Implementing and applying resolution no. 80-NQ/TW of the political bureau in building a cultural environment in the current military officer schools and academies
Đại tá, PGS.TS Trần Ngọc Hồi
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
(Quanlynhanuoc.vn) – Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã khẳng định vị thế của văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị, xã hội, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xây dựng con người và môi trường văn hóa lành mạnh. Đối với các học viện, trường sĩ quan Quân đội, việc quán triệt và vận dụng Nghị quyết vào xây dựng môi trường văn hóa vừa là định hướng chiến lược, vừa là yêu cầu cấp thiết góp phần nâng cao chất lượng giáo dục – đào tạo và xây dựng đội ngũ cán bộ trong tình hình mới.
Từ khóa: Nghị quyết 80-NQ/TW; môi trường văn hóa; học viện; trường sĩ quan quân đội.
Abstract: Resolution No. 80-NQ/TW, dated January 7, 2026, of the Politburo on the development of Vietnamese culture affirmed the position of culture on par with the economy, politics, and society, while emphasizing the need to cultivate healthy individuals and a healthy cultural environment. For military academies and officer schools, a thorough understanding and application of the Resolution in building a cultural environment are both a strategic direction and an urgent requirement to improve the quality of education and training and to build a team of cadres in the new situation.
Keyword: Resolution 80-NQ/TW; cultural environment; military academies and officer schools.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh đất nước hội nhập sâu rộng, việc xây dựng môi trường văn hóa trong các học viện, trường sĩ quan Quân đội có vai trò chiến lược, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục – đào tạo, sức chiến đấu và phẩm chất chính trị, tư tưởng của cán bộ, chiến sĩ. Trong bối cảnh đó, ánh sáng của Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam có ý nghĩa quan trọngtrongđịnh hướng phát triển môi trường văn hóa quân sự. Việc quán triệt và vận dụng Nghị quyết số 80-NQ/TW giúp các học viện, trường sĩ quan hình thành môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, đậm đà bản sắc dân tộc và phù hợp với yêu cầu đổi mới. Đồng thời, nâng cao năng lực quản lý, phương pháp giảng dạy, rèn luyện phẩm chất chính trị, tư tưởng, đạo đức cho cán bộ, chiến sĩ.
2. Phát triển mới về tư duy lý luận của Đảng về văn hóa trong Nghị quyết số 80-NQ/TW
Nghị quyết số 80-NQ/TW đã hình thành một hệ thống luận điểm mang tính nền tảng, phản ánh bước phát triển mới trong tư duy lý luận của Đảng về văn hóa trong điều kiện phát triển và hội nhập hiện nay.
Thứ nhất, Nghị quyết xác lập vị thế của văn hóa như một trụ cột phát triển ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội. Nghị quyết nêu rõ “Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”1, qua đó khẳng định văn hóa không chỉ là lĩnh vực tinh thần đơn thuần mà còn là yếu tố cấu thành sức mạnh tổng hợp quốc gia, giữ vai trò định hướng và điều tiết các quá trình phát triển.
Thứ hai, Nghị quyết nhấn mạnh “Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách con người xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới và xây dựng con người để phát triển văn hóa”2, trong đó hệ giá trị con người với các phẩm chất cốt lõi như yêu nước, nhân ái, trung thực, trách nhiệm, sáng tạo và hội nhập vừa là chuẩn mực định hướng, vừa là động lực nội sinh của phát triển bền vững.
Thứ ba, Nghị quyết khẳng định vai trò đặc biệt của sự nghiệp phát triển văn hóa “vừa có nghĩa chiến lược, lâu dài, đồng thời cũng là yêu cầu cấp bách, cần được tiến hành chủ động, tích cực, sáng tạo, kiên trì, thường xuyên và phù hợp với điều kiện thực tế khách quan”3, qua đó xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh như một không gian xã hội mang tính kiến tạo, trực tiếp nuôi dưỡng, điều chỉnh và phát triển nhân cách con người.
Thứ tư, Nghị quyết “đề cao tính tiên phong, gương mẫu của đội ngũ cán bộ, đảng viên”4 gắn với yêu cầu kiên quyết đấu tranh chống suy thoái và lệch chuẩn văn hóa, thể hiện quan điểm nhất quán của Đảng về sự kết hợp biện chứng “giữa “xây” và “chống”; truyền thống và hiện đại; dân tộc và quốc tế; bảo tồn và phát triển; đại chúng và bác học; đời sống thực và không gian số; dữ liệu mở và bảo đảm an ninh, chủ quyền văn hóa số”5.
3. Thực trạng xây dựng môi trường văn hóa ở các học viện, trường sĩ quan quân đội
Trong hệ thống giáo dục – đào tạo, các nhà trường quân đội giữ vai trò trung tâm trong việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ các cấp. Do đó, xây dựng môi trường văn hóa trong các học viện, trường sĩ quan quân đội không chỉ là yêu cầu giáo dục mà còn là nhiệm vụ chiến lược, góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quân sự và sức mạnh chiến đấu của quân đội.
Những năm qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng, công tác xây dựng môi trường văn hóa trong các học viện, trường sĩ quan quân đội đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, phản ánh sự chuyển biến tích cực cả về nhận thức và tổ chức thực hiện.
Nhận thức của cấp ủy, chỉ huy về vai trò của văn hóa từng bước được nâng cao; hệ thống quy chế, quy định về xây dựng đời sống văn hóa được ban hành tương đối đồng bộ, tạo cơ sở pháp lý và chuẩn mực cho việc tổ chức, quản lý và điều hành các hoạt động văn hóa trong nhà trường quân đội; môi trường sư phạm quân sự có nhiều chuyển biến tích cực, nền nếp chính quy và kỷ luật được giữ vững; các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao được tổ chức ngày càng phong phú, không chỉ nâng cao đời sống tinh thần mà còn góp phần bồi dưỡng nhân cách, xây dựng tinh thần đoàn kết và ý thức tập thể; việc gắn xây dựng môi trường văn hóa với nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo bước đầu đạt hiệu quả, thể hiện ở sự chuyển biến về thái độ học tập, rèn luyện và năng lực thực tiễn của học viên.
Thực hiện cuộc vận động xây dựng môi trường văn hóa trong quân đội, các học viện, trường sĩ quan quân đội đã cùng toàn quân đóng góp nhiều mô hình, cách làm hiệu quả được phổ biến, nhân rộng; hàng trăm tập thể, cá nhân được Nhà nước, Chính phủ, Bộ Quốc phòng và Tổng cục Chính trị khen thưởng; trên 93% đơn vị được công nhận “Đơn vị văn hóa”, 97,5% khu tập thể quân đội đạt danh hiệu “Khu dân cư văn hóa”; 99,2% gia đình quân nhân đạt “Gia đình văn hóa”6.
Bên cạnh những kết quả đạt được, môi trường văn hóa trong các nhà trường quân đội vẫn bộc lộ những hạn chế nhất định, ảnh hưởng đến tính bền vững và hiệu quả của quá trình xây dựng văn hóa. Nhận thức về văn hóa của một bộ phận cán bộ, học viên chưa thật sự đầy đủ và toàn diện; việc cụ thể hóa hệ giá trị văn hóa chưa rõ nét, thiếu tính đặc trưng và khả năng vận hành trong thực tiễn, dẫn đến tình trạng triển khai còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu; một số biểu hiện vi phạm kỷ luật, chuẩn mực ứng xử vẫn xảy ra.
Những hạn chế nêu trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó nổi lên các nguyên nhân chủ yếu là công tác lãnh đạo, chỉ đạo ở một số cơ quan, đơn vị có lúc, có nơi chưa thật sự sâu sát, thiếu tính đồng bộ và liên tục; chưa xây dựng được hệ tiêu chí cụ thể, khoa học để đánh giá môi trường văn hóa; tác động phức tạp của mặt trái kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số đã và đang đặt ra những thách thức mới đối với việc giữ vững và phát triển các giá trị văn hóa trong nhà trường quân đội
4. Một số giải pháp
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy các cấp đối với việc quán triệt, vận dụng Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị trong xây dựng môi trường văn hóa ở các học viện, trường sĩ quan Quân đội hiện nay.
Cần quán triệt sâu sắc và toàn diện nội dung, quan điểm của Nghị quyết 80-NQ/TW, làm cho cấp ủy, chỉ huy các cấp nhận thức đầy đủ rằng văn hóa không chỉ là lĩnh vực tinh thần mà còn là trụ cột phát triển, trực tiếp cấu thành chất lượng giáo dục – đào tạo và sức mạnh chiến đấu của Quân đội. Nâng cao trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng và người chỉ huy, bảo đảm việc xây dựng môi trường văn hóa được tích hợp vào nghị quyết lãnh đạo, chương trình, kế hoạch công tác với mục tiêu, chỉ tiêu và giải pháp cụ thể, đồng bộ, khả thi; khắc phục triệt để tình trạng nhận thức chưa đầy đủ, triển khai mang tính hình thức, chiếu lệ.
Cần gắn nhận thức với hành động thực tiễn, coi xây dựng môi trường văn hóa là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, xuyên suốt trong toàn bộ hoạt động của nhà trường quân đội; bảo đảm sự thống nhất từ nhận thức đến hành động trong toàn đơn vị. Bên cạnh đó, cần đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp ủy, tổ chức đảng theo hướng tăng cường tính khoa học, tính dự báo và năng lực tổ chức thực tiễn. Điều này thể hiện ở việc kịp thời nắm bắt những biến động của môi trường văn hóa, nhất là tác động của không gian mạng, toàn cầu hóa và chuyển đổi số; từ đó chủ động định hướng tư tưởng, quản lý hành vi và xây dựng “hệ miễn dịch văn hóa” cho cán bộ, học viên trước các tác động tiêu cực.
Phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ chủ trì, nhất là người đứng đầu, trong chấp hành kỷ luật, chuẩn mực văn hóa và phương pháp lãnh đạo, quản lý; qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa, định hướng hành vi và góp phần hình thành hệ giá trị văn hóa đặc trưng của nhà trường quân đội.
Hai là, xây dựng hệ giá trị văn hóa đặc trưng của các học viện, trường sĩ quan quân đội theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Cần xác lập một hệ giá trị văn hóa đặc trưng, phản ánh bản chất, chức năng và yêu cầu đào tạo của các học viện, trường sĩ quan quân đội trong giai đoạn mới, bảo đảm sự thống nhất giữa giá trị văn hóa dân tộc, truyền thống quân đội với yêu cầu hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Hệ giá trị này không chỉ mang ý nghĩa định hướng mà còn phải trở thành “chuẩn mực sống” chi phối nhận thức, thái độ và hành vi của cán bộ, giảng viên và học viên. Trên cơ sở đó, cần cụ thể hóa hệ giá trị văn hóa với những nội dung cốt lõi sau: bản lĩnh chính trị vững vàng; trí tuệ và năng lực sáng tạo; kỷ luật nghiêm minh; trách nhiệm cao; văn hóa ứng xử chuẩn mực, nhân văn.
Một yêu cầu có tính quyết định là phải thể chế hóa hệ giá trị thành hệ thống chuẩn mực cụ thể, khả thi và có khả năng kiểm chứng trong thực tiễn. Điều này đòi hỏi chuyển hóa các giá trị mang tính khái quát thành các tiêu chí hành vi, quy định, quy chế, quy tắc ứng xử và chuẩn đầu ra trong giáo dục – đào tạo. Chỉ khi được “chuẩn hóa” và “lượng hóa” ở mức độ nhất định, hệ giá trị mới có thể đi vào đời sống, trở thành công cụ điều chỉnh hành vi và thước đo đánh giá hiệu quả xây dựng môi trường văn hóa.
Đồng thời, cần tổ chức triển khai hệ giá trị một cách đồng bộ, gắn với toàn bộ hoạt động của nhà trường, từ giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học đến rèn luyện kỷ luật, sinh hoạt tập thể và quan hệ công tác. Quá trình này phải bảo đảm tính liên tục, nhất quán và có sự kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục, tự giáo dục và môi trường giáo dục, qua đó hình thành “thói quen văn hóa” và “phản xạ văn hóa” trong mỗi cán bộ, học viên. Song song với đó, cần có cơ chế kiểm tra, đánh giá và khen thưởng – kỷ luật nhằm tạo động lực thúc đẩy và ràng buộc trách nhiệm trong thực hiện.
Ba là, gắn xây dựng môi trường văn hóa với nâng cao chất lượng giáo dục – đào tạo của các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay.
Cần quán triệt quan điểm tích hợp giữa “dạy chữ – dạy nghề – dạy người”, trong đó xây dựng môi trường văn hóa được xác định là điều kiện bảo đảm để phát triển toàn diện nhân cách quân nhân. Điều này đòi hỏi phải đưa các giá trị văn hóa vào nội dung, chương trình, phương pháp và quá trình tổ chức giáo dục – đào tạo, bảo đảm sự thống nhất giữa truyền thụ tri thức với bồi dưỡng phẩm chất, giữa phát triển năng lực chuyên môn với rèn luyện bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp.
Đẩy mạnh đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng phát triển năng lực, tư duy phản biện và khả năng vận dụng thực tiễn, đồng thời kết hợp chặt chẽ với giáo dục giá trị, chuẩn mực văn hóa quân sự. Trong đó, giảng viên không chỉ là người truyền đạt tri thức mà còn là chủ thể kiến tạo môi trường văn hóa, thông qua phương pháp sư phạm, phong cách ứng xử và tấm gương đạo đức, qua đó tác động trực tiếp đến quá trình hình thành nhân cách của học viên. Đồng thời, cần gắn xây dựng môi trường văn hóa với quản lý, rèn luyện học viên trong toàn bộ quá trình đào tạo, bảo đảm sự thống nhất giữa học tập, rèn luyện và sinh hoạt. Mọi hoạt động trong nhà trường – từ giảng đường, thao trường đến đời sống tập thể đều phải trở thành “không gian giáo dục”, nơi các giá trị văn hóa được cụ thể hóa thành hành vi, thói quen và chuẩn mực ứng xử.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, cần kết hợp xây dựng môi trường văn hóa truyền thống với môi trường văn hóa số, chú trọng định hướng giá trị, nâng cao “miễn dịch văn hóa” cho học viên trước các tác động tiêu cực của không gian mạng. Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế đánh giá chất lượng giáo dục – đào tạo gắn với tiêu chí văn hóa, trong đó không chỉ đo lường kết quả học tập mà còn đánh giá sự phát triển về phẩm chất, đạo đức, lối sống và năng lực hành vi của học viên.
Bốn là, tăng cường xây dựng nền nếp chính quy, kỷ luật và đời sống văn hóa tinh thần ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay.
Duy trì và nâng cao chất lượng xây dựng nền nếp chính quy, chấp hành kỷ luật, coi đây là trụ cột của môi trường văn hóa quân sự. Việc thực hiện nghiêm các chế độ, quy định, điều lệnh, điều lệ không chỉ bảo đảm tính thống nhất, sức mạnh tổ chức của quân đội mà còn góp phần hình thành ý thức tổ chức kỷ luật, tác phong chính quy và chuẩn mực hành vi của học viên. Đồng thời, cần khắc phục biểu hiện hình thức, máy móc trong duy trì nề nếp, bảo đảm kỷ luật gắn với tự giác, kỷ cương gắn với văn hóa.
Cần chú trọng xây dựng cảnh quan, môi trường sư phạm “chính quy – xanh – sạch – đẹp”, tạo không gian vật chất hài hòa, có tính giáo dục và thẩm mỹ, góp phần hình thành nếp sống văn hóa và ý thức giữ gìn môi trường chung. Quan tâm tổ chức phong phú, đa dạng các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, bảo đảm tính định hướng chính trị, tính giáo dục và tính hấp dẫn. Việc tổ chức cần gắn với đặc thù quân sự, đồng thời tiếp thu có chọn lọc các yếu tố văn hóa hiện đại, phù hợp với đối tượng học viên trong bối cảnh mới.
Chú trọng phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, giảng viên thông qua phong cách công tác, lối sống, thái độ ứng xử và ý thức chấp hành kỷ luật, để góp phần định hình chuẩn mực văn hóa và tạo ảnh hưởng lan tỏa mạnh mẽ đối với học viên. Bên cạnh đó, cần kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng đời sống văn hóa tinh thần với công tác quản lý, giáo dục và rèn luyện, bảo đảm mọi hoạt động trong nhà trường đều mang tính giáo dục và định hướng giá trị.
Năm là chủ động, kiên trì đấu tranh với các biểu hiện lệch chuẩn văn hóa trong các học viện, trường sĩ quan Quân đội hiện nay.
Cần nhận diện đầy đủ và kịp thời các biểu hiện lệch chuẩn văn hóa trong nhà trường quân đội, như suy giảm ý thức kỷ luật, lệch lạc trong chuẩn mực ứng xử, biểu hiện thực dụng, cá nhân chủ nghĩa hoặc tiếp nhận thiếu chọn lọc các yếu tố văn hóa ngoại lai. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, các biểu hiện lệch chuẩn ngày càng có xu hướng “phi không gian”, “phi tiếp xúc”, diễn ra trên môi trường mạng với mức độ lan tỏa nhanh và khó kiểm soát hơn. Trên cơ sở đó, cần tăng cường quản lý, định hướng việc sử dụng mạng xã hội và không gian mạng, coi đây là một bộ phận hữu cơ của môi trường văn hóa hiện đại.
Việc quản lý không chỉ dừng ở các biện pháp hành chính mà phải kết hợp chặt chẽ với giáo dục nâng cao nhận thức, xây dựng “miễn dịch văn hóa số” cho cán bộ, học viên, giúp họ có khả năng tự sàng lọc, tiếp nhận thông tin một cách có chọn lọc và đúng định hướng. Đồng thời, cần kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục, kiểm tra, giám sát và xử lý kỷ luật, bảo đảm tính nghiêm minh, công bằng và có tính răn đe trong đấu tranh với các biểu hiện lệch chuẩn. Trong đó, giáo dục giữ vai trò cơ bản, lâu dài; kiểm tra, giám sát giữ vai trò phát hiện, ngăn ngừa; còn kỷ luật là biện pháp cần thiết để xử lý các hành vi vi phạm, góp phần củng cố kỷ cương và chuẩn mực văn hóa trong đơn vị.
Phát huy vai trò của các tổ chức, lực lượng và đội ngũ cán bộ, giảng viên trong việc định hướng tư tưởng, quản lý hành vi và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Đặc biệt, cần nâng cao năng lực tự điều chỉnh, tự hoàn thiện của mỗi cá nhân thông qua tự phê bình, “tự soi, tự sửa” trong môi trường tập thể.
5. Kết luận
Quán triệt và vận dụng Nghị quyết số 80-NQ/TW trong xây dựng môi trường văn hóa ở các học viện, trường sĩ quan quân đội là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, trực tiếp quyết định chất lượng đào tạo và xây dựng con người quân nhân cách mạng. Đây không chỉ là quá trình nâng cao đời sống tinh thần mà còn là việc kiến tạo hệ giá trị, chuẩn mực và nhân cách bền vững. Thực hiện đồng bộ, hiệu quả các giải pháp sẽ góp phần xây dựng nhà trường quân đội vững mạnh toàn diện. Qua đó, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và sức mạnh tổng hợp của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới.
Chú thích:
1, 2, 3, 4, 5. Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.
6 Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2023). Báo cáo tổng kết 30 năm thực hiện Chỉ thị 143/CT về tiến hành Cuộc vận động xây dựng môi trường văn hóa trong các đơn vị Quân đội; sơ kết 2 năm thực hiện quy hoạch hệ thống thiết chế văn hóa trong Quân đội nhân dân Việt Nam.
