Phát huy vai trò của báo chí – truyền thông trong xây dựng Đảng về đạo đức: cơ sở lý luận và những yêu cầu đặt ra

Enhancing the role of the press and media in ethical Party building: theoretical foundations and emerging requirements

PGS.TS. Trần Thị Hương
Học viện Báo chí và Tuyên truyền

(Quanlynhanuoc.vn) – Xây dựng Đảng về đạo đức là nhiệm vụ trọng yếu, có ý nghĩa nền tảng trong giữ vững bản chất cách mạng, nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền và sức chiến đấu của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong quá trình đó, báo chí – truyền thông không chỉ là phương tiện cung cấp thông tin, phản ánh thực tiễn mà còn là lực lượng quan trọng trên mặt trận tư tưởng – văn hóa, trực tiếp tham gia tuyên truyền, giáo dục, định hướng giá trị đạo đức cách mạng; cổ vũ nhân tố tích cực, lan tỏa gương người tốt, việc tốt; đồng thời, giám sát, phản biện xã hội và đấu tranh phòng, chống những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên. Trên cơ sở vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng về xây dựng, chỉnh đốn Đảng, bài viết làm rõ cơ sở lý luận, phân tích vai trò của báo chí – truyền thông trong xây dựng Đảng về đạo đức, từ đó, xác định một số yêu cầu đặt ra nhằm phát huy hiệu quả vai trò của báo chí – truyền thông trong điều kiện hiện nay.

Từ khóa: Báo chí; truyền thông; xây dựng Đảng về đạo đức; định hướng dư luận.

Abstract: Building the Party morally is a vital task of fundamental importance in upholding the revolutionary nature of the Communist Party of Vietnam and enhancing its leadership capacity, governance capacity, and fighting spirit. In this process, the press and media are not only a means of providing information and reflecting reality, but also an important force on the ideological and cultural front, directly participating in propaganda, education, and the promotion of revolutionary moral values; encouraging positive factors and highlighting exemplary individuals and good deeds; at the same time, it monitors and engages in social critique, and combats manifestations of ideological, political, moral, and lifestyle degradation among cadres and Party members. Based on the application of Marxist-Leninist principles, the thoughts of Ho Chi Minh, and the Party’s views on Party building and rectification, this article clarifies the theoretical foundation and analyzes the role of the press and media in the Party’s moral development, thereby identifying several requirements to effectively leverage the role of the press and media under current conditions.

Keywords: Press; media; Party building in terms of ethics; public opinion guidance.

1. Đặt vấn đề

Xây dựng Đảng về đạo đức là một nội dung cốt lõi của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc giữ vững bản chất cách mạng, nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền, sức chiến đấu của Đảng và củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa. Cùng với xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, tổ chức và cán bộ, xây dựng Đảng về đạo đức góp phần trực tiếp hình thành nền tảng giá trị, chuẩn mực hành vi và bản lĩnh chính trị của đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh đổi mới, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số, công tác xây dựng Đảng về đạo đức đứng trước nhiều thời cơ và thách thức mới. Bên cạnh những kết quả đạt được, “tình trạng suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong một bộ phận cán bộ, đảng viên còn diễn biến phức tạp”¹, là nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín, vai trò lãnh đạo của Đảng và niềm tin của nhân dân. Đồng thời, sự phát triển mạnh mẽ của internet, mạng xã hội và các nền tảng truyền thông số đang làm thay đổi sâu sắc môi trường thông tin, tạo ra yêu cầu mới đối với công tác tư tưởng, tuyên truyền và giáo dục đạo đức cách mạng.

Trong bối cảnh đó, báo chí – truyền thông giữ vai trò đặc biệt quan trọng với tư cách là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng – văn hóa, là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, đồng thời là công cụ hữu hiệu để tuyên truyền, giáo dục, lan tỏa các giá trị đạo đức cách mạng, đấu tranh với những biểu hiện suy thoái, tiêu cực. Tuy nhiên, trước tác động của môi trường truyền thông số, áp lực cạnh tranh thông tin, tin giả, tin sai sự thật và xu hướng thương mại hóa báo chí, việc phát huy vai trò của báo chí – truyền thông trong xây dựng Đảng về đạo đức đang đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ.

2. Cơ sở lý luận về vai trò của báo chí – truyền thông trong xây dựng Đảng về đạo đức

Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, báo chí không chỉ đơn thuần là phương tiện truyền tải thông tin mà còn là “diễn đàn nhân dân”², là công cụ đấu tranh tư tưởng sắc bén nhằm bảo vệ chân lý, phê phán cái sai, góp phần hình thành ý thức xã hội và định hướng dư luận. Kế thừa và phát triển quan điểm đó, V.I.Lênin khẳng định, báo chí của Đảng là “Tờ báo không những chỉ là người tuyên truyền tập thể và cổ động tập thể, mà còn là người tổ chức tập thể”³. Theo V.I.Lênin, báo chí không chỉ phản ánh hiện thực mà còn chủ động tổ chức, định hướng và điều chỉnh đời sống xã hội, trong đó có việc hình thành và củng cố các chuẩn mực đạo đức. Đặc biệt, trong các tác phẩm của mình, V.I.Lênin nhấn mạnh vai trò của báo chí trong việc giáo dục ý thức kỷ luật, đạo đức lao động và chống lại các biểu hiện quan liêu, suy thoái trong bộ máy.

Trên cơ sở quan điểm chủ nghĩa Mác – Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát triển sáng tạo và làm sâu sắc hơn vai trò của báo chí trong xây dựng Đảng về đạo đức. Theo Người, báo chí phải trực tiếp tham gia vào quá trình giáo dục, bồi dưỡng và rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên; đồng thời, chỉ rõ mục đích của báo chí là: “Viết để làm gì? Để giáo dục, giải thích, cổ động, phê bình. Để phục vụ quần chúng”⁴. Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề cao phương pháp “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, coi việc nêu gương người tốt, việc tốt là một trong những cách thức hiệu quả nhất để xây dựng đạo đức. Người khẳng định: “Mỗi con người đều có thiện và ác ở trong lòng. Ta phải biết làm cho phần tốt ở trong mỗi con người nảy nở như hoa mùa xuân và phần xấu bị mất dần đi”⁵. Theo đó, báo chí chính là công cụ hữu hiệu để khơi dậy, lan tỏa và củng cố các giá trị đạo đức tích cực trong xã hội. Đồng thời, Người cũng yêu cầu báo chí phải kiên quyết đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, quan liêu, tham ô, lãng phí, những biểu hiện trái với đạo đức cách mạng.

Kế thừa và phát triển quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của báo chí – truyền thông trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng nói chung và xây dựng Đảng về đạo đức nói riêng. Qua các kỳ Đại hội, nhận thức lý luận của Đảng về vai trò của báo chí – truyền thông trong lĩnh vực này ngày càng được bổ sung, phát triển và hoàn thiện. Đảng xác định, báo chí – truyền thông là bộ phận quan trọng của công tác tư tưởng, văn hóa; là công cụ sắc bén để tuyên truyền, giáo dục, tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đồng thời là phương tiện quan trọng trong định hướng dư luận xã hội, đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Từ Đại hội XI, Đảng nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò của báo chí – truyền thông trong đấu tranh phòng, chống suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, chống “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Đặc biệt, từ Đại hội XII đến nay, tư duy lý luận của Đảng về xây dựng Đảng tiếp tục có bước phát triển quan trọng khi xác định “xây dựng Đảng về đạo đức là một nội dung cơ bản của xây dựng Đảng”⁶. Điều đó thể hiện nhận thức ngày càng sâu sắc của Đảng về vị trí nền tảng của đạo đức đối với sự trong sạch, vững mạnh của Đảng cầm quyền. Trong đó, báo chí – truyền thông được xác định là lực lượng trực tiếp tham gia tuyên truyền, giáo dục, lan tỏa các giá trị đạo đức cách mạng; đồng thời, góp phần đấu tranh phòng, chống suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong Đảng và xã hội. Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII), nhấn mạnh yêu cầu: “Phát huy vai trò, nêu cao trách nhiệm của các cơ quan báo chí, cơ quan chủ quản báo chí trong công tác đấu tranh phòng, chống suy thoái, quan liêu, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”⁷.

Tiếp đó, nhiều nghị quyết, chỉ thị, quy định của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò của báo chí – truyền thông trong xây dựng Đảng về đạo đức, nhất là trong tuyên truyền, giáo dục, cổ vũ, giám sát và đấu tranh phòng, chống suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị (khóa XII) và Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị (khóa XIII) yêu cầu đẩy mạnh tuyên truyền, lan tỏa việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Các quy định về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên, như: Quy định số 101-QĐ/TW ngày 07/6/2012 của Ban Bí thư, Quy định số 08-QĐi/TW ngày 25/10/2018 của Ban Chấp hành Trung ương, đặc biệt là Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị, cũng đặt ra yêu cầu phát huy vai trò của báo chí trong tuyên truyền, giám sát, cổ vũ việc thực hiện các chuẩn mực đạo đức cách mạng, đạo đức công vụ và trách nhiệm nêu gương. Điểm đáng chú ý là Đảng không chỉ coi báo chí – truyền thông là phương tiện truyền tải nghị quyết, mà còn là kênh quan trọng để đưa các chuẩn mực đạo đức cách mạng vào đời sống xã hội. Thông qua các tác phẩm báo chí – truyền thông, những yêu cầu trong văn kiện, nghị quyết của Đảng được chuyển hóa thành các câu chuyện, hình ảnh, tấm gương sinh động, gần gũi, có sức lan tỏa. Báo chí góp phần làm cho các giá trị như cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; tinh thần nêu gương; ý thức trách nhiệm; danh dự và lòng tự trọng trở thành những chuẩn mực hành vi cụ thể đối với cán bộ, đảng viên.

Đến Đại hội XIV, Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu tăng cường xây dựng Đảng về đạo đức; hoàn thiện lý luận xây dựng Đảng về đạo đức, xây dựng Đảng thật sự “là đạo đức, là văn minh”; “tiến hành xây dựng những giá trị và chuẩn mực đạo đức mới”⁸; đề cao trách nhiệm nêu gương và ý thức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Đây là cơ sở chính trị quan trọng để báo chí – truyền thông tiếp tục phát huy vai trò trong tuyên truyền, giáo dục, cổ vũ, giám sát việc thực hiện các giá trị đạo đức cách mạng trong Đảng và xã hội.

Đặc biệt, trong thời đại số hiện nay, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về báo chí cách mạng có ý nghĩa bổ sung, phát triển nhận thức về vai trò của báo chí – truyền thông trong điều kiện mới. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số vì vậy phải kết hợp hài hòa giữa bản lĩnh chính trị và năng lực công nghệ, giữa lý tưởng cách mạng và tư duy đổi mới, giữa tính chiến đấu và tính nhân văn, giữa trách nhiệm quốc gia và khả năng hội nhập”⁹. “Báo chí không chỉ là nhanh hơn, mà trước hết phải đúng hơn, sâu sắc hơn, có ích hơn”¹⁰. Nhìn từ yêu cầu xây dựng Đảng về đạo đức, đây là những chỉ dẫn có giá trị định hướng sâu sắc, bởi báo chí – truyền thông không chỉ tham gia tuyên truyền, giáo dục, lan tỏa các giá trị đạo đức cách mạng, mà còn phải thực hành các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, đề cao trách nhiệm xã hội, tôn trọng sự thật, kiểm chứng thông tin và giữ vững bản lĩnh chính trị trong từng sản phẩm báo chí. Điều đó cho thấy, trong bối cảnh truyền thông số, phát huy vai trò của báo chí – truyền thông trong xây dựng Đảng về đạo đức phải gắn liền với “Xây dựng nền báo chí, xuất bản, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại”¹¹; đội ngũ người làm báo có bản lĩnh, đạo đức, năng lực công nghệ và tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.

3. Vai trò của báo chí – truyền thông trong xây dựng Đảng về đạo đức hiện nay

Thực tiễn những năm qua cho thấy, báo chí – truyền thông đã khẳng định vai trò quan trọng trong xây dựng Đảng về đạo đức. Trong điều kiện hệ thống truyền thông phát triển nhanh, đa loại hình, đa nền tảng, báo chí không chỉ thực hiện chức năng thông tin, tuyên truyền, mà còn tham gia ngày càng sâu vào quá trình giáo dục giá trị, định hướng dư luận, giám sát xã hội và đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực trong đời sống chính trị – xã hội.

Trước hết, báo chí – truyền thông góp phần tuyên truyền, giáo dục và định hướng các giá trị đạo đức cách mạng. Thông qua việc tuyên truyền chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, báo chí đã góp phần nâng cao nhận thức chính trị, củng cố niềm tin, ý thức trách nhiệm và tinh thần tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của cán bộ, đảng viên. Các chuyên trang, chuyên mục về xây dựng Đảng, học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, gương người tốt, việc tốt, điển hình tiên tiến đã góp phần lan tỏa những giá trị tích cực, làm cho các chuẩn mực đạo đức cách mạng trở nên gần gũi, sinh động và có sức thuyết phục hơn trong đời sống xã hội.

Hai là, báo chí – truyền thông góp phần phát hiện, cổ vũ, nhân rộng nhân tố tích cực, tạo môi trường xã hội thuận lợi cho việc xây dựng Đảng về đạo đức. Thông qua các tác phẩm báo chí, nhiều tấm gương cán bộ, đảng viên tận tụy, trách nhiệm, liêm chính, gần dân, vì dân được phát hiện, biểu dương và lan tỏa. Điều đó có ý nghĩa quan trọng trong việc khơi dậy tinh thần nêu gương, củng cố niềm tin, cổ vũ cán bộ, đảng viên phấn đấu, rèn luyện theo các chuẩn mực đạo đức cách mạng. Các giải báo chí về xây dựng Đảng, các chuyên mục tuyên truyền về gương điển hình, các tuyến bài về học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đã góp phần chuyển hóa giá trị đạo đức từ quy định, nghị quyết thành những biểu hiện cụ thể trong đời sống.

Ba là, báo chí – truyền thông góp phần giám sát, phản biện xã hội và đấu tranh phòng, chống suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống. Thông qua hoạt động điều tra, phản ánh, phân tích và bình luận, báo chí đã phát hiện, cảnh báo nhiều biểu hiện quan liêu, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vi phạm đạo đức công vụ, vi phạm trách nhiệm nêu gương. Nhiều vụ việc sai phạm trong các lĩnh vực quản lý kinh tế, đất đai, đấu thầu, y tế, giáo dục, tài chính, ngân hàng, chứng khoán… được báo chí phản ánh đã góp phần tạo áp lực dư luận tích cực, thúc đẩy các cơ quan chức năng kiểm tra, thanh tra, xử lý kịp thời. Qua đó, báo chí trở thành một kênh giám sát xã hội quan trọng, góp phần kiểm soát quyền lực và phòng ngừa suy thoái đạo đức trong đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Bốn là, báo chí – truyền thông góp phần đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và các giá trị đạo đức cách mạng. Trong điều kiện không gian mạng phát triển mạnh mẽ, thông tin đa chiều, phức tạp, báo chí chính thống có vai trò quan trọng trong cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, định hướng dư luận, phản bác thông tin sai sự thật, xuyên tạc, kích động chống phá Đảng và Nhà nước. Qua đó, báo chí góp phần giữ vững ổn định chính trị – xã hội, bảo vệ niềm tin của nhân dân và củng cố nền tảng đạo đức xã hội.

4. Những yêu cầu đặt ra đối với việc phát huy vai trò của báo chí – truyền thông trong xây dựng Đảng về đạo đức

Thứ nhất, giữ vững tính đảng, tính định hướng chính trị và tính chiến đấu của báo chí – truyền thông.

Trong nền báo chí cách mạng Việt Nam, tính đảng không chỉ là thuộc tính bản chất, mà còn là điều kiện bảo đảm để báo chí thực hiện đúng chức năng là công cụ tư tưởng – văn hóa sắc bén của Đảng. Báo chí muốn góp phần xây dựng Đảng về đạo đức, trước hết phải giữ vững lập trường chính trị, bám sát đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc và quyền lợi chính đáng của nhân dân.

Yêu cầu đặt ra là phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước đối với báo chí – truyền thông, đồng thời, phát huy tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm xã hội của các cơ quan báo chí. Cần khắc phục cả hai khuynh hướng: hành chính hóa hoạt động báo chí, làm giảm tính năng động, sáng tạo và tình trạng buông lỏng lãnh đạo, quản lý, để báo chí xa rời tôn chỉ, mục đích, chạy theo thị hiếu thấp, thương mại hóa thông tin. Trong mọi điều kiện, báo chí phải giữ vững vai trò chủ lưu trong định hướng dư luận, nhất là trước các vấn đề nhạy cảm, phức tạp liên quan đến xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị và phòng, chống suy thoái, tham nhũng, tiêu cực.

Thứ hai, đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, giáo dục đạo đức cách mạng theo hướng thiết thực, thuyết phục và hiện đại.

Xây dựng Đảng về đạo đức không thể chỉ dừng lại ở tuyên truyền chung chung, khẩu hiệu, mà phải hướng tới hình thành nhận thức đúng, tình cảm tích cực, niềm tin vững chắc và hành động tự giác của cán bộ, đảng viên. Vì vậy, báo chí – truyền thông cần đổi mới mạnh mẽ nội dung tuyên truyền theo hướng thiết thực, gần gũi, có chiều sâu, gắn với những vấn đề thực tiễn đang đặt ra trong đời sống chính trị – xã hội.

Các giá trị đạo đức cách mạng như cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; tinh thần nêu gương; trách nhiệm công vụ; văn hóa liêm chính; ý thức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân cần được cụ thể hóa bằng những câu chuyện, nhân vật, tình huống và mô hình thực tiễn sinh động. Báo chí cần chuyển mạnh từ tuyên truyền một chiều sang phân tích, đối thoại, lý giải và thuyết phục; từ phản ánh sự kiện sang kiến tạo giá trị; từ đưa tin đơn lẻ sang xây dựng các tuyến nội dung có chiều sâu, có khả năng lan tỏa lâu dài.

Trong điều kiện chuyển đổi số, báo chí – truyền thông cần phát triển mạnh các hình thức truyền thông đa nền tảng, đa phương tiện như video ngắn, infographic, podcast, longform, báo chí dữ liệu, truyền thông mạng xã hội. Việc đổi mới phương thức truyền tải phải hướng tới công chúng hiện đại, nhất là giới trẻ, bảo đảm thông tin chính thống không chỉ đúng, trúng, kịp thời mà còn hấp dẫn, dễ tiếp nhận và có sức lan tỏa.

Thứ ba, kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống” trong xây dựng Đảng về đạo đức.

Phát huy vai trò của báo chí – truyền thông trong xây dựng Đảng về đạo đức đòi hỏi phải kết hợp hài hòa giữa “xây” và “chống”. “Xây” là tuyên truyền, giáo dục, lan tỏa các giá trị đạo đức cách mạng, biểu dương gương người tốt, việc tốt, nhân rộng mô hình hay, cách làm hiệu quả. “Chống” là phê phán, đấu tranh với suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; chủ nghĩa cá nhân, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, lợi ích nhóm, vô cảm, né tránh trách nhiệm và những biểu hiện lệch chuẩn trong thực thi công vụ.

Nếu chỉ chú trọng “xây” mà coi nhẹ “chống”, báo chí sẽ thiếu sức chiến đấu, khó góp phần ngăn chặn suy thoái. Ngược lại, nếu chỉ thiên về “chống” mà thiếu “xây”, báo chí dễ làm gia tăng tâm lý tiêu cực, hoài nghi, làm suy giảm niềm tin xã hội. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là báo chí phải phản ánh tiêu cực với tinh thần khách quan, trung thực, đúng pháp luật, nhưng đồng thời phải phân tích rõ nguyên nhân, trách nhiệm, giải pháp khắc phục và quan điểm xử lý của Đảng, Nhà nước. Qua đó, báo chí không chỉ phê phán cái sai, mà còn góp phần củng cố niềm tin vào năng lực tự đổi mới, tự chỉnh đốn của Đảng.

Thứ tư, phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của báo chí trong kiểm soát quyền lực và phòng, chống suy thoái đạo đức.

Trong xây dựng Đảng về đạo đức, báo chí – truyền thông cần tiếp tục phát huy vai trò là kênh giám sát xã hội, diễn đàn của Nhân dân và cầu nối giữa nhân dân với Đảng, Nhà nước. Báo chí phải chủ động bám sát thực tiễn, nhất là những lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực như quản lý đất đai, đầu tư công, tài chính, ngân sách, đấu thầu, tài sản công, công tác cán bộ và thực thi công vụ. Việc giám sát cần được thực hiện từ sớm, từ xa, kịp thời phát hiện biểu hiện lệch chuẩn, thay vì chỉ phản ánh khi sai phạm đã nghiêm trọng.

Cùng với giám sát, báo chí cần nâng cao chất lượng phản biện xã hội đối với chủ trương, chính sách và cơ chế quản lý. Thông qua các bài phân tích, bình luận chuyên sâu, báo chí có thể góp phần phát hiện những bất cập, khoảng trống, “kẽ hở” trong chính sách dễ bị lợi dụng để phát sinh tham nhũng, tiêu cực. Tuy nhiên, hoạt động giám sát và phản biện phải bảo đảm khách quan, trung thực, mang tính xây dựng, tránh suy diễn, quy chụp, giật gân hóa thông tin hoặc tạo áp lực dư luận thiếu căn cứ.

Để thực hiện tốt yêu cầu này, cần hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan báo chí với các cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, nội chính và cơ quan bảo vệ pháp luật trong tiếp nhận, xác minh, xử lý thông tin. Đồng thời, cần có cơ chế bảo vệ nhà báo tác nghiệp đúng pháp luật, nhất là trong điều tra, phản ánh các vụ việc tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Thứ năm, xây dựng đội ngũ người làm báo có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực truyền thông số.

Đội ngũ người làm báo là chủ thể trực tiếp sáng tạo, truyền tải và lan tỏa các giá trị đạo đức cách mạng. Vì vậy, muốn phát huy vai trò của báo chí – truyền thông trong xây dựng Đảng về đạo đức, phải đặc biệt coi trọng xây dựng đội ngũ người làm báo vừa có bản lĩnh chính trị vững vàng, vừa có phẩm chất đạo đức trong sáng, vừa có năng lực nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu mới.

Mỗi nhà báo phải thực sự là chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng – văn hóa; có lập trường chính trị kiên định, tôn trọng sự thật, khách quan, trung thực, đề cao trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân. Trong xây dựng Đảng về đạo đức, chính người làm báo phải là tấm gương về đạo đức nghề nghiệp, liêm chính nghề nghiệp, không lợi dụng hoạt động báo chí để vụ lợi, không chạy theo thông tin giật gân, câu khách, không thương mại hóa nội dung báo chí. Đặc biệt, cần quán triệt sâu sắc yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Càng nhiều công cụ, nhà báo càng cần bản lĩnh. Cần tránh tình trạng đăng trước kiểm chứng sau hay để mạng xã hội dẫn dắt. Người làm báo không được phép đánh đổi uy tín để tăng lượt xem”¹². Đây là yêu cầu rất quan trọng trong xây dựng Đảng về đạo đức, bởi người làm báo không chỉ phản ánh, tuyên truyền về đạo đức cách mạng, mà chính họ cũng phải là chủ thể thực hành đạo đức nghề nghiệp, liêm chính nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. “Trước khi đăng một tác phẩm báo chí, người làm báo cần trả lời ba câu hỏi: có đúng không, có cần thiết không, có ích cho xã hội không?”¹³. Những câu hỏi này không chỉ là yêu cầu nghiệp vụ, mà còn là chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp trong thời đại số.

Cùng với đó, cần đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng người làm báo theo hướng kết hợp giữa lý luận chính trị, đạo đức nghề nghiệp, nghiệp vụ báo chí hiện đại và kỹ năng truyền thông số. Người làm báo hiện nay cần có năng lực khai thác dữ liệu, kiểm chứng thông tin, sử dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, sản xuất nội dung đa phương tiện, tương tác với công chúng trên các nền tảng số. Đặc biệt, cần xây dựng đội ngũ lãnh đạo cơ quan báo chí có bản lĩnh, uy tín, năng lực quản trị hiện đại, có khả năng định hình văn hóa tòa soạn và giữ vững định hướng chính trị trong môi trường truyền thông biến động nhanh.

Thứ sáu, nâng cao năng lực của báo chí chính thống trong môi trường truyền thông số.

Trong điều kiện mạng xã hội và các nền tảng truyền thông xuyên biên giới phát triển mạnh mẽ, báo chí chính thống không thể chỉ giữ vai trò thông tin theo phương thức truyền thống, mà phải trở thành trung tâm định hướng, dẫn dắt dư luận trong hệ sinh thái truyền thông số. Yêu cầu đặt ra là báo chí phải nhanh hơn, chính xác hơn, hấp dẫn hơn và tương tác tốt hơn với công chúng, nhưng vẫn phải bảo đảm nguyên tắc chính trị, pháp lý và đạo đức nghề nghiệp.

“Các cơ quan báo chí cần trở thành một tòa soạn số hiện đại, một trung tâm dữ liệu và tri thức, một địa chỉ tin cậy của Nhân dân”¹⁴. Đồng thời, cần chủ động khai thác mặt tích cực của truyền thông xã hội để lan tỏa thông tin chính thống, nhân rộng giá trị đạo đức tích cực, phản bác kịp thời thông tin sai sự thật, xuyên tạc, kích động chống phá Đảng và Nhà nước. Trong quá trình đó, phải bảo đảm nguyên tắc “nhanh nhưng đúng”, “hiện đại nhưng chuẩn mực”, “hấp dẫn nhưng không giật gân”, “đấu tranh nhưng có tính xây dựng”.

Bên cạnh đó, cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng tiếp nhận, đánh giá và sử dụng thông tin cho công chúng, qua đó nâng cao “sức đề kháng” xã hội trước tin giả, tin sai sự thật và các biểu hiện lệch chuẩn đạo đức trên không gian mạng. Đây là điều kiện quan trọng để báo chí – truyền thông phát huy hiệu quả vai trò trong xây dựng môi trường văn hóa, đạo đức lành mạnh, góp phần xây dựng Đảng về đạo đức trong thời kỳ mới.

5. Kết luận

Có thể khẳng định, trong sự nghiệp xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay, báo chí – truyền thông không chỉ là phương tiện thông tin mà thực sự là lực lượng chính trị – tư tưởng trực tiếp tham gia xây dựng Đảng về đạo đức. Với chức năng tuyên truyền, giáo dục, định hướng dư luận, giám sát và phản biện xã hội, báo chí – truyền thông góp phần quan trọng trong lan tỏa các giá trị đạo đức cách mạng, đấu tranh phòng, chống suy thoái, tham nhũng, tiêu cực, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ.

Từ tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng đến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hiện nay cho thấy, một mạch thống nhất trong nhận thức và hành động của Đảng: báo chí phải phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, tôn trọng sự thật, cổ vũ cái tốt, đấu tranh với cái xấu, giữ vững bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp. Trong thời đại số, yêu cầu đó càng trở nên cấp thiết, bởi báo chí không chỉ cạnh tranh về tốc độ thông tin mà còn phải khẳng định vai trò bằng chất lượng kiểm chứng, chiều sâu phân tích, trách nhiệm xã hội và năng lực định hướng giá trị.

Trước những biến đổi nhanh chóng của môi trường truyền thông số và yêu cầu ngày càng cao của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, việc phát huy vai trò của báo chí – truyền thông trong xây dựng Đảng về đạo đức cần được đặt trong tổng thể đổi mới công tác tư tưởng, đổi mới lãnh đạo, quản lý báo chí và xây dựng nền báo chí cách mạng chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại. Trong đó, giữ vững tính đảng, tính định hướng chính trị, tính chiến đấu; đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền; kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”; phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội; xây dựng đội ngũ người làm báo có bản lĩnh, đạo đức và năng lực số là những yêu cầu cơ bản, cấp thiết. Thực hiện tốt những yêu cầu đó sẽ góp phần xây dựng Đảng ta thực sự trong sạch, vững mạnh, “là đạo đức, là văn minh”¹⁵, xứng đáng với vai trò lãnh đạo Nhà nước và xã hội trong thời kỳ mới.

Chú thích:
1, 6, 8, 11, 15. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập II.  H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 258, 92, 57, 272, 382.
2. C. Mác và Ph. Ăngghen toàn tập (1995). Tập 3. H. NXB Chính trị quốc gia, tr. 880.
3. V.I. Lênin toàn tập (2005). Tập 5. H. NXB Chính trị quốc gia, tr. 12.
4. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 8. H. NXB Chính trị quốc gia, tr. 205.
5. Hồ Chí Minh toàn tập (2011). Tập 15.  H. NXB Chính trị quốc gia, tr. 67.
7. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2016). Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 30/10/2016 về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hoá” trong nội bộ.
9, 10, 12, 13, 14. Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số. https://baochinhphu.vn/bao-chi-cach-mang-viet-nam-trong-thoi-dai-so-102260618103231065.htm;
Tài liệu tham khảo:
1. Ban Tuyên giáo Trung ương (2020). Tăng cường công tác xây dựng Đảng trong các cơ quan báo chí. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
2. Nguyễn Văn Giang, Trần Thị Hương, Nguyễn Thị Thu Thủy (đồng chủ biên) (2018). Giáo trình Xây dựng Đảng về tư tưởng và đạo đức. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
3. Nguyễn Minh Tuấn (2021). Xây dựng Đảng về tư tưởng, đạo đức. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.