Building an integrity based civil service in the two tier local government model
TS. Ngô Quang Tuệ
Phân hiệu Học viện Hành chính và Quản trị công tại Đà Nẵng
(Quanlynhanuoc.vn) – Hoàn thiện nền công vụ liêm chính là một trong những yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm hiệu lực, hiệu quả hoạt động của mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Việt Nam hiện nay. Trên cơ sở làm rõ khái niệm, đặc trưng của nền công vụ liêm chính; những yêu cầu đặt ra đối với việc hoàn thiện nền công vụ liêm chính trong bối cảnh đổi mới tổ chức chính quyền địa phương, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số, bài viết đánh giá thực trạng hoàn thiện nền công vụ liêm chính ở Việt Nam, chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân chủ yếu. Từ đó, đề xuất các giải pháp và chính sách nhằm hoàn thiện nền công vụ liêm chính, minh bạch, chuyên nghiệp và phục vụ nhân dân, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Từ khóa: Nền công vụ; công vụ liêm chính; chính quyền địa phương hai cấp; đạo đức công vụ; quản trị địa phương.
Abstract: Building an integrity-based civil service is one of the key requirements for ensuring the effectiveness and efficiency of the current two-tier local government model in Vietnam. Based on a clarification of the concept and characteristics of an ethical civil service, as well as the requirements for improving it in the context of local government reform, the promotion of decentralization and devolution of authority, and digital transformation, this article assesses the current status of efforts to improve the ethical civil service in Vietnam, identifying the achievements, limitations, and key causes. Based on this analysis, the article proposes solutions and policies aimed at building an ethical, transparent, professional, and people-centered civil service that meets the nation’s development needs in this new phase.
Keywords: Civil service; ethical civil service; two-tier local government; civil service ethics; local governance.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh cải cách nền hành chính nhà nước, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc hoàn thiện nền công vụ liêm chính trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng quản trị và phục vụ nhân dân. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu “đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; xây dựng nền công vụ chuyên nghiệp, liêm chính, phục vụ”1. Đồng thời, Luật Cán bộ, công chức năm 2025 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy hành chính theo hướng tinh gọn, hiện đại và hiệu quả. Tuy nhiên, quá trình mở rộng thẩm quyền và tăng cường tính tự chủ ở địa phương cũng đặt ra nhiều thách thức đối với việc bảo đảm liêm chính công vụ, kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức. Vì vậy, nghiên cứu hoàn thiện nền công vụ liêm chính có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn, góp phần đáp ứng yêu cầu đổi mới quản trị trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay.
2. Nền công vụ liêm chính và yêu cầu hoàn thiện nền công vụ liêm chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp
2.1. Nền công vụ và nền công vụ liêm chính
Nền công vụ là một bộ phận quan trọng của nền hành chính quốc gia, phản ánh trình độ tổ chức và hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước. Nền công vụ được hiểu theo hai nghĩa sau: (1) Theo nghĩa hẹp. Nền công vụ là hệ thống các quy định, nguyên tắc, thiết chế tổ chức và vận hành đội ngũ công chức trong cơ quan nhà nước; (2) Theo nghĩa rộng. Nền công vụ bao gồm toàn bộ cơ chế pháp lý, chính sách, thiết chế tổ chức, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, gắn liền với quy trình tuyển dụng, đào tạo, sử dụng, đánh giá, đãi ngộ và kỷ luật trong khu vực công.
Từ cách hiểu theo nghĩa rộng cho thấy các yếu tố cấu thành nền công vụ bao gồm, một là, thể chế pháp luật điều chỉnh hoạt động công vụ; hai là, bộ máy tổ chức hành chính nhà nước nơi công vụ được thực hiện; ba là, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức thực hiện công vụ; bốn là, các nguyên tắc, đạo đức và kỷ luật công vụ.
Nền công vụ liêm chính là hệ thống thể chế, cơ chế vận hành và đội ngũ cán bộ, công chức được tổ chức và hoạt động trên các nguyên tắc trung thực, minh bạch, trách nhiệm giải trình, tuân thủ pháp luật và kiểm soát quyền lực hiệu quả, nhằm bảo đảm việc thực thi công vụ vì lợi ích công, phòng ngừa tham nhũng, lạm quyền và nâng cao chất lượng quản trị nhà nước.
Từ khái niệm trên cho thấy, đặc trưng nền công vụ liêm chính, bao gồm: (1) Tuân thủ pháp luật và chuẩn mực đạo đức công vụ; (2) Trung thực, khách quan trong thực thi công vụ; (3) Minh bạch và trách nhiệm giải trình; (4) Kiểm soát hiệu quả quyền lực công; (5) Không tham nhũng, không vụ lợi; (6) Lấy người dân và lợi ích công làm trung tâm phục vụ.
Theo cách tiếp cận quản trị công hiện đại, nền công vụ liêm chính không chỉ là phẩm chất đạo đức của từng cá nhân cán bộ, công chức mà còn là một hệ thống thể chế, cơ chế và văn hóa công vụ bảo đảm cho việc thực thi công vụ diễn ra đúng pháp luật, đúng thẩm quyền và phục vụ người dân.
Nền công vụ liêm chính ở Việt Nam đang có những chuyển biến tích cực, thể hiện qua quá trình hoàn thiện thể chế, tăng cường kiểm soát quyền lực, đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng và xây dựng văn hóa công vụ. Tuy nhiên, vẫn còn không ít thách thức liên quan đến tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và đạo đức công vụ ở một số lĩnh vực, địa phương.
2.2. Yêu cầu hoàn thiện nền công vụ liêm chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp
Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đặt ra yêu cầu hoàn thiện nền công vụ liêm chính, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả, minh bạch và trách nhiệm trong quản trị địa phương. Có thể khái quát các yêu cầu cơ bản sau:
Trước hết, bảo đảm thực thi quyền lực công đúng mục đích, đúng thẩm quyền và vì lợi ích công. Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều nhiệm vụ và quyền hạn được chuyển giao trực tiếp cho cấp xã, làm gia tăng mức độ chủ động trong quản lý và điều hành. Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức phải thực thi quyền lực trên cơ sở pháp luật, tuân thủ các chuẩn mực đạo đức công vụ và đặt lợi ích của Nhà nước, người dân lên trên lợi ích cá nhân. Liêm chính công vụ trở thành cơ chế tự kiểm soát quan trọng nhằm ngăn ngừa tình trạng lạm quyền, tùy tiện hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi.
Hai là, tăng cường trách nhiệm giải trình và tính minh bạch trong hoạt động công vụ. Phân cấp, phân quyền càng mạnh thì yêu cầu về trách nhiệm giải trình (Accountability) càng cao. Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cán bộ, công chức phải có trách nhiệm giải thích, báo cáo và chịu trách nhiệm về các quyết định cũng như kết quả thực thi công vụ trước cơ quan có thẩm quyền, trước người dân và xã hội. Đồng thời, các hoạt động quản lý, sử dụng ngân sách, đầu tư công, giải quyết thủ tục hành chính và cung ứng dịch vụ công cần được công khai, minh bạch để tạo điều kiện cho xã hội giám sát.
Ba là, tăng cường kiểm soát quyền lực và phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực. Việc tinh gọn bộ máy và tập trung thẩm quyền nhiều hơn cho cấp xã có thể làm gia tăng nguy cơ lạm dụng quyền lực nếu thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả. Do đó, xây dựng nền công vụ liêm chính phải gắn với hoàn thiện các cơ chế kiểm soát quyền lực, kiểm soát xung đột lợi ích, công khai tài sản, thu nhập và tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát. Mục tiêu không chỉ xử lý vi phạm mà quan trọng hơn, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực trong quá trình thực thi công vụ.
Bốn là, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức chuyên nghiệp, trách nhiệm và liêm chính. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức phải có năng lực toàn diện hơn do khối lượng công việc và phạm vi trách nhiệm tăng lên. Do đó, nền công vụ liêm chính cần được xây dựng trên cơ sở đội ngũ cán bộ, công chức có phẩm chất đạo đức tốt, năng lực chuyên môn vững vàng, tinh thần trách nhiệm cao và ý thức phục vụ nhân dân. Liêm chính phải trở thành tiêu chí quan trọng trong tuyển dụng, đánh giá, bổ nhiệm, quy hoạch và sử dụng cán bộ, công chức.
Năm là, xây dựng văn hóa công vụ phục vụ người dân và doanh nghiệp. Chính quyền địa phương hai cấp hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân. Vì vậy, nền công vụ liêm chính phải được đặt trong một nền văn hóa công vụ lấy người dân làm trung tâm, đề cao tinh thần phục vụ, tôn trọng và lắng nghe người dân, doanh nghiệp. Điều này góp phần hạn chế tình trạng quan liêu, cửa quyền, nhũng nhiễu và tạo dựng niềm tin xã hội đối với bộ máy chính quyền.
Sáu là, ứng dụng công nghệ số để hoàn thiện nền công vụ liêm chính. Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc đẩy mạnh số hóa quy trình xử lý công việc, cung cấp dịch vụ công trực tuyến, công khai dữ liệu và kết quả giải quyết thủ tục hành chính không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn hạn chế sự can thiệp tùy tiện của con người, giảm cơ hội phát sinh tham nhũng, tiêu cực trong hoạt động công vụ và tăng cường khả năng giám sát của người dân.
3. Thực trạng xây dựng nền công vụ liêm chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Việt Nam hiện nay
3.1. Những kết quả đạt được
Thứ nhất, thể chế về công vụ liêm chính từng bước được hoàn thiện. Một trong những kết quả nổi bật là hệ thống thể chế liên quan đến công vụ, công chức, kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng ngày càng được hoàn thiện. Các quy định về tuyển dụng, sử dụng, đánh giá, bổ nhiệm, khen thưởng, kỷ luật cán bộ, công chức được sửa đổi theo hướng công khai, minh bạch và gắn với trách nhiệm cá nhân. Đồng thời, các cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập, phòng ngừa xung đột lợi ích, trách nhiệm nêu gương và trách nhiệm giải trình được bổ sung, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để xây dựng nền công vụ liêm chính.
Thứ hai, kỷ luật, kỷ cương hành chính được tăng cường. Các cấp chính quyền ngày càng chú trọng siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính, nâng cao trách nhiệm công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức. Việc kiểm tra, giám sát thực thi công vụ được thực hiện thường xuyên hơn; các trường hợp vi phạm đạo đức công vụ, thiếu trách nhiệm, nhũng nhiễu hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn đã bị xử lý nghiêm. Trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị được đề cao, góp phần nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật và chuẩn mực công vụ trong toàn hệ thống hành chính.
Thứ ba, công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hoạt động công vụ có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều địa phương đã đẩy mạnh công khai quy hoạch, kế hoạch phát triển, thủ tục hành chính, ngân sách, đầu tư công và các chính sách liên quan trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp. Cơ chế tiếp nhận, giải quyết phản ánh, kiến nghị và khiếu nại, tố cáo ngày càng được hoàn thiện. Trách nhiệm giải trình của cơ quan hành chính và cán bộ, công chức từng bước được nâng cao, góp phần hạn chế tình trạng tùy tiện trong thực thi công vụ và tăng cường khả năng giám sát các cơ quan có thẩm quyền, người dân và xã hội.
Thứ tư, chuyển đổi số góp phần nâng cao liêm chính trong hoạt động công vụ. Việc triển khai chính quyền điện tử, chính quyền số, dịch vụ công trực tuyến và các cơ sở dữ liệu quốc gia đã tạo ra những thay đổi quan trọng trong hoạt động công vụ. Nhiều thủ tục hành chính được số hóa, giảm tiếp xúc trực tiếp giữa người dân với cán bộ, công chức, qua đó hạn chế cơ hội phát sinh tiêu cực và tham nhũng vặt. Đồng thời, việc công khai quy trình xử lý hồ sơ và kết quả giải quyết thủ tục hành chính trên môi trường số đã góp phần tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan công quyền.
Thứ năm, công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong thực thi công vụ đạt nhiều kết quả quan trọng. Thời gian qua, công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong thực thi công vụ được triển khai quyết liệt và đồng bộ từ trung ương đến địa phương. Nhiều vụ việc tham nhũng, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, vi phạm trong quản lý đất đai, đầu tư công, tài chính công và quản lý tài sản công đã được phát hiện và xử lý nghiêm minh. Điều này không chỉ góp phần làm trong sạch bộ máy nhà nước mà còn tạo hiệu ứng răn đe, nâng cao ý thức liêm chính công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức.
Thứ sáu, nhận thức về liêm chính công vụ và văn hóa phục vụ ngày càng được nâng cao. Cùng với yêu cầu xây dựng nền hành chính phục vụ và chính quyền kiến tạo phát triển, nhận thức của đội ngũ cán bộ, công chức về đạo đức công vụ, trách nhiệm nghề nghiệp và tinh thần phục vụ nhân dân đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều địa phương đã chú trọng xây dựng quy tắc ứng xử, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, văn hóa công sở và văn hóa phục vụ. Tư duy quản lý hành chính truyền thống từng bước được thay thế bằng tư duy phục vụ người dân và doanh nghiệp, phù hợp với yêu cầu đổi mới quản trị địa phương trong giai đoạn hiện nay.
3.2. Những hạn chế, bất cập
Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, quá trình xây dựng nền công vụ liêm chính ở Việt Nam vẫn còn bộc lộ không ít hạn chế, bất cập. Những hạn chế này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng thực thi công vụ mà còn tác động trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả quản trị địa phương trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Một là, nhận thức và ý thức thực hành liêm chính công vụ chưa đồng đều. Một số bộ phận cán bộ, công chức, nhận thức về liêm chính công vụ vẫn chủ yếu dừng lại ở việc chấp hành các chuẩn mực pháp lý mà chưa trở thành giá trị đạo đức nghề nghiệp mang tính tự giác. Nhiều trường hợp, việc thực hiện trách nhiệm công vụ còn mang tính đối phó, hình thức; tinh thần phục vụ người dân chưa thực sự được đặt ở vị trí trung tâm. Tình trạng né tránh trách nhiệm, đùn đẩy công việc hoặc tâm lý sợ sai, sợ chịu trách nhiệm vẫn xuất hiện ở một số cơ quan, đơn vị, làm ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính.
Hai là, cơ chế kiểm soát quyền lực trong hoạt động công vụ còn những khoảng trống. Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tăng tính tự chủ cho chính quyền địa phương (đặc biệt là cấp xã) đòi hỏi phải có các cơ chế kiểm soát quyền lực tương ứng. Tuy nhiên, một số quy định về trách nhiệm giải trình, giám sát và phân định thẩm quyền chưa thật sự đồng bộ. Thực tiễn cho thấy, ở các lĩnh vực như: đất đai, đầu tư công, xây dựng và giải quyết thủ tục hành chính vẫn còn vướng mắc trong xác định trách nhiệm giữa tập thể và cá nhân, làm giảm hiệu quả kiểm soát quyền lực và gia tăng nguy cơ lạm quyền hoặc né tránh trách nhiệm.
Ba là, tình trạng tham nhũng vặt, nhũng nhiễu và xung đột lợi ích vẫn còn tồn tại. Mặc dù công tác phòng, chống tham nhũng đạt nhiều kết quả tích cực, song ở một số lĩnh vực có liên quan trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp, như quản lý đất đai, xây dựng, đầu tư, tài chính công và giải quyết thủ tục hành chính vẫn còn hiện tượng gây phiền hà, nhũng nhiễu hoặc lợi dụng vị trí công tác để trục lợi. Bên cạnh đó, cơ chế nhận diện, phòng ngừa và xử lý xung đột lợi ích trong khu vực công chưa thực sự hiệu quả, làm giảm tính khách quan và công bằng trong quá trình thực thi công vụ.
Bốn là, trách nhiệm giải trình và tính minh bạch trong hoạt động công vụ vẫn còn những hạn chế. Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong công khai, minh bạch thông tin, song ở một số địa phương việc công khai còn mang tính hình thức hoặc chưa bảo đảm tính đầy đủ, kịp thời và dễ tiếp cận. Trách nhiệm giải trình của một số cơ quan hành chính và cán bộ, công chức chưa được thực hiện thường xuyên, nhất là đối với các quyết định liên quan đến quản lý đất đai, đầu tư công và phân bổ nguồn lực công. Điều này làm hạn chế khả năng giám sát của cơ quan có thẩm quyền, người dân và xã hội đối với hoạt động công vụ.
Năm là, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức chưa đồng đều, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khối lượng công việc và phạm vi trách nhiệm của chính quyền cấp xã có xu hướng gia tăng. Tuy nhiên, năng lực chuyên môn, kỹ năng quản trị và khả năng thích ứng với môi trường làm việc số của một bộ phận cán bộ, công chức còn hạn chế. Công tác đánh giá cán bộ, công chức ở một số nơi vẫn chưa thực sự gắn với kết quả thực thi công vụ, mức độ hoàn thành nhiệm vụ và các tiêu chí về liêm chính, trách nhiệm giải trình.
Sáu là, sự tham gia giám sát của người dân và các tổ chức xã hội còn hạn chế. Mặc dù pháp luật đã quy định nhiều cơ chế để người dân tham gia giám sát hoạt động của chính quyền địa phương, song trên thực tế hiệu quả thực hiện chưa cao. Việc tiếp cận thông tin, phản ánh, kiến nghị và giám sát của người dân trong một số trường hợp còn gặp khó khăn. Vai trò của cộng đồng dân cư, các tổ chức chính trị – xã hội trong giám sát hoạt động công vụ chưa được phát huy đầy đủ, làm giảm hiệu quả kiểm soát quyền lực từ bên ngoài bộ máy nhà nước.
3.3. Những nguyên nhân của hạn chế
Những hạn chế trong xây dựng nền công vụ liêm chính ở Việt Nam hiện nay xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cả nguyên nhân thể chế, tổ chức thực thi, nguồn nhân lực công vụ và cơ chế giám sát xã hội. Có thể khái quát một số nguyên nhân sau:
Thứ nhất, hệ thống thể chế về liêm chính công vụ và kiểm soát quyền lực còn chưa đồng bộ. Mặc dù Việt Nam đã ban hành nhiều quy định liên quan đến công vụ, công chức, phòng, chống tham nhũng và kiểm soát quyền lực, song một số quy định vẫn còn chồng chéo hoặc thiếu tính liên thông. Các cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích, trách nhiệm giải trình, công khai thông tin và đánh giá tính liêm chính trong thực thi công vụ chưa được cụ thể hóa đầy đủ. Trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, một số quy định pháp lý chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn, làm phát sinh những khoảng trống trong kiểm soát quyền lực và phòng ngừa rủi ro tham nhũng, tiêu cực.
Thứ hai, cơ chế tổ chức thực thi và kiểm tra, giám sát còn những bất cập. Một số cơ quan, đơn vị chưa thực hiện hiệu quả các quy định về đạo đức công vụ, trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực. Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát ở một số địa phương vẫn còn mang tính định kỳ hoặc tập trung vào xử lý vi phạm hơn là phòng ngừa vi phạm. Việc phối hợp giữa các cơ quan có chức năng kiểm tra, thanh tra, giám sát đôi khi chưa thật chặt chẽ, làm giảm hiệu quả phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm liêm chính công vụ.
Thứ ba, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức chưa đáp ứng đồng đều yêu cầu xây dựng nền công vụ liêm chính. Một bộ phận cán bộ, công chức còn hạn chế về năng lực chuyên môn, kỹ năng quản trị hiện đại, năng lực số và ý thức trách nhiệm trong thực thi công vụ. Tình trạng né tránh trách nhiệm, ngại đổi mới hoặc đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích công vẫn còn xuất hiện ở một số nơi. Bên cạnh đó, công tác tuyển dụng, đánh giá, sử dụng và đãi ngộ cán bộ, công chức chưa thực sự gắn với kết quả thực thi công vụ và các tiêu chí liêm chính, dẫn đến làm giảm động lực phấn đấu và rèn luyện đạo đức nghề nghiệp.
Thứ tư, cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích trong hoạt động công vụ chưa thực sự hiệu quả. Trong quá trình quản lý và phân bổ các nguồn lực công, nhất là ở các lĩnh vực đất đai, đầu tư công, tài chính công và quản lý tài sản công, nguy cơ phát sinh lợi ích nhóm và xung đột lợi ích vẫn còn hiện hữu. Trong khi đó, cơ chế phát hiện, công khai và xử lý các trường hợp xung đột lợi ích chưa thật sự hiệu quả. Điều này làm giảm tính khách quan trong thực thi công vụ và tạo ra những nguy cơ ảnh hưởng đến tính liêm chính của bộ máy hành chính.
Thứ năm, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý và kiểm soát hoạt động công vụ còn nhiều hạn chế. Mặc dù chuyển đổi số đang được đẩy mạnh, nhưng mức độ ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa quy trình công vụ giữa các địa phương còn có sự chênh lệch đáng kể. Nhiều nơi, việc giải quyết công việc vẫn phụ thuộc nhiều vào quy trình thủ công và sự can thiệp trực tiếp của cán bộ, công chức, làm gia tăng nguy cơ phát sinh tiêu cực, nhũng nhiễu và thiếu minh bạch. Đồng thời, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước chưa thực sự đồng bộ, ảnh hưởng đến hiệu quả kiểm soát hoạt động công vụ.
Thứ sáu, cơ chế giám sát xã hội đối với hoạt động công vụ chưa thực sự hiệu quả. Người dân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội mặc dù được pháp luật trao quyền tham gia giám sát hoạt động của cơ quan công quyền, nhưng trên thực tế khả năng tiếp cận thông tin và tham gia giám sát vẫn còn hạn chế. Một số cơ chế tiếp nhận phản ánh, kiến nghị và bảo vệ người tố cáo chưa thực sự hiệu quả. Bên cạnh đó, vai trò giám sát của cộng đồng dân cư, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội ở một số địa phương còn chưa phát huy đầy đủ, làm giảm hiệu quả kiểm soát quyền lực từ bên ngoài bộ máy nhà nước.
3. Một số giải pháp và đề xuất chính sách
Một là, hoàn thiện thể chế và cơ chế bảo đảm liêm chính trong hoạt động công vụ.
Hoàn thiện thể chế về công vụ liêm chính là điều kiện tiên quyết để xây dựng nền công vụ minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Cần tiếp tục rà soát, sửa đổi các quy định về công vụ, công chức theo hướng đề cao liêm chính, trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực. Đồng thời, xây dựng và hoàn thiện các chuẩn mực đạo đức công vụ, quy tắc ứng xử và tiêu chí đánh giá cán bộ, công chức gắn với yêu cầu liêm chính.
Mặt khác, cần hoàn thiện cơ chế phòng ngừa và kiểm soát xung đột lợi ích, tăng cường công khai, minh bạch trong hoạt động công vụ và quy định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức trong thực thi nhiệm vụ. Điều này nhằm ngăn ngừa tham nhũng, lạm quyền, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức và bảo đảm quyền lực công được sử dụng đúng mục đích, vì lợi ích của Nhà nước và nhân dân.
Hai là, tăng cường kiểm soát quyền lực trong hoạt động công vụ.
Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân công, phân cấp và phân định rõ trách nhiệm giữa tập thể và cá nhân, nhất là người đứng đầu cơ quan, đơn vị. Đồng thời, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi lạm quyền, thiếu trách nhiệm hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò giám sát của Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội và người dân nhằm nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả kiểm soát quyền lực trong hoạt động công vụ.
Ba là, tăng cường trách nhiệm giải trình và minh bạch trong hoạt động công vụ.
Đây là giải pháp quan trọng nhằm hoàn thiện nền công vụ liêm chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương trong mô hình hai cấp. Trong thời gian tới, cần đẩy mạnh công khai, minh bạch thông tin về quản lý ngân sách, đầu tư công, sử dụng nguồn lực công và giải quyết thủ tục hành chính, bảo đảm người dân dễ dàng tiếp cận và giám sát. Đồng thời, hoàn thiện cơ chế trách nhiệm giải trình của cán bộ, công chức gắn với kết quả thực thi nhiệm vụ. Bên cạnh, cần nâng cao hiệu quả tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của người dân và doanh nghiệp, phát huy vai trò giám sát xã hội nhằm phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực và tăng cường tính liêm chính trong hoạt động công vụ.
Bốn là, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức liêm chính, chuyên nghiệp
Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức liêm chính, chuyên nghiệp là yếu tố quyết định chất lượng và hiệu quả của nền công vụ. Theo đó, cần đổi mới công tác tuyển dụng, sử dụng, đánh giá và bổ nhiệm cán bộ, công chức theo hướng dựa trên năng lực, kết quả thực thi nhiệm vụ và phẩm chất liêm chính. Đồng thời, tăng cường giáo dục đạo đức công vụ, ý thức trách nhiệm và văn hóa phục vụ nhân dân; coi liêm chính là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá, quy hoạch và sử dụng cán bộ. Mặt khác, cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm đạo đức công vụ, tham nhũng, tiêu cực, qua đó, nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có năng lực, trách nhiệm và tận tâm phục vụ nhân dân.
Năm là, tăng cường giám sát xã hội đối với hoạt động công vụ.
Tăng cường giám sát xã hội sẽ góp phần nâng cao tính liêm chính, trách nhiệm giải trình và hiệu quả hoạt động của nền công vụ. Do đó, cần bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân, mở rộng các kênh tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị và tạo điều kiện thuận lợi để người dân, doanh nghiệp tham gia giám sát việc thực thi công vụ của cán bộ, công chức. Đồng thời, phát huy vai trò của Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội, cơ quan báo chí và cộng đồng dân cư trong giám sát hoạt động của chính quyền địa phương. Sự tham gia tích cực của xã hội sẽ góp phần kiểm soát quyền lực, phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực, tăng cường tính minh bạch và củng cố niềm tin của người dân đối với bộ máy hành chính nhà nước.
Sáu là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và thực thi công vụ.
Muốn hoàn thiện nền công vụ liêm chính cần đẩy mạnh xây dựng chính quyền số, số hóa quy trình giải quyết công việc và cung cấp dịch vụ công trực tuyến, qua đó giảm sự can thiệp trực tiếp của cán bộ, công chức và hạn chế cơ hội phát sinh tiêu cực, nhũng nhiễu. Đồng thời, tăng cường công khai dữ liệu, kết nối và chia sẻ thông tin giữa các cơ quan nhà nước, tạo điều kiện thuận lợi cho việc giám sát, kiểm tra và đánh giá hoạt động công vụ. Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ góp phần phòng ngừa tham nhũng, lạm quyền mà còn thúc đẩy xây dựng nền công vụ minh bạch, chuyên nghiệp và liêm chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
5. Kết luận
Hoàn thiện nền công vụ liêm chính là yêu cầu tất yếu để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả hoạt động của mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Việt Nam hiện nay. Nghiên cứu cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực về hoàn thiện thể chế, tăng cường kỷ luật công vụ, đẩy mạnh cải cách hành chính và phòng, chống tham nhũng, quá trình xây dựng nền công vụ liêm chính vẫn còn nhiều hạn chế liên quan đến kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức và hiệu quả giám sát xã hội. Để khắc phục những bất cập này, cần triển khai đồng bộ các giải pháp về hoàn thiện thể chế, kiểm soát quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình, xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, phát huy giám sát xã hội và đẩy mạnh chuyển đổi số. Đây là những điều kiện quan trọng để hoàn thiện nền công vụ chuyên nghiệp, minh bạch và phục vụ nhân dân.
Chú thích:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 29.
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập II. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
2. Ngô Thành Can (2016). Đạo đức công chức trong thực thi công vụ. H. NXB Tư pháp.
3. Ngô Thành Can (2025). Chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp – cơ hội và những vấn đề đặt ra. Tạp chí Tổ chức Nhà nước và Lao động, số tháng 6/2025.
4. Chính phủ (2021). Nghị quyết số 76/NQ-CP ban hành Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021 – 2030.
5. Nguyễn Bá Chiến và Đoàn Văn Tình (2022). Xây dựng giá trị cốt lõi của nền công vụ Việt Nam. Tạp chí Nhà nước và Pháp luật, số 09 (457) – T5/2022.
6. Triệu Văn Cường (2022). Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nền công vụ liêm chính, chuyên nghiệp, phục vụ nhân dân vào cải cách chế độ công vụ hiện nay. Tạp chí Cộng sản, số 1.003 (12/2022).
7. Quốc hội (2025). Luật Cán bộ, công chức năm 2025.
8. Quốc hội (2025). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
9. Nguyễn Thị Ngọc Linh (2025). Chính sách liêm chính trong nền công vụ của Singapore và kinh nghiệm cho Việt Nam. Tạp chí Quản lý nhà nước, số 353 (6/2025)
10. Nguyễn Quốc Sửu (2024). Nền công vụ ưu tú và điều kiện bảo đảm cho nền công vụ ưu tú ở Việt Nam. Tạp chí Quản lý nhà nước, số 340 (5/2024).
