Nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công phục vụ phát triển kinh tế – xã hội tại TP. Hồ Chí Minh

Enhancing the effectiveness of public investment management for socio-economic development in Ho Chi Minh City

ThS. Nguyễn Thanh Hải
Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình dân dụng và công nghiệp TP. Hồ Chí Minh

(Quanlynhanuoc.vn) – Đầu tư công là công cụ quan trọng trong việc kiến tạo kết cấu hạ tầng, dẫn dắt đầu tư xã hội, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội. Đối với TP. Hồ Chí Minh – trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ nhằm khắc phục các điểm nghẽn về hạ tầng, giao thông, môi trường, y tế, giáo dục mà còn tạo động lực lan tỏa cho phát triển kinh tế – xã hội bền vững. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy vẫn còn nhiều hạn chế nhất định, đặc biệt, từ ngày 01/7/2025, Thành phố bước vào giai đoạn phát triển mới sau sáp nhập, với không gian quản lý mở rộng, mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai và yêu cầu điều phối đầu tư công trên quy mô lớn, đa trung tâm, đa chức năng. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu, phân tích thực trạng hiệu quả quản lý đầu tư công của Thành phố để chỉ ra những kết quả, hạn chế; đồng thời, đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công giai đoạn 2026 – 2030, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội của TP. Hồ Chí Minh là hết sức cần thiết trong giai đoạn mới.

Từ khóa: Đầu tư công; quản lý đầu tư công; TP. Hồ Chí Minh; kiến tạo phát triển; tăng trưởng kinh tế.

Abstract: Public investment is a crucial instrument for developing infrastructure, guiding social investment, promoting economic growth and ensuring social welfare. For Ho Chi Minh City – the largest economic hub of the country – enhancing the effectiveness of public investment management is of particular importance, not only in addressing bottlenecks in infrastructure, transportation, the environment, healthcare, and education, but also in creating spillover effects that drive sustainable socio-economic development. However, practical experience also indicates that certain limitations persist. Notably, from July 1^st, 2025, the city has entered a new phase of development following administrative consolidation, characterized by an expanded governance space, the implementation of a two-tier local government model, and increased demands for coordinating public investment across a large-scale, multi-centered, and multi-functional urban system. In this context, it is essential to conduct a comprehensive analysis of the current effectiveness of public investment management in recent years, identify key achievements and shortcomings, and propose solutions to enhance the effectiveness of public investment management for the 2026-2030 period, thereby meeting the socio-economic development requirements of Ho Chi Minh City in the new stage.

Keywords: Public investment; public investment management; Ho Chi Minh City; developmental governance; economic growth.

1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh Việt Nam phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong giai đoạn 2026 – 2030, đầu tư công được xem là công cụ điều tiết vĩ mô quan trọng, góp phần định hình không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đối với TP. Hồ Chí Minh, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi Thành phố không chỉ đóng vai trò đầu tàu tăng trưởng mà còn là trung tâm kết nối vùng và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, việc quản lý đầu tư công vẫn còn tồn tại khoảng cách đáng kể giữa mục tiêu chính sách và kết quả thực thi, thể hiện qua tiến độ triển khai các dự án chưa ổn định và kéo dài thời gian thực hiện đầu tư, hiệu quả sử dụng vốn chưa cao và khả năng tạo tác động lan tỏa còn hạn chế.

Kể từ ngày 01/7/2025, với việc sáp nhập và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã làm thay đổi căn bản điều kiện quản trị của TP. Hồ Chí Minh. Không gian phát triển mở rộng, cấu trúc kinh tế đa trung tâm và yêu cầu liên kết nội vùng đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý đầu tư công, đặc biệt trong việc lựa chọn dự án, phân bổ nguồn lực và điều phối thực thi. Trong bối cảnh đó, việc tiếp cận quản lý đầu tư công đòi hỏi phải được điều chỉnh theo hướng hiện đại, tích hợp và dựa trên hiệu quả. Do vậy, nghiên cứu, đánh giá một cách toàn diện hiệu quả quản lý đầu tư công và đề xuất các giải pháp phù hợp với điều kiện phát triển mới của TP. Hồ Chí Minh là yêu cầu cấp thiết, góp phần nâng cao chất lượng tăng trưởng và bảo đảm phát triển bền vững trong giai đoạn tới.

2. Thực trạng công tác quản lý đầu tư công phục vụ phát triển kinh tế – xã hội tại TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2021 – 2025

2.1. Những kết quả đạt được

Những năm gần đây, mặc dù phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức từ biến động kinh tế vĩ mô, tác động của đại dịch Covid-19, TP. Hồ Chí Minh vẫn đạt được một số kết quả quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Những kết quả này không chỉ thể hiện ở quy mô và tiến độ giải ngân vốn, mà còn được thể hiện ở việc cải thiện trong điều hành, thúc đẩy phát triển hạ tầng và hoàn thiện thể chế quản lý đầu tư công của Thành phố, cụ thể:

Thứ nhất, khẳng định được vai trò của đầu tư công trong thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kết cấu hạ tầng.

TP. Hồ Chí Minh là đầu tàu kinh tế của cả nước, nhu cầu đầu tư vào hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật và xã hội luôn ở mức rất lớn. Giai đoạn 2021 – 2025, đầu tư công tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng để thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của Thành phố, đặc biệt trong việc cải thiện hạ tầng giao thông, chỉnh trang đô thị, phát triển giáo dục, y tế và nâng cao chất lượng dịch vụ công. Thực tiễn cho thấy, nhiều công trình hạ tầng quan trọng đã được triển khai và từng bước hoàn thành, góp phần cải thiện năng lực kết nối, giảm áp lực giao thông và nâng cao chất lượng sống của người dân đô thị. Bên cạnh đó, đầu tư công còn đóng vai trò “vốn mồi”, tạo điều kiện thu hút các nguồn lực đầu tư ngoài ngân sách, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội theo hướng bền vững và toàn diện. Trong quý I/2025, GRDP của TP. Hồ Chí Minh tăng 7,51%, mức cao nhất so với cùng kỳ kể từ năm 2020¹, đến nay cho thấy, vai trò hỗ trợ của các chính sách tài khóa, trong đó có đầu tư công, đối với phục hồi và tăng trưởng kinh tế của Thành phố.

Thứ hai, công tác phân bổ vốn và điều hành giải ngân đầu tư công từng bước được cải thiện theo hướng chủ động, linh hoạt hơn.

Thành phố đã chú trọng giao kế hoạch vốn sớm, tăng cường đôn đốc, kiểm tra tiến độ thực hiện các dự án và kịp thời điều chỉnh vốn giữa các dự án nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Nhờ đó, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công đã có sự cải thiện nhất định qua các năm, nhất là năm 2025, Thành phố đặt mục tiêu giải ngân đạt khoảng 95% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao và đã cơ bản đạt được mục tiêu này với giá trị giải ngân hơn 114.300 tỷ đồng². Kết quả này cho thấy, năng lực điều hành và tổ chức thực hiện kế hoạch đầu tư công của Thành phố đã có bước tiến nhất định, góp phần hạn chế tình trạng vốn chậm được đưa vào nền kinh tế.

Thứ ba, việc triển khai các dự án đầu tư công đã góp phần cải thiện điều kiện phát triển đô thị và nâng cao chất lượng sống của người dân.

TP. Hồ Chí Minh cũng đã tập trung nguồn lực đầu tư công cho các lĩnh vực thiết yếu như: giao thông, chống ngập, môi trường, giáo dục, y tế và chỉnh trang đô thị. Nhiều dự án đã và đang được triển khai đã góp phần từng bước cải thiện năng lực hạ tầng, giảm áp lực quá tải và nâng cao khả năng cung ứng dịch vụ công. Các công trình giao thông góp phần tăng cường kết nối nội đô và liên vùng. Các dự án môi trường và chống ngập hỗ trợ nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu; các dự án giáo dục, y tế giúp cải thiện điều kiện học tập, khám, chữa bệnh cho người dân. Mặc dù chưa thể giải quyết triệt để các vấn đề tồn tại, song có thể khẳng định đầu tư công đã tạo ra những chuyển biến tích cực, góp phần nâng cao chất lượng phát triển đô thị và năng lực cạnh tranh của thành phố. Việc tiếp tục ưu tiên đầu tư vào các lĩnh vực hạ tầng then chốt là phù hợp với định hướng phát triển TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo của khu vực.

Thứ tư, thể chế và công tác quản lý nhà nước về đầu tư công từng bước được hoàn thiện.

Một kết quả quan trọng nữa là việc hoàn thiện khung thể chế và nâng cao chất lượng quản lý nhà nước về đầu tư công. Trong giai đoạn này, TP. Hồ Chí Minh đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công, từ hoàn thiện quy trình nội bộ, tăng cường phân cấp, phân quyền, đến nâng cao trách nhiệm của các chủ đầu tư và cơ quan liên quan. Đặc biệt, việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 98/2023/QH15 ngày 24/6/2023 về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP. Hồ Chí Minh đã tạo thêm dư địa cho Thành phố trong việc huy động nguồn lực, phân cấp quản lý và tổ chức thực hiện các dự án đầu tư công. Bên cạnh đó, việc hoàn thiện khung pháp luật về đầu tư công, đặc biệt là Luật Đầu tư công năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành, cũng góp phần tạo hành lang pháp lý ngày càng đầy đủ, đồng bộ hơn cho hoạt động quản lý đầu tư công. Thành phố cũng đã tích cực vận hành tương đối hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp kể từ ngày 01/7/2025, qua đó, tạo tiền đề cho việc nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công trong bối cảnh không gian phát triển mới sau sáp nhập.

2.2. Một số hạn chế, bất cập

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn quản lý đầu tư công tại TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2021 – 2025 cũng bộc lộ những hạn chế, bất cập, phần nào ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng vốn và tiến độ triển khai các dự án. Các hạn chế này xuất phát từ yếu tố khách quan cũng như các bất cập nội tại về thể chế, tổ chức thực thi và quản trị đầu tư công của Thành phố, cụ thể:

(1) Hệ thống thể chế và thủ tục đầu tư công còn phức tạp, chồng chéo, làm kéo dài thời gian chuẩn bị và triển khai dự án.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là sự giao thoa giữa các quy định pháp luật liên quan đến đầu tư công, đất đai, xây dựng, quy hoạch và đấu thầu. Trên thực tế, quá trình triển khai dự án đầu tư công phải trải qua nhiều bước, nhiều thủ tục và chịu sự điều chỉnh của nhiều luật khác nhau, dẫn đến tình trạng kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư, thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh dự án. TP. Hồ Chí Minh trong nhiều năm qua đã liên tục chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ giải ngân, tuy nhiên, trên thực tế cũng ghi nhận những vướng mắc về thủ tục hành chính vẫn là nguyên nhân chủ yếu làm chậm tiến độ thực hiện dự án. Chẳng hạn, trong Chỉ thị về tăng cường thực hiện và giải ngân kế hoạch đầu tư công, Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh đã chỉ rõ các tồn tại, như: chậm hoàn tất thủ tục đầu tư, vướng mắc trong quy trình thẩm định, phê duyệt và điều chỉnh dự án³. Điều này cho thấy, dù đã có nhiều nỗ lực cải cách, nhưng thể chế và quy trình vẫn còn những điểm chưa thực sự đồng bộ, tạo ra “độ trễ” nhất định trong quản lý đầu tư công.

(2) Chất lượng chuẩn bị dự án và công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng là điểm nghẽn kéo dài.

Trong nhiều trường hợp, tiến độ giải ngân chậm không phải do thiếu vốn, mà do dự án chưa đủ điều kiện triển khai, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến giải phóng mặt bằng, tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật. Thực tiễn tại TP. Hồ Chí Minh cho thấy, nhiều dự án bị kéo dài do công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chưa được chuẩn bị đầy đủ từ giai đoạn đầu, dẫn đến phát sinh khiếu nại, chậm bàn giao mặt bằng và ảnh hưởng đến tiến độ thi công. Bên cạnh đó, việc xác định giá đất, bố trí quỹ đất tái định cư và phối hợp giữa các cơ quan liên quan còn nhiều bất cập. Theo báo cáo tại cuộc họp về tiến độ triển khai kế hoạch đầu tư công năm 2026 của Hội đồng nhân dân Thành phố cũng ghi nhận: “Một số dự án còn vướng mắc về thủ tục đầu tư, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và di dời hạ tầng kỹ thuật”⁴. Đây cũng là một trong những nguyên nhân làm giảm hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công và ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thành các công trình.

Ba là, công tác phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị và năng lực tổ chức thực hiện còn chưa đồng bộ.

Hiệu quả quản lý đầu tư công phụ thuộc rất lớn vào chất lượng phối hợp giữa các sở, ngành, chủ đầu tư, ban quản lý dự án và chính quyền địa phương. Tuy nhiên, trên thực tế, sự phối hợp này còn chưa thật sự nhịp nhàng, dẫn đến tình trạng chậm trễ trong xử lý hồ sơ, giải quyết vướng mắc và triển khai dự án. Bên cạnh đó, năng lực của một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu về quản trị dự án trong bối cảnh quy mô và độ phức tạp của các dự án ngày càng lớn. Trách nhiệm của người đứng đầu ở một số đơn vị chưa được phát huy đầy đủ, còn tình trạng đùn đẩy trách nhiệm hoặc thiếu chủ động trong xử lý công việc. Đặc biệt, từ ngày 01/7/2025, TP. Hồ Chí Minh bắt đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời thực hiện sắp xếp lại các đơn vị hành chính, điều này đặt ra yêu cầu rất cao về tổ chức bộ máy và cơ chế phối hợp trong quản lý đầu tư công.

Việc chuyển đổi mô hình quản lý trong thời gian ngắn có thể làm gia tăng áp lực điều hành và phát sinh những khó khăn nhất định trong giai đoạn đầu vận hành. Thực tế cũng ghi nhận, những vướng mắc về quy hoạch và tác động của việc sắp xếp, kiện toàn lại hệ thống các ban quản lý dự án theo mô hình chính quyền hai cấp là những nguyên nhân dẫn đến phát sinh các vấn đề trong công tác bàn giao, tổ chức bộ máy và quy trình phối hợp⁵. 

(4) Công tác giám sát, đánh giá hiệu quả đầu tư công còn thiên về hình thức, chưa gắn chặt với kết quả và tác động phát triển.

Hiện nay, việc đánh giá hiệu quả đầu tư công nhìn chung vẫn chủ yếu dựa trên các tiêu chí về tiến độ và tỷ lệ giải ngân, trong khi việc đo lường hiệu quả đầu ra, tác động kinh tế – xã hội và hiệu quả sử dụng tài sản công chưa được quan tâm đúng mức. Điều này dẫn đến tình trạng giải ngân nhanh nhưng chưa chắc hiệu quả cao, làm giảm ý nghĩa thực chất của đầu tư công đối với phát triển. Bên cạnh đó, hệ thống thông tin, dữ liệu phục vụ giám sát và đánh giá đầu tư công còn phân tán, chưa đồng bộ, gây khó khăn cho việc theo dõi, phân tích và điều chỉnh chính sách kịp thời. Trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh mới sau sáp nhập có quy mô lớn hơn, phạm vi quản lý rộng hơn và yêu cầu điều phối phức tạp hơn, nếu không đổi mới mạnh mẽ công tác giám sát, đánh giá theo hướng dựa trên kết quả và dữ liệu, quản lý đầu tư công sẽ khó được nâng cao một cách hiệu quả và bền vững.

3. Một số giải pháp

Kể từ ngày 01/7/2025, TP. Hồ Chí Minh chính thức bước vào giai đoạn phát triển mới sau khi thực hiện sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, đồng thời triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Sự kiện này không chỉ làm thay đổi về địa giới hành chính, mà còn tạo ra một không gian phát triển hoàn toàn mới, với quy mô lớn hơn, cấu trúc đa trung tâm và yêu cầu quản trị phức tạp hơn. Với diện tích tự nhiên là 6.772,59 km2, quy mô dân số là 14.002.598 người, TP. Hồ Chí Minh trở thành một trong những siêu đô thị có quy mô lớn trong khu vực⁶.

Trong bối cảnh đó, cấu trúc phát triển của TP. Hồ Chí Minh đã có sự chuyển biến căn bản từ mô hình đô thị trung tâm sang mô hình không gian phát triển tích hợp, đa chức năng. Thành phố vừa là trung tâm tài chính, thương mại và đổi mới sáng tạo, đồng thời còn tích hợp vai trò của một trung tâm công nghiệp quy mô lớn (khu vực Bình Dương) và trung tâm kinh tế biển, logistics, cảng biển (khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu). Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổ chức lại không gian đầu tư công theo hướng liên kết vùng nội bộ, bảo đảm tính kết nối và lan tỏa giữa các cực tăng trưởng.

Cùng với đó, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp với việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính cấp xã (168 xã, phường) đã làm thay đổi căn bản phương thức quản lý và tổ chức thực thi đầu tư công. Các chức năng quản lý trước đây của cấp huyện được điều chuyển về cấp thành phố và cấp cơ sở, đòi hỏi phải thiết lập lại cơ chế phân cấp, phân quyền, quy trình phối hợp và trách nhiệm giải trình giữa các cấp chính quyền. Trong giai đoạn chuyển tiếp này, nguy cơ phát sinh độ trễ trong xử lý thủ tục, gián đoạn dữ liệu và chồng chéo thẩm quyền là có thể xảy ra nếu không có giải pháp tổ chức thực hiện đồng bộ và hiệu quả.

Bên cạnh thay đổi về không gian và tổ chức bộ máy, TP. Hồ Chí Minh cũng đang đứng trước yêu cầu phát triển với quy mô và áp lực lớn hơn nhiều so với trước đây. Theo kế hoạch, tổng vốn đầu tư công của Thành phố trong năm 2026 được giao hơn 147.599 tỷ đồng cho thấy, nhu cầu huy động và sử dụng nguồn lực công ở mức rất cao. Tuy nhiên, ngay từ đầu năm, thành phố đã phải bàn các giải pháp tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc như: thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật và lựa chọn nhà thầu⁷.

Trên cơ sở các hạn chế, bất cập đã được nhận diện và bối cảnh phát triển mới của TP. Hồ Chí Minh sau sáp nhập, việc nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công trong giai đoạn 2026 – 2030 cần được triển khai đồng bộ theo các nhóm giải pháp có tính hệ thống, gắn với yêu cầu điều phối phát triển không gian đô thị mở rộng, đổi mới mô hình quản trị và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công, theo đó có thể nghiên cứu triển khai một số giải pháp sau:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế, quy trình và cơ chế phân cấp trong quản lý đầu tư công theo mô hình mới.

Đây là giải pháp nền tảng nhằm khắc phục những hạn chế về chồng chéo pháp lý và bất cập trong tổ chức thực thi. Trong bối cảnh hệ thống pháp luật về đầu tư công đang được hoàn thiện với Luật Đầu tư công năm 2024 và các văn bản hướng dẫn, TP. Hồ Chí Minh cần chủ động rà soát, chuẩn hóa và đơn giản hóa các quy trình nội bộ liên quan đến toàn bộ chu trình đầu tư công, từ chuẩn bị đầu tư, thẩm định, phê duyệt đến triển khai và điều chỉnh dự án. Trọng tâm là xây dựng cơ chế phối hợp rõ ràng giữa các sở, ngành và giữa cấp thành phố với cấp cơ sở trong điều kiện vận hành chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm một đầu mối chịu trách nhiệm chính, một quy trình thống nhất, một thời hạn xử lý cụ thể. Đồng thời, cần tận dụng tối đa các cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 98/2023/QH15 để phân cấp mạnh hơn cho các chủ đầu tư, gắn với trách nhiệm giải trình rõ ràng. Việc hoàn thiện thể chế không chỉ dừng ở việc ban hành quy định, mà phải hướng tới xây dựng môi trường quản lý ổn định, minh bạch, dễ dự đoán, qua đó rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và nâng cao hiệu quả điều hành đầu tư công trong thực tiễn.

Thứ hai, nâng cao chất lượng lựa chọn danh mục và chuẩn bị dự án đầu tư công theo tư duy không gian phát triển tích hợp.

Để khắc phục tình trạng dàn trải, thiếu tính liên kết và hiệu quả đầu tư chưa cao, TP. Hồ Chí Minh cần chuyển mạnh từ tư duy phân bổ vốn theo địa giới hành chính sang tư duy lựa chọn dự án theo không gian phát triển tích hợp sau sáp nhập. Theo đó, danh mục đầu tư công giai đoạn 2026 – 2030 nên chẳng cần được tái cấu trúc theo các hành lang phát triển và các cực tăng trưởng của Thành phố mới, ưu tiên các dự án có tính lan tỏa cao, như: hạ tầng giao thông kết nối liên vùng, logistics, cảng biển, hạ tầng số, chống ngập và bảo vệ môi trường. Đặc biệt, cần nâng cao yêu cầu về tính sẵn sàng của dự án trước khi bố trí vốn, bao gồm: hoàn thiện hồ sơ pháp lý, giải phóng mặt bằng, phương án tái định cư, thiết kế kỹ thuật và nguồn vật liệu. Việc siết chặt khâu chuẩn bị đầu tư sẽ giúp giảm thiểu tình trạng điều chỉnh dự án, kéo dài tiến độ và lãng phí nguồn lực. Bên cạnh đó, cần tăng cường áp dụng các phương pháp phân tích chi phí – lợi ích, đánh giá tác động kinh tế – xã hội để lựa chọn dự án có hiệu quả cao nhất, phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững của thành phố.

Thứ ba, tạo đột phá trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và quản lý đất đai phục vụ đầu tư công.

Thực tiễn cho thấy, giải phóng mặt bằng là một trong những điểm nghẽn lớn nhất ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả đầu tư công tại TP. Hồ Chí Minh. Do đó, trong giai đoạn tới, thành phố cần triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính đột phá để xử lý vấn đề này. Trước hết, cần nghiên cứu, áp dụng linh hoạt cơ chế tách dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ra khỏi dự án đầu tư công khi đủ điều kiện, nhằm chủ động tạo quỹ đất sạch trước khi triển khai dự án. Đồng thời, cần xây dựng kế hoạch phát triển quỹ đất tái định cư dài hạn, bảo đảm bố trí chỗ ở ổn định cho người dân bị ảnh hưởng. Bên cạnh đó, cần cải cách mạnh mẽ quy trình xác định giá đất, bồi thường và hỗ trợ theo hướng minh bạch, công khai, sát với giá thị trường, qua đó giảm thiểu khiếu nại và rút ngắn thời gian giải phóng mặt bằng. Việc tăng cường phối hợp giữa các cơ quan liên quan như: tài nguyên – môi trường, xây dựng, tài chính và chính quyền cơ sở cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác này. Nếu không xử lý được điểm nghẽn này, hiệu quả đầu tư công khó có thể được cải thiện một cách thực chất.

Thứ tư, đổi mới tổ chức thực hiện dự án và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đầu tư công.

Trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh mới có quy mô lớn và yêu cầu điều phối phức tạp, việc nâng cao năng lực tổ chức thực hiện và ứng dụng công nghệ số trong quản lý đầu tư công là hết sức cần thiết. Do đó, cần tiếp tục kiện toàn hệ thống ban quản lý dự án theo hướng chuyên nghiệp hóa, nâng cao năng lực quản trị dự án, đặc biệt đối với các dự án quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp. Đồng thời, cần gắn trách nhiệm của người đứng đầu với tiến độ, chất lượng và hiệu quả thực hiện dự án, coi đây là tiêu chí quan trọng trong đánh giá cán bộ. Bên cạnh đó, TP. Hồ Chí Minh cần xây dựng hệ thống quản lý đầu tư công trên nền tảng số, tích hợp dữ liệu về danh mục dự án, tiến độ, giải ngân, hồ sơ pháp lý và các vướng mắc phát sinh. Hệ thống này cần cho phép giám sát theo thời gian thực, hỗ trợ ra quyết định nhanh chóng và nâng cao tính minh bạch trong quản lý. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số không chỉ giúp khắc phục tình trạng phân tán dữ liệu mà còn tạo nền tảng cho quản trị đầu tư công hiện đại, phù hợp với quy mô và đặc thù của TP. Hồ Chí Minh sau sáp nhập.

Thứ năm, đổi mới công tác giám sát, đánh giá hiệu quả đầu tư công theo hướng dựa trên kết quả và tác động phát triển.

Để nâng cao hiệu quả thực chất của đầu tư công, TP. Hồ Chí Minh cần chuyển mạnh từ cách tiếp cận đánh giá dựa trên tiến độ và tỷ lệ giải ngân sang đánh giá dựa trên kết quả đầu ra và tác động kinh tế – xã hội. Theo đó, cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư công gắn với các mục tiêu cụ thể, như: giảm ùn tắc giao thông, giảm ngập nước, nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ công, cải thiện môi trường sống và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, cần tăng cường vai trò giám sát của Hội đồng nhân dân, các cơ quan thanh tra, kiểm toán và cộng đồng, bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong sử dụng vốn đầu tư công. Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống dữ liệu thống kê và báo cáo định kỳ về hiệu quả đầu tư công là cần thiết để phục vụ công tác phân tích, đánh giá và điều chỉnh chính sách kịp thời. Đặc biệt, trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh mới có quy mô lớn và cấu trúc đa trung tâm, việc đánh giá hiệu quả đầu tư công cần gắn với khả năng kết nối không gian phát triển và lan tỏa tới các khu vực trong toàn Thành phố. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm đầu tư công thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững của TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn tới.

4. Kết luận

Nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công là yêu cầu mang tính cấp thiết và có ý nghĩa chiến lược đối với TP. Hồ Chí Minh trong bối cảnh phát triển mới. Kết quả nghiên cứu cho thấy, trong giai đoạn 2021 – 2025, Thành phố đã đạt được những chuyển biến tích cực về quy mô đầu tư, điều hành giải ngân và phát triển hạ tầng, qua đó góp phần hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và cải thiện điều kiện sống của người dân. Tuy nhiên, hiệu quả quản lý đầu tư công vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và vai trò đầu tàu của Thành phố do còn tồn tại nhiều điểm nghẽn về thể chế, chuẩn bị dự án, giải phóng mặt bằng, phối hợp thực thi và giám sát hiệu quả. Trong khi đó, từ ngày 01/7/2025, TP. Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn phát triển mới sau sáp nhập với không gian kinh tế – xã hội mở rộng, cấu trúc đa trung tâm và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Bối cảnh này đang đặt ra yêu cầu phải đổi mới căn bản tư duy và phương thức quản lý đầu tư công, từ quản lý theo địa giới hành chính sang quản trị theo không gian phát triển tích hợp, từ chú trọng giải ngân sang chú trọng hiệu quả và tác động lan tỏa. Vì vậy, việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà còn có giá trị thực tiễn, góp phần giúp TP. Hồ Chí Minh sử dụng hiệu quả nguồn lực công, phát huy vai trò dẫn dắt đầu tư xã hội và tạo nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội của Thành phố nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.

Chú thích:
1. GRDP TP. Hồ Chí Minh quý I/2025 tăng cao nhất kể từ năm 2020. https://www.hochiminhcity.gov.vn/web/hcm/-/grdp-quy-i-2025-tpho-chi-minh-tang-cao-nhat-ke-tu-nam-2020
2. Thành phố Hồ Chí Minh tạo đà tăng tốc đầu tư công giai đoạn 2026 – 2030. https://www.hcmcpv.org.vn/tin-tuc/thanh-pho-ho-chi-minh-tao-da-tang-toc-dau-tu-cong-giai-doan-2026%E2%80%932030-1491942080
3. Chỉ thị về tăng cường thực hiện, giải ngân Kế hoạch đầu tư công năm 2022 và trung hạn giai đoạn 2021 – 2025. https://www.hochiminhcity.gov.vn/web/hcm/-/chi-thi-ve-tang-cuong-thuc-hien-giai-ngan-ke-hoach-au-tu-cong-nam-2022-va-trung-han-giai-oan-2021-2025
4, 5, 7. Tăng tốc triển khai kế hoạch đầu tư công năm 2026, Thành phố tập trung tháo gỡ vướng mắc ngay từ quý đầu năm. https://hdnd.hochiminhcity.gov.vn/tin-tuc/tin-tt-hdnd/tang-toc-trien-khai-ke-hoach-dau-tu-cong-nam-2026-thanh-pho-tap-trung-thao-go-vuong-mac-ngay-tu-quy-dau-nam
6. Quốc hội thông qua việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh: Cả nước có 34 tỉnh, thành. https://baochinhphu.vn/quoc-hoi-thong-qua-viec-sap-xep-don-vi-hanh-chinh-cap-tinh-ca-nuoc-co-34-tinh-thanh-102250612100156988.htm
Tài liệu tham khảo:
1. Chính phủ (2025), Nghị định số 85/2025/NĐ-CP ngày 08/4/2025 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đầu tư công.
2. Quốc hội (2024). Luật Đầu tư công năm 2024.
3. Quốc hội (2023). Nghị quyết số 98/2023/QH15 ngày 24/6/2023 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thành phố Hồ Chí Minh.
4. Quốc hội (2025). Luật Đấu thầu năm 2025; Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư năm 2025; Luật Hải quan năm 2025; Luật Thuế giá trị gia tăng năm 2025; Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 2025; Luật Đầu tư năm 2025; Luật Đầu tư công năm 2025; Luật Quản lý, sử dụng tài sản công năm 2025.
5. Giải pháp nâng cao vai trò của Nhà nước trong phát triển khu vực kinh tế tư nhân ở Việt Nam. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/04/17/giai-phap-nang-cao-vai-tro-cua-nha-nuoc-trong-phat-trien-khu-vuc-kinh-te-tu-nhan-o-viet-nam/