Trung tá, ThS. Lê Tuấn Anh
Hệ 5, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Xây dựng lối sống xã hội chủ nghĩa cho học viên ở Trường sĩ quan Đặc công là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của các chủ thể nhằm hình thành và hoàn thiện những nguyên tắc, chuẩn mực của lối sống, phong cách sống đúng đắn, phù hợp với đặc điểm của người học viên, người cán bộ tương lai. Bài viết đề cập vấn đề lối sống, tư tưởng của Hồ Chí Minh về lối sống xã hội chủ nghĩa; khái quát ưu điểm, hạn chế trong lối sống của học viên ở Nhà trường hiện nay và nêu ra một số giải pháp xây dựng lối sống xã hội chủ nghĩa cho học viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
Từ khóa: Học viên; lối sống; xã hội chủ nghĩa; Trường Sĩ quan Đặc công; tư tưởng Hồ Chí Minh.
1. Đặt vấn đề
Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm, dành nhiều công sức và tình cảm đến giáo dục, bồi dưỡng lối sống cho nhân dân trong đó có thanh niên. Bởi theo Người: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà. Thật vậy nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên”1, Người coi thanh niên là lực lượng rất quan trọng đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Người nói: “Muốn xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, trước hết phải có những con người xã hội chủ nghĩa”2. Ngày nay, trước tác động của quá trình toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế, nhận thức về các giá trị lối sống ở thế hệ thanh niên có nhiều sự thay đổi nhất định, trong có học viên ở Nhà trường đang trong độ tuổi thanh niên. Bởi vậy, việc xây dựng lối sống xã hội chủ nghĩa cho học viên là một nội dung quan trọng, cấp thiết, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới.
2. Tư tưởng của Hồ Chí Minh về lối sống xã hội chủ nghĩa
Lối sống xã hội chủ nghĩa là tổng hoà phương thức hoạt động sống căn bản của nhân dân lao động; thể hiện trong toàn bộ nhận thức, thái độ, hành vi của các cá nhân và các nhóm xã hội trong quá trình thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ cơ bản của cách mạng xã hội chủ nghĩa, trong thực hiện quyền, nghĩa vụ công dân. Lối sống xã hội chủ nghĩa được biểu hiện trước hết ở những đặc điểm như chủ nghĩa tập thể, chủ nghĩa nhân đạo, chủ nghĩa dân chủ, chủ nghĩa quốc tế, chủ nghĩa lạc quan xã hội. Những đặc điểm này xuyên suốt trong lao động, trong cuộc sống hàng ngày, trong đời sống chính trị, xã hội, văn hóa, tinh thần và trong tất cả các mặt hoạt động của con người trong xã hội.
Giáo dục lối sống xã hội chủ nghĩa chính là xây dựng các thành tố quan trọng trong cấu trúc chính trị – tinh thần có ảnh hưởng lớn đến mục tiêu, lý tưởng, lẽ sống, năng lực học tập, công tác của con người hướng vào đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao. Khi đề cập đến vai trò con người trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Con người xã hội chủ nghĩa phải có “tư tưởng, đạo đức, tác phong xã hội chủ nghĩa”3. Tư tưởng và tác phong xã hội chủ nghĩa phải được thể hiện trong nhận thức, thái độ, hành vi, trong quá trình thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ của cách mạng xã hội chủ nghĩa.
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn chăm lo, dành sự quan tâm, tin tưởng và đánh giá cao vai trò của thế hệ trẻ, Người khẳng định: “Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng”, vừa “chuyên”; “bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”4. Vận dụng tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về lối sống xã hội chủ nghĩa, cấp ủy đảng các cấp trong toàn Nhà trường đã nhận thức đầy đủ, thường xuyên giáo dục lối sống xã hội chủ nghĩa cho học viên, xác định đây là một nội dung quan trọng trong xây dựng phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, tư tưởng, năng lực của người cán bộ, coi đó là tiêu chí trong xây dựng Nhà trường chính quy, tiên tiến, mẫu mực.
Để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục Nhà trường đã đổi mới nội dung, hình thức giáo dục lối sống xã hội chủ nghĩa cho phù hợp với nhận thức, tâm lý, lứa tuổi của từng đối tượng học viên, trong giai đoạn khác nhau và sát theo mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ giáo dục, đào tạo. Giáo dục cho học viên lối sống lành mạnh, văn minh, tiến bộ, giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống của dân tộc, phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, của Binh chủng và Nhà trường trong thời kỳ mới. Tập trung giáo dục, xây dựng lập trường và bản lĩnh chính trị kiên định vững vàng, phẩm chất chính trị đạo đức trong sáng, lối sống lành mạnh, tinh thần đoàn kết, yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, dũng cảm, khắc phục khó khăn, kiên trì phấn đấu cho lý tưởng cách mạng; nâng cao tính tự chủ, tự lực tự cường, tính năng động, nhạy bén, sáng tạo, khả năng phân tích, tổng hợp, đánh giá, xem xét và xử lý các tình huống chính trị phức tạp diễn ra ở xã hội và đơn vị.
Kết quả đại đa số học viên có nhận thức đúng, đã định hướng, điều chỉnh các hành vi, thói quen sống của họ theo đúng chuẩn mực đạo đức, lý tưởng cao đẹp của người quân nhân cách mạng. Biểu hiện, học viên có lập trường chính trị vững vàng, trung với Đảng, với Tổ quốc, với Nhân dân, tuyệt đối tin tưởng vào đường lối và sự lãnh đạo của Đảng, lễ tiết tác phong quân nhân có sự chuyển biến, xác định đúng động cơ, thái độ học tập, công tác, rèn luyện, chấp hành nghiêm pháp luật của Nhà nước, kỷ luật của quân đội, đơn vị. Kết quả cụ thể trong học tập, rèn luyện của học viên trong năm học 2024 – 2025, tỷ lệ giỏi đạt gần 15%, khá trên 84%, tỷ lệ học viên giỏi tăng trên 2% so với năm học 2022-2023. Kết quả rèn luyện đạt tốt đạt trên 93%5; phần lớn học viên được lựa chọn xét, học lớp bồi dưỡng đối tượng đảng; lớp đảng viên mới, kết quả khá6, 100% học viên ra trường có lập trường chính trị, tư tưởng vững vàng, xác định tốt nhiệm vụ.
Tuy nhiên, vẫn còn một số cấp ủy, chi bộ, chỉ huy, cơ quan, khoa giáo viên, tiểu đoàn quản lý học viên có thời điểm trách nhiệm chưa cao, chưa chú trọng công tác giáo dục lối sống cho học viên. Quá trình giáo dục lối sống cho học viên nội dung và các hình thức, kết hợp trong giáo dục lối sống cho học viên chậm đổi mới, thiếu linh hoạt, thiếu sáng tạo. Một bộ phận học viên nhận thức còn xem nhẹ, chưa chú trọng vào việc học tập, rèn luyện, còn thiếu ý chí vươn lên, thiếu năng động trong học tập, rèn luyện. Biểu hiện còn cầm chừng, có tư tưởng thỏa mãn dừng lại, không xác định được động cơ, việc phát ngôn gây mất đoàn kết, tiêu cực quá trình học tập; còn bộc lộ suy nghĩ và hành động ích kỷ cá nhân, thiếu tinh thần trách nhiệm với tập thể, đơn vị; ngại tham gia đấu tranh tự phê bình và phê bình, chưa mạnh dạn đấu tranh với những biểu hiện sai trái. Cùng với đó, tác động mặt trái của nền kinh tế thị trường, các tệ nạn xã hội đến tư tưởng, suy nghĩ, nhận thức của học viên làm phai nhạt lý tưởng, ý chí phấn đấu, đạo đức lối sống của học viên.
3. Một số giải pháp
Một là, phải nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ chủ trì, các tổ chức về công tác quản lý, giáo dục lối sống xã hội chủ nghĩa cho học viên.
Các cấp lãnh đạo, chỉ huy, quản lý đơn vị trong nhà trường luôn có nhận thức đúng mục đích của việc giáo dục lối sống xã hội chủ nghĩa cho học viên hiện nay chính là nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ tương lai có đủ “đức” và “tài”, trong đó lấy “đức” là trọng và sau đó phải được tiến hành một cách thường xuyên, liên tục.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Có tài mà không có đức ví như một anh làm kinh tế tài chính rất giỏi nhưng lại đi đến thụt két thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội, mà còn có hại cho xã hội nữa. Nếu có đức mà không có tài ví như ông Bụt không làm hại gì, nhưng cũng không lợi gì cho loài người”7. Nhiệm vụ của Nhà trường và Binh chủng hiện tại và tương lai có những thay đổi lớn, việc hoàn thành hay không phần lớn tùy thuộc vào việc giáo dục lối sống và năng lực toàn diện của học viên hôm nay. Do vậy, các cấp ủy đảng và chỉ huy đơn vị, tổ chức đoàn thanh niên, hội đồng quân nhân cần phải nhận rõ những tác động tích cực và tiêu cực của kinh tế thị trường, mạng xã hội đến lối sống của học viên; đồng thời, đánh giá đúng mạnh, yếu về lối sống cho học viên để có biện pháp giáo dục, tác động phù hợp nhằm không ngừng nâng cao trình độ nhận thức, định hướng hành vi chính trị, đạo đức đúng đắn cho học viên.
Hai là, phải thường xuyên đổi mới nội dung, biện pháp giáo dục lối sống cho học viên hiện nay.
Đổi mới nội dung, biện pháp giáo lối sống cho học viên phải gắn với quá trình đổi mới toàn diện và đồng bộ của công tác giáo dục, đào tạo. Trên cơ sở đổi mới đó để xác định lựa chọn một cách khoa học, chính xác những nội dụng tác động trực tiếp nhất, cơ bản nhất đến chất lượng giáo dục lối sống xã hội chủ nghĩa. Các nội dung giáo dục phải được kiểm duyệt, chuẩn hoá trước khi đưa vào giáo dục. Giáo dục phải làm tốt công tác định hướng những giá trị của lối sống xã hội chủ nghĩa, như sống có mục đích, có lý tưởng, có hoài bão, luôn tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, công cuộc đổi mới của đất nước và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta; đồng thời phải đấu tranh làm thất bại những quan điểm phản động, sai trái của các thế lực thù địch. Từ đó hướng những hoạt động của học viên vào những giá trị cao cả, những cái đẹp, cái thiện trong cuộc sống.
Lãnh đạo, chỉ huy các đơn vị trong Nhà trường cần phải thường xuyên tìm tòi cải tiến, đổi mới các biện pháp giáo dục cho phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của học viên, đảm bảo cho việc giáo dục lối sống xã hội chủ nghĩa cho học viên được tiến hành có hiệu quả. Cùng với đó, phải kiên quyết chống những biểu hiện của sự áp đặt, rập khuôn, cứng nhắc, cửa quyền, mệnh lệnh, quân phiệt trong giáo dục đạo đức, lối sống xã hội chủ nghĩa cho học viên và những biểu hiện buông lỏng định hướng sự phát triển lối sống xã hội chủ nghĩa trước những tác động của nền kinh tế thị trường hiện nay.
Ba là, xây dựng môi trường văn hoá trong sạch, lành mạnh là một nội dung quan trọng để xây dựng lối sống xã hội chủ nghĩa cho học viên.
Xây dựng môi trường văn hoá trong sạch, lành mạnh phải hướng trọng tâm vào nội dung xây dựng cho họ những chuẩn mực lý tưởng cách mạng, niềm tin cộng sản; coi trọng giải quyết tốt các mối quan hệ trong tập thể đơn vị được thực hiện trên cơ sở pháp luật nhà nước, điều lệnh, điều lệ, chế độ, kỷ luật quân đội, quy định đơn vị; chăm lo xây dựng cái đẹp thẩm mỹ ở đơn vị từ cảnh quan doanh trại đến nếp sống chính quy. Bên cạnh đó, xây dựng môi trường văn hoá trong sạch, lành mạnh phải gắn chặt với cuộc đấu tranh chống những biểu hiện phai nhạt về lý tưởng, niềm tin, thoái hoá về đạo đức, lối sống và khắc phục triệt để các ảnh hưởng của tệ nạn xã hội trên địa bàn đóng quân có tác động, ảnh hưởng xấu đến quá trình phát triển lối sống của học viên hiện nay.
Bốn là, phát huy tính tích cực, tự giác học tập tuân theo những giá trị, chuẩn mực đạo đức xã hội chủ nghĩa; giá trị, chuẩn mực của quân đội cách mạng, của “Bộ đội Cụ Hồ”.
Lối sống xã hội chủ nghĩa không phải là khẩu hiệu chung chung, trừu tượng, mà được biểu hiện cụ thể trong những mục tiêu, những giá trị, chuẩn mực xã hội, cái tạo nền tảng, cơ sở hình thành lối sống mới ở các cá nhân. Đây là một nội dung cơ bản để nâng cao chất lượng hiệu quả trong giáo dục lối sống xã hội chủ nghĩa của học viên. Do vậy, có nhận thức sâu sắc, có thái độ lựa chọn tích cực và tuân theo những giá trị, chuẩn mực đạo đức cách mạng. Khi đề cập đến vấn đề này Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống. Nó do đấu tranh rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển củng cố. Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong”8.
Tích cực bồi dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng sẽ giúp cho mỗi người tự định hướng đúng đắn về tư tưởng, đạo đức, lối sống cách mạng. Qua đó học viên học hỏi và bảo vệ những giá trị tinh thần của dân tộc, của quân đội. Thực hiện tốt những lời dạy thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với người cán bộ quân đội tương lai, coi đó là những cơ sở để ứng xử các mối quan hệ giữa cấp trên và cấp dưới, quan hệ với đồng đội, quan hệ với nhân dân, quan hệ quốc tế và quan hệ trong gia đình.
4. Kết luận
Giáo dục lối sống xã hội chủ nghĩa cho học viên ở Trường sĩ quan Đặc công là tổng thể cách thức, biện pháp của các chủ thể ở đơn vị cơ sở nhằm truyền thụ, chuyển hóa, thẩm thấu những giá trị chuẩn mực đạo đức, lối sống xã hội chủ nghĩa vào lối sống của đội ngũ học viên, làm cho đội ngũ này hình thành, phát triển thành lối sống xã hội chủ nghĩa, lối sống của người quân nhân cách mạng đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ, chức trách được giao. Đây công việc lâu dài, đòi hỏi phải bền bỉ, công phu, với sự góp sức của nhiều lực lượng, với những nội dung, hình thức đa dạng, phong phú và luôn được đổi mới. Thành quả của giáo dục lối sống xã hội chủ nghĩa là góp phần hoàn thiện nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa phù hợp với yêu cầu xây dựng, phát triển của Nhà trường, Binh chủng, Quân đội, của Đất nước trong thời kỳ mới.
Chú thích:
1. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 5. NXB. Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 216.
2, 3. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 13. NXB. Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 66.
4. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 15. NXB. Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 612.
5. Đảng bộ Trường sĩ quan Đặc công (2024). Nghị quyết lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ năm học 2024 – 2025.
6. Đảng bộ Binh chủng Đặc công (2024), Báo cáo kết quả lãnh đạo thực hiện Nghị quyết Đảng ủy Binh chủng năm 2024; đề xuất nhiệm vụ cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo năm 2025.
7, 8. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 11. NXB. Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 399, 612.
Tài liệu tham khảo:
1. Phạm Xuân Hảo (2004). Bồi dưỡng lối sống xã hội chủ nghĩa cho đội ngũ sĩ quan trẻ trong quân đội hiện nay. H. NXB Quân đội nhân dân.
2. Đặng Công Thành (2016). Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng lối sống mới cho thanh niên. https://www.bienphong.com.vn/tu-tuong-ho-chi-minh-ve-xay-dung-loi-song-moi-cho-thanh-nien-post81242.html.
3. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển con người Việt Nam hiện nay. https://www.quanlynhanuoc.vn/2024/12/12/van-dung-tu-tuong-ho-chi-minh-ve-phat-trien-con-nguoi-viet-nam-hien-nay/
