Applying President Ho Chi Minh’s views on the use of officials in the current two-tier local government system
Trung tá, ThS. Trịnh Tuấn Anh
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Tư tưởng Hồ Chí Minh về sử dụng cán bộ về sử dụng cán bộ có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng đối với công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng đặt ra, củng cố, giữ vững niềm tin của Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng. Bài viết làm rõ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về sử dụng cán bộ, từ đó vận dụng vào thực hiện chính quyền địa phương hai cấp (đánh giá thực trạng; đề xuất một số nội dung, biện pháp nâng cao chất lượng sử dụng cán bộ) trong tổ chức thực hiện nghị quyết của Đảng, góp phần xây dựng Đảng, hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
Từ khóa: Tư tưởng Hồ Chí Minh; sử dụng cán bộ; chính quyền địa phương hai cấp.
Abstract: Ho Chi Minh’s thought on the use of cadres holds a particularly important position and role in the work of Party building and the political system, meeting the requirements and tasks of the revolution, consolidating and maintaining the people’s trust in the Party’s leadership. This article clarifies the content of Ho Chi Minh’s thought on the use of cadres, and then applies it to the implementation of local government at two levels (assessing the current situation; proposing some contents and measures to improve the quality of cadre use) in organizing the implementation of Party resolutions, contributing to building a clean and strong Party and political system in the new era of national development.
Keyword: Ho Chi Minh’s ideology; personnel management; two-tiered local government.
1. Đặt vấn đề
Trong toàn bộ di sản tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, vấn đề cán bộ và công tác cán bộ luôn giữ vị trí then chốt. Người khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, “Công việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”. Nhận thức sâu sắc giá trị đó, Đảng ta qua nhiều thời kỳ luôn coi trọng xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm yêu cầu nhiệm vụ. Vì vậy, vận dụng quan điểm sử dụng cán bộ của Hồ Chí Minh vào công tác xây dựng, bố trí, sử dụng cán bộ ở chính quyền địa phương hai cấp là một tất yếu khách quan trong sự lãnh đạo của Đảng ta hiện nay.
2. Quan điểm sử dụng cán bộ của Hồ Chí Minh
Theo Hồ Chí Minh, cán bộ là nhân tố quyết định thành bại của cách mạng. Bất kỳ đường lối, chính sách nào của Đảng, Chính phủ dù đúng đắn đến đâu cũng không thể phát huy tác dụng nếu không có đội ngũ cán bộ đủ tâm – tầm – tài để triển khai. Việc bố trí, sử dụng cán bộ được Người xem là một nghệ thuật, là khâu trung tâm của công tác cán bộ. Bố trí, sử dụng cán bộ có liên quan tới sự tồn vong, phát triển của chế độ, tới sinh mệnh của Đảng, quyết định thành bại của cách mạng. Quan điểm sử dụng cán bộ của Người gắn liền với thực tiễn dùng cán bộ của Người trong tư cách người khởi nguồn, tổ chức, lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Quan điểm sử dụng cán bộ của Hồ Chí Minh được biểu hiện ở số nội dung cơ bản sau:
Thứ nhất, phải biết rõ cán bộ. Biết rõ cán bộ hay nói cách khác là xem xét, hiểu rõ cán bộ, đây là cơ sở để tiến hành sắp xếp, bố trí sử dụng cán bộ cho từng công việc, vào từng lĩnh vực phù hợp, đúng với khả năng, sở trường, phẩm chất, tính cách của từng người. Theo Người muốn hiểu biết rõ cán bộ thì phải tiến hành xem xét cán bộ thường xuyên. Người khẳng định: “Kinh nghiệm cho ta biết: mỗi lần xem xét lại nhân tài, một mặt thì tìm thấy những nhân tài mới, một mặt khác thì những người hủ hoá cũng lòi ra..”1.
Thứ hai, phải cất nhắc cán bộ cho đúng. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh việc cất nhắc cán bộ là một công tác cần kíp. Khi cất nhắc một ai đó, cần phải xét rõ người đó có gần gũi quần chúng, có được quần chúng tin cậy, yêu mến không. Phải xem xét cán bộ ấy phù hợp với công việc gì. Nếu người có tài mà dùng không đúng tài của họ, cũng không được việc, như thế rất có hại. Nếu cất nhắc cán bộ không đúng, một mặt công việc sẽ không chạy, mặt khác làm hại đến cán bộ, có tội với Đảng, với đồng bào. Theo Người, người làm công tác cán bộ phải có gan cất nhắc cán bộ. Nếu người tài đức mà không được cất nhắc sẽ bị thui chột tài năng, tức là không có môi trường tốt nhất để cống hiến.
Thứ ba, phải khéo dùng cán bộ. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh thì phải “Khéo dùng cán bộ” là phải sử dụng hợp lý, đúng người, đúng việc, đúng khả năng, trình độ, sở trường của cán bộ, đây chính là nghệ thuật dùng người của Hồ Chí Minh. Sử dụng cán bộ phải tạo được niềm tin, yên tâm công tác và nhiệt tình cống hiến của cán bộ cho công việc chung, cho lợi ịch của tập thể mà cao nhất là thực hiện thắng lợi mục tiêu, nhiệm vụ cách mạng. Theo Người: “Chúng ta phải nhớ rằng: người đời ai cũng có chỗ hay chỗ dở. Ta phải dùng chỗ hay của người và giúp người chữa chỗ dở. Dùng người cũng như dùng gỗ”2. Người chỉ ra một kính nghiệm là: “Dùng cán bộ không đúng tài năng của họ, cũng là một cớ thất bại”3. Khi nói về mục đích của việc khéo dùng cán bộ, theo Người là: “cốt để thực hành đầy đủ chính sách của Đảng và Chính phủ”4.
Thứ tư, phải phân phối cán bộ cho đúng. Phân phối cán bộ là một việc hết sức quan trọng, vì có phân phối đúng cán bộ, sử dụng đúng người cho từng công việc, từng địa phương mới phát huy được sở trường và năng lực của họ. Có phân phối đúng cán bộ mới hoàn thành được chức trách, nhiệm vụ được giao; tránh được tình trạng chỗ thừa, chỗ thiếu cán bộ. Người khẳng định: “trong một nơi quan trọng ở một thành thị to thì phải phái những cán bộ có quan hệ khăng khít với quần chúng. Họ là người trong quần chúng mà ra, có sáng kiến, tinh thần, chắc chắn, chí khí vững vàng”5.
Thứ năm, phải giúp đỡ và giữ gìn cán bộ. Giúp đỡ cán bộ chính là phải yêu thương, phải giúp cá bộ học tập thêm, tiến bộ thêm. Là giúp cán bộ giải quyết những vấn đề khó khăn sinh hoạt, ngày thường thì điều kiện dễ chịu, khi đau ốm được chăm nom, gia đình họ khỏi khốn quẫn,… Đồng thời, người căn dặn: “Đảng phải thương yêu cán bộ. Nhưng thương yêu không phải là vỗ về, nuông chiều, thả mặc”6.
Việc đào tạo, bồi dưỡng để có được cán bộ tốt là một quá trình lâu dài, không phải vài ba tháng, hoặc vài ba năm đã đào tạo được người cán bộ tốt, mà cần phải trải qua công tác, được tôi luyện trong thực tiễn tranh đấu, huấn luyện lâu năm mới được. Vì vậy, phải biết cách giữ gìn cán bộ, thường xuyên chú ý việc giữ gìn bảo vệ cán bộ, Người nhấn mạnh: “Tại những nơi phải công tác bí mật khi cần thì phải phái cán bộ mới thế cho cán bộ cũ và phái cán bộ cũ đi nơi khác”7 có như thế mới bảo đảm bí mật và an toàn cho cán bộ đang thực hiện nhiệm bí mật của cách mạng.
2. Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong thực hiện chính quyền địa phương hai cấp hiện nay
Tư tưởng Hồ Chí Minh về sử dụng cán bộ là sự kết tinh truyền thống dùng người của cha ông ta, là đỉnh cao của nghệ thuật dùng người đến nay vẫn còn nguyên giá trị, Đảng ta luôn kế thừa, vận dụng vào công tác xây dựng đội ngũ cán bộ. Đại hội XIV của Đảng cũng đã khẳng định: “Chú trọng xây dựng Đảng về cán bộ…. Khẩn trưởng đổi mới và thực hiện đồng bộ thể chế về công tác cán bộ, nhất là trong đánh giá, đào tạo, sử dụng cán bộ bảo đảm dân chủ công khai, công tâm, khách quan theo hướng xuyên suốt, liên tục, đa chiều, có tiêu chí và thông qua sản phẩm cụ thể”8. Đặc biệt, trong cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đảng và hệ thống chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết, triển khai nhiều chủ trương, giải pháp nhằm sắp xếp tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đạt được nhiều kết quả quan trọng.
Thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước. Theo Báo cáo tóm tắt kết quả thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2025 và 5 năm 2021 – 2025; dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2026 do Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính trình bày tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ 10, Quốc hội (khóa XV), số lượng đơn vị hành chính cấp tỉnh giảm mạnh, số đơn vị hành chính cấp cơ sở được sắp xếp lại theo hướng tinh gọn, kéo theo việc tinh giản hàng trăm nghìn biên chế, qua đó tiết kiệm đáng kể ngân sách và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Kể 01/7/2025, cả nước chính thức áp dụng mô hình chính quyền địa phương hai cấp với 34 tỉnh, thành phố (giảm 29 cấp tỉnh); còn 3.321 xã, phường, đặc khu (giảm 6.714 cấp xã, gần 66,9%). Đã có 142.746 người đã có quyết định nghỉ việc, trong đó có 105.056 người (tỷ lệ 73,6%) đã được nhận tiền chi trả chính sách, chế độ.
Việc thực hiện chính quyền địa phương hai cấp đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, đặc biệt trong công tác bố trí, sử dụng đội ngũ cán bộ trong tinh gọn bộ máy Nhà nước ở địa phương.
Một là, cấp ủy, chính quyền địa phương các cấp đã chú trọng rà soát, đánh giá đội ngũ cán bộ, công chức theo vị trí việc làm, làm cơ sở bố trí, sử dụng phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ của từng cấp chính quyền. Nhiều cán bộ có năng lực thực tiễn, am hiểu địa bàn, gần dân được bố trí công tác ở cấp cơ sở, góp phần nâng cao chất lượng giải quyết thủ tục hành chính và phục vụ nhân dân. Góp phần loại bỏ tình trạng bố trí cán bộ mang tính hình thức hoặc cào bằng.
Hai là, cấp ủy, chính quyền địa phương quan tâm kết hợp giữa tiêu chuẩn đạo đức và năng lực chuyên môn trong sử dụng cán bộ. Việc đánh giá cán bộ không chỉ dựa vào bằng cấp, thâm niên công tác mà còn chú trọng phẩm chất chính trị, tinh thần trách nhiệm, thái độ phục vụ Nhân dân. Những cán bộ thiếu tinh thần trách nhiệm, có biểu hiện quan liêu, xa dân từng bước được sàng lọc, điều chỉnh hoặc thay thế. Điều này thể hiện rõ việc coi trọng, đề cao đạo đức của người cán bộ, xem đó là nền tảng để hoàn thành nhiệm vụ.
Ba là, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ ở ở các địa phương từng bước được đổi mới theo hướng gắn với yêu cầu thực tiễn của mô hình chính quyền hai cấp. Nhiều địa phương đã tổ chức các lớp bồi dưỡng kỹ năng quản lý hành chính, kỹ năng tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, cũng như kiến thức về chuyển đổi số và cải cách hành chính. Qua đó, đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp cơ sở, từng bước đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong điều kiện tổ chức bộ máy tinh gọn hơn nhưng khối lượng công việc lớn hơn.
Bốn là, việc tăng cường kiểm tra, giám sát và đánh giá cán bộ được địa phương chú trọng triển khai. Kết quả thực hiện nhiệm vụ của cán bộ gắn với mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp. Đồng thời, vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội được phát huy, tạo điều kiện để Nhân dân tham gia góp ý đối với đội ngũ cán bộ. Đây là sự cụ thể hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về việc phải thường xuyên kiểm tra cán bộ để kịp thời phát hiện ưu điểm, khuyết điểm.
Tuy nhiên, thực tiễn tại nhiều địa phương cũng cho thấy, vẫn còn một số hạn chế như: năng lực của một bộ phận cán bộ chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới; kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin còn hạn chế; tinh thần chủ động, sáng tạo trong giải quyết công việc ở một số nơi chưa cao. Những hạn chế này đặt ra yêu cầu cần tiếp tục nghiên cứu, vận dụng sâu sắc hơn nữa quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về sử dụng cán bộ, nhất là trong việc đào tạo, bồi dưỡng, sàng lọc để bố trí, sử dụng cán bộ thực sự hiệu quả trong chính quyền địa phương hai cấp hiện nay.
3. Một số giải pháp
Thứ nhất, giáo dục, quán triệt, nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ các cấp về vai trò, tầm quan trọng của bố trí, sử dụng cán bộ theo quan điểm Hồ Chí Minh.
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi cán bộ là nhân tố quyết định trong tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước. Vận dụng tư tưởng của Người trong thực hiện chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi các cấp ủy, chính quyền, cán bộ, đảng viên phải nhận thức đầy đủ rằng công tác cán bộ là khâu then chốt, có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Việc xây dựng và bố trí, sử dụng cán bộ không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu tổ chức bộ máy mới mà còn hướng tới mục tiêu cao nhất là phục vụ Nhân dân. Do đó, cần khắc phục tư duy hình thức, máy móc trong sắp xếp cán bộ, coi trọng hiệu quả thực tiễn và sự hài lòng của người dân.
Thứ hai, bố trí, sử dụng cán bộ phải đúng người, đúng việc, đúng yêu cầu nhiệm vụ, phải “đúng vai thuộc bài”.
Trong quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, sử dụng cán bộ phải xuất phát từ năng lực, sở trường của từng người. Người đã căn dặn phải khó dùng cán bộ để tránh lãng phí nhân tài. Trên cơ sở đó, cấp ủy, chính quyền địa phương hai cấp cần tiến hành rà soát, đánh giá khách quan đội ngũ cán bộ hiện có để bố trí, sử dụng phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cấp, ban nghành của mình. Đặc biệt, ở cấp cơ sở, cần ưu tiên những cán bộ có kinh nghiệm thực tiễn, am hiểu địa bàn, gần dân, sát dân, có khả năng giải quyết kịp thời những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn đời sống. Việc bố trí, sử dụng đúng người, đúng việc sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy chính quyền mới.
Thứ ba, kết hợp chặt chẽ giữa phẩm chất đạo đức và năng lực chuyên môn trong bố trí, sử dụng cán bộ.
Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn yêu cầu phải kết hợp hài hòa giữa “đức” và “tài” trong sử dụng cán bộ. Người cho rằng, đạo đức là nền tảng, nhưng nếu thiếu năng lực thì không thể hoàn thành nhiệm vụ. Trong điều kiện thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, cán bộ không chỉ cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, tinh thần trách nhiệm cao mà còn phải có trình độ chuyên môn, kỹ năng quản lý, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin và thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số. Vì vậy, việc sử dụng cán bộ cần dựa trên cả hai tiêu chí, tránh coi nhẹ một trong hai mặt.
Thứ tư, thường xuyên làm tốt công tác kiểm tra, giám sát và đánh giá cán bộ được bố trí, sử dụng.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng, muốn sử dụng cán bộ tốt thì phải thường xuyên kiểm tra, giám sát. Trên tinh thần đó, các cấp ủy, người chủ trì cấp ủy, cán bộ đứng đầu và cơ quan chuyên môn cần xây dựng cơ chế đánh giá cán bộ dựa trên kết quả thực hiện nhiệm vụ và hiệu quả phục vụ Nhân dân. Bên cạnh đó, phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội và Nhân dân đối với đội ngũ cán bộ. Qua đó, kịp thời phát hiện, uốn nắn những hạn chế, đồng thời kiên quyết thay thế những cán bộ yếu kém, có biểu hiện quan liêu, xa dân.
Thứ năm, phát huy dân chủ và trách nhiệm nêu gương của cán bộ, nhất là cán bộ chủ trì, người đứng đầu các cấp.
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, cán bộ là “đầy tớ trung thành của Nhân dân”. Do vậy, việc bố trí, sử dụng cán bộ trong chính quyền địa phương hai cấp cần gắn với việc thực hiện dân chủ ở cơ sở, tạo điều kiện để Nhân dân tham gia góp ý, giám sát. Đặc biệt, cán bộ chủ trì, người đứng đầu các cấp phải nêu cao tinh thần trách nhiệm, gương mẫu trong công tác bố trí, sử dụng cán bộ, kiên quyết đấu tranh chống các biểu hiện tiêu cực như cục bộ địa phương, lợi ích nhóm, chạy chức, chạy quyền.
Vận dụng quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về sử dụng cán bộ trong thực hiện chính quyền địa phương hai cấp là yêu cầu khách quan, có ý nghĩa quyết định đối với hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước ở địa phương. Thực hiện đồng bộ các giải pháp nêu trên sẽ góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ chính quyền địa phương hai cấp có phẩm chất đạo đức tốt, năng lực chuyên môn vững vàng, đáp ứng yêu cầu đổi mới tinh gọn bộ máy, góp phần quan trọng vào thực hiện nhiệm vụ xây dựng đất nước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.
Chú thích:
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 5. H. NXB Chính trị quốc gia, tr. 314, 88, 283, 319, 314, 322, 314.
8. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật. tr.137.
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng. Tập I, II. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
4. Báo cáo tóm tắt kết quả thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2025 và 5 năm 2021 – 2025; dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2026 do Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính trình bày tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ 10, Quốc hội (khóa XV).
