Promoting students’ sense of responsibility in the nation’s new era: a case study of students at Electric Power University
TS. Phạm Thị Thùy
Trường Đại học Điện lực
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, việc phát huy trách nhiệm của sinh viên có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Thông qua việc nghiên cứu về chủ đề này từ thực tiễn tại Trường Đại học Điện lực cho thấy, sinh viên đã có nhận thức và biểu hiện trách nhiệm tương đối tích cực, song vẫn còn những hạn chế nhất định. Do đó, cần nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm phát huy trách nhiệm sinh viên, giúp các em phát triển toàn diện; đồng thời, góp phần xây dựng nguồn nhân lực có tri thức, kỹ năng và tinh thần trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới và sự phát triển bền vững của đất nước.
Từ khóa: Trách nhiệm sinh viên; kỷ nguyên mới; Trường Đại học Điện lực; giáo dục đại học.
Abstract: In the context of digital transformation and international integration, promoting students’ sense of responsibility is of great significance for the development of high-quality human resources. Research on this topic, based on practical evidence from Electric Power University, shows that students have demonstrated relatively positive awareness and responsible behaviors, although certain limitations remain. Therefore, it is necessary to propose solutions to further enhance students’ sense of responsibility, thereby promoting their comprehensive development and contributing to the formation of a workforce with knowledge, skills, and a strong sense of responsibility, capable of meeting the requirements of the new era and the country’s sustainable development.
Keywords: Student responsibility; new era; Electric Power University; higher education.
1. Đặt vấn đề
Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực giữ vai trò then chốt, trong đó sinh viên (lực lượng trí thức trẻ, năng động và sáng tạo) là nhân tố quyết định tương lai của đất nước. Vì vậy, phát huy trách nhiệm của sinh viên không chỉ là yêu cầu của giáo dục đại học mà còn là nhiệm vụ mang ý nghĩa chiến lược.
Trách nhiệm của sinh viên hiện nay không chỉ giới hạn trong học tập và rèn luyện mà còn bao gồm trách nhiệm xã hội, trách nhiệm công dân, ý thức nghề nghiệp và khả năng thích ứng với môi trường số. Sinh viên cần chủ động tiếp cận tri thức mới, rèn luyện kỹ năng, nâng cao phẩm chất đạo đức và tích cực tham gia các hoạt động vì cộng đồng. Đây là những yếu tố quan trọng giúp sinh viên đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế xanh. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, bên cạnh nhiều sinh viên có tinh thần trách nhiệm cao, vẫn còn một bộ phận sinh viên thiếu chủ động, chưa xác định rõ mục tiêu học tập, nhận thức chưa đầy đủ về vai trò và trách nhiệm của bản thân đối với gia đình, nhà trường và xã hội. Điều này đặt ra yêu cầu cần có những giải pháp phù hợp nhằm nâng cao nhận thức và phát huy trách nhiệm của sinh viên trong giai đoạn mới.
2. Trách nhiệm sinh viên
Trách nhiệm sinh viên được hiểu là tổng hợp các biểu hiện về nhận thức, thái độ và hành vi tự giác của sinh viên trong việc thực hiện nghĩa vụ học tập, rèn luyện đạo đức, tham gia các hoạt động xã hội và chuẩn bị năng lực nghề nghiệp, đồng thời sẵn sàng chịu trách nhiệm trước bản thân, nhà trường và xã hội về các quyết định và hành vi của mình.
Trách nhiệm sinh viên được cấu thành bởi ba yếu tố cơ bản sau: (1) Nhận thức: thể hiện ở sự hiểu biết, ý thức về nghĩa vụ, vai trò và trách nhiệm của bản thân; (2) Thái độ: thể hiện ở sự tự giác, chủ động và tinh thần sẵn sàng chịu trách nhiệm; (3) Hành vi: thể hiện ở các hành động cụ thể trong học tập, rèn luyện, tham gia hoạt động xã hội và thực hiện nghĩa vụ công dân.
Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới của dân tộc, trách nhiệm của sinh viên không chỉ được hiểu theo nghĩa truyền thống là hoàn thành nghĩa vụ học tập mà còn được mở rộng cả về nội hàm và phạm vi thể hiện. Sinh viên với tư cách là lực lượng trí thức trẻ, nguồn nhân lực tương lai của quốc gia, có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đất nước nhanh nhanh, bền vững và hội nhập quốc tế. Do đó, trách nhiệm của sinh viên trong giai đoạn hiện nay cần được tiếp cận một cách toàn diện, gắn với yêu cầu phát triển con người và yêu cầu phát triển đất nước trong bối cảnh mới, theo đó:
Thứ nhất, trách nhiệm học tập và nghiên cứu khoa. Sinh viên có trách nhiệm chủ động chiếm lĩnh tri thức, không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực tư duy và khả năng sáng tạo để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động và xã hội. Trách nhiệm này không chỉ thể hiện ở việc hoàn thành chương trình đào tạo theo quy định mà còn ở tinh thần tự học, học tập suốt đời, tích cực tham gia nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và ứng dụng tri thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn của đất nước.
Thứ hai, trách nhiệm đạo đức và lối sống của sinh viên. Sinh viên cần có trách nhiệm rèn luyện phẩm chất đạo đức, lối sống lành mạnh, trung thực, có ý thức tôn trọng pháp luật và chuẩn mực xã hội. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, trách nhiệm đạo đức của sinh viên không chỉ giới hạn trong môi trường học đường mà còn mở rộng ra không gian mạng, đòi hỏi sinh viên phải có ý thức công dân số, sử dụng công nghệ và mạng xã hội một cách văn minh, có trách nhiệm và tuân thủ các giá trị đạo đức, pháp lý.
Thứ ba, trách nhiệm xã hội và tinh thần cống hiến cho cộng đồng. Sinh viên cần nhận thức rõ vai trò của mình đối với xã hội, chủ động tham gia các hoạt động vì cộng đồng, hoạt động tình nguyện, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Thông qua các hoạt động này, sinh viên không chỉ góp phần giải quyết các vấn đề xã hội mà còn hình thành ý thức trách nhiệm, tinh thần nhân văn và bản lĩnh công dân, phù hợp với yêu cầu xây dựng xã hội tiến bộ, công bằng và văn minh.
Thứ tư, trách nhiệm nghề nghiệp và chuẩn bị năng lực làm việc trong tương lai. Sinh viên cần có trách nhiệm chủ động trang bị kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp, kỹ năng mềm và tác phong làm việc chuyên nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Trách nhiệm này thể hiện ở việc nghiêm túc trong học tập chuyên ngành, tham gia thực tập, trải nghiệm thực tế và hình thành ý thức tuân thủ chuẩn mực nghề nghiệp, đạo đức nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế tri thức và thị trường lao động cạnh tranh.
Thứ năm, trách nhiệm công dân trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Sinh viên cần có ý thức bảo vệ lợi ích quốc gia, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời chủ động tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Trách nhiệm công dân của sinh viên thể hiện ở việc chấp hành pháp luật, tham gia xây dựng môi trường học đường dân chủ, văn minh và sẵn sàng đóng góp trí tuệ, sức trẻ vào sự nghiệp phát triển đất nước trong bối cảnh toàn cầu hóa.
3. Các nhân tố tác động đến trách nhiệm sinh viên
Việc hình thành và phát huy trách nhiệm sinh viên là một quá trình chịu sự tác động tổng hợp của nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm cả yếu tố chủ quan từ bản thân sinh viên và các yếu tố khách quan từ môi trường gia đình, nhà trường và bối cảnh xã hội. Các yếu tố này có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại và cùng định hình nhận thức, thái độ và hành vi trách nhiệm của sinh viên.
Một là, yếu tố bản thân sinh viên giữ vai trò quyết định. Trách nhiệm trước hết bắt nguồn từ nhận thức của sinh viên về vai trò, nghĩa vụ và mục tiêu phát triển của bản thân. Nhận thức đúng đắn sẽ định hướng thái độ và hành vi trách nhiệm. Bên cạnh đó, động cơ học tập, ý chí, khả năng tự chủ, kỹ năng quản lý thời gian và năng lực tự học cũng ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ trách nhiệm.
Hai là, yếu tố nhà trường và giảng viên có ảnh hưởng quan trọng trong việc hình thành và phát huy trách nhiệm sinh viên. Chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, cơ chế đánh giá và môi trường học tập có tính kỷ cương, dân chủ sẽ tạo điều kiện để sinh viên phát huy tính chủ động. Đồng thời, vai trò định hướng, hỗ trợ của giảng viên góp phần hình thành thái độ học tập nghiêm túc và tinh thần trách nhiệm của sinh viên.
Ba là, đặc thù ngành đào tạo và môi trường học tập cũng tác động đáng kể đến trách nhiệm sinh viên.
Bốn là, môi trường xã hội, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế tạo ra cả cơ hội và thách thức đối với việc hình thành trách nhiệm sinh viên. Sự phát triển của công nghệ thông tin giúp mở rộng tri thức và nâng cao nhận thức xã hội, song cũng đặt ra yêu cầu về khả năng chọn lọc thông tin và ý thức công dân số.
Năm là, yếu tố gia đình đóng vai trò nền tảng trong việc hình thành nhân cách và ý thức trách nhiệm. Sự quan tâm, định hướng và phương pháp giáo dục của gia đình có ảnh hưởng lâu dài đến thái độ học tập và mức độ tự giác của sinh viên.
Sáu là, các tổ chức xã hội và cơ chế, chính sách của Nhà nước cũng góp phần quan trọng trong việc định hướng và tạo điều kiện phát huy trách nhiệm sinh viên. Các hoạt động của Đoàn Thanh niên, câu lạc bộ, phong trào sinh viên giúp rèn luyện kỹ năng, tinh thần cống hiến và trách nhiệm cộng đồng. Đồng thời, các chính sách về giáo dục, nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp và phát triển nguồn nhân lực tạo môi trường thuận lợi để sinh viên phát huy vai trò của mình.
4. Nghiên cứu về thực trạng trách nhiệm của sinh viên Trường Đại học Điện lực
4.1. Nhận thức của sinh viên về trách nhiệm bản thân
Kết quả khảo sát tại Trường Đại học Điện lực cho thấy, về cơ bản sinh viên đã hình thành nhận thức tương đối tích cực về trách nhiệm của bản thân, đặc biệt trong các lĩnh vực gắn trực tiếp với học tập và định hướng nghề nghiệp. Tuy nhiên, mức độ nhận thức giữa các nội dung còn chưa đồng đều, phản ánh sự khác biệt về chiều sâu hiểu biết và mức độ quan tâm của sinh viên đối với từng phương diện trách nhiệm.
Cụ thể, đối với nội dung hiểu rõ khái niệm và nội dung trách nhiệm sinh viên, có 63% sinh viên đồng ý, cho thấy đa số sinh viên đã bước đầu nắm được ý nghĩa của trách nhiệm trong môi trường đại học. Tuy nhiên, vẫn còn 32,5% sinh viên ở mức phân vân, phản ánh một bộ phận chưa có nhận thức đầy đủ hoặc chưa được trang bị hệ thống kiến thức rõ ràng về nội hàm khái niệm này. Điều này cho thấy, công tác giáo dục nhận thức về trách nhiệm sinh viên vẫn cần tiếp tục được tăng cường.
Đối với nhận định “trách nhiệm sinh viên không chỉ giới hạn trong học tập”, tỷ lệ đồng thuận đạt 80,5% cho thấy, sinh viên đã có xu hướng mở rộng nhận thức, bước đầu tiếp cận trách nhiệm theo hướng toàn diện hơn. Tuy nhiên, khi chuyển sang các nội dung mang tính vĩ mô hơn như “trách nhiệm sinh viên gắn với sự phát triển của đất nước” hay “vai trò của sinh viên trong hội nhập và chuyển đổi số”, mức độ đồng thuận giảm xuống, với khoảng 28 – 31% sinh viên còn phân vân. Điều này cho thấy nhận thức của sinh viên về trách nhiệm xã hội, trách nhiệm công dân và vai trò trong bối cảnh phát triển mới vẫn chưa thật sự sâu sắc.
Đáng chú ý, nội dung “trách nhiệm sinh viên quyết định thành công nghề nghiệp” nhận được mức độ đồng thuận cao nhất (90,5%) cho thấy, sinh viên nhận thức rõ mối liên hệ giữa trách nhiệm cá nhân với lợi ích trực tiếp trong tương lai nghề nghiệp. Như vậy, nhận thức của sinh viên hiện nay có xu hướng thiên về lợi ích cá nhân hơn là trách nhiệm xã hội rộng lớn.
4.2. Thái độ và hành vi thể hiện trách nhiệm của sinh viên
(1) Trách nhiệm trong học tập và nghiên cứu khoa học.
Trong lĩnh vực học tập, sinh viên Trường Đại học Điện lực đã thể hiện một số biểu hiện tích cực, đặc biệt ở ý thức trung thực học thuật và kết quả học tập tương đối ổn định. Có 80% sinh viên nhận thức rõ vai trò của trung thực trong học tập, phản ánh thái độ đúng đắn đối với các chuẩn mực đạo đức học thuật. Tỷ lệ thôi học thấp (4,3%) và tỷ lệ tốt nghiệp đạt 66,5% cho thấy phần lớn sinh viên duy trì được quá trình học tập ổn định. Đồng thời, số lượng sinh viên đạt học bổng và thành tích cao có xu hướng gia tăng, phản ánh sự nỗ lực và tinh thần phấn đấu trong học tập. Hoạt động nghiên cứu khoa học cũng có những chuyển biến tích cực với 170 đề tài được đăng ký trong năm 2025.
Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất là tính chủ động trong học tập chưa cao. Có 55% sinh viên chưa chủ động xây dựng kế hoạch học tập, 46% chưa thực hiện nghiêm kỷ luật học tập, 41,5% chưa tích cực tự học và 33,5% chưa tham gia nghiên cứu khoa học. Điều này cho thấy sinh viên vẫn còn phụ thuộc vào giảng viên, chưa phát huy đầy đủ năng lực tự học và tư duy độc lập – những yêu cầu cốt lõi của giáo dục đại học hiện đại.
(2) Trách nhiệm trong rèn luyện đạo đức, lối sống.
Kết quả rèn luyện cho thấy, phần lớn sinh viên đạt mức khá và tốt (88,5%), phản ánh ý thức chấp hành nội quy và duy trì lối sống tích cực trong môi trường học đường. Đây là một tín hiệu tích cực, cho thấy các hoạt động giáo dục chính trị, tư tưởng và phong trào sinh viên đã phát huy hiệu quả nhất định. Nhưng đi sâu vào từng khía cạnh cụ thể, vẫn còn tồn tại những hạn chế.
Mặc dù, 79% sinh viên chấp hành tốt nội quy, nhưng vẫn còn 11,5% chưa nghiêm túc. Khoảng 44% sinh viên chưa tích cực trong việc xây dựng lối sống lành mạnh; 31% chưa tham gia tích cực các hoạt động tập thể; và 42% còn gặp khó khăn trong việc kiểm soát cảm xúc và hành vi. Những con số này cho thấy, sự thiếu đồng đều trong ý thức tự rèn luyện và kỹ năng sống của sinh viên, đặc biệt trong bối cảnh áp lực học tập và môi trường sống ngày càng phức tạp.
(3) Trách nhiệm xã hội và hoạt động cộng đồng.
Sinh viên Trường Đại học Điện lực thể hiện tinh thần trách nhiệm xã hội tương đối tích cực, đặc biệt thông qua các hoạt động tình nguyện và phong trào sinh viên. Có 73% sinh viên sẵn sàng tham gia hoạt động cộng đồng và 93,5% có ý thức bảo vệ môi trường. Các chương trình, như: “Mùa hè xanh”, hiến máu tình nguyện, tiếp sức mùa thi… đã thu hút đông đảo sinh viên tham gia, góp phần lan tỏa tinh thần nhân ái và trách nhiệm xã hội.
Tuy nhiên, mức độ quan tâm đến các vấn đề xã hội ở phạm vi rộng hơn còn hạn chế, chỉ có 37% sinh viên thể hiện sự quan tâm. Bên cạnh đó, chỉ 40% sinh viên chủ động đóng góp cho tập thể, cho thấy một bộ phận sinh viên vẫn còn tâm lý thụ động, chưa thực sự chủ động trong các hoạt động chung. Điều này phản ánh trách nhiệm xã hội của sinh viên còn mang tính phong trào, chưa trở thành ý thức thường xuyên và bền vững.
(4) Trách nhiệm nghề nghiệp, hội nhập và công dân số.
Trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số, sinh viên Trường Đại học Điện lực đã bước đầu hình thành ý thức về trách nhiệm nghề nghiệp và năng lực hội nhập. Có 77% sinh viên chủ động chuẩn bị nghề nghiệp và 83% nhận thức rõ vai trò của kỹ năng mềm. Các hoạt động như hội thảo nghề nghiệp, ngày hội việc làm (hơn 6.000 sinh viên tham gia, 3.000 cơ hội việc làm) và chương trình thực tập (trên 800 sinh viên) đã góp phần nâng cao kỹ năng và trải nghiệm thực tiễn cho sinh viên.
Về hội nhập quốc tế, việc tổ chức các lớp đào tạo ngoại ngữ giúp sinh viên nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường lao động. Trong môi trường số, 66% sinh viên có ý thức sử dụng internet có trách nhiệm và 70% tuân thủ pháp luật, cho thấy nhận thức về công dân số đã bước đầu được hình thành. Song mức độ chủ động và năng lực thực hành của sinh viên trong các lĩnh vực này vẫn chưa đồng đều. Một bộ phận sinh viên vẫn chưa thực sự tích cực trong việc nâng cao kỹ năng nghề nghiệp, ngoại ngữ và năng lực thích ứng với môi trường số.
Nhìn chung, sinh viên Trường Đại học Điện lực đã thể hiện trách nhiệm ở mức khá tích cực trên nhiều phương diện, đặc biệt trong học tập và định hướng nghề nghiệp. Tuy nhiên, các hạn chế về tính chủ động, chiều sâu nhận thức và sự phát triển chưa đồng đều giữa các khía cạnh trách nhiệm cho thấy cần có các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao và phát huy trách nhiệm sinh viên trong bối cảnh kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
5. Giải pháp phát huy trách nhiệm sinh viên trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc
Từ những kết quả phân tích thực trạng và các nhân tố tác động, việc phát huy toàn diện trách nhiệm của sinh viên trong giai đoạn mới cần được triển khai thông qua nhiều giải pháp đồng bộ.
Thứ nhất, nâng cao nhận thức của sinh viên về trách nhiệm cá nhân, trách nhiệm xã hội và trách nhiệm nghề nghiệp.
Nhận thức đúng đắn là nền tảng quan trọng định hướng thái độ và hành vi của sinh viên. Vì vậy, nhà trường cần tăng cường các hoạt động giáo dục chính trị tư tưởng, giáo dục công dân và giáo dục giá trị sống nhằm giúp sinh viên hiểu rõ vai trò và trách nhiệm của mình đối với bản thân, gia đình, xã hội và đất nước. Nội dung giáo dục không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức lý luận mà cần gắn với thực tiễn phát triển của đất nước, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Thông qua các chương trình sinh hoạt công dân đầu khóa, các diễn đàn học thuật, hội thảo chuyên đề hay hoạt động ngoại khóa, sinh viên cần được định hướng về trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc xây dựng và phát triển đất nước, cũng như trách nhiệm của trí thức trẻ trong việc đóng góp cho các lĩnh vực khoa học – công nghệ, năng lượng và phát triển bền vững.
Thứ hai, đổi mới phương pháp đào tạo theo hướng phát huy tính chủ động và trách nhiệm của người học.
Trong môi trường giáo dục đại học hiện đại, sinh viên cần được xem là chủ thể của quá trình học tập. Do đó, nhà trường cần tiếp tục đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng lấy người học làm trung tâm, khuyến khích sinh viên tham gia tích cực vào quá trình học tập và nghiên cứu. Các phương pháp đào tạo như học tập dự án, học tập trải nghiệm, nghiên cứu khoa học sinh viên và giải quyết vấn đề thực tiễn cần được đẩy mạnh nhằm tạo điều kiện để sinh viên phát triển tư duy độc lập, khả năng sáng tạo và tinh thần trách nhiệm đối với kết quả học tập của mình. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy và học tập cũng cần được mở rộng nhằm giúp sinh viên nâng cao năng lực tự học, khả năng tiếp cận tri thức mới và thích ứng với môi trường học tập hiện đại.
Thứ ba, thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trong sinh viên.
Nghiên cứu khoa học không chỉ giúp sinh viên nâng cao kiến thức chuyên môn mà còn góp phần hình thành tư duy khoa học, khả năng giải quyết vấn đề và tinh thần trách nhiệm trong học tập. Nhà trường cần tạo điều kiện thuận lợi để sinh viên tham gia các đề tài nghiên cứu khoa học, các cuộc thi học thuật và các dự án đổi mới sáng tạo. Đồng thời, cần xây dựng các cơ chế khuyến khích như hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, khen thưởng các công trình nghiên cứu xuất sắc và tăng cường sự hướng dẫn của giảng viên trong quá trình nghiên cứu. Thông qua các hoạt động này, sinh viên sẽ được rèn luyện khả năng tư duy độc lập, tinh thần trách nhiệm và ý thức đóng góp tri thức cho xã hội.
Thứ tư, tăng cường gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo và phát triển năng lực nghề nghiệp cho sinh viên.
Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng cạnh tranh, việc gắn kết đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nhà trường cần tiếp tục mở rộng hợp tác với các doanh nghiệp trong lĩnh vực điện lực, năng lượng và công nghệ nhằm tạo điều kiện để sinh viên được tham gia thực tập, trải nghiệm môi trường làm việc thực tế và tiếp cận với các yêu cầu nghề nghiệp ngay từ khi còn học tập tại trường. Các hoạt động như hội thảo định hướng nghề nghiệp, ngày hội việc làm, chương trình thực tập tại doanh nghiệp hay các dự án hợp tác nghiên cứu giữa nhà trường và doanh nghiệp sẽ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về trách nhiệm nghề nghiệp và chuẩn bị tốt hơn cho quá trình hội nhập vào thị trường lao động.
Thứ năm, đẩy mạnh giáo dục đạo đức, lối sống và trách nhiệm xã hội cho sinh viên.
Bên cạnh việc trang bị kiến thức chuyên môn, giáo dục đạo đức và trách nhiệm xã hội cũng là một nhiệm vụ quan trọng của giáo dục đại học. Nhà trường cần phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể như Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên trong việc tổ chức các phong trào tình nguyện, hoạt động cộng đồng và các chương trình giáo dục kỹ năng sống. Thông qua các hoạt động như “Mùa hè xanh”, “Tiếp sức mùa thi”, hiến máu tình nguyện hay các chương trình bảo vệ môi trường, sinh viên không chỉ rèn luyện kỹ năng mềm mà còn hình thành tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng và xã hội. Những hoạt động này góp phần xây dựng nhân cách, bồi dưỡng lòng nhân ái và tinh thần cống hiến của sinh viên trong quá trình trưởng thành.
Thứ sáu, phát triển năng lực hội nhập quốc tế và ý thức công dân số cho sinh viên.
Trong thời đại chuyển đổi số và toàn cầu hóa, sinh viên cần được trang bị các năng lực cần thiết để thích ứng với môi trường làm việc quốc tế. Nhà trường cần tăng cường đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng số và các kỹ năng mềm như tư duy phản biện, làm việc nhóm và giao tiếp trong môi trường đa văn hóa. Đồng thời, cần chú trọng giáo dục ý thức công dân số, giúp sinh viên sử dụng công nghệ và mạng xã hội một cách có trách nhiệm, tuân thủ pháp luật và góp phần xây dựng môi trường số lành mạnh. Việc nâng cao năng lực hội nhập và ý thức công dân số sẽ giúp sinh viên không chỉ phát triển bản thân mà còn đóng góp tích cực vào quá trình chuyển đổi số của đất nước.
Thứ bảy, tăng cường sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong giáo dục trách nhiệm cho sinh viên.
Trách nhiệm của sinh viên được hình thành từ sự tác động tổng hợp của nhiều môi trường giáo dục khác nhau. Vì vậy, việc phát huy trách nhiệm của sinh viên cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Gia đình cần quan tâm, định hướng và tạo động lực cho sinh viên trong quá trình học tập và rèn luyện; nhà trường cần xây dựng môi trường giáo dục tích cực, kỷ luật và sáng tạo; trong khi đó, xã hội và doanh nghiệp cần tạo điều kiện để sinh viên được trải nghiệm thực tiễn và phát huy năng lực của bản thân.
6. Kết luận
Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, việc phát huy trách nhiệm sinh viên có ý nghĩa quan trọng đối với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và sự phát triển bền vững của đất nước. Kết quả nghiên cứu cho thấy, sinh viên Trường Đại học Điện lực đã có nhận thức và biểu hiện trách nhiệm tương đối tích cực, song vẫn còn những hạn chế về tính chủ động và chiều sâu nhận thức. Do đó, việc nghiên cứu và thực hiện các giải pháp trên một cách đồng bộ sẽ góp phần nâng cao nhận thức, đổi mới đào tạo, tăng cường gắn kết thực tiễn và phát triển năng lực hội nhập của sinh viên, tạo điều kiện cho sinh viên phát triển toàn diện cả về tri thức, kỹ năng và phẩm chất đạo đức. Từ đó, góp phần hình thành thế hệ sinh viên có tri thức, kỹ năng và tinh thần trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu của ngành năng lượng và đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.
Chú thích:
1. Phạm Thị Thùy (2025). Kết quả khảo sát sinh viên Trường Đại học Điện lực. Đề tài nghiên cứu khoa học mã số ĐTKHCN.23/2025.
Tài liệu tham khảo:
1. Trần Thị Lan (2019). Ảnh hưởng của môi trường học tập đến sự phát triển trách nhiệm cá nhân của sinh viên. Tạp chí Tâm lý học, 9 (258).
2. Nguyễn Thị Hồng Ngọc, Đoàn Kim Huy (2025). Phát huy tinh thần yêu nước và lòng tự tôn dân tộc của thanh niên Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Tạp chí Quản lý nhà nước số 355 (2025). https://doi.org/10.59394/qlnn.355.2025.1251
3. Trường Đại học Điện lực (2025). Báo cáo tổng kết năm 2025. Phòng Quản lý đào tạo, Phòng Công tác sinh viên, Phòng Nghiên cứu khoa học và Hợp tác quốc tế, Trung tâm Truyền thông, Quan hệ doanh nghiệp và Đào tạo về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả (TQĐ).
4. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227-268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
5. Zimmerman, B. J., & Schunk, D. H. (Eds.). (2011). Self-regulated learning and academic achievement: Theoretical perspectives (2nd ed.). New York: Routledge.
6. UNESCO (2015). Rethinking education: Towards a global common good? Paris: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000232555.
