Ngành Kiểm sát nhân dân – “lá chắn thép” trong công cuộc đấu tranh, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

The People’s procuracy as a “steel shield” in the struggle to protect the Party’s ideological foundation

ThS. Đinh Xuân Quang
Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 6 – Gia Lai

(Quanlynhanuoc.vn) – Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ có ý nghĩa sống còn đối với sự ổn định chính trị và phát triển bền vững của đất nước. Trong bối cảnh các thế lực thù địch gia tăng chống phá bằng nhiều phương thức tinh vi, nhất là trên không gian mạng, vai trò của các cơ quan bảo vệ pháp luật ngày càng được đặt ra cấp thiết. Với chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, ngành Kiểm sát nhân dân không chỉ bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất mà còn trực tiếp tham gia đấu tranh phòng, chống tội phạm, xử lý các hành vi xâm phạm an ninh quốc gia, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Từ khóa: Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; Viện Kiểm sát nhân dân; cải cách tư pháp; Nghị quyết Đại hội XIV; lá chắn thép.

Abstract: Throughout the course of revolutionary history, the Communist Party of Vietnam has consistently identified the protection of its ideological foundation as a vital task of existential significance, playing a decisive role in ensuring the strength of the political system and the country’s development orientation. In the context of increasingly complex developments in both global and domestic situations, hostile forces have continuously intensified their sabotage activities across multiple dimensions, thereby rendering the role of law-enforcement agencies all the more crucial. With the function of exercising the power of public prosecution and supervising judicial activities, the People’s Procuracy not only contributes to ensuring the strict and uniform observance of the law but also directly participates in the struggle to prevent and combat wrongful and hostile viewpoints, thereby affirming its position as a steadfast “steel shield” in protecting the Party’s ideological foundation in the current period.

Keywords: Protection of the Party’s ideological foundation; People’s Procuracy of Vietnam; judicial reform; Resolution of the 14th National Party Congress; steel shield.

1. Đặt vấn đề

Viện kiểm sát nhân dân là một thiết chế đặc thù trong bộ máy nhà nước xã hội chủ nghĩa, gắn liền với yêu cầu bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo đảm tính thống nhất của quyền lực nhà nước và giữ vững kỷ cương pháp luật. Sự ra đời và phát triển của Viện kiểm sát nhân dân bắt nguồn từ yêu cầu khách quan của quá trình xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga và sự lãnh đạo của Đảng. Ở Việt Nam, ngành Kiểm sát nhân dân luôn đồng hành cùng sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc; đồng thời, không ngừng được củng cố, hoàn thiện phù hợp với yêu cầu của từng giai đoạn phát triển đất nước.

Trong suốt tiến trình cách mạng, ngành Kiểm sát nhân dân không chỉ thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp mà còn góp phần quan trọng trong bảo vệ chế độ, bảo vệ pháp luật, giữ vững ổn định chính trị – xã hội và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Thông qua hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm, xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật, ngành Kiểm sát nhân dân góp phần bảo đảm cho chủ trương, đường lối của Đảng được thực thi thống nhất, hiệu quả trong thực tiễn.

Trong bối cảnh hiện nay, các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị tiếp tục đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình”, gia tăng hoạt động chống phá trên không gian mạng với nhiều thủ đoạn tinh vi nhằm xuyên tạc chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng và thành quả cách mạng của dân tộc. Điều đó đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng nói chung và vai trò của các cơ quan bảo vệ pháp luật nói riêng. Trong bối cảnh đó, ngành Kiểm sát nhân dân tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng nòng cốt trong bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, góp phần bảo vệ chế độ, bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc và giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa.

Tuy nhiên, trước yêu cầu cải cách tư pháp, chuyển đổi số quốc gia và những tác động đa chiều của hội nhập quốc tế, hoạt động của ngành Kiểm sát nhân dân cũng đang đứng trước nhiều thời cơ và thách thức mới. Vì vậy, việc tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của ngành Kiểm sát nhân dân trong tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là yêu cầu cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn trong giai đoạn hiện nay.

2. Vị trí, vai trò của ngành Kiểm sát nhân dân trong công cuộc đấu tranh, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

2.1. Sự hình thành, phát triển của ngành Kiểm sát nhân dân gắn liền với yêu cầu của cách mạng qua từng thời kỳ

Từ năm 1959, cách mạng Việt Nam bước vào giai đoạn xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc; đồng thời, từng bước hoàn thiện bộ máy nhà nước xã hội chủ nghĩa. Một trong những yêu cầu quan trọng của quá trình này là phải tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Nhận thức rõ yêu cầu của thời kỳ cách mạng mới, Đảng và Quốc hội đã quyết định sửa đổi Hiến pháp năm 1946 nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa. Quốc hội khẳng định: “nếu không bảo đảm sự thống nhất trong chấp hành pháp luật thì sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội sẽ gặp nhiều khó khăn”¹.

Trên cương vị Chủ tịch Ủy ban sửa đổi Hiến pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ đạo xây dựng hệ thống cơ quan có chức năng giữ vững pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo đảm cho pháp luật được thực thi nghiêm minh và thống nhất trong toàn xã hội. Theo đó, lần đầu tiên chế định Viện kiểm sát nhân dân được ghi nhận trong Hiến pháp năm 1959. Điều 105 Hiến pháp quy định: “Viện Kiểm sát nhân dân tối cao nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà kiểm sát việc tuân theo pháp luật của cơ quan thuộc Hội đồng Chính phủ, cơ quan nhà nước địa phương, các nhân viên cơ quan nhà nước và công dân”². Đây là dấu mốc quan trọng, khẳng định sự ra đời của một thiết chế hiến định đặc thù trong bộ máy nhà nước xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Từ khi thành lập đến nay, ngành Kiểm sát nhân dân luôn gắn bó chặt chẽ với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Qua từng giai đoạn lịch sử, tổ chức và hoạt động của ngành không ngừng được kiện toàn nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn và nhiệm vụ chính trị do Đảng giao phó. Đảng luôn xác định Viện kiểm sát nhân dân giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa thông qua hai chức năng cơ bản: thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Trong tiến trình cải cách tư pháp, nhiều chủ trương lớn của Đảng tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò của ngành Kiểm sát nhân dân. Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 yêu cầu tổ chức Viện kiểm sát phù hợp với hệ thống tổ chức của Tòa án và tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra³. Tiếp đó, Kết luận số 79-KL/TW ngày 28/7/2010 và Kết luận số 92-KL/TW ngày 12/3/2014 của Bộ Chính trị tiếp tục định hướng tổ chức Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân theo cấp xét xử, không phụ thuộc đơn vị hành chính.

Văn kiện Đại hội XII của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền tư pháp “trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, từng bước hiện đại”, trong đó, Viện kiểm sát nhân dân thực hiện tốt chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, góp phần bảo vệ pháp luật, công lý, quyền con người, quyền công dân và chế độ xã hội chủ nghĩa⁴. Đến Đại hội XIII, Đảng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với nền tư pháp Việt Nam theo hướng “chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính, phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân”⁵. Theo đó, Viện kiểm sát nhân dân được xác định là thiết chế hiến định độc lập, có vai trò quan trọng trong kiểm soát quyền lực nhà nước trong lĩnh vực tư pháp theo cơ chế “phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước”.

Đặc biệt, thực hiện chủ trương tiếp tục đổi mới tổ chức bộ máy và cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 60-NQ/TW ngày 12/4/2025 của Hội nghị Trung ương 11 (khóa XIII), Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân. Theo đó, hệ thống Viện kiểm sát nhân dân được tổ chức lại theo mô hình ba cấp, gồm: Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh và Viện kiểm sát nhân dân khu vực; chấm dứt hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao và cấp huyện kể từ ngày 01/7/2025⁶. Đây là bước cải cách có ý nghĩa quan trọng nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của ngành Kiểm sát nhân dân trong điều kiện mới.

2.2. Công tác kiểm sát phục vụ nhiệm vụ chính trị; bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ Nhân dân

Trong mỗi giai đoạn cách mạng, Đảng đều xác định rõ nhiệm vụ chính trị đối với ngành Kiểm sát nhân dân thông qua các văn kiện Đại hội Đảng, nghị quyết của Trung ương, chỉ thị và kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Ngay từ những năm đầu thành lập, Đảng đã ban hành nhiều văn bản chuyên đề nhằm tăng cường sự lãnh đạo đối với công tác kiểm sát, tiêu biểu, như: Thông tri số 13-TT/TW ngày 12/12/1960 của Ban Chấp hành Trung ương về tăng cường lãnh đạo công tác kiểm sát và Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 01/12/1963 của Bộ Chính trị về công tác kiểm sát⁷. Điều này cho thấy, Đảng luôn coi công tác kiểm sát là bộ phận quan trọng trong sự nghiệp bảo vệ chế độ, bảo vệ pháp luật và giữ vững ổn định chính trị.

Trong giai đoạn từ năm 1960 – 1975, nhiệm vụ trọng tâm của cách mạng Việt Nam là xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Trên cơ sở đường lối đó, ngành Kiểm sát nhân dân đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan Công an, Tòa án đấu tranh chống các hoạt động gián điệp, phản động, phá hoại; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật gây ảnh hưởng đến nhiệm vụ bảo vệ hậu phương lớn miền Bắc và chi viện cho tiền tuyến miền Nam. Hoạt động kiểm sát trong giai đoạn này không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ pháp luật mà còn trực tiếp phục vụ nhiệm vụ bảo vệ chính quyền cách mạng và giữ vững nền tảng chính trị – tư tưởng của chế độ.

Sau năm 1975, cùng với quá trình thống nhất đất nước, hệ thống Viện kiểm sát nhân dân được tổ chức và hoạt động trên phạm vi cả nước với nhiệm vụ chung là bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, xuất phát từ điều kiện thực tiễn của từng vùng, miền, nhiệm vụ trọng tâm của công tác kiểm sát có sự khác biệt nhất định. Ở các tỉnh phía Bắc, ngành Kiểm sát tập trung bảo vệ tài sản xã hội chủ nghĩa, giữ gìn trật tự quản lý kinh tế và bảo vệ quyền làm chủ của Nhân dân. Trong khi đó, tại các tỉnh phía Nam, ngành Kiểm sát tập trung đấu tranh trấn áp các phần tử phản cách mạng, gián điệp, các tổ chức phản động; đồng thời, phục vụ quá trình cải tạo xã hội chủ nghĩa và ổn định tình hình chính trị – xã hội sau chiến tranh.

Qua các giai đoạn lịch sử có thể thấy, hoạt động của ngành Kiểm sát nhân dân luôn gắn chặt với yêu cầu bảo vệ Đảng, Nhà nước, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và bảo vệ Nhân dân. Mục tiêu xuyên suốt của công tác kiểm sát là giữ vững ổn định chính trị, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa và tạo nền tảng vững chắc cho phát triển đất nước. Trong bối cảnh hiện nay, khi các thế lực thù địch gia tăng hoạt động chống phá trên lĩnh vực tư tưởng, chính trị và pháp lý, vai trò của ngành Kiểm sát nhân dân trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng càng trở nên quan trọng, cấp thiết hơn bao giờ hết.

3. Một số thách thức hiện nay

Thứ nhất, sự chống phá ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch đang đặt ra những thách thức đặc biệt nghiêm trọng đối với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), các hoạt động chống phá không còn diễn ra theo phương thức truyền thống mà ngày càng đa dạng, tinh vi và khó nhận diện hơn. Các thế lực thù địch triệt để lợi dụng các chiêu bài “tự do ngôn luận”, “dân chủ”, “nhân quyền” để phát tán thông tin sai sự thật, xuyên tạc chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng và thành quả cách mạng của dân tộc. Đặc biệt, không gian mạng đang trở thành môi trường chủ yếu để các đối tượng chống phá lan truyền quan điểm sai trái với tốc độ nhanh, phạm vi ảnh hưởng rộng và khả năng tác động lớn đến nhận thức xã hội.

Bên cạnh đó, các vụ án hình sự, kinh tế, tham nhũng lớn cũng thường bị các thế lực thù địch lợi dụng để quy kết, bóp méo bản chất vấn đề, kích động tâm lý hoài nghi, làm suy giảm niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và các cơ quan bảo vệ pháp luật. Điều này đặt ra yêu cầu đối với ngành Kiểm sát nhân dân không chỉ thực hiện tốt chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp mà còn phải nâng cao năng lực nhận diện, đấu tranh và xử lý nghiêm minh các hành vi lợi dụng quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; qua đó, góp phần giữ vững ổn định chính trị – xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thứ hai, nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ tiếp tục là thách thức lớn đối với các cơ quan trong hệ thống chính trị, trong đó có ngành Kiểm sát nhân dân. Chỉ riêng năm 2025, cấp ủy và ủy ban kiểm tra các cấp đã thi hành kỷ luật hơn 330 tổ chức đảng và 9.600 đảng viên; Ban chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Ủy ban Kiểm tra Trung ương đã kỷ luật 23 cán bộ diện Trung ương quản lý, trong đó có 6 trường hợp bị xử lý hình sự⁸. Những con số này cho thấy, tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ở một bộ phận cán bộ, đảng viên vẫn diễn biến phức tạp. Nguy cơ suy thoái từ bên trong luôn là thách thức đặc biệt nguy hiểm đối với một đảng cầm quyền. Khi cán bộ, đảng viên suy giảm bản lĩnh chính trị, phai nhạt lý tưởng cách mạng, thiếu tu dưỡng đạo đức công vụ sẽ dẫn đến tình trạng lạm quyền, thiếu trách nhiệm, thậm chí vi phạm pháp luật. Đối với ngành Kiểm sát nhân dân, nếu không kịp thời ngăn chặn và xử lý, tình trạng này có thể làm ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, dẫn đến oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm, làm suy giảm uy tín của ngành và tạo điều kiện để các thế lực thù địch lợi dụng xuyên tạc, chống phá chế độ.

Thứ ba, sự suy giảm niềm tin của một bộ phận Nhân dân trước những biểu hiện tiêu cực trong đời sống xã hội và hoạt động tư pháp cũng là thách thức đáng chú ý hiện nay. Niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và các cơ quan tư pháp là nền tảng chính trị – xã hội quan trọng bảo đảm sự ổn định và phát triển của đất nước. Tuy nhiên, một số vụ việc vi phạm pháp luật của cán bộ, đảng viên, kể cả trong các cơ quan bảo vệ pháp luật, khi bị phát hiện và xử lý đã tác động không nhỏ đến tâm lý xã hội, làm nảy sinh tâm lý băn khoăn, lo ngại trong một bộ phận quần chúng nhân dân.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với ngành Kiểm sát nhân dân là phải tiếp tục nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp theo hướng khách quan, toàn diện, đúng pháp luật; đồng thời tăng cường kỷ luật, kỷ cương công vụ, đề cao trách nhiệm nêu gương và bản lĩnh chính trị của đội ngũ cán bộ, kiểm sát viên. Việc bảo đảm công bằng, minh bạch trong từng hoạt động tố tụng; kịp thời phát hiện, khắc phục sai sót và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm không chỉ góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và ngành Kiểm sát nhân dân mà còn trực tiếp phục vụ nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

4. Yêu cầu đặt ra đối với ngành Kiểm sát nhân dân trong công cuộc đấu tranh, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

4.1. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với Viện Kiểm sát nhân dân các cấp

Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định mọi thắng lợi của cách mạng. Trong bất kỳ mô hình nhà nước nào, quyền lãnh đạo xã hội đều gắn với lực lượng chính trị đại diện cho lợi ích của giai cấp cầm quyền. Đối với Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng duy nhất lãnh đạo Nhà nước và xã hội, đại diện cho lợi ích của giai cấp công nhân, Nhân dân lao động và của cả dân tộc. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Ngoài lợi ích của Tổ quốc, của Nhân dân, Đảng ta không có lợi ích gì khác”. Quan điểm đó tiếp tục được kế thừa, phát triển trong các văn kiện của Đảng và phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ X năm 2024, nhấn mạnh: “mọi chủ trương, đường lối của Đảng đều lấy Nhân dân làm trung tâm, chủ thể và mục tiêu phục vụ”⁹. Thực tiễn cho thấy, sự ổn định chính trị và những thành tựu phát triển của Việt Nam trong thời gian qua gắn liền với vai trò lãnh đạo đúng đắn của Đảng và niềm tin của Nhân dân đối với Đảng.

Đối với ngành Kiểm sát nhân dân, sự lãnh đạo của Đảng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng: “Công tác kiểm sát thực chất là công tác chính trị”¹⁰. Quan điểm đó cho thấy, hoạt động kiểm sát không chỉ mang tính pháp lý thuần túy mà còn gắn chặt với nhiệm vụ bảo vệ Đảng, bảo vệ chế độ, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc và giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa. Vì vậy, ngành Kiểm sát nhân dân phải luôn đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng; đồng thời, phát huy vai trò là công cụ sắc bén trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Trong thời gian tới, chúng tôi đề xuất một số kiến nghị sau:

Một là,tiếp tục quán triệt sâu sắc chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; kiên định đường lối đổi mới, vai trò lãnh đạo của Đảng và lợi ích tối cao của quốc gia, dân tộc. Viện kiểm sát các cấp cần thực hiện nghiêm các nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt Đảng; xây dựng tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh; gắn công tác xây dựng Đảng với xây dựng ngành và xây dựng đội ngũ cán bộ kiểm sát có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, tinh thông nghiệp vụ. Đồng thời, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương của Đảng; đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong nội bộ ngành.

Hai là, trong quá trình thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân phải chủ động phát hiện, xử lý kịp thời các mâu thuẫn, vụ việc phức tạp phát sinh trong xã hội; không để các “điểm nóng” xã hội kéo dài hoặc bị các thế lực thù địch lợi dụng kích động, chống phá. Thông qua hoạt động tố tụng, ngành Kiểm sát nhân dân cần góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước.

Ba là, phát huy vai trò tham mưu của Viện kiểm sát nhân dân đối với cấp ủy, chính quyền địa phương trong công tác phòng ngừa vi phạm pháp luật, đấu tranh phòng, chống tội phạm và xử lý các vấn đề phát sinh từ cơ sở. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, giữ vững ổn định chính trị – xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngay từ cơ sở.

4.2. Tăng cường bảo vệ chính trị nội bộ, nâng cao “sức đề kháng” tư tưởng của đội ngũ cán bộ, kiểm sát viên

Bảo vệ chính trị nội bộ là nhiệm vụ quan trọng nhằm giữ vững sự trong sạch, vững mạnh của tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên; đồng thời, bảo vệ nền tảng tư tưởng, uy tín và vai trò lãnh đạo của Đảng. Đối với ngành Kiểm sát nhân dân, công tác này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi đây là cơ quan thực hiện quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, trực tiếp tác động đến quyền con người, quyền công dân và niềm tin của Nhân dân đối với công lý. Để nâng cao hiệu quả bảo vệ chính trị nội bộ, cấp ủy Viện kiểm sát các cấp cần chủ động nắm chắc tình hình tư tưởng, tâm tư, nguyện vọng của cán bộ, đảng viên; tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng; kịp thời quán triệt và triển khai các nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Đảng về xây dựng, chỉnh đốn Đảng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Đồng thời, cần đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; xây dựng môi trường văn hóa công vụ lành mạnh, đề cao trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu.

Bên cạnh đó, cần gắn công tác kiểm tra, giám sát của Đảng với hoạt động chuyên môn nghiệp vụ theo phương châm “phòng ngừa từ sớm, từ xa”; kịp thời phát hiện, ngăn chặn nguy cơ suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; không để tình trạng “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” xảy ra trong nội bộ ngành. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao “sức đề kháng” tư tưởng, giữ vững bản lĩnh chính trị và phẩm chất đạo đức của đội ngũ cán bộ, kiểm sát viên trong tình hình mới.

4.3. Nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu Viện Kiểm sát nhân dân các cấp

Với đặc thù tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung thống nhất lãnh đạo trong ngành, vai trò của người đứng đầu Viện kiểm sát nhân dân các cấp có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ chính trị của đơn vị. Người đứng đầu không chỉ chịu trách nhiệm về công tác chuyên môn mà còn giữ vai trò hạt nhân đoàn kết, định hướng tư tưởng và xây dựng văn hóa liêm chính trong cơ quan, đơn vị. Do đó, người đứng đầu cấp ủy, tổ chức đảng và Viện kiểm sát nhân dân các cấp phải thực sự gương mẫu, bản lĩnh, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; phát huy tinh thần tự soi, tự sửa, nói đi đôi với làm; kiên quyết đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và các biểu hiện suy thoái trong nội bộ. Đồng thời, cần tăng cường kỷ luật, kỷ cương công vụ; nâng cao chất lượng quản lý, điều hành; bảo đảm mọi hoạt động tố tụng được thực hiện đúng quy định của pháp luật.

Trong phân công nhiệm vụ và tổ chức thực hiện công việc, người đứng đầu cần bảo đảm tính khoa học, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; tránh tình trạng chồng chéo, né tránh hoặc đùn đẩy trách nhiệm. Bên cạnh việc tuân thủ nghiêm quy định của pháp luật và quy chế nghiệp vụ của ngành, cần phát huy tinh thần đổi mới, sáng tạo, linh hoạt trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong điều kiện mới

4.4. Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tổ chức và hoạt động của ngành Kiểm sát nhân dân theo hướng “tinh – gọn – mạnh – hiệu năng – hiệu lực – hiệu quả”

Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Hội nghị Trung ương 6 (khóa XIII) đã đặt ra yêu cầu tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới; trong đó, nhấn mạnh việc hoàn thiện cơ chế để Viện kiểm sát nhân dân thực hiện tốt chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp; tăng cường kiểm soát quyền lực trong hoạt động tư pháp và nâng cao trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra.

Thực hiện chủ trương đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, ngành Kiểm sát nhân dân đã triển khai nhiều giải pháp nhằm tinh gọn tổ chức, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động. Trong thời gian tới, ngành cần tiếp tục đẩy mạnh các biện pháp phòng, chống oan, sai, bỏ lọt tội phạm; tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra; gắn công tố với điều tra; nâng cao chất lượng tranh tụng của kiểm sát viên tại phiên tòa; đồng thời, chủ động phối hợp chặt chẽ với các cơ quan tiến hành tố tụng để xử lý kịp thời, nghiêm minh các vụ án, vụ việc phức tạp, được dư luận xã hội quan tâm.

Đặc biệt, Quốc hội khóa XV thông qua Nghị quyết số 205/2025/QH15 cho phép ngành Kiểm sát nhân dân thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích từ ngày 01/01/2026 là bước phát triển quan trọng về chức năng, nhiệm vụ của ngành. Cơ chế này không chỉ góp phần khắc phục tình trạng “không có người khởi kiện” trong thực tiễn mà còn tạo điều kiện để ngành Kiểm sát chủ động hơn trong bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích Nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân.

Thông qua việc thực hiện hiệu quả chức năng, nhiệm vụ được giao, ngành Kiểm sát nhân dân góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Đây cũng là cơ sở quan trọng để giữ vững ổn định chính trị – xã hội, tăng cường hiệu quả đấu tranh phòng, chống các quan điểm sai trái, thù địch và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay.

5. Kết luận

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Viện kiểm sát nhân dân không chỉ là cơ quan thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp mà còn giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa và bảo vệ lợi ích của Nhân dân. Trải qua các giai đoạn lịch sử, ngành Kiểm sát luôn khẳng định vị trí là “lá chắn thép” của pháp luật, trực tiếp đấu tranh với tội phạm và vi phạm pháp luật; đồng thời, góp phần giữ vững ổn định chính trị – xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Trong bối cảnh hiện nay, việc tổ chức lại bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 và triển khai thí điểm khởi kiện vụ án dân sự công ích từ ngày 01/01/2026 mở ra những cơ hội quan trọng để ngành Kiểm sát nhân dân tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, khẳng định rõ hơn vai trò trong hệ thống tư pháp. Đây cũng là bước phát triển quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Trong thời gian tới, ngành Kiểm sát nhân dân cần tiếp tục phát huy truyền thống, không ngừng nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn và chất lượng hoạt động nghiệp vụ; chủ động thích ứng với yêu cầu mới của thực tiễn, qua đó, tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò trung tâm trong bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam “của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân”.

Chú thích:
1, 2. Quốc hội (1959). Hiến pháp năm 1959.
3. Bộ Chính trị (2005). Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam (2016). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 175 – 176.
5. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập II. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 177.
6. Quốc hội (2014, 2025). Luật Tổ chức Viện Kiểm sát nhân dân năm 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2025).
7. Về sự lãnh đạo của Ðảng đối với Viện Kiểm sát nhân dân trong thời kỳ đổi mới. https://nhandan.vn/ve-su-lanh-dao-cua-dang-doi-voi-vien-kiem-sat-nhan-dan-trong-thoi-ky-doi-moi-post491416.html
8. Năm 2025 thi hành kỷ luật hơn 330 tổ chức đảng và 9.600 đảng viên. https://dangcongsan.org.vn/xay-dung-dang/nam-2025-thi-hanh-ky-luat-hon-330-to-chuc-dang-va-9.600-dang-vien.html
9. Toàn văn phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ X, nhiệm kỳ 2024-2029. https://www.qdnd.vn/chinh-tri/tin-tuc/toan-van-phat-bieu-chi-dao-cua-tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-tai-dai-hoi-dai-bieu-toan-quoc-mat-tran-to-quoc-viet-nam-lan-thu-x-nhiem-ky-2024-2029-799080
10. Hội thảo khoa học “Đồng chí Hoàng Quốc Việt với ngành Kiểm sát nhân dân”. https://www.qdnd.vn/chinh-tri/tin-tuc/hoi-thao-khoa-hoc-dong-chi-hoang-quoc-viet-voi-nganh-kiem-sat-nhan-dan-624939
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2022). Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
2. Chính phủ (2025). Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 về việc thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.
3. Lê Minh Trí (2024). Viện Kiểm sát nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
4. Về sự lãnh đạo của Đảng đối với Viện Kiểm sát nhân dân trong thời kỳ đổi mới. https://nhandan.vn/ve-su-lanh-dao-cua-dang-doi-voi-vien-kiem-sat-nhan-dan-trong-thoi-ky-doi-moi-post491416.html
5. Viện kiểm sát khởi kiện vụ án dân sự công ích: Bước tiến lịch sử, lấp khoảng trống pháp lý. https://baovephapluat.vn/cai-cach-tu-phap/thuc-tien-kinh-nghiem/vien-kiem-sat-khoi-kien-vu-an-dan-su-cong-ich-buoc-tien-lich-su-lap-khoang-trong-phap-ly-183587.html.