Promoting the role of catholic dignitaries and functionaries in building cultural life in residential communities in Lam Dong Province
ThS. Nguyễn Lộc Đức
NCS Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
(Quanlynhanuoc.vn) – Chức sắc, chức việc Công giáo ở tỉnh Lâm Đồng giữ vai trò quan trọng trong xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, thể hiện ở việc vận động giáo dân tham gia phong trào cơ sở, góp phần giữ gìn an ninh, trật tự và định hướng chuẩn mực ứng xử. Từ thực tiễn trên địa bàn và những khó khăn đặt ra trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục phát huy vai trò của lực lượng này trong thời gian tới.
Từ khóa: Chức sắc; chức việc Công giáo; đời sống văn hóa; khu dân cư tỉnh Lâm Đồng.
Abstract: Catholic clergy and religious leaders in Lam Dong Province play a crucial role in building cultural life in residential communities, as evidenced by their efforts to mobilize parishioners to participate in grassroots movements, thereby contributing to maintaining security, order, and guiding appropriate behavioral standards. Based on local realities and the challenges arising from administrative restructuring, this article proposes several solutions to further leverage this group’s role in the coming period.
Keywords: Catholic clergy and religious leaders; cultural life; residential communities; Lam Dong Province.
1. Đặt vấn đề
Tại tỉnh Lâm Đồng, Công giáo là một bộ phận tôn giáo có hệ thống tổ chức tương đối chặt chẽ và hiện diện ổn định ở cơ sở, qua đó trở thành một nguồn lực xã hội quan trọng trong các phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư. Việc sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp làm địa bàn quản lý cấp xã mở rộng, trong khi nguồn lực cán bộ và điều kiện bảo đảm hoạt động ở cơ sở còn hạn chế, đặt ra yêu cầu cao hơn về phối hợp và huy động các nguồn lực xã hội. Trong bối cảnh đó, với uy tín xã hội và mức độ gắn bó chặt chẽ với cộng đồng giáo dân, đội ngũ chức sắc, chức việc Công giáo là lực lượng có khả năng vận động, tập hợp và định hướng hành vi ứng xử tại địa bàn; qua đó góp phần triển khai các phong trào xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, bảo vệ môi trường, giữ gìn trật tự, kỷ cương và củng cố nếp sống văn hóa ở khu dân cư.
2. Vai trò của chức sắc, chức việc Công giáo trong xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư
2.1. Vận động giáo dân xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh
Trong vận động giáo dân tham gia xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh tại Lâm Đồng, chức sắc và chức việc Công giáo là đầu mối tổ chức ở cấp giáo xứ, giáo họ. Linh mục quản xứ định hướng và tạo đồng thuận qua phụng vụ, bài giảng; gắn mục tiêu hạ tầng, cảnh quan, môi trường của địa phương với kế hoạch hành động của cộng đoàn. Chức việc (Hội đồng giáo xứ) tổ chức triển khai ở cơ sở: vận động hiến đất, huy động đóng góp, điều phối ngày công, phối hợp với thôn, tổ dân phố và Ban Công tác Mặt trận; đồng thời tham gia giám sát công trình.
Thực tiễn ở một số địa bàn cho thấy cách thức tổ chức và huy động nguồn lực của cộng đồng Công giáo gắn khá chặt chẽ với các tiêu chí nông thôn mới. Tại Trúc Sơn (Cư Jút), với đặc điểm cộng đoàn toàn tòng, việc huy động nội lực diễn ra thuận lợi, đóng góp vào cứng hóa gần 20 km đường giao thông và đưa địa phương đạt chuẩn nông thôn mới năm 20181. Tại Đức Lễ (Đức Mạnh, Đắk Mil), giáo xứ tổ chức làm tuyến đường 1,7 km bằng nguồn đóng góp của giáo dân, kết hợp nguồn xã hội và quỹ giáo xứ; linh mục quản xứ và Hội đồng giáo xứ điều phối, giám sát quá trình thực hiện2. Tại Tân Tiến (La Gi), việc huy động đóng góp để làm mới 11 tuyến đường cho thấy vai trò của linh mục và Hội đồng giáo xứ trong truyền tải chủ trương và tổ chức thực hiện ở địa bàn có đông giáo dân3. Các trường hợp trên cho thấy khi chức sắc định hướng và chức việc tổ chức triển khai đồng bộ, nội lực cộng đoàn trở thành nguồn lực xã hội quan trọng, góp phần thực hiện một số tiêu chí nông thôn mới, đô thị văn minh.
2.2. Xây dựng nếp sống văn minh, bảo vệ môi trường
Tại Lâm Đồng, xây dựng nếp sống văn minh và bảo vệ môi trường ở khu dân cư có đông giáo dân được triển khai gắn với cơ chế phối hợp giữa Mặt trận Tổ quốc, chính quyền cơ sở và chức sắc, chức việc Công giáo. Trong các mô hình, chức sắc, chức việc đảm nhiệm công tác vận động và tổ chức thực hiện tại cộng đồng, thông qua kênh phụng vụ và sinh hoạt giáo xứ. Nội dung trọng tâm là thực hiện quy định về vệ sinh môi trường, thu gom rác và đóng phí dịch vụ môi trường.
Thôn Hàng Hải (xã Gung Ré, Di Linh) là trường hợp tiêu biểu. Trước năm 2018, địa bàn có tình trạng xả rác bừa bãi, vứt xác gia súc xuống suối, vi phạm quy định về bảo vệ rừng; tỷ lệ hộ đóng phí môi trường đạt 26% (115/439 hộ). Từ năm 2018, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc xã triển khai mô hình “Tôn giáo tham gia bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, góp phần xây dựng khu dân cư an toàn, sáng – xanh – sạch – đẹp”, đồng thời, mời tu sĩ và chức việc của Công giáo và Phật giáo tham gia Ban điều hành. Nội dung vận động được đưa vào Thánh lễ và sinh hoạt tôn giáo, kết hợp ký cam kết hộ gia đình và duy trì hoạt động vệ sinh định kỳ như “Chủ nhật xanh”, dọn vệ sinh đường làng, suối4. Sau triển khai, địa bàn ghi nhận chuyển biến về ý thức và hành vi vệ sinh môi trường; một số hành vi xả thải không đúng nơi quy định giảm.
Tại huyện Bảo Lâm, Giáo xứ Lâm Phát triển khai mô hình “giáo xứ an toàn – sáng – xanh – sạch – đẹp”, gắn nội dung bảo vệ môi trường với tiêu chí văn hóa khu dân cư5. Một số giáo xứ khác duy trì vệ sinh đường làng, trồng hoa, cây xanh dọc tuyến đường và chỉnh trang khuôn viên nhà thờ, khu dân cư, góp phần tạo cảnh quan gọn gàng, sạch sẽ. Các mô hình được tổ chức theo cơ chế phối hợp và tự quản. Chính quyền và Mặt trận Tổ quốc thống nhất tiêu chí, nội dung; linh mục quản xứ lồng ghép tuyên truyền, nhắc nhở trong sinh hoạt tôn giáo; chức việc vận động giáo dân tham gia hoạt động bảo vệ môi trường tại khu dân cư.
2.3. Tích cực tham gia công tác giữ gìn, bảo đảm an ninh trật tự ở cơ sở
Chức sắc, chức việc Công giáo tham gia công tác bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông chủ yếu thông qua phối hợp giữa công an, cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và Hội đồng giáo xứ. Giáo xứ Nhân Cơ (Đắk R’lấp) là trường hợp tiêu biểu. Công an xã phối hợp với các lực lượng xây dựng mô hình “Giáo xứ Nhân Cơ an toàn về an ninh trật tự”6. Sau hơn 4 năm triển khai, mô hình tổ chức 86 đợt tuyên truyền, phổ biến pháp luật về an ninh trật tự, thu hút trên 45.000 lượt người tham gia; đồng thời, tiếp nhận trên 100 nguồn tin có giá trị từ giáo dân, hỗ trợ xử lý kịp thời vụ việc ngay từ cơ sở. Mô hình được ghi nhận trong phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc” và được khuyến nghị nhân rộng. Trong triển khai, linh mục quản xứ lồng ghép nội dung chấp hành pháp luật, giữ gìn trật tự trong bài giảng và sinh hoạt tôn giáo. Hội đồng giáo xứ, trong đó có chức việc, phối hợp với công an và Mặt trận xây dựng quy ước “giáo xứ không có tội phạm, tệ nạn xã hội”, tổ chức tổ tự quản và tham gia hòa giải mâu thuẫn nội bộ.
Sau sáp nhập, toàn tỉnh duy trì 132 mô hình với gần 3.950 điểm phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”7, trong đó có các mô hình đặt tại cơ sở tôn giáo và khu vực có đông giáo dân. Địa phương ưu tiên phát huy vai trò của lực lượng nòng cốt ở cơ sở, gồm linh mục, tu sĩ, chức việc và người có uy tín trong cộng đồng. Theo báo cáo của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lâm Đồng, với vai trò dẫn dắt của người có uy tín, nhiều mô hình tiêu biểu giữ gìn an ninh, trật tự ở vùng đồng bào có đạo của tỉnh đã được xây dựng và phát huy hiệu quả, như: Giáo xứ, giáo họ an toàn sáng – xanh – sạch – đẹp; Khu dân cư bảo vệ môi trường; Giáo xứ không có tội phạm; Giáo họ bình yên – văn hóa8…
2.4. Phát huy giá trị đạo đức Công giáo trong văn hóa ứng xử
Phong trào thi đua yêu nước của đồng bào Công giáo tại Lâm Đồng cho thấy, các giá trị đạo đức tôn giáo được vận dụng để định hướng ứng xử ở khu dân cư theo hướng nhân ái, kỷ cương và đoàn kết. Gắn với phương châm “Kính Chúa, yêu Nước”, “sống Phúc âm giữa lòng dân tộc để phục vụ hạnh phúc đồng bào”, nhiều giáo dân tham gia các hoạt động “Đền ơn đáp nghĩa”, “Ngày vì người nghèo”, khuyến học, xây nhà tình thương và hỗ trợ nhau phát triển kinh tế. Trong cộng đoàn, chức sắc, chức việc là lực lượng nòng cốt trong nêu gương và vận động, thể hiện ở việc chấp hành pháp luật, tham gia hòa giải mâu thuẫn, vận động bỏ hủ tục lạc hậu, củng cố quan hệ láng giềng và tăng cường gắn kết giữa người có đạo và người không có đạo.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát huy vai trò của chức sắc, chức việc Công giáo trong xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư tại tỉnh Lâm Đồng vẫn còn một số khó khăn. Việc sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp làm địa bàn quản lý cấp xã mở rộng, trong khi cán bộ phụ trách công tác tôn giáo và văn hóa ở cơ sở còn mỏng, kiêm nhiệm, nên việc nắm tình hình và phối hợp xử lý vụ việc có thời điểm chưa kịp thời. Ở một số địa bàn vùng sâu, vùng xa, hạn chế về hạ tầng và khả năng tiếp cận công nghệ làm giảm hiệu quả tuyên truyền, phổ biến chủ trương, quy ước khu dân cư và hướng dẫn thủ tục hành chính, đồng thời gia tăng yêu cầu hỗ trợ đối với chức sắc, chức việc trong vận động giáo dân tham gia phong trào. Mặt khác, cơ chế phối hợp giữa chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và chức sắc, chức việc có nơi chưa thường xuyên, chưa đi vào các nội dung thiết thực, khiến việc giải quyết nhu cầu chính đáng và vấn đề nảy sinh trong đời sống cộng đồng còn bị động.
Bên cạnh đó, một bộ phận giáo dân chịu tác động của tâm lý cục bộ, thiếu thông tin, dễ bị chi phối bởi thông tin sai lệch trên không gian mạng; trong một số trường hợp, các vấn đề liên quan đến đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng có thể bị lợi dụng để gây chia rẽ, ảnh hưởng đến môi trường văn hóa ở khu dân cư. Những vấn đề trên đặt ra yêu cầu cần có các giải pháp đồng bộ, phù hợp nhằm tiếp tục phát huy vai trò của chức sắc, chức việc Công giáo trong xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới.
3. Một số giải pháp
Một là, hoàn thiện năng lực và bồi dưỡng kiến thức chuyên sâu.
Tăng cường công tác bồi dưỡng đội ngũ chức sắc, chức việc Công giáo gắn với yêu cầu xây dựng nếp sống văn hóa ở cơ sở. Nội dung bồi dưỡng cần trọng tâm vào kiến thức pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo, quốc phòng – an ninh và chính sách đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời cập nhật kịp thời quy định mới để thống nhất cách hiểu và cách thực hiện tại địa bàn. Chương trình nên tăng trao đổi tình huống, chú trọng kỹ năng đối thoại, vận động cộng đồng, hòa giải ở khu dân cư và kỹ năng nhận diện, xử lý thông tin sai lệch trên không gian mạng. Mục tiêu là nâng cao chất lượng nêu gương và năng lực tổ chức phong trào của đội ngũ này.
Cùng với bồi dưỡng cho phía Công giáo, cần cập nhật kiến thức cho cán bộ làm công tác dân tộc, tôn giáo ở cấp xã để nâng cao chất lượng phối hợp trong xây dựng đời sống văn hóa. Khi bộ máy tinh gọn và địa bàn quản lý mở rộng, cán bộ cơ sở cần nắm chắc quy định và am hiểu đặc điểm văn hóa – xã hội của địa bàn có đạo để xử lý công việc đúng thẩm quyền, đúng quy trình. Ở địa bàn phức tạp hoặc giai đoạn cao điểm, cần bố trí cán bộ tăng cường từ cấp tỉnh xuống cơ sở để hướng dẫn kịp thời, thống nhất cách thức phối hợp và hỗ trợ triển khai phong trào tại khu dân cư.
Hai là, xây dựng cơ chế phối hợp trong quản trị số.
Với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần xây dựng kênh thông tin điện tử giữa chính quyền và các giáo xứ, bảo đảm thông tin thông suốt, đúng đầu mối. Trước hết, cần hoàn thiện cơ sở dữ liệu về dân tộc, tôn giáo và các nội dung phục vụ quản lý đời sống văn hóa ở khu dân cư theo hướng thống nhất, dùng chung. Trên cơ sở đó, chức sắc, chức việc có kênh phản ánh kiến nghị của giáo dân theo quy trình rõ ràng, còn chính quyền thuận lợi hơn trong việc nắm tình hình và xử lý sớm từ cơ sở.
Bên cạnh hạ tầng dữ liệu, cần duy trì đối thoại định kỳ giữa lãnh đạo địa phương với chức sắc, chức việc Công giáo để kịp thời trao đổi, tháo gỡ vấn đề phát sinh ảnh hưởng đến đời sống văn hóa cộng đồng, tập trung vào các nội dung dễ phát sinh vướng mắc như đất đai, hạ tầng và dự án phát triển tại địa bàn có đông giáo dân. Tăng khả năng tiếp cận dịch vụ công thông qua các hình thức hỗ trợ lưu động hoặc điểm hỗ trợ phù hợp, ưu tiên vùng sâu, vùng xa. Trong triển khai, chức sắc, chức việc cần được phân công rõ vai trò hỗ trợ, hướng dẫn giáo dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến và thực hiện thủ tục đúng quy định. Cách làm này giúp giảm chi phí, thời gian giao dịch, thu hẹp khoảng cách số, đồng thời tạo điều kiện để giáo dân tham gia nền nếp hơn vào các phong trào xây dựng nếp sống văn hóa ở khu dân cư.
Ba là, phát triển mô hình xây dựng đời sống văn hóa gắn bảo đảm an ninh trật tự và bảo vệ môi trường.
Tiếp tục củng cố và nhân rộng các mô hình đã phát huy hiệu quả ở cơ sở như “giáo xứ an toàn về an ninh, trật tự”, “giáo xứ tự quản bảo vệ môi trường”… Tiêu chí thực hiện cần được cụ thể hóa, bảo đảm dễ áp dụng và phù hợp với đặc thù sinh hoạt tôn giáo. Cơ chế phối hợp giữa chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể với giáo xứ cần quy định rõ nội dung, đầu mối và trách nhiệm. Phát huy vai trò linh mục, chức việc trong tuyên truyền, vận động và tổ chức hoạt động thường kỳ về vệ sinh môi trường, giữ gìn trật tự, chấp hành pháp luật và quy ước khu dân cư. Cần tăng cường chương trình phối hợp hướng vào thanh thiếu niên Công giáo, tập trung phòng ngừa tệ nạn xã hội, hạn chế hành vi vi phạm trật tự công cộng và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và an toàn giao thông. Công tác khen thưởng, biểu dương cần thực hiện kịp thời, tập trung vào tập thể, cá nhân có đóng góp thiết thực như hiến đất, góp công, chỉnh trang cảnh quan, duy trì vệ sinh môi trường và tham gia tự quản, từ đó khuyến khích giáo dân tham gia nền nếp hơn vào xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư.
Bốn là, chủ động đấu tranh với các hành vi lợi dụng tôn giáo để kích động, chia rẽ, gây mất ổn định ở khu dân cư.
Tăng cường phối hợp giữa cấp ủy, chính quyền, công an, Mặt trận Tổ quốc và các cơ sở Công giáo để kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý hành vi lợi dụng tôn giáo nhằm kích động, chia rẽ, gây mất ổn định ở khu dân cư, đồng thời bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo theo quy định của pháp luật. Cần chủ động cung cấp thông tin chính thống, cập nhật kịp thời các nội dung liên quan đến chủ trương, chính sách để chức sắc, chức việc có cơ sở trao đổi, định hướng trong sinh hoạt tôn giáo, hạn chế tác động của tin giả và luận điệu xuyên tạc trên không gian mạng.
Tại cơ sở, phát huy vai trò linh mục và Hội đồng giáo xứ trong việc phối hợp nắm tình hình theo quy định về cư trú; kịp thời phản ánh biến động dân cư và dấu hiệu “hiện tượng tôn giáo mới” trái pháp luật để xử lý sớm. Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật và nội dung bảo đảm an ninh, trật tự trong giáo dân. Thực tiễn năm 2025 cho thấy toàn tỉnh đã tổ chức hơn 1.487 buổi tuyên truyền pháp luật, thu hút gần 96.500 lượt người tham dự9; qua đó góp phần nâng cao nhận thức chấp hành pháp luật, hạn chế tiếp nhận thông tin sai lệch và giảm nguy cơ phát sinh “điểm nóng” ở cơ sở.
Đội ngũ chức sắc, chức việc Công giáo tại tỉnh Lâm Đồng giữ vai trò quan trọng trong xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư. Vai trò này thể hiện ở việc vận động giáo dân tham gia các phong trào nông thôn mới, đô thị văn minh, bảo vệ môi trường, giữ gìn an ninh, trật tự và thực hành chuẩn mực đạo đức trong ứng xử xã hội. Để tiếp tục phát huy vai trò đó, cần tiếp tục làm tốt công tác bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ chức sắc, chức việc và cán bộ cơ sở; hoàn thiện kênh phối hợp; nhân rộng mô hình tự quản gắn văn hóa với môi trường và an ninh; chủ động phòng ngừa, xử lý hành vi lợi dụng tôn giáo theo đúng quy định của pháp luật. Qua đó, nâng cao chất lượng phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư và tăng hiệu lực quản lý ở cơ sở.
Chú thích:
1. Đắk Nông: Đời sống đồng bào Công giáo ngày càng khởi sắc. https://dantocphattrien.vietnamnet.vn/dak-nong-doi-song-dong-bao-cong-giao-ngay-cang-khoi-sac-1640144883800.htm.
2. Giáo dân Đức Mạnh, tỉnh Đắk Nông, chung tay làm đường giao thông nông thôn. https://baolamdong.vn/giao-dan-duc-manh-chung-tay-lam-duong-giao-thong-nong-thon-68555.html.
3. Đồng bào Công giáo xã Tân Tiến, huyện Lagi, tỉnh Bình Thuận: Tham gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững tại địa phương. https://dttg.thoibaotaichinhvietnam.vn/tham-gia-xay-dung-nong-thon-moi-giam-ngheo-ben-vung-tai-dia-phuong-117388.html
4. Lâm Đồng có 17 mô hình tôn giáo tham gia bảo vệ môi trường. https://ns.mard.gov.vn/tin-trong-nuoc/lam-dong-co-17-mo-hinh-ton-giao-tham-gia-bao-ve-moi-truong
5. Giáo xứ Lâm Phát: Điểm sáng Mô hình Giáo xứ an toàn – sáng – xanh – sạch tại xã Lộc Ngãi. https://baolamdong.vn/doi-song/giao-xu-lam-phat-diem-sang-mo-hinh-giao-xu-an-toan-sang-xanh-sach-tai-xa-loc-ngai.
6. Nhân rộng mô hình giáo xứ an toàn về an ninh trật tự. https://nhandan.vn/nhan-rong-mo-hinh-giao-xu-an-toan-ve-an-ninh-trat-tu-post899373.html
7. Lâm Đồng triển khai Phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc năm 2026. https://baolamdong.vn/lam-dong-trien-khai-phong-trao-toan-dan-bao-ve-an-ninh-to-quoc-nam-2026-418209.html
8. Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lâm Đồng (2025). Báo cáo tổng kết Nghị định số 06/2014/NĐ-CP ngày 21/01/2014 của Chính phủ về biện pháp vận động quần chúng bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội.
9. Lâm Đồng: Gặp mặt, biểu dương chức sắc tôn giáo và người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số.
