TS. Cao Minh Công
Trường Đại học kiểm sát
(Quanlynhanuoc.vn) – Thời gian gần đây, các thế lực thù địch, phản động ngày càng gia tăng việc lợi dụng không gian mạng và các kênh truyền thông phi chính thức để lan truyền thông tin sai lệch, xuyên tạc bản chất các vụ việc tư pháp, công kích hoạt động của các cơ quan bảo vệ pháp luật, trong đó có ngành Kiểm sát. Những luận điệu này không chỉ gây nhiễu loạn nhận thức xã hội mà còn trực tiếp tác động đến niềm tin của Nhân dân đối với pháp luật và công lý, làm suy giảm uy tín của các thiết chế tư pháp trong hệ thống chính trị. Trước bối cảnh đó, đòi hỏi các chủ thể thực thi pháp luật nói chung và lực lượng kiểm sát viên nói riêng phải có khả năng chủ động đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch gắn với chức năng, nhiệm vụ được giao. Với vai trò là lực lượng trực tiếp thực hiện chức năng bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, đội ngũ kiểm sát viên không chỉ chịu tác động trực tiếp từ các hoạt động xuyên tạc mà còn đứng trước yêu cầu phải tham gia hiệu quả vào quá trình bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực tư pháp.
Từ khóa: Kiểm sát viên; phản bác; quan điểm sai trái; thế lực thù địch; năng lực đấu tranh.
1. Đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là nhiệm vụ chính trị thường xuyên của đội ngũ kiểm sát viên
Đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là một nội dung cơ bản, quan trọng trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và giữ gìn sự thống nhất trong nhận thức, hành động của toàn xã hội. Đây không chỉ là nhiệm vụ của các lực lượng thông tin, tuyên truyền mà còn là nhiệm vụ chính trị cơ bản của toàn hệ thống chính trị trong bối cảnh hiện nay. Ngày 22/10/2018, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 35-NQ/TW về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, trong đó nhấn mạnh: “Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là một nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân”.
Trong hệ thống chính trị, Viện kiểm sát nhân dân là cơ quan thực thi quyền lực nhà nước trong lĩnh vực tư pháp. Viện kiểm sát nhân dân có chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp nhằm bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN. Hay nói cách khác, Viện kiểm sát nhân dân có trách nhiệm pháp lý trong hầu hết mọi khâu của quá trình tư pháp, từ tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đến truy tố và tham gia tố tụng tại phiên tòa cũng như kiểm sát việc tuân thủ pháp luật trong hoạt động tư pháp. Đây là những khâu then chốt có ảnh hưởng trực tiếp đến tính minh bạch, chính xác và hiệu lực của hệ thống pháp luật1.
Cũng chính từ chức năng làm công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp nên đòi hỏi lực lượng kiểm sát viên phải có kiến thức sâu về hệ thống pháp luật, đặc biệt là kiến thức pháp lý về tố tụng hình sự, tố tụng dân sự, tố tụng hành chính và các lĩnh vực khác trong hoạt động tư pháp. Ngoài ra, kiểm sát viên còn phải bảo đảm quy trình tố tụng được thực hiện theo đúng pháp luật, không oan sai, không bỏ lọt tội phạm, góp phần giữ vững pháp chế XHCN và bảo vệ quyền con người, quyền công dân.
Kiểm sát viên là chủ thể trực tiếp thực hiện quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, thực hiện các nhiệm vụ được pháp luật quy định nhằm bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, đầy đủ, thống nhất theo Hiến pháp và pháp luật. Do đó, họ không chỉ là người thực hiện quy trình tố tụng mà còn là người bảo vệ pháp chế XHCN và góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo đảm sự công bằng, minh bạch của pháp luật. Đồng thời, họ cũng tham gia giám sát hoạt động tố tụng, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, quyền lợi hợp pháp của Nhà nước và Nhân dân, từ đó củng cố niềm tin của xã hội vào công lý, pháp luật và bộ máy nhà nước pháp quyền. Vì vậy, đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch không tách rời chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của kiểm sát viên. Hoạt động này là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, không chỉ phục vụ yêu cầu bảo vệ tư tưởng, mà còn góp phần bảo đảm pháp chế, giữ vững niềm tin xã hội và hệ thống tư pháp trong thời đại thông tin số.
2. Nhận diện những biểu hiện mới của các quan điểm sai trái, thù địch liên quan đến lĩnh vực kiểm sát
Cùng với tốc độ phát triển mạnh mẽ của không gian mạng, mạng xã hội và các nền tảng truyền thông số, các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị ngày càng gia tăng hoạt động truyền bá các quan điểm sai trái, thù địch nhằm xóa bỏ nền tảng tư tưởng của Đảng, làm lung lay niềm tin của nhân dân đối với hệ thống chính trị và pháp luật. Các quan điểm này không còn đơn thuần xuất hiện trong các diễn đàn chính trị truyền thống mà đã len lỏi sâu vào các lĩnh vực xã hội, trong đó có các vấn đề liên quan tới tư pháp, pháp luật và hoạt động của ngành Kiểm sát.
Một trong những biểu hiện dễ nhận thấy nhất, đó là âm mưu xuyên tạc, quy kết, bóp méo của các thế lực phản động khi phán xét hoạt động điều tra, truy tố, xét xử của các cơ quan tiến hành tố tụng, trong đó có Viện kiểm sát. Các luận điệu sai trái lợi dụng tính phức tạp của các quy trình tố tụng để đưa ra những thông tin thiếu cơ sở, gây hoang mang dư luận, bóp méo bản chất sự việc, vu khống rằng các cơ quan tư pháp “thi hành pháp luật bất công”, “lạm quyền”, “vi phạm quyền con người”. Những luận điệu này xuất hiện dưới nhiều hình thức, như: các bài viết, video, bình luận hay thậm chí là các “thư ngỏ”, “kiến nghị” có mục đích chính trị nhằm làm giảm niềm tin vào năng lực, uy tín của cơ quan tư pháp. Các thế lực thù địch còn lợi dụng mạng xã hội để tung ra những thông tin sai lệch nhằm quy chụp, hạ thấp vai trò của các cơ quan thực thi quyền công tố, kiểm sát và xét xử, đánh vào tâm lý hoài nghi, bất mãn trong một bộ phận nhân dân. Đây chính là một trong những thủ đoạn chống phá tư tưởng – pháp lý điển hình mà các lực lượng chức năng cần đấu tranh, phản bác mạnh mẽ trong thời gian qua2.
Cùng với đó, các thế lực thù địch luôn tìm cách lợi dụng những vụ việc phức tạp, nhạy cảm trong lĩnh vực tư pháp để phủ nhận vai trò của Viện kiểm sát và công kích đội ngũ kiểm sát viên. Những vụ việc này thường là các trường hợp điều tra, truy tố những đối tượng nổi cộm, gây tranh cãi trong dư luận như việc xử lý các vụ án tham nhũng lớn, các vụ án kinh tế, hay các vụ việc liên quan đến nhân quyền, tự do công dân. Các đối tượng xuyên tạc dùng những tiêu đề giật gân, dẫn dắt cảm xúc, đồng thời tách rời các quy định pháp luật để hướng dư luận vào những đánh giá thiếu khách quan. Những luận điệu này không chỉ phủ nhận năng lực, tính độc lập và trách nhiệm của Viện kiểm sát trong đấu tranh chống tội phạm mà nhiều khi còn gắn với các luận điệu chính trị nhằm làm phai nhạt niềm tin vào hệ thống pháp luật nói chung và ngành tư pháp nói riêng. Khi các luận điệu này lan truyền rộng rãi, nhất là trên mạng xã hội, chúng có thể gây tâm lý hoang mang, thậm chí chống đối, làm phức tạp thêm tình hình tư tưởng trong xã hội và trong đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Không chỉ dừng lại ở việc bóp méo nội dung nghiệp vụ tư pháp, các thế lực thù địch còn sử dụng không gian mạng, mạng xã hội và các nguồn thông tin nước ngoài để lan truyền các quan điểm sai lệch có chủ đích chính trị rõ rệt. Trên không gian mạng, qua các nền tảng, như: Facebook, TikTok, YouTube và nhiều diễn đàn quốc tế, các luận điệu xuyên tạc được tổ chức, xây dựng theo dạng chiến dịch dài hơi, kết hợp cả hình ảnh, video và ngôn ngữ nhạy cảm chính trị với mục tiêu gây thất vọng, giảm sút niềm tin vào pháp luật, cơ quan công quyền và hệ thống tư pháp. Những luận điệu này thường đi kèm với các thủ đoạn như “đánh tráo khái niệm”, “ném đá giấu tay”, hay sử dụng các hình ảnh, phát ngôn bị cắt ghép nhằm khuếch tán thông tin sai lệch.
Đáng chú ý, các kênh truyền thông nước ngoài đôi khi khai thác, phóng đại các trường hợp bị cho là “thiếu dân chủ” trong các vụ án để bôi nhọ hình ảnh Việt Nam, hòng hướng dư luận quốc tế hiểu sai về hệ thống pháp luật và công quyền Việt Nam. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến niềm tin trong nước mà còn tác động tiêu cực tới hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế, khi những luận điệu sai trái này bị nhân rộng thông qua mạng lưới truyền thông quốc tế, hình thành cái nhìn méo mó, thiếu chính xác về vai trò và trách nhiệm của hệ thống tư pháp đối với quyền con người, quyền công dân3.
3. Một số yêu cầu mới đặt ra đối với năng lực đấu tranh phản bác của đội ngũ kiểm sát viên
Trước bối cảnh các quan điểm sai trái, thù địch gia tăng cả về số lượng và thủ đoạn, lực lượng kiểm sát viên không chỉ cần nắm vững pháp luật mà còn phải trang bị những năng lực vượt ra ngoài phạm vi nghiệp vụ tố tụng truyền thống để vừa nâng cao sức đề kháng, vừa chủ động đấu tranh, phản bác đối với các thế lực thù địch. Theo đó, có thể nhận diện 4 nhóm yêu cầu mới đặt ra về năng lực đấu tranh phản bác của đội ngũ kiểm sát viên, cụ thể:
Một là, yêu cầu về bản lĩnh chính trị, lập trường tư tưởng vững vàng.
Bản lĩnh chính trị là nền tảng cốt lõi đảm bảo kiểm sát viên có khả năng nhận diện đúng đắn các luận điệu sai trái, xuyên tạc, từ đó phản bác một cách kiên định và thuyết phục. Nghị quyết số 35-NQ/TW đã nhấn mạnh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là “nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên (…) là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân”. Điều đó cho thấy, tư tưởng chính trị vững vàng không chỉ là yêu cầu đối với lực lượng tuyên truyền mà là yêu cầu chiến lược đối với các chủ thể thực thi quyền lực nhà nước nói chung, quyền lực tư pháp nói riêng, trong đó có đội ngũ kiểm sát viên. Bản lĩnh chính trị giúp kiểm sát viên đối mặt với các hoạt động xuyên tạc vốn được thiết kế tinh vi, lợi dụng cảm tính, phong trào dư luận để tạo ra sự méo mó trong nhận thức xã hội về hoạt động tư pháp. Đặc biệt, trong môi trường truyền thông đa chiều và sự phát triển của mạng xã hội, các luận điệu sai trái thường gắn với những thuật ngữ đánh vào cảm xúc, gây nghi ngờ về tính công bằng, minh bạch của hệ thống pháp luật. Nếu thiếu nền tảng tư tưởng kiên định, kiểm sát viên hoàn toàn có thể bị chi phối bởi “sóng gió” thông tin, từ đó giảm hiệu quả đấu tranh phản bác quan điểm xuyên tạc. Không chỉ vậy, bản lĩnh chính trị còn giúp kiểm sát viên ngay từ đầu hình thành được nhận thức khách quan về bản chất vấn đề tư tưởng – pháp lý, từ đó lựa chọn những công cụ phù hợp trong việc phản bác, góp phần bảo vệ tư tưởng chính trị đúng đắn của Đảng, không để những luận điệu sai trái bám rễ, tạo ra sự mơ hồ trong nhận thức của cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân.
Hai là, yêu cầu về trình độ lý luận chính trị và khả năng nhận diện âm mưu, thủ đoạn chống phá.
Cán bộ kiểm sát khi được trang bị trình độ lý luận chính trị sẽ có khả năng hiểu đúng và đầy đủ chủ nghĩa Mác–Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước, đồng thời giúp họ phân biệt rõ ràng giữa những nội dung lý luận chính thống và các luận điệu sai lệch, xuyên tạc mang tính chiến lược của thế lực thù địch. Khi hiểu thấu đáo các hệ thống lý luận chính trị, kiểm sát viên có khả năng phát hiện âm mưu lợi dụng lỗ hổng tư tưởng và nhận thức của xã hội để đẩy mạnh các quan điểm sai trái, phá hoại chủ trương của Đảng. Đây là mục tiêu quan trọng trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch được xác định trong các chỉ đạo của Đảng và công tác đối ngoại tư tưởng ở các cấp. Những luận điệu sai trái hiện nay không đơn thuần là thông tin sai lệch mà thường được gài cắm dưới dạng “phản biện xã hội” nhằm tạo ra những điểm nhạy cảm để thu hút dư luận. Vì vậy, yêu cầu trang bị về trình độ lý luận chính trị giúp kiểm sát viên nhận diện được các thủ đoạn này, ngăn chặn hiệu quả sự lấn át của luận điệu sai trái trong các cuộc tranh luận mang tính công luận mà vẫn bảo đảm phù hợp với chuẩn mực pháp luật và định hướng tư tưởng chính trị đúng đắn.
Ba là, yêu cầu về năng lực pháp lý, nghiệp vụ và kỹ năng truyền thông, kỹ năng số.
Trong hoạt động nghề nghiệp, năng lực pháp lý và nghiệp vụ là điều kiện bắt buộc để kiểm sát viên thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân thủ pháp luật trong tố tụng, còn trong bối cảnh đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch thì đây còn là công cụ để phản bác các luận điệu xuyên tạc bằng cơ sở pháp lý chính xác, logic. Các luận điệu sai trái thường lợi dụng sự phức tạp của pháp luật, sự thiếu hiểu biết rộng rãi của công chúng đối với quy trình tố tụng, sự kiện pháp lý để bóp méo, xuyên tạc hoạt động tố tụng, công tố, luận tội hay xử lý vụ việc mà kiểm sát viên tham gia. Do đó, kiểm sát viên cần có khả năng giải thích pháp lý rõ ràng, xác đáng và truyền đạt các thông tin pháp lý này tới công chúng, đặc biệt bằng ngôn ngữ dễ hiểu, logic, nhằm phá vỡ những xuyên tạc sai lệch này.
Không chỉ dừng lại ở hiểu luật, kiểm sát viên còn cần có kỹ năng truyền thông và kỹ năng số để tương tác hiệu quả trên không gian mạng – nơi những luận điệu sai trái dễ lan truyền nhanh nhất. Trên thực tế, ở hầu hết các địa phương, các cơ quan chức năng cũng đã tăng cường sử dụng hiệu quả các phương thức truyền thông trên không gian mạng để tuyên truyền thông tin tích cực để đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch” nhằm định hướng tư tưởng – dư luận xã hội4. Do đó, trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi kiểm sát viên phải hiểu, khai thác và sử dụng các công cụ truyền thông kỹ thuật số, nắm bắt kịp thời diễn biến dư luận xã hội để phản bác lại các thông tin sai lệch một cách nhanh nhạy, chính thống và lựa chọn thời điểm, nội dung thích hợp để cung cấp thông tin pháp lý đúng hướng, thuyết phục. Nếu chỉ dựa vào kiến thức pháp luật một cách khô khan mà thiếu kỹ năng truyền thông số, phản bác sai trái sẽ kém hiệu quả, thậm chí bị luận điệu sai trái thao túng dư luận.
Bốn là, yêu cầu về đạo đức công vụ, văn hóa ứng xử và trách nhiệm nêu gương của kiểm sát viên.
Yêu cầu này đã được pháp luật quy định rõ ràng, thậm chí do đặc thù nghề nghiệp, yêu cầu về đạo đức công vụ đối với lực lượng này đôi khi cần phải tuân thủ cao hơn nhiều so với các ngành nghề phổ thông khác. Quy tắc chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của người cán bộ Kiểm sát (ban hành theo Quyết định số 21/QĐ-VKSTC ngày 07/02/2023 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao) đã quy định các tiêu chí, như: tính công minh, chính trực, khách quan, thận trọng và khiêm tốn trong xử lý công việc; đồng thời, yêu cầu cán bộ kiểm sát viên phải có phẩm chất đạo đức tốt, như: trung thực, nghiêm túc, nhân văn và đặt lợi ích của Đảng, Nhà nước và Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân. Đây chính là nền tảng đạo đức công vụ mà kiểm sát viên phải tuân thủ trong mọi hoạt động, kể cả hoạt động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.
Đạo đức công vụ còn là nền tảng để kiểm sát viên thực hiện trách nhiệm nêu gương về pháp luật và tư tưởng. Khi đưa ra các bình luận, phản bác thông tin sai lệch, kiểm sát viên cần thể hiện sự chính xác, minh bạch, tôn trọng quyền nhân thân, tôn trọng quá trình pháp lý, tuân thủ đạo đức nghề nghiệp và tránh ngôn từ cảm tính gây tranh cãi không cần thiết. Có như vậy mới giúp tăng cường uy tín tư pháp, củng cố niềm tin xã hội vào hệ thống pháp luật và hệ thống tư pháp nhân dân. Đặc biệt, trong thời đại số, nơi bất kỳ phát ngôn nào cũng có thể lan truyền rộng, văn hóa ứng xử chuyên nghiệp và trách nhiệm nêu gương còn giúp kiểm sát viên tự bảo vệ bản thân trước sai lệch thông tin, đồng thời truyền cảm hứng và kiến thức pháp lý chính thống tới công chúng, góp phần định hình môi trường thông tin lành mạnh, phục vụ trực tiếp cho công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
4. Một số giải pháp
Thứ nhất, tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng và bồi dưỡng lý luận cho đội ngũ kiểm sát viên.
Trong bối cảnh các quan điểm sai trái, thù địch ngày càng tinh vi và đa dạng, việc tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng và bồi dưỡng lý luận cho đội ngũ kiểm sát viên là yêu cầu tất yếu về chuyên môn nhưng cũng là yêu cầu có tính chiến lược để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực tư pháp. Như trên đã đề cập, Nghị quyết số 35-NQ/TW đã khẳng định, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, đòi hỏi sự vào cuộc của toàn hệ thống chính trị, với trọng tâm là nâng cao nhận thức lý luận – chính trị cho cán bộ, đảng viên. Đối với kiểm sát viên, chương trình giáo dục chính trị, tư tưởng được đổi mới không nên chỉ có cập nhật nội dung về các văn bản, nghị quyết, chỉ thị liên quan đến bảo vệ tư tưởng của Đảng mà phải gắn liền với thực tiễn nghề nghiệp; “giáo dục tinh thần liêm chính, giáo dục thực hành chuẩn mực đạo đức người cán bộ kiểm sát trong thực thi công vụ theo di huấn của Hồ Chí Minh: công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn”5. Cụ thể, việc quán triệt các quan điểm của Đảng qua các tình huống tư pháp cụ thể giúp kiểm sát viên hiểu rõ hơn bản chất thông tin sai trái, nắm được logic hệ thống lý luận chính trị, pháp luật trong từng vụ việc, từ đó mới có khả năng ứng dụng để nhận diện và phản bác quan điểm sai lệch một cách thuyết phục.
Các hình thức đào tạo và bồi dưỡng cũng cần đa dạng hóa, không chỉ là các lớp học truyền thống mà còn là workshop, hội thảo phân tích tình huống, diễn đàn trực tuyến để kiểm sát viên trao đổi chuyên sâu về những diễn biến tư tưởng, pháp lý “nóng bỏng” trong xã hội hiện nay. Các hình thức này cũng cần gắn với các kế hoạch đào tạo thường kỳ tại các học viện ở trung ương như: Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Học viện Hành chính và Quản trị công, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Trường Đại học Kiểm sát…. hay tại các trường chính trị ở các địa phương. Đây là những nơi đào tạo chuyên sâu về lý luận chính trị cho toàn hệ thống chính trị, tạo sự thống nhất giữa nhận thức lý luận và ứng dụng thực tiễn.
Bên cạnh đó, giáo dục chính trị tư tưởng phải được tiến hành liên tục, thường xuyên trong hoạt động nội bộ của ngành, được lồng ghép vào các buổi sinh hoạt chuyên môn, sinh hoạt đảng, học tập định kỳ nhằm bảo đảm kiểm sát viên luôn được cập nhật kịp thời các quan điểm chính sách mới nhất của Đảng và Nhà nước. Đồng thời, quán triệt nội dung này cần được kiểm tra, giám sát thường xuyên, nhằm nâng cao tính hiệu lực, hiệu quả của việc giáo dục chính trị – tư tưởng trong toàn ngành, góp phần tạo nền tảng cho đội ngũ kiểm sát viên có đủ năng lực tư duy, nhận diện âm mưu thủ đoạn sai trái, thù địch và phản bác hiệu quả trong mọi hoàn cảnh.
Thứ hai, nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ gắn với yêu cầu đấu tranh phản bác.
Các thông tin sai lệch hiện nay thường dựa vào sự thiếu hiểu biết về pháp luật để bóp méo các sự kiện. Do đó, để đấu tranh, phản bác các thông tin sai lệch, đòi hỏi kiểm sát viên có trình độ pháp lý vững chắc để biết cách xử lý vụ việc đúng pháp luật và có khả năng giải thích, lý giải, phản bác các luận điệu sai trái bằng chính căn cứ pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật.
Cần thiết kế các chương trình bồi dưỡng chuyên sâu về pháp luật hiện hành, đặc biệt là những lĩnh vực dễ bị khai thác xuyên tạc, như: an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, tố tụng hình sự, tố tụng dân sự và hành chính. Việc trang bị các kiến thức chuyên môn này giúp kiểm sát viên hiểu rõ hơn các lý lẽ pháp lý mà đối tượng xuyên tạc có thể dựa vào để tạo ra quan điểm sai lệch, từ đó giúp họ phản bác một cách chuẩn xác và sắc bén hơn. Bên cạnh đó, các quy định liên quan bảo vệ bí mật nhà nước và quyền con người cần được chú trọng trong bồi dưỡng để kiểm sát viên không bị rơi vào tình trạng phản biện thiếu chính xác, dẫn tới hiểu sai hoặc vi phạm pháp luật khi phản đối thông tin sai trái.
Trên thực tế, chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp là một trong những cơ sở để phản bác hiệu quả các luận điệu xuyên tạc. Khi lực lượng kiểm sát viên làm tốt chức năng, xác định đầy đủ chứng cứ, xử lý nghiêm minh theo pháp luật, công khai minh bạch các bước tố tụng thì chính hiệu quả thực tiễn này sẽ là “bằng chứng sống” bác bỏ các luận điệu sai trái nhằm mượn vụ việc để công kích hệ thống pháp luật. Do đó, nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp sẽ giúp phục vụ mục tiêu xử lý vụ án đúng pháp luật; là công cụ phản bác hiệu quả trong đấu tranh tư tưởng và dư luận xã hội. Đồng thời, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới: “Ngành Kiểm sát nhân dân – nơi công lý được thực thi, pháp luật được thượng tôn và lòng dân được củng cố; là một trong những trụ cột bảo vệ công lý trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa”6.
Bên cạnh đó, ngành Kiểm sát cũng cần đẩy mạnh các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng mô phỏng tình huống thực tế để kiểm sát viên được đưa vào các tình huống mà quan điểm sai trái thường xuất hiện, chẳng hạn như các vụ án nhạy cảm, sự kiện có yếu tố dư luận gay gắt và phải phản ứng đúng theo quy trình pháp luật và truyền đạt thông tin một cách thuyết phục, logic. Qua đó, giúp xây dựng cho họ thói quen nghề nghiệp, phản xạ tư duy và khả năng xử lý tình huống ngay cả trong môi trường dư luận phức tạp. Ngoài ra, có thể phối hợp đào tạo, bồi dưỡng với các cơ quan chuyên trách khác, như: Tòa án nhân dân, Bộ Công an, Thanh tra Chính phủ và các học viện đào tạo chính trị, hành chính, luật,… để giúp kiểm sát viên có cái nhìn liên ngành, hiểu rõ mối liên hệ giữa pháp luật và đời sống xã hội. Từ đó, giúp họ nhận diện và đưa ra cách phản bác các quan điểm sai trái một cách thuyết phục, hợp pháp, hợp lý trong từng bối cảnh phức tạp khác nhau.
Thứ ba, phát triển kỹ năng đấu tranh trên không gian mạng và truyền thông tư pháp.
Ngày nay, mạng xã hội đã trở thành một trong những kênh tác động mạnh nhất tới nhận thức cộng đồng. Do đó, lực lượng kiểm sát viên cũng cần được trang bị năng lực chuyên sâu về nhận diện, phân tích và phản biện các thông tin sai trái, thù địch trên không gian mạng. Không gian mạng vừa là phương tiện truyền tải thông tin tích cực, vừa là “chiến trường” đấu tranh tư tưởng, nơi các luận điệu xuyên tạc về hoạt động tư pháp dễ dàng lan truyền với tốc độ cao, ảnh hưởng sâu rộng đến dư luận xã hội. Vì vậy, kiểm sát viên cần phải có cả kiến thức pháp lý lẫn kỹ năng truyền thông hiện đại mới có thể phản bác các thông tin sai lệch một cách hiệu quả, kịp thời và thuyết phục được.
Đội ngũ kiểm sát viên cần được bồi dưỡng và rèn luyện các kỹ năng nhận diện và phân tích thông tin sai trái trên không gian mạng để bảo đảm hiểu cách thức hoạt động của thuật toán lan truyền trên mạng xã hội, nhận biết các biểu hiện thông tin lệch chuẩn, phân loại nội dung nhằm tách biệt giữa thông tin bình thường và thông tin xuyên tạc có chủ đích. Bên cạnh đó, họ cũng cần được bồi dưỡng kỹ năng phân tích nội dung đa phương tiện, bởi nhiều thông tin sai trái được truyền tải qua hình ảnh, video và ngôn ngữ biểu cảm nhằm tác động cảm xúc hơn là logic. Khả năng phân tích sâu, đối chiếu với pháp luật và tiếp cận nhanh các văn bản pháp lý số sẽ giúp họ phản bác các luận điệu sai lệch hiệu quả, bảo đảm thông tin phản bác chính xác và thuyết phục.
Ngoài ra, kiểm sát viên cũng cần chủ động tự bồi dưỡng và phát triển kỹ năng truyền thông trong công vụ, bao gồm: kỹ năng diễn đạt bằng ngôn ngữ dễ hiểu, logic và có sức thuyết phục lớn. Truyền thông trong lĩnh vực tư pháp không chỉ là việc “đăng nội dung” mà là nghệ thuật truyền đạt thông tin đúng pháp luật, đúng thời điểm, phù hợp diễn biến dư luận. Điều này đòi hỏi việc áp dụng các phương tiện truyền thông hiện đại, như: video livestream, infographic, tweet ngắn gọn, bài viết blog để tiếp cận các đối tượng công chúng khác nhau, từ người nghiên cứu pháp lý đến những người ít am hiểu pháp luật.
Hiện nay, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao cũng đã ban hành Quyết định số 313/QĐ-VKSTC ngày 04/7/2018 kèm theo Quy chế về việc phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí của ngành Kiểm sát nhân dân, trong đó quy định rõ quyền và trách nhiệm của người phát ngôn cũng như các hình thức cung cấp thông tin chính thống, từ tổ chức họp báo đến trả lời phỏng vấn, công bố thông tin trên trang tin điện tử chính thức của ngành. Việc tuân thủ và khai thác hiệu quả quy chế này cũng sẽ giúp các kiểm sát viên chủ động định hướng dư luận bằng thông tin chính thống, kịp thời phản bác các thông tin sai lệch trước khi chúng lan rộng, đồng thời nâng cao hiệu quả đấu tranh tư tưởng trong bối cảnh không gian mạng đang ngày càng trở nên phức tạp.
Thứ tư, phát huy vai trò lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức Đảng và trách nhiệm nêu gương của cán bộ, kiểm sát viên.
Việc nâng cao năng lực đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch không thể tách rời vai trò lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức Đảng trong ngành Kiểm sát, cùng với trách nhiệm nêu gương của từng cán bộ, đặc biệt là đội ngũ kiểm sát viên. Hiện nay, ngành Kiểm sát cũng đã kiện toàn được Ban Chỉ đạo bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch của Đảng ủy Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Vai trò của Ban đã và đang được phát huy mạnh mẽ. Thời gian tới, có thể yêu cầu đầu mối của từng đơn vị, địa phương trong ngành cần xây dựng kế hoạch hành động cụ thể, gắn với đặc thù chức năng của ngành, phân công rõ trách nhiệm và tổ chức theo dõi, đánh giá việc triển khai đấu tranh phản bác. Nhiệm vụ này đồng thời phải được lồng ghép vào hoạt động đánh giá cán bộ, đánh giá kết quả công tác định kỳ để tạo động lực thực chất trong thực hiện nhiệm vụ đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái.
Cùng với đó, trách nhiệm nêu gương của cán bộ, kiểm sát viên, đặc biệt là các cán bộ lãnh đạo, quản lý có vai trò quan trọng trong việc tạo tấm gương về ứng xử tư tưởng chính trị, đạo đức công vụ trước dư luận. Trong mọi phát ngôn, phân tích, phản hồi thông tin sai lệch, cán bộ, kiểm sát viên cần thể hiện chuẩn mực về cách tư duy pháp lý, tôn trọng đạo đức nghề nghiệp và truyền đạt thông tin đúng mực, tránh gây hiểu lầm để củng cố niềm tin xã hội vào hệ thống pháp luật. Các biểu hiện nêu gương này cần được mở rộng sang các hoạt động cộng đồng (bên cạnh các hoạt động trong công việc tố tụng) để truyền thông chính thống. Ngoài ra, cũng cần gắn kết quả đấu tranh phản bác với đánh giá, xếp loại cán bộ, đảng viên. Việc xem xét thực hiện nhiệm vụ đấu tranh tư tưởng trong các tiêu chí đánh giá hàng năm sẽ khuyến khích kiểm sát viên nâng cao tinh thần trách nhiệm, coi đấu tranh phản bác, bảo vệ pháp luật và bảo vệ nền tảng chính trị, tư tưởng của Đảng như một phần quan trọng của nghề nghiệp.
5. Kết luận
Trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước tiếp tục có những diễn biến phức tạp, đặc biệt là sự gia tăng các hoạt động chống phá trên lĩnh vực chính trị, tư tưởng gắn với không gian mạng, việc tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trở thành yêu cầu cấp bách, thường xuyên của toàn hệ thống chính trị. Thực tiễn cho thấy, lĩnh vực tư pháp, trong đó có hoạt động của ngành Kiểm sát nhân dân cũng bị các thế lực thù địch lợi dụng để xuyên tạc, bóp méo, quy kết sai lệch nhằm làm suy giảm niềm tin của Nhân dân đối với pháp luật và các cơ quan bảo vệ pháp luật.
Với chức năng đặc thù thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, các cán bộ, kiểm sát viên giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo vệ pháp chế XHCN, qua đó góp phần trực tiếp bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực tư pháp. Tuy nhiên, những biểu hiện mới, tinh vi của các quan điểm sai trái, thù địch đã và đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực đấu tranh phản bác của đội ngũ kiểm sát viên, không chỉ về chuyên môn, nghiệp vụ mà còn về bản lĩnh chính trị, trình độ lý luận, kỹ năng truyền thông và đạo đức công vụ. Do đó, việc nhận thức rõ vai trò, các yêu cầu mới đặt ra và nghiên cứu, đề xuất triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao năng lực đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch đối với đội ngũ kiểm sát viên là yêu cầu khách quan, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Đây không chỉ là điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành Kiểm sát nhân dân, mà còn góp phần củng cố niềm tin trong Nhân dân, giữ vững pháp chế XHCN và bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn mới.
Chú thích:
1. 13 chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát nhân dân. https://hpu.vn/ksv-can-biet/13-chuc-nang-nhiem-vu-quyen-han-cua-vien-kiem-sat-nhan-dan-9183.html
2. Chủ động đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái, thù địch, xuyên tạc chủ trương của Đảng về sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và hoàn thiện thể chế hiện nay. https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/dau-tranh-phan-bac-cac-luan-dieu-sai-trai-thu-dich/chi-tiet/-/asset_publisher/YqSB2JpnYto9/content/chu-dong-dau-tranh-phan-bac-cac-luan-dieu-sai-trai-thu-dich-xuyen-tac-chu-truong-cua-dang-ve-sap-xep-tinh-gon-to-chuc-bo-may-cua-he-thong-chinh-tri-va
3. Đẩy mạnh vai trò của báo chí trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trên không gian mạng. https://mst.gov.vn/day-manh-vai-tro-cua-bao-chi-trong-dau-tranh-phan-bac-cac-quan-diem-sai-trai-tren-khong-gian-mang-197250105041450452.htm
4. TP. Hồ Chí Minh tiếp tục đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. https://plo.vn/tphcm-tiep-tuc-dau-tranh-phan-bac-cac-quan-diem-sai-trai-thu-dich-post794414.html
5. Cao Minh Công (2022). Đảng bộ Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội lãnh đạo công tác tuyên truyền giáo dục chính trị, tư tưởng cho cán bộ, đảng viên, sinh viên góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay. Báo cáo tham luận tại Hội thảo Quốc gia: “Đảng bộ trường đại học công lập lãnh đạo thực hiện Nghị quyết 35 của Bộ Chính trị về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch hiện nay”. Hà Nội, ngày 24/5/2022.
6. Ngành Kiểm sát góp phần xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng. https://www.vietnamplus.vn/nganh-kiem-sat-gop-phan-xay-dung-nen-tu-phap-chuyen-nghiep-hien-dai-cong-bang-post1089821.vnp, ngày 21/01/2026
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Chính trị (2018). Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
2. Quốc hội (2014, 2025). Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 (sửa đổi, bổ sung năm 2025).
3. Ngành Kiểm sát góp phần xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng. https://www.vietnamplus.vn/nganh-kiem-sat-gop-phan-xay-dung-nen-tu-phap-chuyen-nghiep-hien-dai-cong-bang-post1089821.vnp
