Operation of the two-tier local government model: Evidence from An Phong ward, Hai Phong city
ThS. Trần Văn Hải
UBND phường An Phong, thành phố Hải Phòng
Email: tranvanhaiqd@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính và xây dựng nền hành chính hiện đại, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang trở thành xu hướng tổ chức bộ máy nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ nhân dân. Thực tiễn triển khai tại phường An Phong, thành phố Hải Phòng cho thấy, mô hình này đã góp phần tinh gọn bộ máy, tăng cường phân cấp, nâng cao tính chủ động của chính quyền cơ sở và thúc đẩy chuyển đổi số trong hoạt động quản lý nhà nước. Tuy nhiên, quá trình vận hành vẫn còn gặp một số khó khăn, bất cập. Bài viết tập trung đánh giá thực trạng vận hành tại phường An Phong, từ đó, kiến nghị và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong thời gian tới.
Từ khóa: Chính quyền địa phương hai cấp; cải cách hành chính; chuyển đổi số; chính quyền đô thị; An Phong, Hải Phòng.
Abstract: Against the backdrop of accelerating administrative reform and building a modern administrative system, the two-tier local government model is emerging as a trend in organizational structure aimed at enhancing the effectiveness and efficiency of state management and the quality of public services. Practical implementation in An Phong Ward, Hai Phong City, shows that this model has helped streamline the administrative structure, strengthen decentralization, enhance the autonomy of local authorities, and promote digital transformation in public administration. However, the implementation process still faces some challenges and shortcomings. This article focuses on evaluating the current operational status in An Phong Ward and, based on this assessment, offers recommendations and proposes solutions to improve the effectiveness of the two-tier local government model in the coming period.
Keywords: Two-tier local government; administrative reform; digital transformation; urban government; An Phong, Hai Phong.
1. Đặt vấn đề
Trong tiến trình đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước luôn xác định cải cách hành chính là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm xây dựng nền hành chính dân chủ, hiện đại, chuyên nghiệp và phục vụ Nhân dân. Một trong những nội dung quan trọng của cải cách hành chính là đổi mới tổ chức bộ máy chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả. Những năm gần đây, cùng với quá trình đô thị hóa nhanh chóng và yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội, mô hình chính quyền địa phương hai cấp được nghiên cứu và triển khai tại nhiều địa phương nhằm giảm tầng nấc trung gian, nâng cao hiệu quả quản lý và tăng cường tính tự chủ của cấp cơ sở. Đây được xem là bước đi quan trọng trong xây dựng chính quyền đô thị hiện đại, thích ứng với yêu cầu phát triển trong thời kỳ chuyển đổi số.
Thành phố Hải Phòng là một trong những địa phương đi đầu trong cải cách hành chính, xây dựng chính quyền điện tử và đổi mới mô hình quản trị đô thị. Trong đó, phường An Phong đã có nhiều nỗ lực trong tổ chức và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo hướng tinh gọn, hiện đại và gần dân. Thực tiễn triển khai tại phường An Phong cho thấy mô hình này đã góp phần cải thiện chất lượng phục vụ nhân dân, nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính và tăng cường trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức. Tuy nhiên, quá trình thực hiện cũng đặt ra nhiều khó khăn, như áp lực công việc đối với cán bộ cơ sở, yêu cầu cao về chuyển đổi số và sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền. Xuất phát từ thực tiễn đó, việc nghiên cứu vận hành chính quyền địa phương hai cấp – từ thực tiễn phường An Phong, thành phố Hải Phòng có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, góp phần đề xuất giải pháp hoàn thiện mô hình trong giai đoạn hiện nay.
2. Khái quát về phường An Phong, thành phố Hải Phong
Phường An Phong, thành phố Hải Phòng được thành lập theo Nghị quyết số 1669/NQ-UBTVQH15, ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, có diện tích tự nhiên là 27,92km2, với qui mô dân số là 46.660 người sinh sống tại 28 tổ dân phố; phía Đông giáp với phường An Dương, phía Tây giáp với xã Kim Thành, phía Nam giáp với xã An Trường, phía Bắc giáp với phường Hồng An thuộc thành phố Hải Phòng (Ủy ban Thường vụ Quốc hội, 2025).
Trên địa bàn có 2 khu công nghiệp lớn của thành phố: Khu Công nghiệp Tràng Duệ, Khu Công nghiệp An Dương và 1 cụm Công nghiệp Bản Thiện; có tuyến đường sắt Hải Phòng – Hà Nội, Quốc lộ 5, Quốc lộ 10, Quốc lộ 17B chạy qua địa bàn thuận lợi cho phát triển kinh tế – xã hội và giao thương đô thị. Những năm gần đây, tốc độ đô thị hóa của địa phương diễn ra nhanh chóng, dân số cơ học tăng mạnh, nhu cầu về hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ công ngày càng lớn. Cơ cấu kinh tế của phường chuyển dịch theo hướng công nghiệp, thương mại, dịch vụ logistics… Hoạt động sản xuất kinh doanh phát triển đã tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý nhà nước.
Bộ máy chính quyền phường An Phong được tổ chức theo hướng tinh gọn, bảo đảm thực hiện đầy đủ chức năng quản lý nhà nước trên địa bàn. Tuy nhiên, trước yêu cầu chuyển đổi số và cải cách hành chính hiện nay, năng lực quản trị hiện đại vẫn cần tiếp tục được nâng cao.
3. Thực trạng vận hành chính quyền địa phương hai cấp tại phường An Phong thành phố Hải Phòng
Một là, công tác tổ chức và điều hành chính quyền địa phương.
Trong quá trình thực hiện chủ trương cải cách hành chính và xây dựng chính quyền đô thị, phường An Phong, thành phố Hải Phòng đã từng bước triển khai mô hình quản lý theo hướng tinh gọn, nâng cao hiệu quả điều hành và tăng cường trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức. Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại phường được thực hiện trên cơ sở các quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 (Quốc hội, 2025), Nghị quyết số 45-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (Bộ Chính trị, 2019) và Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021 – 2030 của Chính phủ (Chính phủ, 2021). Ủy ban nhân dân phường An Phong đã thực hiện phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng cán bộ, công chức theo đúng vị trí việc làm, đồng thời nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong quản lý, điều hành công việc. Các lĩnh vực như quản lý đất đai, xây dựng, đô thị, văn hóa, giáo dục, y tế, cải cách hành chính, tư pháp và an sinh xã hội được giao trách nhiệm trực tiếp cho từng bộ phận chuyên môn nhằm bảo đảm tính chủ động và rõ trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ.
Theo Báo cáo tổng kết cải cách hành chính của UBND thành phố Hải Phòng, việc phân cấp và tăng quyền chủ động cho chính quyền cơ sở đã góp phần rút ngắn thời gian xử lý công việc, giảm áp lực cho cấp thành phố và nâng cao hiệu quả quản lý địa bàn (UBND thành phố Hải Phòng, 2025). Bên cạnh đó, phường An Phong duy trì chế độ giao ban định kỳ, đột xuất giữa lãnh đạo UBND phường với các phòng, ban chuyên môn để kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh. Công tác phối hợp giữa chính quyền với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể được chú trọng nhằm phát huy vai trò giám sát và tăng cường sự đồng thuận trong Nhân dân. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng cho thấy, khối lượng công việc tại cấp cơ sở ngày càng lớn trong khi số lượng biên chế có hạn. Điều này tạo áp lực đáng kể đối với đội ngũ cán bộ, công chức phường, đặc biệt, trong bối cảnh phải đồng thời thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, cải cách hành chính và chuyển đổi số.
Hai là, thực trạng cải cách thủ tục hành chính.
Cải cách thủ tục hành chính là một trong những nội dung trọng tâm trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại phường An Phong. Thời gian qua, phường đã triển khai tương đối đồng bộ các giải pháp về giải quyết các thủ tục hành chính cấp xã tại Trung tâm phục vụ Hành chính công theo hướng hiện đại nhằm nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân. Các thủ tục hành chính được niêm yết công khai theo đúng quy định của pháp luật; quy trình tiếp nhận, giải quyết và trả kết quả được thực hiện theo hướng đơn giản hóa, giảm bớt các khâu trung gian và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Theo Bộ Nội vụ, cải cách thủ tục hành chính có vai trò đặc biệt quan trọng trong nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước và mức độ hài lòng của người dân đối với cơ quan hành chính nhà nước. Việc áp dụng các thủ tục hành chính trực tuyến trên Cổng dịch vụ công quốc gia, đã góp phần giảm thời gian giải quyết hồ sơ trung bình từ 30 – 50% so với trước đây (Bộ Nội vụ, 2023).
Phường An Phong, nhiều thủ tục hành chính trong lĩnh vực hộ tịch, chứng thực, đăng ký kinh doanh, đăng ký cư trú và xác nhận hồ sơ…được giải quyết đúng hạn hoặc trước hạn. Người dân có thể tra cứu tiến độ giải quyết hồ sơ thông qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến của thành phố Hải Phòng, Cổng dịch vụ công Quốc gia. Ngoài ra, phường cũng chú trọng tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của công dân thông qua nhiều hình thức như đường dây nóng, hòm thư góp ý và các nền tảng số. Điều này góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động của chính quyền cơ sở. Tuy nhiên, tỷ lệ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến vẫn chưa đồng đều, đặc biệt đối với người cao tuổi hoặc người chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ số. Đây là một trong những khó khăn cần tiếp tục được khắc phục trong thời gian tới.
Ba là, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số.
Trong bối cảnh xây dựng chính quyền số và đô thị thông minh, phường An Phong đã xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm nhằm đổi mới phương thức quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương. Các phần mềm quản lý văn bản, hệ thống điều hành tác nghiệp và chữ ký số được triển khai tương đối đồng bộ tại UBND phường. Việc sử dụng văn bản điện tử trong trao đổi công việc giúp giảm lượng giấy tờ hành chính, tiết kiệm thời gian xử lý và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các bộ phận chuyên môn. Nhiều sáng kiến, mô hình điển hình được triển khai tại Trung tâm phục vụ hành chính công đã mang lại hiệu quả thiết thực được các cấp, các ngành và nhân dân ghi nhận, đánh giá cao. Theo Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 của Chính phủ (Thủ tướng Chính phủ, 2020), việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý nhà nước là yêu cầu tất yếu nhằm xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Việc số hóa hồ sơ hộ tịch, dữ liệu dân cư và hồ sơ hành chính đang từng bước được triển khai. Cán bộ, công chức được tập huấn kỹ năng sử dụng phần mềm quản lý và thực hiện các dịch vụ công trực tuyến. Bên cạnh đó, phường tích cực tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng các ứng dụng thanh toán không dùng tiền mặt, khai báo trực tuyến và phản ánh hiện trường qua các nền tảng số, hồ sơ điện tử. Mặc dù vậy, thực tiễn cho thấy hạ tầng công nghệ thông tin tại cấp cơ sở vẫn còn những hạn chế nhất định. Một số trang thiết bị chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu chuyển đổi số; tốc độ kết nối dữ liệu đôi khi chưa ổn định, dữ liệu còn manh mún, chưa đồng bộ. Ngoài ra, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin của một bộ phận cán bộ và người dân vẫn còn hạn chế.
Bốn là, công tác quản lý đô thị và bảo đảm an sinh xã hội.
Trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác quản lý đô thị tại phường An Phong được chú trọng thực hiện nhằm bảo đảm trật tự xây dựng, vệ sinh môi trường và mỹ quan đô thị. UBND phường thường xuyên tổ chức kiểm tra tình trạng lấn chiếm lòng đường, vỉa hè; xử lý vi phạm về xây dựng không phép hoặc sai phép, đồng thời tăng cường tuyên truyền nâng cao ý thức của người dân trong bảo vệ môi trường đô thị. Theo Báo cáo phát triển đô thị Hải Phòng giai đoạn 2021 – 2025, quá trình đô thị hóa nhanh đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với chính quyền cơ sở trong công tác quản lý quy hoạch, trật tự xây dựng và hạ tầng kỹ thuật đô thị (Sở Xây dựng Hải Phòng, 2024). Bên cạnh công tác quản lý đô thị, phường An Phong cũng chú trọng thực hiện các chính sách an sinh xã hội. Các chương trình hỗ trợ hộ nghèo, gia đình chính sách, người có hoàn cảnh khó khăn được triển khai đầy đủ và kịp thời. Hoạt động chăm sóc sức khỏe nhân dân, giáo dục và xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư tiếp tục được duy trì ổn định. Trong các đợt thiên tai, dịch bệnh hoặc biến động kinh tế, chính quyền phường đã chủ động rà soát các đối tượng khó khăn để có biện pháp hỗ trợ phù hợp, góp phần ổn định đời sống nhân dân và giữ vững an ninh xã hội trên địa bàn.
Năm là, công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo được phường An Phong xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân và củng cố niềm tin đối với chính quyền địa phương. Lãnh đạo UBND phường duy trì lịch tiếp công dân định kỳ theo quy định của Luật Tiếp công dân năm 2013. Các vụ việc phát sinh được xem xét, giải quyết ngay từ cơ sở nhằm hạn chế tình trạng khiếu kiện kéo dài hoặc vượt cấp. Việc nâng cao hiệu quả tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo tại cơ sở có vai trò quan trọng trong ổn định an ninh chính trị và tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước (Hồng Vân, 03/07/2023). Tại phường An Phong, các đơn thư khiếu nại, phản ánh chủ yếu liên quan đến đất đai, trật tự xây dựng và thủ tục hành chính. Việc giải quyết được thực hiện đúng theo trình tự pháp luật. Kết quả xử lý được công khai nhằm bảo đảm tính minh bạch. Nhưng trong một số trường hợp, việc phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn còn chưa thật sự đồng bộ. Một số vụ việc phức tạp cần nhiều thời gian để xác minh, xử lý.
4. Đánh giá thực trạng vận hành chính quyền địa phương hai cấp tại phường An Phong, thành phố Hải Phòng
4.1. Những kết quả đạt được
Một trong những kết quả nổi bật của việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại phường An Phong là hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước được nâng lên rõ rệt. Việc tinh gọn đầu mối quản lý và tăng cường phân công trách nhiệm cho cấp cơ sở đã giúp quá trình điều hành công việc được thực hiện nhanh chóng và linh hoạt hơn. So với trước đây, nhiều công việc thuộc lĩnh vực hộ tịch, chứng thực, quản lý dân cư, trật tự đô thị, cấp phép xây dựng, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu cho công dân và an sinh xã hội được giải quyết trực tiếp tại phường mà không phải qua nhiều khâu trung gian. Điều này góp phần giảm áp lực cho cấp trên, đồng thời, nâng cao tính chủ động của chính quyền cơ sở trong xử lý các vấn đề phát sinh tại địa phương. Thông qua cơ chế phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng cán bộ, công chức, trách nhiệm cá nhân trong thực thi công vụ được xác định rõ ràng hơn. Việc duy trì giao ban định kỳ giữa lãnh đạo UBND phường và các phòng, ban chuyên môn giúp tăng cường phối hợp trong xử lý công việc và hạn chế tình trạng chồng chéo trách nhiệm. Ngoài ra, sự phối hợp giữa chính quyền với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể tiếp tục được tăng cường, góp phần nâng cao hiệu quả tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.
Công tác cải cách hành chính tại phường An Phong đã đạt được những kết quả quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân và xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch. Việc triển khai giải quyết các thủ tục hành chính tại Trung tâm phục vụ Hành chính công phường theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp đã tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong giải quyết thủ tục hành chính. Các thủ tục được công khai minh bạch; quy trình xử lý hồ sơ được đơn giản hóa và rút ngắn thời gian giải quyết. Nhiều hồ sơ hành chính được giải quyết đúng hạn hoặc trước hạn, đặc biệt trong các lĩnh vực hộ tịch, chứng thực, đăng ký kinh doanh, đăng ký cư trú và xác nhận hồ sơ…Người dân có thể theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ thông qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến, từ đó nâng cao tính minh bạch trong hoạt động hành chính. Tinh thần trách nhiệm và thái độ phục vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cũng có nhiều chuyển biến tích cực. Việc tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính đã góp phần hạn chế tình trạng gây phiền hà hoặc chậm trễ trong giải quyết công việc. Bên cạnh đó, công tác tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của người dân được thực hiện qua nhiều hình thức khác nhau như trực tiếp, qua điện thoại, hòm thư góp ý và nền tảng số. Điều này góp phần nâng cao sự hài lòng của người dân đối với hoạt động của chính quyền địa phương.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin và triển khai chuyển đổi số tại phường An Phong đã góp phần đổi mới phương thức quản lý và nâng cao hiệu quả hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở. Hệ thống quản lý văn bản điện tử, chữ ký số và phần mềm điều hành tác nghiệp được áp dụng tương đối đồng bộ trong quá trình xử lý công việc. Việc sử dụng văn bản điện tử giúp giảm lượng giấy tờ hành chính, rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các bộ phận chuyên môn. Phường từng bước thực hiện số hóa hồ sơ hành chính, dữ liệu dân cư và lưu trữ hồ sơ điện tử theo định hướng xây dựng chính quyền số. Người dân được khuyến khích sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử và các ứng dụng phản ánh, kiến nghị hiện trường. Quá trình chuyển đổi số không chỉ góp phần hiện đại hóa nền hành chính mà còn giúp nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động của chính quyền cơ sở.
Các phong trào xây dựng tuyến đường, tuyến phố văn minh đô thị, khu dân cư xanh – sạch – đẹp được triển khai với sự tham gia tích cực của người dân. Ý thức chấp hành pháp luật và bảo vệ môi trường của cộng đồng dân cư từng bước được nâng cao. Bên cạnh đó, công tác an sinh xã hội được thực hiện tương đối hiệu quả. Các chính sách hỗ trợ hộ nghèo, cận nghèo, gia đình chính sách, người có hoàn cảnh khó khăn được triển khai đầy đủ và kịp thời. Hoạt động chăm sóc sức khỏe nhân dân, giáo dục và văn hóa tiếp tục được duy trì ổn định. Trong các tình huống thiên tai, dịch bệnh hoặc biến động kinh tế, chính quyền phường đã chủ động rà soát, hỗ trợ các đối tượng khó khăn nhằm bảo đảm ổn định đời sống nhân dân và giữ vững an ninh trật tự trên địa bàn.
Việc duy trì lịch tiếp công dân định kỳ của lãnh đạo UBND phường đã góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết kiến nghị, phản ánh của người dân. Nhiều vụ việc được giải quyết ngay từ cơ sở, hạn chế tình trạng khiếu kiện kéo dài hoặc vượt cấp. Quá trình giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật; kết quả xử lý được công khai nhằm bảo đảm tính minh bạch và khách quan. Thông qua hoạt động tiếp công dân, chính quyền địa phương có điều kiện nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân để kịp thời điều chỉnh phương thức quản lý và giải quyết các vấn đề phát sinh trong thực tiễn.
4.2. Những hạn chế và khó khăn
Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại phường An Phong vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn và hạn chế cần được nhìn nhận khách quan, đó là:
Việc tinh gọn bộ máy hành chính giúp giảm đầu mối quản lý nhưng đồng thời cũng làm gia tăng áp lực công việc đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp phường. Trong điều kiện biên chế hạn chế, cán bộ, công chức cơ sở phải đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ cùng lúc, từ quản lý hành chính, giải quyết thủ tục hành chính, tiếp công dân đến triển khai chuyển đổi số và thực hiện các nhiệm vụ đột xuất khác. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng và tiến độ xử lý công việc. Mặc dù mô hình chính quyền hai cấp đã tăng cường quyền chủ động cho cơ sở, song trong thực tế vẫn còn một số lĩnh vực có sự chồng chéo về thẩm quyền giữa các cấp chính quyền. Một số thủ tục hoặc vụ việc vẫn cần xin ý kiến cấp trên nên chưa phát huy tối đa tính chủ động của cấp cơ sở. Điều này đôi khi làm kéo dài thời gian xử lý công việc và ảnh hưởng đến hiệu quả điều hành.
Quá trình chuyển đổi số tại phường An Phong vẫn gặp khó khăn do hạ tầng công nghệ thông tin chưa thật sự đồng bộ. Một số trang thiết bị phục vụ công tác chuyên môn còn thiếu hoặc chưa đáp ứng yêu cầu hiện đại hóa nền hành chính. Tốc độ kết nối dữ liệu và khả năng liên thông giữa các hệ thống đôi khi chưa ổn định, ảnh hưởng đến việc xử lý hồ sơ trực tuyến và trao đổi dữ liệu điện tử.
Một bộ phận cán bộ, công chức vẫn còn hạn chế về kỹ năng công nghệ thông tin, kỹ năng số và khả năng thích ứng với yêu cầu quản lý hiện đại. Trong khi đó, yêu cầu của mô hình chính quyền hai cấp đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải có trình độ chuyên môn, năng lực quản lý và khả năng xử lý công việc toàn diện hơn trước. Mặc dù phường đã tích cực tuyên truyền và hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, song thực tế cho thấy nhiều người dân vẫn có thói quen nộp hồ sơ trực tiếp. Đối với người cao tuổi hoặc người chưa quen sử dụng công nghệ, việc tiếp cận các nền tảng số còn gặp nhiều khó khăn. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai chính quyền số tại địa phương.
5. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả vận hành chính quyền địa phương hai cấp tại phường An Phong, thành phố Hải Phòng
Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền và xác định rõ trách nhiệm của chính quyền cơ sở.
Một trong những yêu cầu quan trọng để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành hiệu quả là tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền giữa các cấp chính quyền. Việc phân định rõ chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền sẽ giúp tránh tình trạng chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm hoặc kéo dài thời gian giải quyết công việc. Trong thời gian tới, cần rà soát các quy định pháp luật liên quan đến tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương nhằm sửa đổi, bổ sung những nội dung chưa phù hợp với thực tiễn quản lý đô thị hiện nay. Đối với những lĩnh vực mà chính quyền cơ sở có đủ điều kiện thực hiện hiệu quả như quản lý dân cư, trật tự đô thị, vệ sinh môi trường, an sinh xã hội và một số thủ tục hành chính thông thường, cần mạnh dạn giao quyền chủ động nhiều hơn cho cấp phường.
Việc tăng cường phân quyền, cần thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ nhằm bảo đảm quyền lực được thực hiện đúng quy định pháp luật. Việc phân cấp phải đi đôi với trách nhiệm giải trình và cơ chế xử lý trách nhiệm cụ thể đối với người đứng đầu khi để xảy ra sai phạm hoặc chậm trễ trong thực hiện nhiệm vụ. Ngoài ra, cần tăng cường cơ chế phối hợp giữa chính quyền phường với các cơ quan chuyên môn cấp trên nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quản lý nhà nước và giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh tại địa phương.
Thứ hai, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại.
Đội ngũ cán bộ, công chức là yếu tố quyết định hiệu quả vận hành của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong bối cảnh chuyển đổi số và cải cách hành chính hiện nay, yêu cầu đối với cán bộ cơ sở không chỉ dừng ở trình độ chuyên môn mà còn đòi hỏi kỹ năng quản trị hiện đại, kỹ năng số và tinh thần phục vụ nhân dân. Cần tiếp tục đổi mới công tác tuyển dụng, sử dụng và đánh giá cán bộ, công chức theo hướng công khai, minh bạch và dựa trên năng lực thực tiễn. Việc bố trí cán bộ phải phù hợp với vị trí việc làm, chuyên môn đào tạo và khả năng thực hiện nhiệm vụ. Tăng cường tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng hành chính, quản lý nhà nước, kỹ năng giao tiếp với công dân và kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin. Đặc biệt, trong bối cảnh xây dựng chính quyền số, cán bộ cơ sở cần được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng sử dụng các nền tảng số, phần mềm quản lý và dịch vụ công trực tuyến. Đào tạo chuyên môn, cần chú trọng giáo dục đạo đức công vụ, ý thức trách nhiệm và tinh thần phục vụ nhân dân cho đội ngũ cán bộ, công chức. Việc xây dựng hình ảnh người cán bộ “gần dân, trọng dân, hiểu dân và có trách nhiệm với dân” là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao niềm tin của nhân dân đối với chính quyền địa phương. Cần có cơ chế khuyến khích, động viên cán bộ đổi mới sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp thiếu trách nhiệm, gây phiền hà hoặc vi phạm kỷ luật hành chính.
Thứ ba, đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với xây dựng chính quyền phục vụ.
Cải cách hành chính tiếp tục là giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Mục tiêu của cải cách hành chính không chỉ là đơn giản hóa thủ tục mà còn hướng tới xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp và phục vụ Nhân dân. Trong thời gian tới, phường An Phong cần tiếp tục rà soát, cắt giảm các thủ tục hành chính không cần thiết. Đơn giản hóa quy trình xử lý hồ sơ theo hướng thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Các thủ tục hành chính cần được công khai minh bạch về thành phần hồ sơ, thời gian giải quyết, mức phí và trách nhiệm của cán bộ phụ trách. Hoạt động tại Trung tâm phục vụ Hành chính công cần được nâng cấp theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, thân thiện và thuận tiện hơn cho người dân. Việc ứng dụng hệ thống lấy số tự động, tra cứu tiến độ hồ sơ trực tuyến và đánh giá mức độ hài lòng của người dân cần được triển khai đồng bộ. Tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính; nâng cao trách nhiệm của cán bộ, công chức trong giải quyết công việc. Việc lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo chất lượng phục vụ cần được xác định là tiêu chí quan trọng trong đánh giá hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương.
Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng chính quyền số ở cấp cơ sở.
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu để nâng cao hiệu quả vận hành của chính quyền địa phương hai cấp. Phường An Phong cần tiếp tục đầu tư, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin nhằm đáp ứng yêu cầu xử lý công việc trên môi trường số. Các hệ thống quản lý văn bản điện tử, cơ sở dữ liệu dân cư, phần mềm điều hành tác nghiệp và dịch vụ công trực tuyến cần được kết nối đồng bộ và liên thông giữa các cấp quản lý. Việc số hóa hồ sơ hành chính cần được triển khai toàn diện nhằm giảm lượng giấy tờ, tiết kiệm thời gian xử lý và nâng cao khả năng lưu trữ, tra cứu dữ liệu. Đồng thời, cần xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ công tác quản lý nhà nước tại địa phương.
Thứ tư, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và nâng cao trách nhiệm giải trình.
Cần xây dựng cơ chế kiểm tra thường xuyên đối với việc thực hiện nhiệm vụ hành chính, giải quyết thủ tục hành chính và chấp hành kỷ luật công vụ. Việc kiểm tra không chỉ nhằm phát hiện sai phạm mà còn giúp kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Đồng thời, cần nâng cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ quan hành chính. Khi xảy ra tình trạng chậm trễ, sai sót hoặc gây phiền hà cho người dân, phải xác định rõ trách nhiệm cá nhân và có biện pháp xử lý phù hợp. Vai trò giám sát của Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể cần tiếp tục được phát huy nhằm tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của chính quyền địa phương.
Thứ năm, phát huy vai trò của người dân và cộng đồng trong quản lý địa phương.
Chính quyền phường cần tăng cường công khai thông tin về quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, thủ tục hành chính và các chính sách liên quan trực tiếp đến đời sống nhân dân. Việc công khai minh bạch thông tin sẽ giúp người dân dễ dàng tiếp cận và tham gia giám sát hoạt động của chính quyền. Cần thường xuyên tổ chức các buổi đối thoại giữa chính quyền với Nhân dân để lắng nghe ý kiến, kiến nghị và kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh từ cơ sở. Các tổ dân phố, tổ chức đoàn thể và cộng đồng dân cư cần được phát huy vai trò trong tuyên truyền pháp luật, bảo vệ môi trường, giữ gìn trật tự đô thị và xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư. Sự đồng thuận và tham gia tích cực của người dân sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, củng cố niềm tin xã hội và xây dựng chính quyền gần dân, phục vụ nhân dân.
Thứ sáu, bảo đảm nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất cho hoạt động của chính quyền cơ sở.
Cần ưu tiên bố trí ngân sách cho cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cấp cơ sở vật chất phục vụ hoạt động của UBND phường. Trung tâm phục vụ Hành chính công cần được đầu tư trang thiết bị hiện đại nhằm nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Cần có chính sách hỗ trợ kinh phí đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin ở cấp cơ sở. Tăng cường huy động các nguồn lực xã hội hóa phù hợp nhằm hỗ trợ quá trình hiện đại hóa nền hành chính và phát triển đô thị thông minh tại địa phương.
Triển khai đồng bộ các giải pháp nêu trên sẽ góp phần nâng cao hiệu quả vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại phường An Phong, thành phố Hải Phòng, đồng thời đáp ứng yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp và phục vụ nhân dân trong giai đoạn hiện nay.
6. Kiến nghị và đề xuất
Để nâng cao hiệu quả vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong thời gian tới – từ thực tiễn của phường An Phong, thành phố Hải Phòng, bên cạnh việc triển khai đồng bộ các giải pháp về cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Trung ương, thành phố Hải Phòng và chính quyền cơ sở trong hoàn thiện cơ chế, chính sách và bảo đảm các điều kiện thực hiện. Trên cơ sở thực tiễn nghiên cứu, tác giả đề xuất một số kiến nghị như sau:
6.1. Kiến nghị đối với Trung ương
Hiện nay, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang được triển khai trong bối cảnh cả nước đẩy mạnh cải cách hành chính và xây dựng chính quyền đô thị. Tuy nhiên, một số quy định pháp luật liên quan đến phân cấp, phân quyền và tổ chức bộ máy chính quyền địa phương vẫn còn chưa thật sự đồng bộ. Do đó, Trung ương cần tiếp tục rà soát, sửa đổi và hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương nhằm bảo đảm tính thống nhất, rõ ràng và phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Đặc biệt, cần quy định cụ thể hơn về thẩm quyền, trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa các cấp chính quyền nhằm tránh tình trạng chồng chéo hoặc đùn đẩy trách nhiệm trong giải quyết công việc.
Để mô hình chính quyền địa phương hai cấp phát huy hiệu quả, cần tiếp tục tăng cường phân cấp, phân quyền cho cấp cơ sở trong một số lĩnh vực phù hợp như quản lý đất đai, xây dựng, đô thị, vệ sinh môi trường, quản lý đô thị, an sinh xã hội và giải quyết thủ tục hành chính. Việc trao quyền chủ động nhiều hơn cho cấp cơ sở sẽ giúp chính quyền địa phương kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh từ thực tiễn, giảm áp lực cho cấp trên và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Cần ưu tiên đầu tư xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và phát triển các nền tảng số phục vụ hoạt động quản lý nhà nước.
Trung ương cần xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động của mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo hướng khoa học, cụ thể và gắn với mức độ hài lòng của người dân. Các tiêu chí đánh giá cần tập trung vào hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính, chất lượng phục vụ nhân dân, mức độ ứng dụng công nghệ thông tin và hiệu quả quản lý nhà nước tại cơ sở.
6.2. Kiến nghị đối với thành phố Hải Phòng
Thành phố Hải Phòng cần tiếp tục xác định cải cách hành chính và chuyển đổi số là nhiệm vụ trọng tâm trong xây dựng chính quyền đô thị hiện đại. Cần chỉ đạo đồng bộ việc triển khai dịch vụ công trực tuyến, số hóa hồ sơ hành chính và kết nối dữ liệu giữa các cấp chính quyền nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng phục vụ người dân. Bên cạnh đó, thành phố cần thường xuyên kiểm tra, đánh giá kết quả cải cách hành chính tại các địa phương để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện.
Để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, thành phố cần quan tâm đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ thông tin cho các phường, xã; đặc biệt là hệ thống máy tính, đường truyền internet, phần mềm quản lý và cơ sở dữ liệu điện tử, dữ liệu dùng chung. Việc đầu tư đồng bộ sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho cấp cơ sở triển khai hiệu quả chính quyền điện tử và dịch vụ công trực tuyến.
Thành phố cần xây dựng các chương trình đào tạo chuyên sâu về quản lý nhà nước, kỹ năng số, kỹ năng giao tiếp hành chính và đạo đức công vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp cơ sở. Cần thường xuyên kiểm tra, đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của chính quyền cơ sở nhằm kịp thời phát hiện và xử lý những khó khăn, bất cập trong quá trình vận hành mô hình.
6.3. Kiến nghị đối với phường An Phong
Phường An Phong cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và có tinh thần trách nhiệm cao.
Đặc biệt, cần nâng cao kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin, kỹ năng xử lý tình huống hành chính và kỹ năng giao tiếp với người dân nhằm đáp ứng yêu cầu của mô hình chính quyền hiện đại. Phường cần tăng cường công tác tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến thông qua nhiều hình thức phù hợp. Đối với người cao tuổi hoặc người ít tiếp cận công nghệ, cần bố trí cán bộ hỗ trợ trực tiếp để tạo điều kiện thuận lợi trong thực hiện thủ tục hành chính. Chính quyền phường cần tăng cường công khai thông tin về thủ tục hành chính, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và các vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân. Trong bối cảnh đô thị hóa và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, chính quyền phường cần chủ động đổi mới phương thức quản lý theo hướng hiện đại, linh hoạt và gần dân hơn. Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý đô thị, tiếp nhận phản ánh hiện trường, quản lý dữ liệu dân cư và cung cấp dịch vụ công cần được triển khai đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước tại địa phương.
7. Kết luận
Mô hình chính quyền địa phương hai cấp là xu hướng tất yếu trong tiến trình cải cách hành chính và xây dựng nền quản trị hiện đại ở Việt Nam hiện nay. Thực tiễn triển khai tại phường An Phong, thành phố Hải Phòng cho thấy, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, cải thiện chất lượng phục vụ Nhân dân và thúc đẩy chuyển đổi số. Tuy nhiên, để mô hình vận hành hiệu quả và bền vững cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin và phát huy vai trò giám sát của nhân dân. Trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nền hành chính phục vụ, việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng mô hình chính quyền địa phương hai cấp có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế – xã hội và nâng cao năng lực quản trị quốc gia.
Tài liệu tham khảo:
Bộ Chính trị (2019). Nghị quyết 45-NQ/TW về xây dựng và phát triển thành phố Hải Phòng.
Bộ Nội vụ (2023). Báo cáo cải cách hành chính của Bộ Nội vụ năm 2023.
Chính phủ (2021). Nghị quyết 76-NQ/CP ngày 24/01/2019 Chương trình cải cách hành chính giai đoạn 2021 – 2030.
Quốc hội (2025). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
Sở Xây dựng Hải Phòng (2024). Báo cáo phát triển đô thị Hải Phòng giai đoạn 2021 – 2025.
Thủ tướng Chính phủ (2020). Quyết định số 479/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 “Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2025). Nghị quyết số 1669/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Hải Phòng năm 2025.
UBND thành phố Hải Phòng (2025). Báo cáo tổng kết cải cách hành chính của UBND thành phố Hải Phòng năm 2024.
Hồng Vân (03/7/2023). Thanh tra Chính phủ: Một số kết quả công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo Quý II năm 2023. https://noichinh.vn/tin-tuc-su-kien/tin-trung-uong/202307/thanh-tra-chinh-phu-mot-so-ket-qua-cong-tac-thanh-tra-tiep-cong-dan-giai-quyet-khieu-nai-to-cao-quy-ii-nam-2023-312734/.
