Strengthening social housing management in contemporary Hanoi: challenges and solutions
ThS. Đinh Mai Ngọc
Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
Email: maingoc2811@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Nhà ở xã hội có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an sinh xã hội, giúp người có thu nhập thấp có cơ hội được sở hữu hoặc thuê nhà. Đây là giải pháp đáp ứng nhu cầu chỗ ở ngày càng tăng tại các đô thị, đặc biệt là thành phố Hà Nội. Thời gian qua, công tác quản lý nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội đã đạt được những kết quả tích cực, đóng góp hiệu quả vào phát triển kinh tế – xã hội. Bài viết nêu thực trạng công tác quản lý nhà ở xã hội, qua đó đánh giá kết quả đã đạt được, những tồn tại, hạn chế với nguyên nhân. Từ đó, đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện quản lý nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội trong thời gian tới.
Từ khóa: Quản lý; nhà ở xã hội; Thành phố Hà Nội.
Abstract: Social housing plays a vital role in ensuring social security by providing low-income individuals with the opportunity to own or rent a home. It is a solution that addresses the growing housing demand in urban areas, particularly in Hanoi. In recent years, the management of social housing in Hanoi has achieved positive results, effectively contributing to socioeconomic development. This article examines the current state of social housing management, evaluating the achievements, existing issues, and limitations along with their underlying causes. Based on this analysis, the study proposes several solutions to improve social housing management in Hanoi in the coming period.
Keywords: Management; Social housing; Hanoi.
1. Đặt vấn đề
Thủ đô Hà Nội có tổng diện tích tự nhiên là 3.359,84 km², có tọa độ địa lý từ 20°53′ đến 21°23′ vĩ độ Bắc và 105°44′ đến 106°02′ kinh độ Đông, phía Bắc giáp tỉnh Thái Nguyên, tỉnh Phú Thọ; phía Nam và Tây Nam giáp tỉnh Ninh Bình, tỉnh Phú Thọ; phía Đông giáp tỉnh Bắc Ninh, tỉnh Hưng Yên; phía Tây và Tây Bắc giáp tỉnh Phú Thọ. Dân số trung bình “năm 2025 là 8.855.946 người, quy mô dân số thường trú khoảng 10,5 – 11 triệu người; dân số vãng lai quy đổi khoảng 1,45 triệu người. Chỉ số phát triển con người (HDI) đạt khoảng 0,88 – 0,90…” (Lê Hòa, 2026). Với dân số như vậy, nhu cầu nhà ở xã hội trên địa bàn hiện nay rất lớn, đặc biệt đối với người có thu nhập thấp, công nhân và người lao động tại nội thành; khu công nghiệp; các xã có tốc độ đô thị hóa cao. Trong bối cảnh diện tích xây dựng trong khu vực nội thành hạn chế, giá nhà ở thương mại cao so với thu nhập, nhà ở xã hội trở thành một trong những giải pháp quan trọng giúp người dân có chỗ ở ổn định, bảo đảm an sinh xã hội nói chung và trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng. Đặc biệt, phát triển nhà ở xã hội cũng giúp ổn định thị trường bất động sản phát triển bền vững.
2. Thực trạng công tác quản lý nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay
Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Trung ương, Thành ủy và Ủy ban nhân dân (UBND) thành phố Hà Nội đã tăng cường quản lý, phát triển nhà ở xã hội cho các người dân có đủ điều kiện với “26 dự án đã hoàn thành và đủ điều kiện cung ứng ra thị trường giai đoạn 2021-2025 với khoảng 23.792 căn hộ, khoảng 1,472 triệu m2 sàn nhà ở; trong đó đã bao gồm 06 dự án nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân với khoảng 4.044 căn hộ, khoảng 0,261 triệu m2 sàn nhà ở. Như vậy, kết quả phát triển nhà ở xã hội của Thành phố đã bảo đảm vượt chỉ tiêu khoảng 120% theo Chương trình, Kế hoạch phát triển nhà ở Thành phố (tương ứng là 1,215 triệu m2 sàn nhà ở) và vượt khoảng 127% chỉ tiêu căn hộ được Chính phủ giao (18.700 căn hộ) đối với giai đoạn 2021-2025” (Đảng ủy UBND thành phố Hà Nội, 2026).
Một là, công tác xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật quản lý nhà ở xã hội đã được quan tâm triển khai. Quán triệt chủ trương, đường lối của Đảng (Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 24/01/2022 của Bộ Chính trị về “Quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam; Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025-2030 ngày 17/10/2025 của Đảng bộ thành phố, Kế hoạch số 355-KH/TU ngày 25/7/2025 của Thành ủy Hà Nội về việc triển khai thực hiện một số nội dung, nhiệm vụ theo kết luận làm việc của đồng chí Tổng Bí thư với Thành ủy Hà Nội; đáp ứng quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm…) chính sách, pháp luật của Nhà nước (Luật Nhà ở năm 2023, Nghị định số 95/2024/NĐ-CP của Chính phủ…), UBND Thành phố đã chủ động ban hành chính sách, pháp luật liên quan quản lý nhà ở xã hội, điển hình như Kế hoạch số 60/KH-UBND ngày 12/02/2026 về phát triển nhà ở xã hội thành phố Hà Nội hoàn thành chỉ tiêu 120.000 căn giai đoạn 2026-2030; Quyết định số 728/QĐ-UBND ngày 13/02/2026 về việc phê duyệt điều chỉnh Chương trình phát triển nhà ở thành phố Hà Nội giai đoạn 2021-2030; Quyết định số 1133/QĐ-UBND ngày 13/3/2026 về việc phê duyệt Kế hoạch phát triển nhà ở thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030.
Hai là, công tác quy hoạch và phát triển quỹ nhà ở xã hội được đẩy mạnh. Ngày 12/02/2026, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 60/KH-UBND về phát triển nhà ở xã hội thành phố Hà Nội, hoàn thành chỉ tiêu 120.000 căn giai đoạn 2026-2030. Thành phố Hà Nội xác định phát triển nhà ở xã hội là một nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm an sinh xã hội và đáp ứng nhu cầu nhà ở của người thu nhập thấp, công nhân và người lao động. Thành phố đặt mục tiêu “hoàn thành tối thiểu 120.000 căn nhà ở xã hội, dự kiến triển khai 148 dự án với tổng quy mô sử dụng đất khoảng 568,3 ha và khoảng 135.602 căn hộ. Đồng thời, Hà Nội định hướng đến năm 2035 phát triển khoảng 500.000 căn nhà ở xã hội” (UBND thành phố Hà Nội, 2026). Việc thực hiện các mục tiêu này đòi hỏi tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước trong công tác quy hoạch, chuẩn bị quỹ đất, lựa chọn chủ đầu tư, triển khai dự án, kiểm tra tiến độ và bảo đảm đúng đối tượng được hưởng chính sách. Qua đó, góp phần giải quyết nhu cầu nhà ở, bảo đảm an sinh xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững của Thủ đô.
Ba là, công tác kiểm tra, kiểm soát tiến độ các dự án nhà ở xã hội được chú trọng. Việc thành phố lập danh mục cụ thể các dự án, xác định quy mô, chủ đầu tư và thời gian dự kiến hoàn thành cho thấy quản lý nhà nước đang dần chuyển sang quản lý theo tiến độ và theo kết quả đầu ra. Đồng thời, thành phố có định hướng xử lý hoặc thay thế các dự án chậm tiến độ nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển nhà ở xã hội. Điển hình, tháng 5/2026, UBND Thành phố tổ chức rà soát tiến độ “57 dự án nhà ở xã hội, trong đó có 48 dự án nhà ở xã hội dân sinh và 9 dự án phục vụ lực lượng Công an nhân dân”. Thành phố yêu cầu các địa phương, sở, ngành bám sát tiến độ từng dự án, định kỳ kiểm đếm, rà soát và xây dựng “đường găng” tiến độ; đồng thời, giao Sở Xây dựng tăng cường kiểm tra, đôn đốc chủ đầu tư và kiên quyết xử lý tình trạng dự án chậm triển khai, quây tôn những không triển khai” (Cổng thông tin điện tử UBND thành phố Hà Nội, 2026).
Bốn là, việc phân cấp quản lý nhà ở xã hội đang có sự thay đổi đáng kể. Từ ngày 01/7/2025, Hà Nội thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, do đó một số nhiệm vụ quản lý nhà ở xã hội được chuyển xuống cấp xã, phường. Điều này tạo điều kiện để chính quyền cơ sở tham gia trực tiếp hơn vào công tác quản lý, theo dõi và giải quyết các vấn đề về nhà ở trên địa bàn. UBND Thành phố đã ban hành Quyết định số 61/2025/QĐ-UBND ngày 26/9/2025 về phân cấp và quy định thẩm quyền quản lý nhà nước một số lĩnh vực kinh tế – xã hội. Trong quản lý nhà ở xã hội, “việc phân cấp hướng tới giảm khâu trung gian, nâng cao tính chủ động của chính quyền cơ sở và rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính. Thành phố vẫn giữ vai trò quản lý, định hướng và điều phối chung thông qua UBND Thành phố và các sở, ngành chuyên môn, trong đó Sở Xây dựng giữ vai trò quan trọng trong tham mưu, hướng dẫn, theo dõi và kiểm tra việc thực hiện chính sách liên quan nhà ở xã hội. Các xã, phường được tăng cường trách nhiệm quản lý theo địa bàn, phối hợp giải quyết thủ tục và thực hiện các nhiệm vụ được phân cấp, ủy quyền” (UBND thành phố Hà Nội 2025).
Thời gian tới, Hà Nội đặt mục tiêu quyết tâm hoàn thành chỉ tiêu tối thiểu “18.700 căn hộ nhà ở xã hội được Thủ tướng Chính phủ giao trong năm 2026; đồng thời phấn đấu đưa khoảng 25.000 – 27.000 căn hộ đủ điều kiện cung ứng ra thị trường. Thành phố cũng đặt mục tiêu khởi công toàn bộ 114 dự án nhà ở xã hội trong 6 tháng cuối năm 2026 và đẩy nhanh tiến độ thi công để khoảng 77 dự án hoàn thành phần móng, đủ điều kiện đưa khoảng 46.100 căn hộ ra thị trường” (Đảng ủy UBND thành phố Hà Nội, 2026). Theo kết quả điều tra thống kê giai đoạn 2026-2030, dự báo nhu cầu nhà ở xã hội trên địa bàn Thành phố là “khoảng 375.000 căn hộ. Theo điều chỉnh Chương trình phát triển nhà ở Thành phố giai đoạn 2021-2030, mục tiêu giải quyết tối thiểu 80% nhu cầu nhà ở xã hội trên địa bàn Thành phố trong giai đoạn 2026-2030 tương ứng với khoảng 300.000 căn hộ” (Đảng ủy UBND thành phố Hà Nội, 2026).
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, quản lý nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội vẫn còn những hạn chế, bất cập, điển hình như nhiều dự án còn chậm tiến độ; việc xác định và xét duyệt đúng đối tượng còn khó khăn (người lao động tự do và người không có hợp đồng lao động khó khăn trong việc chứng minh thu nhập…); quản lý sau khi bán hoặc cho thuê cần được kiểm soát chặt chẽ để hạn chế tình trạng sử dụng, chuyển nhượng hoặc cho thuê lại không đúng quy định, điển hình, như: công tác quản lý, sử dụng diện tích tầng 1 khu nhà ở công nhân tại xã Kim Chung (huyện Đông Anh) do công ty TNHH MTV quản lý và phát triển nhà Hà Nội (Công ty nhà Hà Nội) được giao quản lý, vận hành. “Thanh tra thành phố Hà Nội chuyển hồ sơ, tài liệu về các hành vi vi phạm của công ty nhà Hà Nội có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự quy định tại Điều 219 Bộ Luật Hình sự năm 2015 tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí đến cơ quan An ninh điều tra, Công an thành phố để điều tra, xem xét, xử lý theo quy định” (Bạch Huy Thanh, 2026).
Việc quy hoạch và quản lý, sử dụng quỹ đất 20% làm nhà ở xã hội vẫn còn hạn chế, không đạt mục tiêu, yêu cầu về phát triển nhà ở xã hội; một số còn thiếu sót, vi phạm pháp luật về nhà ở như: “giai đoạn từ 2011 – 2022, có 8 dự án khu đô thị, nhà ở có quy mô 10 ha trở lên, UBND thành phố khi phê duyệt quy hoạch đã không dành quỹ đất 20% để phát triển nhà ở xã hội; 4 dự án được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận cho phép nộp bằng tiền tương đương giá trị quỹ đất 20% và phải bố trí đủ quỹ đất xây dựng nhà ở xã hội ở địa điểm khác nhưng chưa thực hiện; 3 dự án có quy mô từ 10ha trở lên bố trí không đủ quỹ đất để xây dựng nhà ở xã hội theo quy định. Trong giai đoạn từ 2011 đến trước ngày 13/8/2019, thành phố chưa theo dõi riêng việc quản lý, sử dụng số tiền tương đương với giá trị quỹ đất 20% phát triển nhà ở xã hội; chưa có hướng dẫn, quản lý, đôn đốc các chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ nộp số tiền tương đương với giá trị quỹ đất 20% bổ sung vào ngân sách địa phương dành để đầu tư xây dựng nhà ở xã hội” (Đình Trường, 2026).
Những tồn tại, hạn chế trên xuất phát từ nhiều lý do khách quan và chủ quan, có thể khái quát những nguyên nhân cơ bản, như: hệ thống chính sách, pháp luật đã ban hành tương đối đầy đủ nhưng vẫn còn những vấn đề chưa theo kịp với sự thay đổi nhanh chóng của tình hình thực tiễn một số quy định pháp luật về phát triển nhà ở xã hội chưa được hướng dẫn cụ thể; vẫn còn mâu thuẫn, chồng chéo giữa các văn bản quy phạm pháp luật gây vướng mắc cho việc thi hành; việc áp dụng các quy định pháp luật còn phức tạp, còn có cách hiểu khác nhau, cần hướng dẫn nhiều lần, nhất là đối với việc áp dụng các quy định chuyển tiếp.
Cơ chế phối hợp trong quản lý nhà ở xã hội vẫn còn tình trạng chồng chéo hoặc chưa rõ ràng trong phân công trách nhiệm vì liên quan đồng thời đến nhiều lĩnh vực như đất đai, quy hoạch, đầu tư, xây dựng, tài chính và tín dụng. Việc phối hợp giữa các cơ quan nếu chưa đồng bộ có thể làm kéo dài thời gian xử lý hồ sơ và triển khai dự án.
Việc thực hiện các thủ tục về quy hoạch, đất đai, đầu tư và xây dựng ở một số dự án còn kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai; một số quỹ đất chưa được đưa vào sử dụng kịp thời, trong khi hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội tại một số khu vực chưa đồng bộ. Nguồn vốn và cơ chế ưu đãi chưa thực sự hấp dẫn đối với chủ đầu tư. Chi phí vật liệu, nhân công và thời gian thực hiện dự án tăng trong khi lợi nhuận của chủ đầu tư bị khống chế, việc tiếp cận nguồn vốn ưu đãi còn gặp khó khăn…
3. Một số giải pháp
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật liên quan đến quản lý nhà ở xã hội trong thời gian tới. Trong đó, UBND thành phố chỉ đạo các Sở, Ban ngành và UBND xã, phường rà soát các quy định liên quan đến đất đai, quy hoạch, đầu tư, xây dựng và xác định đối tượng mua, thuê nhà ở xã hội; rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, hạn chế tình trạng một dự án phải thực hiện nhiều thủ tục qua nhiều cơ quan như thủ tục đấu thầu lựa chọn chủ đầu tư (theo các quy định thường kéo dài từ 6 – 12 tháng). Thời gian tới, UBND Thành phố tiếp tục tổ chức các hội nghị để trực tiếp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các chủ đầu tư và các địa phương, qua đó kịp thời tham mưu cho Chính phủ, Quốc hội tháo gỡ những bất cập, khó khăn về chính sách, pháp luật liên quan.
Thứ hai, Sở Xây dựng thành phố Hà Nội phối hợp UBND xã, phường tổ chức rà soát các quỹ đất không khả thi để phát triển nhà ở xã hội (các ô đất có: diện tích nhỏ, manh mún; bố trí rải rác, nhỏ lẻ hoặc chỉ tiêu quy hoạch kiến trúc không phù hợp để xây dựng nhà ở xã hội; xa trung tâm; không có nhà đầu tư quan tâm…), đề xuất giao cho UBND cấp xã tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất theo quy định, số tiền đấu giá thu được sẽ được chuyển vào quỹ phát triển nhà ở xã hội của Thành phố. UBND thành phố Hà Nội cần rà soát quỹ đất, ưu tiên bố trí các khu nhà ở xã hội tại những vị trí có khả năng kết nối tốt với giao thông công cộng, trường học, y tế và các khu vực tập trung nhiều công nhân, người lao động.
Thứ ba, tăng cường kiểm tra và kiểm soát tiến độ dự án. Cần xây dựng hệ thống theo dõi tiến độ đối với từng dự án, xác định rõ thời hạn hoàn thành và trách nhiệm của chủ đầu tư cũng như các cơ quan liên quan. Đối với dự án chậm triển khai kéo dài, cần có biện pháp xử lý phù hợp theo quy định. Đẩy mạnh công khai, minh bạch thông tin, trong đó công khai danh sách dự án, tiến độ xây dựng, giá bán, giá thuê, điều kiện và thời gian tiếp nhận hồ sơ trên các cổng thông tin chính thức. Việc này giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin, đồng thời hạn chế tình trạng môi giới, đầu cơ và trục lợi chính sách.
Thứ tư, tăng cường công tác phối hợp và nâng cao hiệu quả xét duyệt và quản lý đối tượng thụ hưởng.Cần xác định rõ trách nhiệm của UBND Thành phố, các sở, ngành và chính quyền cơ sở trong từng khâu từ quy hoạch, đất đai, đầu tư đến kiểm tra, nghiệm thu và quản lý sau khi dự án hoàn thành. Đồng thời, việc phân cấp phải đi đôi với nguồn lực và trách nhiệm giải trình. Chú trọng xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về dự án, chủ đầu tư, người đăng ký mua, thuê, thuê mua nhà ở xã hội để bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng.
Quản lý nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội cơ bản đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới. Tuy nhiên, với sự phát triển của kinh tế, xã hội thì thời gian tới hoạt động này vẫn còn tiềm ẩn yếu tố thiếu ổn định. Chính vì vậy, thực hiện đồng bộ giải pháp trên sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung.
Tài liệu tham khảo:
Bạch Huy Thanh (18/02/2026). Hà Nội công bố loạt sai phạm của công ty quản lý nhà phải chuyển cho công an. https://dantri.com.vn/thoi-su/ha-noi-cong-bo-loat-sai-pham-cua-cong-ty-quan-ly-nha-phai-chuyen-cong-an-20250218122116411.htm
Cổng thông tin điện tử UBND thành phố Hà Nội (28/5/2026). Hà Nội tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy tiến độ các dự án nhà ở xã hội. https://hanoi.gov.vn/tin-tuc-su-kien-noi-bat/ha-noi-thao-go-vuong-mac-thuc-tien-do-cac-du-an-nha-o-xa-hoi-4260528140945637.htm
Đảng ủy UBND thành phố Hà Nội (31/7/2026). Báo cáo số 721-BC/ĐU ngày 31/7/2026 về tình hình phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội;
Đình Trường (21/4/2026). Nhiều thiếu sót, vi phạm về quỹ đất 20% làm nhà ở xã hội tại Hà Nội. https://laodong.vn/bat-dong-san/nhieu-thieu-sot-vi-pham-ve-quy-dat-20-lam-nha-o-xa-hoi-tai-ha-noi-1688927.ldo
Lê Hòa (02/02/2026). Công tác dân số và phát triển Thủ đô đạt nhiều kết quả nổi bật trong năm 2025. https://soyte.hanoi.gov.vn/dan-so-va-phat-trien/cong-tac-dan-so-va-phat-trien-thu-do-dat-nhieu-ket-qua-noi-bat-trong-nam-2025-2849260201220700908.htm.
Thủ tướng Chính phủ (12/12/2024). Quyết định số 1569/QĐ-UBND ngày 12/12/2024 về việc phê duyệt Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
UBND thành phố Hà Nội (26/9/2025). Quyết định số 61/2025/QĐ-UBND ngày 26/9/2025 về phân cấp và quy định thẩm quyền quản lý nhà nước đối với một số lĩnh vực kinh tế – xã hội.
UBND thành phố Hà Nội (12/02/2026). Kế hoạch số 60/KH-UBND ngày 12/02/2026 về phát triển nhà ở xã hội thành phố Hà Nội hoàn thành chỉ tiêu 120.000 căn giai đoạn 2026-2030.
