ThS. NCS. Trần Duy Lâm
Nguyễn Cao Bằng
Đỗ Nguyễn Gia Hân
Đại học FPT
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết tập trung phân tích vai trò của truyền thông số đối với phát triển kinh tế số tại tỉnh Đồng Nai dưới góc độ quản lý nhà nước. Trên cơ sở hệ thống hóa cơ sở lý luận về truyền thông số và kinh tế số, bài viết đánh giá thực trạng hoạt động truyền thông số, làm rõ mức độ tác động của truyền thông số đến nhận thức, hành vi và sự tham gia của người dân, doanh nghiệp trong nền kinh tế số địa phương. Từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm phát huy vai trò của truyền thông số trong thúc đẩy phát triển kinh tế số tại tỉnh Đồng Nai.
Từ khóa: Quản lý nhà nước; truyền thông số; kinh tế số; phát triển kinh tế; tỉnh Đồng Nai.
1. Đặt vấn đề
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia tiếp tục khẳng định vai trò then chốt của chuyển đổi số trong phát triển đất nước. Theo sự chỉ đạo từ Bộ Chính trị, Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Đồng Nai ban hành Quyết định số 1003/QĐ-UBND ngày 31/3/2025 phê duyệt đề án chuyển đổi số tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2025 – 2030. Trong đó, nhấn mạnh về kinh tế số công nghiệp công nghệ thông tin và dịch vụ viễn thông: “ Việc tổ chức thực hiện kịp thời, quyết liệt đã tạo lập được cơ sở hạ tầng thông tin và truyền thông tỉnh rộng khắp, đồng bộ, công nghệ hiện đại, cơ bản đáp ứng yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin cho cơ quan nhà nước và nhu cầu sử dụng của người dân, doanh nghiệp”1.
Đồng Nai là tỉnh công nghiệp lớn thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, có vị trí địa lý thuận lợi, hạ tầng giao thông phát triển và nguồn nhân lực dồi dào. Năm 2024, tỉnh đạt 0,7164 điểm, xếp thứ 15 trong bảng xếp hạng DTI cấp tỉnh2 cho thấy, những nỗ lực đáng kể trong chuyển đổi số. Tuy nhiên, kết quả phát triển kinh tế số vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế của địa phương. Một trong những nguyên nhân quan trọng là vai trò của truyền thông số chưa được phát huy đầy đủ. Việc nghiên cứu vai trò của truyền thông số trong phát triển kinh tế số tại tỉnh Đồng Nai có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng, góp phần làm rõ cơ sở khoa học và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả truyền thông số phục vụ phát triển kinh tế số địa phương.
2. Thực trạng truyền thông số trong phát triển kinh tế số tại tỉnh Đồng Nai
a. Vai trò của truyền thông số trong phát triển kinh tế số.
Truyền thông số và phát triển kinh tế số có mối quan hệ biện chứng, gắn bó chặt chẽ và tác động qua lại lẫn nhau. Trong mối quan hệ này, truyền thông số đóng vai trò là công cụ hỗ trợ giúp chính quyền địa phương định hướng nhận thức, điều chỉnh hành vi và thúc đẩy sự tham gia của các chủ thể vào nền kinh tế số. Hiệu quả phát triển kinh tế số ở địa phương không chỉ phụ thuộc vào hạ tầng công nghệ và thể chế chính sách mà còn chịu tác động trực tiếp từ cách thức tổ chức và quản lý hoạt động truyền thông số. Cụ thể:
(1) Góp phần nâng cao nhận thức và năng lực số của người dân, doanh nghiệp, qua đó tạo nền tảng xã hội cho kinh tế số phát triển. Thông qua các nền tảng số, cơ quan quản lý nhà nước phổ biến kịp thời chủ trương, chính sách, hướng dẫn sử dụng dịch vụ số và lan tỏa các mô hình điển hình, giúp chuyển hóa mục tiêu chính sách thành hành vi kinh tế cụ thể.
(2) Thúc đẩy thương mại điện tử và các hình thức giao dịch số, góp phần mở rộng thị trường và nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực. Việc tuyên truyền, hướng dẫn doanh nghiệp và hộ kinh doanh tiếp cận các nền tảng số, thanh toán không dùng tiền mặt và logistics số giúp giảm chi phí giao dịch, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế địa phương.
(3) Góp phần xây dựng thương hiệu số của địa phương và doanh nghiệp, tạo dựng niềm tin xã hội và thu hút nguồn lực đầu tư. Thông tin minh bạch về môi trường đầu tư, sản phẩm, dịch vụ và năng lực quản trị số giúp nâng cao hình ảnh và uy tín của địa phương trong không gian số.
(4) Đóng vai trò kết nối cung – cầu, giảm bất cân xứng thông tin và tăng cường liên thông giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị số. Đồng thời, truyền thông số hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thông qua việc lan tỏa tri thức, kết nối khởi nghiệp với cơ quan quản lý, nhà đầu tư và thị trường.
Có thể thấy, truyền thông số không chỉ là kênh thông tin mà còn là đòn bẩy quản trị góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế số hiệu quả và bền vững ở địa phương. Mối quan hệ giữa truyền thông số và kinh tế số là mối quan hệ tương hỗ, trong đó sự phát triển của kinh tế số tạo ra nhu cầu và nền tảng cho truyền thông số, đồng thời truyền thông số lại là công cụ quan trọng để thúc đẩy và điều tiết sự phát triển của kinh tế số.
b. Truyền thông số trong phát triển kinh tế số tại tỉnh Đồng Nai
Những năm gần đây, Đồng Nai tập trung đầu tư hạ tầng số và triển khai các chương trình chuyển đổi số theo định hướng của Chính phủ. Đồng Nai (trước khi sáp nhập) đạt 0,7668 điểm, xếp thứ 37/63 trong bảng xếp hạng DTI cấp tỉnh về kinh tế số. Sau khi sáp nhập, Đồng Nai bao gồm (Đồng Nai (cũ) và Bình Phước) đứng thứ 14/63 về trụ cột kinh tế số với 0,8063 điểm. Các chỉ số liên quan đến nhận thức số, hạ tầng số, an toàn thông tin mạng đều nằm trong tốp trung bình của cả nước 3.
Về cơ cấu nền kinh tế, “… năm 2024, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ trọng 9,39%; khu vực công nghiệp và xây dựng chiếm 58,62% (Công nghiệp chiếm 54,36%); khu vực dịch vụ chiếm 24,85%; thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm chiếm 7,15%”, và “Dự ước cả năm 2024 thực hiện 133.935 tỷ đồng, tăng 21,86% so cùng kỳ, trong đó vốn khu vực nhà nước đạt 31.848 tỷ đồng, tăng 2,3 lần so cùng kỳ; vốn ngoài nhà nước đạt 51.857 tỷ đồng, tăng 8,24% so cùng kỳ; vốn đầu tư nước ngoài đạt 50.230 tỷ đồng, tăng 3,96%”4. Với sức hút về đầu tư từ nước ngoài và thế mạnh vốn có về công nghiệp, Đồng Nai có thể phát huy được nhiều hơn nữa trong quá trình phát triển kinh tế số.
Hiện nay, hạ tầng viễn thông và mạng băng thông rộng hiện phủ 100% xã, phường trên địa bàn tỉnh. Mạng 5G đang được triển khai phủ sóng thương mại tại các khu vực đô thị, tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng các công nghệ mới, như: Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) trong sản xuất kinh doanh và quản lý nhà nước. Nhìn chung, Đồng Nai có nền tảng thuận lợi để thúc đẩy phát triển kinh tế số trong giai đoạn tới.
Hoạt động truyền thông số tại tỉnh Đồng Nai từng bước được triển khai gắn với tiến trình chuyển đổi số của địa phương. Hệ thống báo chí điện tử và cổng thông tin điện tử của tỉnh, các sở, ngành là kênh thông tin chính thống, cung cấp kịp thời chủ trương, chính sách, thông tin điều hành và hướng dẫn người dân, doanh nghiệp tiếp cận các dịch vụ số. Cổng thông tin điện tử của tỉnh được nâng cấp thường xuyên, cung cấp thông tin đa dạng về dịch vụ công trực tuyến, quy trình thủ tục hành chính và các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.
Cùng với đó, chính quyền các cấp đã tận dụng mạng xã hội, như: Facebook, Zalo để mở rộng phạm vi tiếp cận và hỗ trợ tương tác với người dân. Các nền tảng này chủ yếu được sử dụng để tuyên truyền về chuyển đổi số, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt và an toàn thông tin. Giải thưởng “Dong Nai Social Network Awards” được tổ chức hằng năm nhằm vinh danh các tài khoản mạng xã hội có đóng góp tích cực trong công tác truyền thông số tại địa phương, tạo động lực cho các cá nhân, tổ chức tham gia tích cực vào hoạt động truyền thông số.
Một số doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh cũng chủ động khai thác các kênh số nhằm quảng bá sản phẩm, triển khai thương mại điện tử và xây dựng thương hiệu số. Sàn thương mại điện tử Đồng Nai (ecdn.vn) được vận hành nhằm hỗ trợ doanh nghiệp địa phương tiếp cận thị trường trực tuyến, kết nối với người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh. Tỉnh cũng triển khai các chương trình tập huấn nâng cao năng lực ứng dụng thương mại điện tử cho doanh nghiệp trong bối cảnh thực thi các hiệp định thương mại tự do (FTA), giúp doanh nghiệp nắm bắt cơ hội và vượt qua thách thức trong hội nhập kinh tế quốc tế.
Ngoài hoạt động thường xuyên, tỉnh đã triển khai một số chiến dịch truyền thông số tiêu biểu gắn với Ngày Chuyển đổi số quốc gia (10/10) và phổ biến dịch vụ công trực tuyến. Năm 2024, chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia được tổ chức qua 3 chặng với nhiều hoạt động, như: triển lãm không gian số, giới thiệu các nền tảng số thúc đẩy kinh tế số, xã hội số, ra mắt mạng 5G thương mại tại Đồng Nai. Các hoạt động này góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về chuyển đổi số và kinh tế số.
Tuy nhiên, hoạt động truyền thông số vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục: (1) Hoạt động truyền thông số chủ yếu mang tính phổ biến thông tin, chưa hình thành chiến lược tổng thể và dài hạn. (2) Nội dung truyền thông còn chung chung, chưa được cá nhân hóa theo từng nhóm đối tượng. (3) Việc đo lường hiệu quả truyền thông số còn hạn chế, thiếu các chỉ số đánh giá tác động cụ thể. (4) Nguồn nhân lực chuyên trách về truyền thông số còn thiếu và yếu về năng lực chuyên môn… Những hạn chế này ảnh hưởng đến hiệu quả của truyền thông số trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế số tại địa phương.
3. Giải pháp phát huy vai trò của truyền thông số trong phát triển kinh tế số tại tỉnh Đồng Nai
Một là, hoàn thiện hạ tầng và nền tảng truyền thông số.
Hoàn thiện hạ tầng và nền tảng truyền thông số là điều kiện tiên quyết nhằm nâng cao hiệu quả truyền thông phục vụ phát triển kinh tế số. Tỉnh Đồng Nai cần tiếp tục đầu tư, nâng cấp hạ tầng số theo hướng đồng bộ từ cấp tỉnh đến cơ sở, bảo đảm khả năng kết nối ổn định, an toàn thông tin và liên thông dữ liệu giữa các hệ thống. Việc đầu tư này cần gắn với mục tiêu xây dựng chính quyền số, tạo nền tảng kỹ thuật cho các hoạt động truyền thông số hiệu quả. Bên cạnh đó, cần rà soát, tích hợp các cổng thông tin điện tử và nền tảng truyền thông số của tỉnh theo hướng thống nhất, hạn chế tình trạng phân tán, trùng lặp, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và cung cấp thông tin cho người dân, doanh nghiệp. Việc tích hợp này cần bảo đảm nguyên tắc “một cửa”, thuận tiện cho người dùng truy cập và sử dụng các dịch vụ số. Đồng thời, cần phát triển ứng dụng di động của tỉnh để tăng khả năng tiếp cận người dân, đặc biệt là nhóm người dùng trẻ.
Hai là, nâng cao chất lượng nội dung truyền thông số phục vụ kinh tế số.
Nội dung truyền thông số cần được đổi mới theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, tập trung vào các thông tin thiết thực liên quan đến chính sách, dịch vụ công trực tuyến, thương mại điện tử và cơ hội tham gia kinh tế số. Nội dung cần được trình bày dễ hiểu, súc tích và có tính ứng dụng cao, phù hợp với nhu cầu và khả năng tiếp nhận của từng nhóm đối tượng. Đồng thời, cần tăng cường cá nhân hóa nội dung theo từng nhóm đối tượng, kết hợp truyền thông chính sách với các mô hình, câu chuyện điển hình và kinh nghiệm thực tiễn nhằm nâng cao khả năng tiếp nhận, từ đó thúc đẩy việc chuyển hóa thông tin thành hành vi kinh tế cụ thể. Việc xây dựng nội dung cần khai thác đa dạng các định dạng như video, infographic, podcast để phù hợp với xu hướng tiêu thụ nội dung số hiện nay.
Ba là, phát triển nguồn nhân lực truyền thông số.
Nguồn nhân lực là yếu tố quyết định chất lượng và hiệu quả của hoạt động truyền thông số. Tỉnh cần từng bước hình thành đội ngũ cán bộ chuyên trách về truyền thông số trong các cơ quan quản lý nhà nước, đồng thời đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng sản xuất nội dung số, quản trị nền tảng và phân tích dữ liệu truyền thông. Việc đào tạo cần được thực hiện thường xuyên, cập nhật với các xu hướng công nghệ và truyền thông mới. Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế thu hút chuyên gia, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo nhằm bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số. Có thể xem xét mô hình đối tác công – tư trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực truyền thông số, kết hợp kiến thức lý thuyết với thực tiễn công việc.
Bốn là, tăng cường phối hợp giữa chính quyền, doanh nghiệp và cơ quan báo chí.
Nâng cao hiệu quả truyền thông số đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và các cơ quan báo chí. Cần xác định rõ vai trò điều phối của cơ quan quản lý nhà nước về thông tin và truyền thông trong việc thống nhất nội dung, thông điệp và thời điểm triển khai các hoạt động truyền thông. Sở Thông tin và Truyền thông cần đóng vai trò đầu mối, điều phối các hoạt động truyền thông số của các sở, ngành và địa phương. Đồng thời, phát huy vai trò của doanh nghiệp và báo chí trong lan tỏa thông tin, phản ánh thực tiễn và đồng hành cùng chính quyền trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế số trên địa bàn tỉnh. Cần xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin và hợp tác hiệu quả giữa ba bên, trong đó doanh nghiệp đóng góp kinh nghiệm thực tiễn, báo chí bảo đảm tính khách quan và độ phủ thông tin, chính quyền định hướng và điều phối chung.
Năm là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mới trong truyền thông số.
Việc ứng dụng các công nghệ mới, như: trí tuệ nhân tạo (AI), phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và tự động hóa truyền thông cần được xem là hướng đi tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả truyền thông số. Thông qua khai thác dữ liệu người dùng theo đúng quy định của pháp luật, đặc biệt là vấn đề bảo vệ quyền riêng tư và an toàn dữ liệu của người dùng. Việc ứng dụng công nghệ mới phải đi đôi với việc xây dựng khung pháp lý và quy trình kiểm soát phù hợp. Từ đó, đo lường mức độ tiếp cận và tương tác, hoạt động truyền thông có thể được điều chỉnh linh hoạt và cá nhân hóa phù hợp với từng nhóm đối tượng.
4. Kết luận
Truyền thông số đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế số, không chỉ là kênh thông tin mà còn là công cụ quản trị hiệu quả của chính quyền địa phương. Tại tỉnh Đồng Nai, hoạt động truyền thông số đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về chuyển đổi số và thúc đẩy sự tham gia của người dân, doanh nghiệp vào nền kinh tế số địa phương. Tuy nhiên, để phát huy tối đa vai trò của truyền thông số trong phát triển kinh tế số, tỉnh Đồng Nai cần thực hiện đồng bộ các giải pháp: hoàn thiện hạ tầng và nền tảng truyền thông số; nâng cao chất lượng nội dung truyền thông; phát triển nguồn nhân lực chuyên nghiệp; tăng cường phối hợp giữa các chủ thể; và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mới. Việc thực hiện hiệu quả các giải pháp này sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế số tại tỉnh Đồng Nai bền vững và toàn diện, đáp ứng yêu cầu của Nghị quyết số 57-NQ/TW và các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về chuyển đổi số quốc gia.
Chú thích:
1. Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai (2025). Quyết định số 1003/QĐ-UBND ngày 31/3/2025 phê duyệt đề án chuyển đổi số tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2025 -2030.
2, 3. Bộ Khoa học và Công nghệ (2025). Báo cáo Chỉ số Chuyển đổi số quốc gia năm 2024 (Vietnam Digital Transformation Index 2024). Ngày 21/10/2025.
4. Cục Thống kê Đồng Nai (2024). Thông cáo báo chí tình hình kinh tế – xã hội trên địa bàn tỉnh. Ngày 31/12/2024.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Chính trị (2024). Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
2. Thủ tướng Chính phủ (2022). Quyết định số 411/QĐ-TTg ngày 31/3/2022 về việc phê duyệt Chiến lược quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
3. Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai (2025). Kế hoạch số 179/KH-UBND ngày 18/11/2025 về phát triển kinh tế số và xã hội số trên địa bàn tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2026 – 2030.
4. Quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và tiến bộ xã hội – từ thực tiễn tại tỉnh Đồng Nai. https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/12/09/quan-he-bien-chung-giua-tang-truong-kinh-te-va-tien-bo-xa-hoi-tu-thuc-tien-tai-tinh-dong-nai/
