The Party’s leadership in building and operating a two-tier local government to meet the requirements of modern national governance
TS. Trần Thị Thu Hằng
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Email: tranthithuhang.napa@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Xây dựng và vận hành chính quyền địa phương hai cấp là bước đổi mới quan trọng trong tổ chức bộ máy nhà nước, đáp ứng yêu cầu tinh gọn tổ chức, phân cấp, phân quyền và hiện đại hóa nền quản trị quốc gia. Đảng Cộng sản Việt Nam giữ vai trò định hướng chiến lược, lãnh đạo nhà nước hoàn thiện thể chế, tinh gọn tổ chức bộ máy và cơ chế vận hành của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Bài viết làm rõ cơ sở lý luận, phân tích kết quả và những vấn đề đặt ra trong quá trình Đảng lãnh đạo xây dựng và vận hành chính quyền địa phương hai cấp, từ đó đề xuất các định hướng hoàn thiện phương thức lãnh đạo, nâng cao hiệu lực quản trị, tăng cường trách nhiệm giải trình, đẩy mạnh chuyển đổi số, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Từ khóa: Đảng Cộng sản Việt Nam; chính quyền địa phương hai cấp; quản trị quốc gia hiện đại; phân cấp, phân quyền; chuyển đổi số.
Abstract: The establishment and operation of the two-tier local government model represent a significant institutional reform in the organization of the state apparatus, meeting the requirements for streamlined governance, decentralization, delegation of authority, and the modernization of national governance. The Communist Party of Vietnam plays a strategic leadership role in directing the State to improve the institutional framework, restructure the organizational system, and refine the operational mechanisms of this governance model. This article clarifies the theoretical foundations, analyzes the achievements and emerging challenges in the Party’s leadership of the establishment and operation of the two-tier local government system, and proposes directions for improving the Party’s leadership methods, strengthening governance effectiveness, enhancing accountability, and accelerating digital transformation to meet the demands of national development in the new era.
Keywords: Communist Party of Vietnam; two-tier local government; modern national governance; decentralization and delegation of authority; digital transformation.
1. Đặt vấn đề
Xây dựng và vận hành chính quyền địa phương hai cấp là bước đổi mới quan trọng trong quá trình hoàn thiện tổ chức bộ máy nhà nước, thực hiện phân cấp, phân quyền và hiện đại hóa nền quản trị quốc gia. Đây là “bước ngoặt mới, vận hội mới” mang tính cách mạng đối với sự nghiệp xây dựng, quản trị, kiến tạo, phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thực hiện tinh gọn, bỏ cấp huyện, đánh dấu bước đột phá chiến lược của Đảng sau 40 năm đổi mới. Đại hội XIV của Đảng xác định: “tiếp tục hoàn thiện việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp, khai thác hiệu quả không gian phát triển, phát huy tiềm năng, lợi thế của địa phương” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 128). Việc làm rõ vai trò, phương thức lãnh đạo của Đảng trong đổi mới tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực, phát huy tính chủ động, sáng tạo và trách nhiệm của chính quyền địa phương tạo cơ sở chính trị, pháp lý cho việc xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay. Quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu đổi mới nội dung, phương thức lãnh đạo của Đảng; từ tư duy quản lý hành chính sang kiến tạo, quản trị hiện đại, phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp chính quyền và nâng cao trách nhiệm giải trình trong tổ chức thực thi công vụ. Chuyển đổi số, phát triển dữ liệu số và yêu cầu cung ứng dịch vụ công chất lượng cao tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi phương thức quản trị địa phương theo hướng minh bạch, dựa trên kết quả và lấy người dân làm trung tâm.
2. Cơ sở lý luận về Đảng lãnh đạo xây dựng chính quyền địa phương hai cấp
Xây dựng chính quyền địa phương hai cấp là yêu cầu khách quan của quá trình đổi mới, hoàn thiện tổ chức bộ máy nhà nước và hiện đại hóa nền quản trị quốc gia. Quản trị quốc gia hiện đại đặt trọng tâm vào việc tổ chức bộ máy tinh gọn, phân định rõ thẩm quyền, tăng cường phân cấp, phân quyền và nâng cao trách nhiệm giải trình nhằm bảo đảm tính linh hoạt, hiệu lực và hiệu quả trong việc thực thi quyền lực nhà nước. Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh: xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả; cơ chế phân cấp, phân quyền, phân công, phối hợp và kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 126–127). Chủ trương này tạo cơ sở chính trị cho việc hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Chính quyền địa phương hai cấp là sự điều chỉnh về cơ cấu tổ chức và đổi mới phương thức quản trị địa phương theo hướng giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn thời gian ra quyết định và nâng cao tính chủ động của chính quyền cơ sở. Việc xác lập rõ chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của từng cấp chính quyền tạo điều kiện phân bổ nguồn lực hợp lý, nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ công và tăng khả năng đáp ứng nhu cầu của người dân và doanh nghiệp. Mô hình này cũng tạo nền tảng thúc đẩy chuyển đổi số, quản trị dựa trên dữ liệu và tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước, phù hợp với yêu cầu xây dựng nền hành chính phục vụ và quản trị quốc gia hiện đại.
Đảng Cộng sản Việt Nam giữ vai trò định hướng chiến lược và lãnh đạo nhà nước hoàn thiện thể chế vận hành chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu phát triển và việc tổ chức thực thi quyền lực nhà nước ở địa phương. Vai trò lãnh đạo của Đảng được thực hiện thông qua hoạch định đường lối chiến lược, công tác cán bộ, kiểm tra, giám sát việc thực hiện đường lối chính trị và kiểm soát quyền lực; tạo cơ sở để chính quyền địa phương tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong hoạt động quản lý, điều hành và cung ứng dịch vụ công theo quy định của Hiến pháp và pháp luật. Thực tiễn sau gần một năm vận hành, chính quyền địa phương hai cấp gần dân “Chính quyền địa phương hai cấp được kiện toàn và vận hành cơ bản ổn định. Phân cấp, phân quyền được triển khai đồng bộ gắn với phân bổ nguồn lực (Chính phủ, 2026, tr. 4). Cơ chế này bảo đảm sự thống nhất định hướng về chiến lược của Đảng và sự cụ thể hóa, chủ động triển khai đồng bộ của Chính phủ trong quản trị quốc gia, tăng cường tính chủ động, sáng tạo, tự quyết, tự chịu trách nhiệm của địa phương, nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi chính sách phục phụ người dân và doanh nghiệp.
Trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương hai cấp, vai trò lãnh đạo của Đảng tiếp tục được thể hiện thông qua việc nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, ban hành các Chỉ thị, Nghị quyết, kết luận, quy định của Đảng để kịp thời lãnh đạo nhà nước triển khai các quyết sách chiến lược. Đại hội XIV chỉ rõ: “Xây dựng hệ thống quản lý nhà nước, quản trị quốc gia hiện đại, hiệu quả, phục vụ và kiến tạo phát triển, xây dựng chính phủ số, chính quyền số” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 129). Điều này làm nổi bật tư duy lãnh đạo đổi mới của Đảng, hướng mạnh về cơ sở để Nhà nước hoàn thiện thể chế, cơ chế phân cấp, phân quyền, xây dựng đội ngũ cán bộ và tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát; đồng thời, chính quyền địa phương chủ động tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả quản trị. Cơ chế vận hành tạo điều kiện phân định rõ vai trò lãnh đạo của Đảng với vai trò quản lý của Nhà nước, nâng cao trách nhiệm giải trình, tăng cường kiểm soát quyền lực và thúc đẩy đổi mới quản trị địa phương theo hướng hiện đại.
Vai trò lãnh đạo của Đảng trong xây dựng và vận hành chính quyền địa phương thể hiện ở tư duy đổi mới, kiến tạo mô hình, lãnh đạo Nhà nước hoàn thiện thể chế và huy động tối đa các nguồn lực cho phát triển xanh, bền vững. Thông qua việc hoàn thiện thể chế, chính sách, tinh gọn tổ chức bộ máy, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy chuyển đổi số, Đảng tạo nền tảng vững chắc để chính quyền địa phương hai cấp vận hành theo nguyên tắc minh bạch, năng động, hiệu lực, hiệu quả, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Sự thống nhất giữa lãnh đạo chính trị và quản trị địa phương hiện đại trở thành điều kiện bảo đảm cho mô hình chính quyền địa phương hai cấp hoạt động ổn định, thích ứng với yêu cầu phát triển và nâng cao chất lượng quản trị quốc gia trong giai đoạn mới.
Việc xây dựng và vận hành chính quyền địa phương hai cấp tạo ra sự thay đổi căn bản trong cơ chế tổ chức và vận hành quyền lực Nhà nước ở địa phương, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng theo định hướng kiến tạo, phát triển, phù hợp với yêu cầu quản trị quốc gia hiện đại. Vì chỉ khi quyền chủ động được trao cho chính quyền địa phương được mở rộng thông qua phân cấp, phân quyền và phân định rõ thẩm quyền, vai trò lãnh đạo của Đảng cần tập trung vào hoạch định đường lối, thực hiện tự chủ chiến lược, xây dựng, đào tạo, bồi dưỡng, dự nguồn đội ngũ cán bộ và kiểm tra, giám sát thay cho phương thức chỉ đạo trực tiếp đối với hoạt động quản lý hành chính. Đây là điều kiện bảo đảm sự thống nhất giữa lãnh đạo chính trị và tổ chức thực thi quyền lực nhà nước, đồng thời phát huy tính chủ động và trách nhiệm của chính quyền địa phương.
Quản trị địa phương hiện đại đòi hỏi quá trình ra quyết định dựa trên dữ liệu, kết quả thực hiện và trách nhiệm giải trình, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Trong bối cảnh đó, sự lãnh đạo của Đảng phải đổi mới để thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số quốc gia, tăng cường công khai, minh bạch và kiểm soát quyền lực; xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả giữa cấp ủy với chính quyền, giữa phân cấp với kiểm tra, giám sát và giữa trao quyền với trách nhiệm giải trình. Tinh thần chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ đối với chính quyền địa phương “Lựa chọn đúng-Triển khai nhanh-Làm đến nơi, đến chốn-Đo lường bằng kết quả, hiệu quả” (Chính phủ, 2026, tr. 6). Sự đổi mới tạo điều kiện nâng cao chất lượng hoạch định chính sách, tăng cường hiệu quả thực thi và phát huy vai trò kiến tạo, đồng thời trực tiếp chịu trách nhiệm về chất lượng, hiệu quả phát triển của chính quyền địa phương.
Xây dựng và vận hành chính quyền địa phương hai cấp là quá trình đổi mới mô hình tổ chức bộ máy và phương thức quản trị địa phương trên cơ sở hoàn thiện thể chế, phân cấp, phân quyền, kiểm soát quyền lực và chuyển đổi số. Vai trò lãnh đạo của Đảng được thể hiện ở năng lực định hướng phát triển, kiến tạo thể chế và bảo đảm sự vận hành thống nhất của hệ thống chính trị, tạo nền tảng để chính quyền địa phương hoạt động tinh gọn, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia hiện đại.
3. Thực trạng Đảng lãnh đạo xây dựng và vận hành chính quyền địa phương hai cấp
3.1. Kết quả đạt được trong lãnh đạo xây dựng và vận hành chính quyền địa phương hai cấp
Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, quá trình xây dựng chính quyền địa phương hai cấp đã tạo ra những chuyển biến rõ nét trong tổ chức bộ máy và phương thức quản trị địa phương. Chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn tổ chức bộ máy được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước, góp phần giảm đầu mối trung gian, tăng tính thống nhất trong quản lý và nâng cao hiệu quả thực thi quyền lực nhà nước. Văn kiện Đại hội XIV khẳng định: tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, ủy quyền một cách khoa học, hợp lý, đi đôi với nâng cao trách nhiệm, gắn với bảo đảm nguồn lực, phù hợp với năng lực thực hiện nhiệm vụ; tăng cường kiểm tra, giám sát… phát huy vai trò chủ động sáng tạo, tự chịu trách nhiệm của địa phương (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 129, 354).
Quá trình hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã thúc đẩy đổi mới cơ chế phân cấp, phân quyền theo hướng rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và tăng quyền chủ động cho địa phương. Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, số lượng đầu mối quản lý được cắt giảm đáng kể, tạo điều kiện rút ngắn quy trình xử lý công việc, nâng cao khả năng điều hành và sử dụng hiệu quả nguồn lực công. Cơ chế phối hợp giữa cấp ủy, chính quyền và các cơ quan chuyên môn từng bước được hoàn thiện, góp phần nâng cao chất lượng hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách, tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu, đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị địa phương.
Kết quả sắp xếp đã tạo ra sự thay đổi căn bản trong cơ cấu tổ chức của chính quyền địa phương. Từ ngày 12/6/2025, cả nước còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, gồm 28 tỉnh và 6 thành phố trực thuộc trung ương; trong đó 52 tỉnh, thành phố được sắp xếp thành 23 đơn vị hành chính cấp tỉnh mới, 11 tỉnh, thành phố giữ nguyên (Quốc hội, 2025, tr. 2–5). Đơn vị hành chính cấp tỉnh giảm 46%, đơn vị hành chính cấp xã giảm 66,9% (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 354). Việc thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức và bộ máy tạo điều kiện để tổ chức lại không gian quản trị, tập trung nguồn lực và nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ công. Việc sắp xếp được triển khai trên cơ sở lấy ý kiến rộng rãi của nhân dân, với tỷ lệ đồng thuận trung bình 96,19%; 100% hội đồng nhân dân các địa phương liên quan biểu quyết tán thành chủ trương sắp xếp (Bộ Nội vụ, 2025, tr. 14–17, 18–20).
Vai trò lãnh đạo của Đảng tiếp tục được khẳng định trong quá trình đưa mô hình chính quyền địa phương hai cấp vào vận hành. Từ ngày 01/7/2025, lần đầu tiên từ năm 1945, trong đơn vị hành chính không còn tổ chức chính quyền cấp huyện, tổ chức bộ máy được vận hành theo mô hình mới mang tính cách mạng, khẳng định sự đổi mới tư duy lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của Đảng, bảo đảm bộ máy chính quyền địa phương hai cấp hoạt động liên tục, thông suốt và không làm gián đoạn việc giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp (Chính phủ, 2025, tr. 3–7). Việc phân định lại chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã tạo điều kiện rút ngắn quy trình xử lý công việc, tăng quyền chủ động của chính quyền cơ sở và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong việc tổ chức thực hiện công vụ.
Quá trình vận hành của chính quyền địa phương hai cấp cũng thúc đẩy đổi mới quản trị địa phương theo hướng số hóa và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Theo Báo cáo chuyển đổi số quốc gia năm 2025, tỷ lệ hồ sơ công việc được xử lý hoàn toàn trên môi trường mạng tại các bộ, ngành và địa phương đạt trên 90%; Cổng Dịch vụ công quốc gia đã tích hợp hơn 4.500 dịch vụ công trực tuyến và phục vụ hơn 80 triệu tài khoản người dùng (Bộ Khoa học và Công nghệ, 2025, tr. 24–31). Việc kết nối cơ sở dữ liệu, chuẩn hóa quy trình xử lý và mở rộng dịch vụ công trực tuyến góp phần nâng cao tính minh bạch, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.
Hiệu quả quản trị địa phương cũng có nhiều chuyển biến tích cực. Báo cáo PAPI năm 2024 cho thấy điểm số trung bình toàn quốc ở các nội dung công khai, minh bạch, kiểm soát tham nhũng trong khu vực công và quản trị điện tử tiếp tục được cải thiện; nhiều địa phương duy trì kết quả cao trong cung ứng dịch vụ công và trách nhiệm giải trình đối với người dân(UNDP Việt Nam, 2025, tr. 15–32). Việc cung ứng ứng dụng, tiện ích phục vụ người dân và doanh nghiệp được chú trọng “Tích hợp hơn 16 triệu trường dữ liệu của các tổ chức chính trị-xã hội, làm sạch 61 triệu trường dữ liệu đất đai, hơn 146,6 triệu trường dữ liệu hộ tịch, cung cấp 50% tiện tích trên nền tảng VneID” (Chính phủ, 2026, tr. 3).Kết quả này phản ánh xu hướng chuyển từ tư duy tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý hành chính theo quy trình sang quản trị dựa trên hiệu quả, dữ liệu và chất lượng phục vụ.
3.2. Yêu cầu hoàn thiện phương thức lãnh đạo và quản trị trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp
Việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp đánh dấu bước chuyển từ mô hình quản lý hành chính nhiều tầng nấc sang mô hình quản trị địa phương tinh gọn, phân cấp mạnh và đề cao trách nhiệm trong thực thi. Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế lãnh đạo của Đảng theo hướng tự chủ chiến lược, tổng kết lý luận và thực tiến, lãnh đạo thực hiện chiến lược phát triển và tầm nhìn đến năm 2045, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát; tạo điều kiện tốt nhất nhằm phát huy tính chủ động của chính quyền địa phương trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Tư duy lãnh đạo của Đảng được đổi mới sẽ bảo đảm sự thống nhất giữa định hướng chính trị và quản trị địa phương hiện đại, hạn chế can thiệp hành chính trực tiếp và nâng cao hiệu quả thực thi quyền lực nhà nước.
Mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền trên cơ sở xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của từng cấp chính quyền. Sau khi kết thúc hoạt động của chính quyền cấp huyện, nhiều nhiệm vụ được chuyển giao trực tiếp cho cấp tỉnh và cấp xã, điều này làm thay đổi phạm vi quản lý, quy mô phục vụ và phương thức điều hành. Việc trao quyền cần chú trọng cơ chế phối hợp liên thông, tiêu chuẩn hóa quy trình xử lý và hệ thống kiểm tra, giám sát thống nhất bảo đảm tính đồng bộ trong quản lý nhà nước, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và khả năng phản ứng chính sách của địa phương.
Yêu cầu tăng cường kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình trở thành điều kiện bảo đảm cho việc vận hành hiệu quả của chính quyền địa phương hai cấp. Khi quyền chủ động của địa phương được mở rộng, cơ chế giám sát của cấp ủy, hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị – xã hội và nhân dân cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng thực chất, dựa trên kết quả quản trị. Báo cáo PAPI năm 2024 cho thấy khoảng cách về chất lượng quản trị giữa các địa phương vẫn còn khá lớn, đặc biệt ở các nội dung liên quan đến công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và quản trị điện tử(UNDP Việt Nam, 2025, tr. 42–48). Báo cáo SIPAS năm 2025, việc đo lường mức độ hài lòng của người dân đối với trách nhiệm giải trình của chính quyền nói chung năm 2025 của 34 tỉnh, thành phố: Cao nhất 90,35%; thấp nhất 78,18% (Bộ Nội vụ, 2026, tr. 19), với sự chênh lệch giữa tỉnh, thành phố cao nhất và tỉnh, thành phố thấp nhất là 12,17% Quản trị địa phương hiện đại tiếp tục đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo trên nền tảng chuyển đổi số, không gian số và quản trị dựa trên dữ liệu. Việc hình thành cơ sở dữ liệu dùng chung, kết nối liên thông giữa các cấp chính quyền, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hỗ trợ ra quyết định và mở rộng dịch vụ công trực tuyến sẽ tạo điều kiện nâng cao chất lượng hoạch định chính sách, tăng tính minh bạch và giảm chi phí quản lý. Quá trình này đòi hỏi Đảng tiếp tục lãnh đạo hoàn thiện thể chế quản trị số, phát triển nguồn nhân lực số và xây dựng cơ chế điều hành dựa trên dữ liệu, bảo đảm chính quyền địa phương hai cấp vận hành linh hoạt, hiệu quả và thích ứng với yêu cầu phát triển của nền quản trị quốc gia hiện đại.
4. Định hướng hoàn thiện phương thức lãnh đạo nhằm nâng cao hiệu quả quản trị địa phương hiện đại
4.1. Hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng theo định hướng kiến tạo, quản trị phát triển
Việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi tiếp tục đổi mới vai trò lãnh đạo của Đảng theo định hướng kiến tạo phát triển, lấy Cương lĩnh, đường lối làm căn cứ cơ bản để định hướng tầm nhìn, kiến tạo không gian và chỉ đạo tổ chức hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp. Đảng tập trung hoạch định chiến lược phát triển, hoàn thiện chủ trương, chính sách lớn, xác định mục tiêu quản trị và tăng cường kiểm tra, giám sát, thanh tra việc thực hiện; chính quyền địa phương chủ động tổ chức thực thi và chịu trách nhiệm về kết quả quản trị theo quy định của pháp luật. Sự chuyển đổi này tạo điều kiện phân định rõ vai trò lãnh đạo của Đảng và vai trò quản lý của Nhà nước, phát huy tính chủ động của chính quyền địa phương và nâng cao chất lượng điều hành trong bối cảnh phân cấp, phân quyền ngày càng sâu rộng.
Phương thức lãnh đạo theo định hướng kiến tạo, phát triển cần được hoàn thiện trên nền tảng quản trị hiện đại, bảo đảm sự thống nhất giữa mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội với việc tổ chức thực thi chính sách và chất lượng thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ phục vụ người dân và doanh nghiệp. Quá trình lãnh đạo cần chuyển mạnh từ kiểm soát quy trình sang định hướng kết quả, từ điều hành chính sách sang hoàn thiện thể chế và huy động nguồn lực phát triển. Đảng giữ vai trò định hướng chiến lược, kiến tạo chính sách và giám sát việc thực hiện; chính quyền địa phương phát huy tính tự chủ, sáng tạo trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ, chủ động thích ứng với yêu cầu phát triển của từng địa bàn. Phương thức lãnh đạo này tạo nền tảng để chính quyền địa phương hai cấp vận hành linh hoạt, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và từng bước hình thành mô hình quản trị địa phương hiện đại, lấy hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp làm thước đo chất lượng hoạt động của bộ máy công quyền.
4.2. Đổi mới cơ chế phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình
Chính quyền địa phương hai cấp chỉ phát huy hiệu quả khi phân cấp, phân quyền được thực hiện đồng bộ với cơ chế kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình được quy định rõ trong Chỉ thị số 53-CT/TW ngày 26/10/2025 của Bộ Chính trị: “Người đứng đầu cấp ủy địa phương… phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và thực hiện nghiêm các quy định về trách nhiệm giải trình”. Đảng cần tiếp tục lãnh đạo Nhà nước hoàn thiện thể chế, phân định thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã theo hướng giao quyền gắn với giao trách nhiệm, giao nhiệm vụ gắn với nguồn lực và kết quả thực hiện. Chủ trương lãnh đạo của Đảng cần tập trung vào việc xác định mục tiêu, tiêu chuẩn quản trị và hệ thống giám sát, tạo điều kiện để chính quyền địa phương chủ động quyết định và tổ chức thực hiện nhiệm vụ phù hợp với đặc điểm phát triển của từng địa bàn. Phân cấp thực chất sẽ tạo không gian đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và tăng khả năng phản ứng trước các chính sách của chính quyền địa phương.
Kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình trở thành nguyên tắc vận hành của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Cơ chế giám sát cần được hoàn thiện trên cơ sở kết hợp giữa kiểm tra của cấp ủy, giám sát của Hội đồng nhân dân, giám sát xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội, với cơ chế công khai, minh bạch và đánh giá kết quả quản trị. Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước chuyển từ kiểm soát quy trình sang kiểm soát thông qua kết quả thực hiện đường lối chính trị, chất lượng cung ứng dịch vụ công và mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp. Cơ chế này góp phần nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu, hạn chế chồng chéo trong quản lý, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính và bảo đảm chính quyền địa phương hai cấp vận hành thống nhất, hiệu lực, hiệu quả trong nền quản trị quốc gia hiện đại.
4.3. Hoàn thiện chính quyền địa phương số trên nền tảng dữ liệu và quản trị thông minh
Vận hành chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi đổi mới phương thức lãnh đạo và quản trị trên nền tảng dữ liệu số và công nghệ số để phân tích, dự báo xu hướng, thích ứng cao với biến động thực tiễn. Đảng cần tiếp tục lãnh đạo nhà nước hoàn thiện thể chế phát triển chính quyền số, xây dựng hệ thống dữ liệu lớn (Big Data) dùng chung và tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cấp ủy, chính quyền, bảo đảm quá trình quản trị được thực hiện trên cơ sở dữ liệu đầy đủ, chính xác và cập nhật. Cơ chế lãnh đạo hướng tới quản trị dựa trên bằng chứng, lấy kết quả thực hiện và chất lượng phục vụ người dân làm căn cứ để hoạch định chủ trương, phân bổ nguồn lực và đánh giá hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương.
Quản trị thông minh tạo nền tảng hình thành phương thức điều hành linh hoạt, liên thông, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và các nền tảng quản trị số cần gắn với việc chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, phát triển dịch vụ công số và xây dựng hệ thống giám sát theo thời gian thực đối với hoạt động của chính quyền địa phương. Đảng giữ vai trò định hướng chiến lược, tổng kết thực tiễn và lý luận, ban hành nghị quyết, chỉ thị, kết luận, đồng thời kiểm tra, giám sát, thanh tra việc thực hiện; chính quyền địa phương chủ động khai thác dữ liệu, ứng dụng công nghệ và đổi mới phương thức quản trị phù hợp với điều kiện phát triển của từng địa bàn. Sự kết hợp giữa lãnh đạo bằng Cương lĩnh, đường lối, chủ trương của Đảng để nhà nước thể chế thành pháp luật, kế hoạch, chính sách với quản trị dựa trên dữ liệu sẽ tạo động lực nâng cao hiệu quả điều hành, tăng cường trách nhiệm giải trình và thúc đẩy hình thành mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện đại, phục vụ hiệu quả người dân và doanh nghiệp.
4.4. Phát triển đội ngũ cán bộ quản trị địa phương đáp ứng yêu cầu vận hành chính quyền địa phương hai cấp
Hiệu quả vận hành của chính quyền địa phương hai cấp phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng đội ngũ cán bộ quản trị địa phương. Đảng cần tập trung lãnh đạo đổi mới công tác cán bộ theo hướng xây dựng đội ngũ có tư duy quản trị hiện đại, năng lực hoạch định và tổ chức thực thi chính sách, khả năng điều hành trên nền tảng số và thích ứng với yêu cầu phân cấp, phân quyền. Việc bố trí, sử dụng cán bộ cần căn cứ vào năng lực thực tiễn, kết quả thực hiện nhiệm vụ và yêu cầu phát triển của từng địa phương, tạo điều kiện hình thành đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, am hiểu quản trị công, có khả năng phối hợp liên ngành và giải quyết hiệu quả các vấn đề phát sinh trong quá trình vận hành chính quyền địa phương hai cấp.
Đổi mới công tác cán bộ cần gắn với đổi mới phương thức đánh giá cán bộ, căn cứ vào kết quả thực tế về quản lý và sử dụng, đãi ngộ, chăm lo cho đội ngũ cán bộ; trên cơ sở kết quả quản trị và mức độ phục vụ người dân, doanh nghiệp. Hệ thống đánh giá cần chuyển từ việc chú trọng quá trình sang coi trọng chất lượng thực thi, trách nhiệm giải trình và hiệu quả điều hành; đồng thời tăng cường ứng dụng dữ liệu số trong quản lý cán bộ và giám sát việc thực hiện nhiệm vụ. Đảng giữ vai trò định hướng tiêu chuẩn, hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát và xây dựng môi trường công vụ liêm chính, trách nhiệm, đổi mới sáng tạo; chính quyền địa phương chủ động phát huy năng lực của đội ngũ cán bộ trong việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ.
4.5. Hoàn thiện mô hình quản trị địa phương “lấy dân làm gốc” và tăng cường quản trị hiện đại có sự tham gia của người dân
Chính quyền địa phương hai cấp cần được phát triển theo hướng lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm trong quá trình quản trị. Đảng tiếp tục lãnh đạo Nhà nước hoàn thiện cơ chế công khai, minh bạch, mở rộng sự tham gia của người dân và doanh nghiệp trong xây dựng, thực thi và giám sát chính sách; tạo điều kiện để các chủ thể xã hội tham gia sâu hơn vào quá trình quản trị địa phương. Việc phát huy dân chủ thông qua các nền tảng số, cơ chế phản hồi chính sách và đối thoại thường xuyên giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp góp phần nâng cao chất lượng các quyết định quản lý, tăng cường sự đồng thuận xã hội và củng cố niềm tin vào hệ thống chính trị.
Quản trị có sự tham gia cần được thực hiện trên cơ sở kết hợp giữa trách nhiệm của chính quyền và quyền giám sát, đánh giá của người dân đối với hoạt động công vụ. Hệ thống đánh giá chất lượng quản trị địa phương cần lấy mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm một trong những tiêu chí quan trọng để đo lường hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp. Đảng giữ vai trò định hướng chiến lược phát triển, định hình đường lối đổi mới để Nhà nước hoàn thiện thể chế, phát huy dân chủ và bảo đảm quyền lợi tối cao thuộc về nhân dân; chính quyền địa phương chủ động xây dựng nền hành chính phục vụ, nâng cao chất lượng cung ứng dịch vụ công và tăng cường trách nhiệm giải trình trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
5. Kết luận
Xây dựng chính quyền địa phương hai cấp gần dân là bước chuyển quan trọng trong đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước và hiện đại hóa nền quản trị quốc gia. Quá trình này khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong suốt quá trình hoàn thiện thể chế, kiến tạo mô hình, tổ chức thực thi và bảo đảm sự vận hành thông suốt, thống nhất của hệ thống chính trị. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ mở ra không gian rộng, nhiệm vụ mới cho phân cấp, phân quyền và phát huy tính chủ động ở cơ sở với phương châm “Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, lấy hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, phương thức lãnh đạo của Đảng cần tiếp tục được đổi mới trên cơ sở kiến tạo mô hình, định hướng thể chế, tăng cường phân cấp gắn với kiểm soát quyền lực, vận hành đồng bộ chính quyền số, xây dựng đội ngũ cán bộ quản trị địa phương năng động, trách nhiệm, chuyên nghiệp và mở rộng quản trị hiện đại có sự tham gia của người dân, doanh nghiệp.
Tài liệu tham khảo:
Bộ Chính trị (2025). Chỉ thị số 53-CT/TW ngày 26/10/2025 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện trách nhiệm giải trình của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động công vụ.
Bộ Khoa học và Công nghệ (2025). Báo cáo chuyển đổi số quốc gia năm 2025.
Bộ Nội vụ (2026). Quyết định số 429/QĐ-BNV ngày 14/4/2026 về việc phê duyệt và công bố Chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước năm 2025.
Chính phủ (2025). Nghị quyết số 74/NQ-CP ngày 07/4/2025 ban hành Kế hoạch thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Chính phủ (2026). Báo cáo số 186/BC-CP ngày 08/4/2026 về việc đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2025; tình hình triển khai kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2026.
Chương trình Phát triển Liên Hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam (2025). Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam (PAPI) năm 2024.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Quốc hội (2025). Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025.
Thủ tướng Chính phủ (2025). Quyết định số 759/QĐ-TTg ngày 14/4/2025 phê duyệt Đề án sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
