chiếm gần 36% trong tổng lượt khách du lịch đến tỉnh. Thị trường khách du lịch chủ yếu đến từ các thị trường, như: ASEAN, Đông Bắc Á, Tây Âu, Bắc Mỹ, Úc. Tổng thu từ du lịch ước đạt 7.900 tỷ đồng, tăng 19,6% so với năm 2023; các chỉ tiêu về du lịch đạt kế hoạch năm 2024 đề ra.
Năm Du lịch quốc gia 2025 đã tạo ra những tác động tích cực, nổi bật trên nhiều phương diện. Tổng lượng khách du lịch đến thành phố Huế đạt 6,3 triệu lượt, tăng hơn 61% so với cùng kỳ năm trước, trong đó khách quốc tế đạt 1,9 triệu lượt, tăng 40%, khách nội địa đạt 4,4 triệu lượt, tăng 78%. Tổng doanh thu từ du lịch ước đạt hơn 13.000 tỷ đồng, tăng hơn 64%, phản ánh sự gia tăng chất lượng trải nghiệm của du khách và hiệu quả trong việc kéo dài thời gian lưu trú.
Từ kinh nghiệm phát triển du lịch thông minh tại một số quốc gia trên thế giới, có thể thấy, du lịch thông minh sẽ mang lại lợi ích đáng kể cho tất cả các chủ thể tham gia vào hoạt động du lịch, cụ thể là du khách, cộng đồng dân cư địa phương, các cơ quan quản lý du lịch và các doanh nghiệp kinh doanh du lịch. Vì vậy, để phát triển du lịch thông minh cần có giải pháp quan tâm tới những lợi ích mà các bên liên quan có được trong quá trình phát triển.
Về phía du khách, cần phải là khách du lịch “thông thái”, có hiểu biết về trải nghiệm du lịch một cách toàn diện, quan tâm đến sự phát triển bền vững và có trách nhiệm với điểm đến du lịch cũng như sẵn sàng sử dụng công nghệ thông minh để chia sẻ, đổi mới, tương tác linh hoạt với các bên liên quan và sẵn sàng sáng tạo những trải nghiệm du lịch của bản thân. Vệc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động du lịch, ngoài việc nâng cao trải nghiệm trong chuyến đi còn giúp du khách tra cứu, tiếp nhận và nắm bắt thông tin nhanh chóng, giúp tiết kiệm thời gian, chi phí.
Các điểm đến du lịch thông minh tại thành phố Huế cần chú trọng vào hoạt động truyền thông, quảng bá để tiếp cận và truyền tải tới khách hàng những lợi ích mà du lịch thông minh mang lại; đồng thời, triển khai những hướng dẫn cụ thể trong việc hỗ trợ du khách tiếp cận và ứng dụng công nghệ nhằm gia tăng những trải nghiệm tích cực trong chuyến đi của du khách.
Ngoài ra, du lịch thông minh chỉ thật sự phát triển bền vững khi khuyến khích được sự tham gia của cộng đồng và bảo đảm mang lại những lợi ích lâu dài cho cộng đồng trong quá trình phát triển du lịch. Vì vậy, cần có chiến lược và kế hoạch cụ thể cho sự tham gia của cộng đồng địa phương vào các hoạt động du lịch thông minh, đồng thời phải bảo đảm việc nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư tại các điểm đến du lịch thông minh. Trong đó, cần quan tâm đến việc nâng cao sinh kế, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống và bảo vệ môi trường; bảo đảm sự hài lòng của người dân về các khía cạnh kinh tế, văn hóa – xã hội và môi trường tại điểm đến. Đây cũng là yếu tố then chốt góp phần bảo đảm lợi ích hài hòa cho các bên liên quan trong quá trình phát triển du lịch thông minh.
Đối với các cơ quan quản lý về du lịch tại thành phố Huế, du lịch thông minh sẽ giúp tăng hiệu quả quản lý ngành du lịch nhằm phát huy các giá trị giải thưởng thành phố văn hóa ASEAN đã đạt được. Cụ thể, đẩy mạnh xây dựng đô thị thông minh, đặc biệt là triển khai loại hình du lịch thông minh, theo đó chú trọng việc tăng tiện ích cho khách du lịch, tập trung dịch vụ thuyết minh tự động (Audio guide/ minh họa qua quét QR) phục vụ khách du lịch tham quan quần thể di tích Cố đô Huế và các điểm đến khác; hệ thống xe đạp thông minh; giải trí thực tế ảo VR, VR 360, thực tế ảo tăng cường; trang bị hạ tầng du lịch thông minh; các ki ốt cung cấp thông tin và xây dựng các ứng dụng du lịch thông minh; đẩy mạnh giao dịch không dùng tiền mặt, triển khai vé điện tử… để tạo tiện ích và trải nghiệm cho khách du lịch khi đến Huế. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong ngành du lịch với phương châm: quản lý thông minh, trải nghiệm thông minh và quảng bá thông minh.
5. Kết luận
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự bùng nổ của cách mạng công nghiệp 4.0, phát triển du lịch thông minh không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là yêu cầu mang tính chiến lược đối với ngành du lịch toàn cầu. Đối với thành phố Huế, việc ứng dụng công nghệ số vào du lịch mang ý nghĩa sống còn để bảo tồn di sản, gia tăng năng lực cạnh tranh và đặc biệt là phát huy triệt để giá trị của danh hiệu “Thành phố văn hóa ASEAN”. Du lịch thông minh chính là bệ phóng để hiện thực hóa mục tiêu đưa thành phố Huế trở thành trung tâm văn hóa, du lịch đặc sắc của khu vực Đông Nam Á vào năm 2030 và châu Á vào năm 2045.
Từ những kinh nghiệm của các thành phố tại châu Âu và châu Á, khẳng định nền tảng cốt lõi của du lịch thông minh không chỉ nằm ở công nghệ mà là sự kết nối hài hòa lợi ích của các bên liên quan. Các giải pháp phát triển du lịch thông minh tại Huế cần được triển khai đồng bộ, lấy con người làm trung tâm; trong đó, đòi hỏi sự tham gia chủ động của du khách, sự hưởng lợi bền vững của cộng đồng dân cư bản địa, sự đổi mới của các doanh nghiệp và vai trò kiến tạo của cơ quan quản lý nhà nước.
Với phương châm “quản lý thông minh, trải nghiệm thông minh và quảng bá thông minh”, việc tiếp tục hoàn thiện hạ tầng công nghệ, như: thanh toán không tiền mặt, thực tế ảo VR/AR, hệ thống dữ liệu lớn kết hợp với các chính sách phát triển bền vững sẽ giúp thành phố Huế tạo ra một hệ sinh thái du lịch hiện đại. Quá trình này không những giải quyết được bài toán bảo tồn nguyên vẹn các giá trị di sản cổ kính mà còn thổi vào đó một sức sống mới, mang lại những trải nghiệm cá nhân hóa, an toàn và tiện ích nhất cho du khách trong kỷ nguyên số.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (2022). Quyết định số 3570/QĐ-BVHTTDL về việc phê duyệt Đề án Ứng dụng công nghệ của công nghiệp 4.0 để phát triển du lịch thông minh, thúc đẩy du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.
2. Tỉnh ủy Thừa Thiên Huế (2021). Nghị quyết 04-NQ/TU ngày 24/5/2021 về xây dựng Thừa Thiên Huế xứng tầm là một trong những trung tâm lớn, đặc sắc của cả nước, khu vực Đông Nam Á về văn hóa, du lịch giai đoạn 2021 – 2025 và tầm nhìn đến năm 2030.
3. Cổng thông tin điện tử Sở du lịch thành phố Huế. Thống kê, công khai số liệu. https://sdl.hue.gov.vn/thong-ke-cong-khai-so-lieu.html.
4. Pencarelli (2020). The digital revolution in the travel and tourism industry. Information Technology & Tourism, Springer, Volume 22(3), pp. 455-476, September.
5. Ulrike Gretzel, Marianna Sigala, Zheng Xiang, Chulmo Koo (2015). Smart tourism: Foundations and developments. Electronic Markets, The International Journal on Networked Business, Volume 25, Issue 3, pp. 179–188, September
6. The World Tourism Organization (UN Tourism). https://www.untourism.int.
