TS. Đặng Thành Chung
Trường Đại học Điện lực
(Quanlynhanuoc) – Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, sinh viên trở thành nhóm đối tượng chịu tác động sâu sắc của môi trường thông tin đa chiều, trong đó tiềm ẩn nhiều nội dung sai lệch, xuyên tạc, phủ nhận nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam. Bài viết phân tích thực trạng bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên trước tác động của mạng xã hội thông qua trường hợp Trường Đại học Điện lực. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ khảo sát 330 sinh viên kết hợp với phỏng vấn giảng viên và cán bộ quản lý. Kết quả cho thấy, sinh viên có nhận thức chính trị cơ bản tương đối tích cực nhưng còn hạn chế về chiều sâu lý luận và kỹ năng nhận diện, phản bác thông tin sai lệch trên không gian mạng. Từ đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
Từ khóa: Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; sinh viên; mạng xã hội; giáo dục chính trị, tư tưởng; Trường Đại học Điện lực.
1. Đặt vấn đề
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và chuyển đổi số, sự phát triển nhanh chóng của mạng xã hội đã tạo ra môi trường thông tin mở, đa chiều, tác động mạnh mẽ đến nhận thức, thái độ và hành vi chính trị của các tầng lớp xã hội, đặc biệt là sinh viên.
Sinh viên là lực lượng trí thức trẻ, có trình độ tiếp cận công nghệ cao, năng động trong tiếp nhận thông tin và tham gia không gian mạng. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm đối tượng dễ bị tác động bởi các luồng thông tin sai lệch, xuyên tạc, nhất là những quan điểm phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, bóp méo chủ trương, đường lối và chính sách của Nhà nước. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên gắn với việc nâng cao hiệu quả giáo dục chính trị, tư tưởng trong môi trường số.
Trong thời gian qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và giáo dục chính trị, tư tưởng cho sinh viên. Tuy nhiên, các nghiên cứu thực nghiệm phân tích trực tiếp tác động của mạng xã hội đến nhận thức chính trị của sinh viên tại từng cơ sở giáo dục đại học cụ thể vẫn còn hạn chế. Xuất phát từ yêu cầu đó, bài viết tập trung phân tích thực trạng bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên trước tác động của mạng xã hội thông qua nghiên cứu tại Trường Đại học Điện lực, từ đó, đề xuất các giải pháp phù hợp trong bối cảnh hiện nay.
2. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý luận
Nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam được xác định là chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, giữ vai trò định hướng cho toàn bộ đường lối, chủ trương của Đảng và sự phát triển của xã hội Việt Nam. Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là nhiệm vụ mang tính chính trị, tư tưởng mà còn là yêu cầu khách quan nhằm bảo đảm sự ổn định chính trị, củng cố niềm tin xã hội và định hướng phát triển bền vững đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số.
Trong lĩnh vực giáo dục đại học, sinh viên là lực lượng trí thức trẻ, có vai trò quan trọng trong việc tiếp nhận, lan tỏa và hiện thực hóa các giá trị tư tưởng, chính trị trong đời sống xã hội. Việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên trước hết được thể hiện ở quá trình hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng và lập trường chính trị vững vàng, thông qua hệ thống giáo dục chính trị, tư tưởng của nhà trường. Giáo dục chính trị, tư tưởng vì vậy được xem là công cụ quan trọng để chuyển hóa các giá trị lý luận thành nhận thức, thái độ và hành vi chính trị phù hợp của sinh viên.
Sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội đã tạo ra không gian truyền thông mới, mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, thúc đẩy tương tác xã hội và hình thành các cộng đồng trực tuyến. Tuy nhiên, môi trường này cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro khi các quan điểm sai trái, thù địch, thông tin sai lệch, xuyên tạc lịch sử và phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng được lan truyền với tốc độ nhanh, hình thức đa dạng và khó kiểm soát. Đối với sinh viên, nhóm có mức độ sử dụng mạng xã hội cao, tác động của không gian mạng không chỉ dừng ở việc tiếp nhận thông tin mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức chính trị, thái độ xã hội và hành vi tham gia thảo luận, chia sẻ, phản ứng trước các vấn đề chính trị – xã hội.
Từ góc độ lý luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên trước tác động của mạng xã hội cần được tiếp cận như một quá trình tổng hợp, kết hợp giữa giáo dục, định hướng và nâng cao năng lực chủ thể. Quá trình này không chỉ dựa vào việc truyền đạt tri thức lý luận chính trị mà còn đòi hỏi trang bị cho sinh viên các kỹ năng cần thiết để nhận diện, kiểm chứng và xử lý thông tin trong môi trường số. Năng lực “miễn dịch tư tưởng” của sinh viên được hình thành thông qua sự kết hợp giữa hiểu biết lý luận, kỹ năng truyền thông số và khả năng tư duy phản biện khoa học.
Đồng thời, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên cũng cần được đặt trong mối quan hệ giữa các chủ thể giáo dục, bao gồm nhà trường, giảng viên, tổ chức Đoàn – Hội và bản thân sinh viên. Trong đó, nhà trường giữ vai trò định hướng và tổ chức; giảng viên là lực lượng trực tiếp truyền tải và dẫn dắt tư tưởng; tổ chức Đoàn – Hội là cầu nối, môi trường thực hành; còn sinh viên là chủ thể trung tâm của quá trình tiếp nhận và chuyển hóa. Sự phối hợp đồng bộ giữa các chủ thể này là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh tác động đa chiều của mạng xã hội.
Như vậy, cơ sở lý luận của bài viết được xây dựng trên quan điểm coi bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên là nhiệm vụ mang tính lâu dài, thường xuyên, cần được triển khai linh hoạt, sáng tạo và phù hợp với đặc điểm của môi trường số hiện nay. Đây là tiền đề quan trọng để phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp trong nghiên cứu tại Trường Đại học Điện lực.
2.2. Phương pháp nghiên cứu
Tác giả sử dụng kết hợp giữa phương pháp định lượng và định tính nhằm bảo đảm tính toàn diện và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu. Dữ liệu định lượng được thu thập thông qua khảo sát bằng bảng hỏi đối với sinh viên đang học tập tại trường, với 350 phiếu phát ra và 330 phiếu hợp lệ được thu về. Bảng hỏi sử dụng thang đo Likert 5 mức độ, tập trung vào các nhóm nội dung: mức độ sử dụng mạng xã hội; nhận thức của sinh viên về nền tảng tư tưởng của Đảng; mức độ tiếp xúc với thông tin sai lệch trên không gian mạng; năng lực nhận diện, kiểm chứng và phản ứng trước các quan điểm sai trái.
Bên cạnh đó, phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc được tiến hành với một số giảng viên giảng dạy các môn lý luận chính trị, cán bộ quản lý và cán bộ Đoàn – Hội nhằm bổ sung, làm rõ các kết quả khảo sát định lượng. Dữ liệu thu thập được xử lý bằng các phương pháp thống kê mô tả, phân tích và tổng hợp, qua đó phục vụ cho việc đánh giá thực trạng và thảo luận kết quả nghiên cứu.
3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
3.1. Thực trạng sử dụng mạng xã hội của sinh viên
Kết quả khảo sát cho thấy, mạng xã hội đã trở thành một kênh thông tin phổ biến trong đời sống sinh viên. Phần lớn sinh viên dành từ 3 – 5 giờ mỗi ngày cho việc sử dụng mạng xã hội, trong khi tỷ lệ sinh viên sử dụng trên 5 giờ mỗi ngày cũng chiếm tỷ lệ đáng kể. Điều này phản ánh mức độ phụ thuộc tương đối cao của sinh viên vào môi trường mạng trong tiếp nhận thông tin, giao tiếp và giải trí.
Thực trạng này đặt sinh viên vào không gian thông tin đa chiều, nơi các nội dung tích cực và tiêu cực đan xen. So với các nghiên cứu trước đây, mức độ sử dụng mạng xã hội của sinh viên Trường Đại học Điện lực không có sự khác biệt lớn, song điểm đáng chú ý là thời gian sử dụng dài thường đi kèm với nguy cơ tiếp xúc cao hơn với các thông tin chính trị chưa được kiểm chứng.
3.2. Nhận thức của sinh viên về nền tảng tư tưởng của Đảng
Kết quả khảo sát cho thấy, sinh viên nhìn chung có nhận thức chính trị cơ bản tương đối tích cực. Phần lớn sinh viên đồng ý với nhận định rằng việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam là cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, mức độ hiểu biết sâu về nội dung nền tảng tư tưởng của Đảng còn chưa đồng đều, một bộ phận sinh viên mới dừng lại ở nhận thức mang tính khái quát, chưa gắn với khả năng lập luận và vận dụng vào thực tiễn.
Kết quả này cho thấy, giáo dục chính trị, tư tưởng trong nhà trường đã đạt được những kết quả nhất định trong việc hình thành thái độ chính trị đúng đắn, song vẫn cần tiếp tục đổi mới để nâng cao chiều sâu nhận thức và khả năng tự bảo vệ tư tưởng của sinh viên.
3.3. Tác động của mạng xã hội đến nhận thức và hành vi chính trị của sinh viên
Dữ liệu khảo sát phản ánh sinh viên thường xuyên tiếp xúc với các thông tin trái chiều về chính trị – xã hội trên mạng xã hội. Một tỷ lệ không nhỏ sinh viên cho biết đã từng gặp các nội dung xuyên tạc, bóp méo lịch sử, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng hoặc lan truyền quan điểm cực đoan. Tuy nhiên, năng lực nhận diện và kiểm chứng thông tin của sinh viên còn hạn chế; nhiều sinh viên tỏ ra lúng túng khi phải đánh giá tính đúng – sai của thông tin hoặc lựa chọn cách phản ứng phù hợp.
Đáng chú ý, mức độ sẵn sàng tham gia phản bác các quan điểm sai trái trên không gian mạng còn thấp, cho thấy khoảng cách rõ rệt giữa nhận thức chính trị và hành động thực tiễn của sinh viên. Kết quả này phù hợp với nhận định của nhiều nghiên cứu trước đây, khi cho rằng sinh viên thường có xu hướng “im lặng” hoặc né tránh tranh luận chính trị trên mạng xã hội do thiếu kỹ năng, thiếu tự tin hoặc lo ngại rủi ro.
3.4. Đánh giá công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên
Từ kết quả khảo sát và phỏng vấn có thể thấy, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên Trường Đại học Điện lực đã đạt được một số kết quả tích cực, thể hiện ở nhận thức chính trị tương đối ổn định và sự đồng thuận cao của sinh viên đối với các giải pháp giáo dục chính trị, tư tưởng. Tuy nhiên, những hạn chế vẫn còn tồn tại, đặc biệt là sự chậm thích ứng của công tác giáo dục và truyền thông chính thống trước sự phát triển nhanh của mạng xã hội.
Nguyên nhân của những hạn chế này xuất phát từ nhiều phía, bao gồm phương pháp giáo dục chính trị, tư tưởng chưa thực sự hấp dẫn, kỹ năng truyền thông số của sinh viên còn hạn chế cũng như thiếu cơ chế khuyến khích sinh viên tham gia chủ động vào quá trình bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Điều này cho thấy, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên trước tác động của mạng xã hội cần được tiếp cận một cách toàn diện, kết hợp giữa giáo dục lý luận, trang bị kỹ năng và phát huy vai trò chủ thể của sinh viên.
4. Kết luận và khuyến nghị giải pháp
Nghiên cứu tại Trường Đại học Điện lực cho thấy mạng xã hội đang tác động mạnh mẽ và đa chiều đến nhận thức chính trị của sinh viên. Kết quả khảo sát 330 phiếu phản ánh sinh viên có nhận thức chính trị cơ bản tương đối tích cực và thể hiện sự đồng thuận cao đối với yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam. Tuy nhiên, chiều sâu hiểu biết lý luận và năng lực nhận diện, phản bác các quan điểm sai trái trên không gian mạng còn hạn chế, đặc biệt ở nhóm sinh viên có thời gian sử dụng mạng xã hội cao.
Một phát hiện quan trọng của nghiên cứu là sự tồn tại khoảng cách giữa nhận thức và hành động của sinh viên. Mặc dù nhận thức được vai trò và sự cần thiết của việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, phần lớn sinh viên vẫn thiếu tự tin và kỹ năng để tham gia phản bác các thông tin sai lệch, xuyên tạc trên mạng xã hội. Điều này cho thấy, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng trong nhà trường cần được đổi mới mạnh mẽ hơn để thích ứng với đặc điểm của môi trường số.
Thứ nhất, các cơ sở giáo dục đại học cần coi bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên là nhiệm vụ thường xuyên, gắn chặt với chiến lược chuyển đổi số và quản lý sinh viên trong môi trường trực tuyến. Nội dung giáo dục chính trị, tư tưởng cần được cập nhật, gắn với các vấn đề thời sự và tình huống thực tế trên không gian mạng nhằm nâng cao tính thuyết phục và khả năng vận dụng của sinh viên.
Thứ hai, cần chú trọng trang bị cho sinh viên các kỹ năng cần thiết để sử dụng mạng xã hội một cách có trách nhiệm, bao gồm kỹ năng kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện và văn hóa tranh luận. Đây là yếu tố then chốt giúp hình thành “sức đề kháng tư tưởng” của sinh viên trước các luồng thông tin sai lệch trong môi trường số.
Thứ ba, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên cần được triển khai đồng bộ thông qua sự phối hợp giữa Nhà trường, giảng viên, tổ chức Đoàn – Hội và bản thân sinh viên. Trong đó, nhà trường giữ vai trò định hướng và tổ chức; giảng viên là lực lượng trực tiếp dẫn dắt tư tưởng; tổ chức Đoàn – Hội tạo môi trường thực hành; còn sinh viên là chủ thể trung tâm của quá trình tiếp nhận và lan tỏa các giá trị tư tưởng tích cực.
Thứ tư, nghiên cứu cũng gợi mở hướng tiếp cận mới cho các nghiên cứu tiếp theo, đó là mở rộng khảo sát sang các cơ sở giáo dục đại học khác và tăng cường phân tích định lượng chuyên sâu để đánh giá rõ hơn mối quan hệ giữa mức độ sử dụng mạng xã hội và năng lực bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên. Đây là cơ sở quan trọng để hoàn thiện các chính sách và giải pháp giáo dục chính trị – tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Tuyên giáo Trung ương (2020). Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
2. Bộ Chính trị (2018). Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2011). Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011). H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
4. Nguyễn Thị Thanh Huyền (2021). Tác động của mạng xã hội đến nhận thức chính trị của sinh viên Việt Nam hiện nay. Tạp chí Lý luận chính trị, số 7, tr. 45-52.
5. Trần Văn Phòng (2022). Nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong sinh viên hiện nay. Tạp chí Giáo dục Lý luận, số 8, tr. 28-34.
6. Bài viết là kết quả nghiên cứu đề tài khoa học của Trường Đại học Điện lực, mã số ĐTKHCN.20/2025.
