China – Myanmar cooperation in the field of security during the period of 2015 – 2025
ThS. Đào Thị Phương Thảo
Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương
Email: daophuong.thao86@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Trung Quốc và Myanmar là hai quốc gia láng giềng có mối quan hệ gần gũi và thân thiện. Myanmar giữ vị trí then chốt trong tính toán địa chiến lược của Trung Quốc, Myanmar là một trong những trụ cột trong Sáng kiến “Vành đai và Con đường” (BRI) của Trung Quốc. Từ năm 2015 – 2025, hợp tác an ninh giữa hai nước đã được củng cố và tăng cường và trở thành trụ cột quan trọng nhất trong quan hệ hai nước, vừa phục vụ lợi ích chiến lược của cả hai bên. Bài viết phân tích hợp tác an ninh giữa Trung Quốc và Myanmar trong giai đoạn 2015 – 2025, từ đó, rút ra một số giá trị tham khảo cho Việt Nam.
Từ khóa: Hợp tác an ninh; trụ cột quan trọng; Trung Quốc; Myanmar; giai đoạn 2015 – 2025.
Abstract: China and Myanmar are two neighboring countries with close and friendly relations. Myanmar holds a key position in China’s geostrategic calculations; it is one of the pillars of China’s Belt and Road Initiative (BRI). Since 2015 to 2025, security cooperation between the two countries has been strengthened and enhanced, becoming the most important pillar in their bilateral relationship, serving the strategic interests of both sides. The article aims to analyze security cooperation between China and Myanmar from 2015 to 2025.
Keywords: Security cooperation; key pillar; China; Myanmar; 2015–2025.
1. Mở đầu
Trung Quốc và Myanmar là hai nước láng giềng có đường biên giới dài hơn 2.200 km, hai nước có quan hệ hữu nghị truyền thống, gắn bó lâu đời, hai nước thiết lập quan hệ năm 1950, thường được gọi bằng tên thân mật “pauk phaw” (anh em) (Narayanan Ganesan, 2025). Trong nhiều thập kỷ, hợp tác an ninh hai nước chủ yếu tập trung vào giữ gìn ổn định biên giới, chống buôn lậu và giải quyết các vấn đề nhỏ lẻ. Tuy nhiên, từ năm 2015, bối cảnh trong nước và quốc tế có những thay đổi lớn, khiến hợp tác an ninh trở thành trung tâm, mang tính chiến lược và có ảnh hưởng sâu rộng hơn bao giờ hết.
Năm 2015 là mốc quan trọng khi Myanmar hoàn tất quá trình chuyển đổi chính trị, chính phủ dân sự đầu tiên sau nhiều thập kỷ quân sự ra đời; đồng thời, giao tranh leo thang giữa quân đội Chính phủ Myanmar và lực lượng nổi dậy (MNDAA) tại khu tự trị Kokang, bang Shan (Myanmar). Một quả bom từ máy bay chiến đấu của Myanmar đã đi lạc và rơi xuống một cánh đồng mía ở tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), khiến 5 dân thường thiệt mạng và 8 người khác bị thương. Vụ việc này làm nổi bật sự cấp bách của vấn đề an ninh biên giới (Shannon Tiezzi, April 3, 2015).
Từ đó đến năm 2025, thế giới chứng kiến nhiều biến động: cuộc đảo chính quân sự Myanmar năm 2021, nội chiến lan rộng, cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung leo thang, các sáng kiến cơ sở hạ tầng, như: hành lang kinh tế Trung Quốc – Myanmar (CMEC) đi vào hoạt động; các thách thức an ninh phi truyền thống, như tội phạm xuyên quốc gia, lừa đảo trực tuyến, buôn bán người, dịch bệnh Covid-19 bùng phát mạnh mẽ.
Trong giai đoạn 2015 – 2025, hợp tác an ninh Trung Quốc – Myanmar không chỉ giữ vai trò bảo vệ an toàn cho dân cư hai nước, mà còn trở thành công cụ then chốt để Trung Quốc bảo vệ lợi ích chiến lược, bảo đảm an ninh năng lượng, thương mại và củng cố vị thế; còn Myanmar tìm kiếm sự hỗ trợ, cân bằng quan hệ quốc tế và giữ vững sự toàn vẹn lãnh thổ, ổn định chính trị…
2. Bối cảnh hợp tác an ninh Trung Quốc – Myanmar trong giai đoạn 2015 – 2025
2.1. Bối cảnh trong nước Myanmar
Trong giai đoạn 2015 – 2020, Chính phủ dân sự do bà Aung San Suu Kyi lãnh đạo dù đẩy mạnh mở cửa và hội nhập quốc tế nhưng vẫn phải đối mặt với các xung đột sắc tộc dai dẳng ở phía Bắc và Đông Bắc. Đặc biệt, cuộc khủng hoảng người Rohingya năm 2017 khiến Myanmar bị cộng đồng quốc tế cô lập (The Rohingya crisis, January 3, 2020), buộc nước này phải dựa dẫm sâu hơn vào Trung Quốc về cả ngoại giao lẫn kinh tế để duy trì sự ổn định phát triển. Song song với bối cảnh đó, sự cố máy bay Myanmar oanh tạc lạc sang lãnh thổ Vân Nam năm 2015 đã đặt ra yêu cầu cấp bách về việc thắt chặt an ninh biên giới giữa hai quốc gia.
Cục diện chính trị đã bị đảo lộn toàn diện trong giai đoạn 2021 – 2025 sau biến cố đảo chính ngày 01/02/2021. Việc chính quyền quân sự nắm lại quyền lực đã vấp phải sự phản kháng mạnh mẽ từ liên minh các lực lượng đối lập và tổ chức vũ trang sắc tộc, đẩy nội chiến lan rộng ra hầu hết các vùng lãnh thổ. Tình trạng bất ổn nghiêm trọng này đe dọa trực tiếp đến an toàn của các dự án hạ tầng giao thông và tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược của Trung Quốc. Trước thách thức sống còn đó, Myanmar ngày càng phụ thuộc sâu sắc vào sự hỗ trợ cùng vai trò trung gian hòa giải của Bắc Kinh nhằm bảo vệ chính quyền và kiểm soát tình hình nội bộ.
2.2. Lợi ích chiến lược của Trung Quốc
Đối với Trung Quốc, Myanmar có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, Myanmar được xem là tuyến đường vận chuyển quan trọng nhất ở phía Tây Nam của Trung Quốc ra Ấn Độ Dương. Trung Quốc thiếu đường bờ biển trực tiếp ra Thái Bình Dương. Quan hệ tốt với Myanmar cho phép Trung Quốc phát triển Myanmar như một tuyến đường trung chuyển giữa Vân Nam và Ấn Độ Dương (Alvin Cheng-Hin Lim, 2015, pp25), giúp giảm sự phụ thuộc vào eo biển Malacca – điểm nghẽn trong vận chuyển dầu khí và hàng hóa” (Alvin Cheng-Hin Lim, 2015, pp26). Lợi ích chính đối với Trung Quốc, bao gồm:
Một là, bảo đảm an ninh biên giới. Tình trạng bất ổn nội bộ của Myanmar thường kéo theo làn sóng tị nạn và làm gia tăng tội phạm xuyên quốc gia, như buôn người, buôn lậu, ma túy, khủng bố tại khu vực giáp ranh tỉnh Vân Nam (Phan Nhật Bình, 10/5/2023). Việc thúc đẩy hợp tác an ninh giúp Trung Quốc chủ động ngăn chặn xung đột lan vào nội địa, ổn định thương mại biên giới và bảo vệ tính mạng, tài sản của công dân sau những sự cố ngoại giao Vân Nam năm 2015 (Usip Senior Study Group Final Report, 2018).
Hai là, bảo vệ hạ tầng và an ninh năng lượng. Bắc Kinh đã đầu tư hàng chục tỷ USD vào Hành lang Kinh tế Trung Quốc – Myanmar (CMEC) với các dự án trọng điểm thuộc Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), như cảng nước sâu Kyaukpyu, hệ thống đường bộ và đường sắt (Alessandro Arduino, 2026). Trong đó, tuyến đường ống dẫn dầu khí Kyaukpyu – Vân Nam đóng vai trò sống còn giúp đa dạng hóa lộ trình vận chuyển, giảm thiểu rủi ro cho nguồn năng lượng nhập khẩu vốn có tới 80% đang phải phụ thuộc vào đường biển qua eo biển Malacca (Vijay Kumar Dhar. June 29, 2026).
Ba là, củng cố chính trị và cạnh tranh nước lớn. Bằng các hoạt động hỗ trợ toàn diện, Trung Quốc vừa tạo “tấm lá chắn” chiến lược giúp chính quyền quân sự duy trì quyền lực, vừa ngăn chặn sự can thiệp từ Mỹ và phương Tây vào khu vực (China’s Myanmar Dilemma. September 14, 2009). Đặc biệt, trong bối cảnh Nga gia tăng vị thế nhà cung cấp vũ khí chính và Ấn Độ thúc đẩy chính sách “Hành động hướng Đông” tại Myanmar, việc thắt chặt hợp tác an ninh giai đoạn 2015 – 2025 là bước đi bắt buộc để Trung Quốc phá vỡ thế gọng kìm chiến lược, bảo vệ đặc quyền kinh tế và duy trì ảnh hưởng tại quốc gia cửa ngõ này (Vijay Kumar Dhar. June 29, 2026).
3. Thực trạng hợp tác an ninh Trung Quốc – Myanmar giai đoạn 2015 – 2025
3.1. Hợp tác an ninh truyền thống
Quản lý và bảo vệ an ninh biên giới là nội dung hợp tác sớm nhất, bền vững nhất và là ưu tiên hàng đầu, đặc biệt sau năm 2015, Trung Quốc và Myanmar đã xây dựng hệ thống hợp tác an ninh biên giới hoàn chỉnh:
Về cơ chế trao đổi thông tin. Trung Quốc và Myanmar thường xuyên trao đổi về tình hình an ninh, di chuyển của các nhóm vũ trang, hoạt động tội phạm, các nguy cơ bất ổn. Sau sự cố máy bay quân sự Myanmar ném bom vào tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) năm 2015, hai nước đã thiết lập đường dây nóng, kênh liên lạc trực tiếp giữa Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, lực lượng biên phòng hai nước, đảm bảo phản ứng nhanh chóng khi có tình huống khẩn cấp xảy ra (Usip Senior Study Group Final Report ( (2018).
Về tuần tra chung. Trung Quốc và Myanmar đã thực hiện hàng nghìn đợt tuần tra phối hợp, tuần tra chung trên đất liền, trên sông Mekong và khu vực biên giới. Trung Quốc và Myanmar đã nâng cấp các cửa khẩu chính như Ruili – Muse, Tengchong – Kanpiketi, tăng cường kiểm tra, giám sát, ngăn chặn các đối tượng nguy hiểm, vũ khí, hàng hóa trái phép đi qua biên giới. Đồng thời, phối hợp quản lý người qua lại, giải quyết các vấn đề dân cư biên giới. Đặc biệt, từ năm 2015 – 2025, Trung Quốc, Myanmar, Lào, Thái Lan đã tổ chức hơn 100 đợt tuần tra chung 4 nước trên sông Mekong (Vietnamplus, 31/12/2025), nhằm trấn áp tội phạm xuyên quốc gia (buôn lậu, ma túy, vượt biên trái phép), góp phần làm giảm mạnh nạn cướp bóc, buôn lậu, vận chuyển hàng cấm trên tuyến đường thủy quan trọng này.
Giải quyết xung đột và trung gian hòa bình là điểm mới và quan trọng nhất trong hợp tác an ninh Trung Quốc – Myanmar từ sau năm 2020. Khi nội chiến Myanmar lan rộng, Trung Quốc đóng vai trò trung gian hòa giải quan trọng, thuyết phục chính quyền quân sự và các nhóm vũ trang sắc tộc ở vùng giáp biên giới (Kokang, Wa, Shan) ngừng bắn, đàm phán (Morgan Michaels, August 7, 2023). Các thỏa thuận ngừng bắn năm 2024 và 2025 đều có dấu ấn của Trung Quốc (Xu Pen, 2026).
Bắt đầu từ tháng 01/2024, Trung Quốc đã bước vào vai trò trung gian hòa giải công khai trong cuộc xung đột ở Myanmar. Trung Quốc đã làm trung gian cho một thỏa thuận ngừng bắn giữa Quân đội Liên minh dân chủ quốc gia Myanmar (MNDAA) và quân đội Myanmar bao gồm một phần phía bắc bang Shan. Thỏa thuận này có phạm vi hạn chế, nhưng đủ để mở lại các tuyến đường quan trọng và giảm bớt giao tranh gần biên giới. Các cuộc đàm phán tiếp theo đã diễn ra, bao gồm một thỏa thuận ngừng bắn chính thức giữa chính quyền quân sự Myanmar và MNDAA được Trung Quốc công bố vào tháng 01/2025, giúp giữ ổn định vùng biên giới, bảo đảm các tuyến giao thông chính hoạt động được (Xu Peng, 2026).
3.2. Hợp tác an ninh phi truyền thống
Hợp tác an ninh phi truyền thống là điểm sáng đạt nhiều thành tựu rõ rệt nhất trong quan hệ hai nước giai đoạn 2015 – 2025 với các nội dung trọng tâm sau:
Một là, hợp tác phòng chống tội phạm xuyên quốc gia và an ninh mạng. Trước sự bùng nổ của các hoạt động bất hợp pháp vùng biên giới sau năm 2021, lực lượng an ninh hai nước đã đẩy mạnh triệt phá các đường dây buôn lậu, ma túy, buôn người và đặc biệt là các trung tâm lừa đảo trực tuyến (Simon Menet, September 17, 2025). Nhiều đối tượng cầm đầu đã bị bắt giữ và dẫn độ về nước nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ Trung Quốc, chính quyền quân sự Myanmar và các nhóm vũ trang sắc tộc (Narayanan Ganesan, 2025).
Song song với đó, Bắc Kinh tích cực chia sẻ thông tin tình báo mạng và giúp chính quyền quân sự Myanmar xây dựng và mở rộng các dự án “Đô thị an toàn” và “Thành phố thông minh” tại nhiều đô thị lớn, như: Thủ đô Naypyidaw, Yangon và Mandalay. Các sáng kiến này cung cấp hệ thống camera giám sát sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ nhận diện khuôn mặt, được cung cấp bởi các tập đoàn công nghệ Trung Quốc, như Huawei, Hikvision và Dahua, giúp Myanmar nâng cao khả năng quản lý và bảo đảm bảo an ninh đô thị, các khu kinh tế, dự án lớn (Su Mon Thazin Aung, Jannuary 30, 2026).
Hai là, hợp tác an ninh mạng và công nghệ. Trung Quốc và Myanmar hợp tác chia sẻ thông tin về nguy cơ tấn công mạng, bảo vệ hệ thống thông tin quan trọng, chống tin giả, thao túng thông tin. Trung Quốc cung cấp công nghệ, thiết bị giám sát, an ninh mạng, hệ thống “thành phố thông minh” cho Myanmar, giúp nâng cao khả năng quản lý và bảo đảm an ninh đô thị, các khu kinh tế, dự án lớn.
Ba là, hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thảm họa. Bên cạnh việc cung cấp vắc-xin và chuyên gia y tế sớm nhất trong đại dịch COVID-19, Trung Quốc luôn là quốc gia phản ứng nhanh nhất trong việc hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thiên tai cho Myanmar, điển hình như trận động đất năm 2025. Trung Quốc đã cung cấp 100 triệu nhân dân tệ (13,6 triệu USD) viện trợ khẩn cấp, cử đội ngũ cứu hộ, y tế đến ngay, là đơn vị quốc tế đầu tiên và lớn nhất tham gia hỗ trợ Myanmar (Cidca. Aprill 10, 2025). Đây là một minh chứng thiết thực cho tinh thần cộng đồng chung vận mệnh, khẳng định tinh thần “pauk phaw” (anh em) trong khó khăn (Narayanan Ganesan, 2025).
Bốn là, bảo vệ cơ sở hạ tầng chiến lược. Hai nước đã xây dựng cơ chế đặc thù, thiết lập các lực lượng phối hợp địa phương để bảo vệ Hành lang Kinh tế CMEC, hệ thống đường ống dầu khí và cảng Kyaukpyu. Đặc biệt, năm 2025, Myanmar chính thức ban hành luật cho phép các công ty an ninh tư nhân Trung Quốc hoạt động hợp pháp nhằm bảo vệ trực tiếp các lợi ích và dự án thuộc Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) tại đây (Maung Kavi, Febuary 19, 2025).
4. Đánh giá về thành tựu và hạn chế
4.1. Thành tựu
Trong nỗ lực duy trì ổn định biên giới và hòa giải sắc tộc giữa hai quốc gia có đường biên giới chung dài hơn 2.000 km, Trung Quốc đã đóng vai trò trung gian cốt lõi để thúc đẩy các lệnh ngừng bắn giữa chính quyền quân sự Myanmar (Tatmadaw) và các nhóm vũ trang sắc tộc ở bang Shan, với minh chứng điển hình là thỏa thuận năm 2025. Hoạt động ngoại giao này đã góp phần quan trọng giúp ngăn chặn các xung đột vũ trang tràn qua biên giới tỉnh Vân Nam của Trung Quốc (Xu Peng, 2026).
Đối với công tác đấu tranh phòng chống tội phạm, hợp tác thực thi pháp luật giữa hai quốc gia đã được đẩy mạnh nhằm triệt phá các trung tâm lừa đảo trực tuyến và cờ bạc trực tuyến khét tiếng ở khu vực biên giới. Thông qua các cơ chế, như Hội nghị Bộ trưởng về hợp tác thực thi pháp luật, hai nước đã phối hợp chặt chẽ trong việc bắt giữ và dẫn độ tội phạm, góp phần giải quyết hiệu quả vấn đề nhức nhối chung này.
Trong lĩnh vực bảo vệ lợi ích chiến lược và hạ tầng, bất chấp tình hình chính trị phức tạp, hai bên vẫn duy trì cam kết bảo vệ Hành lang Kinh tế Myanmar – Trung Quốc (CMEC). Theo đó, các dự án lớn mang tính then chốt như tuyến đường ống dẫn khí đốt và dự án cảng nước sâu Kyaukpyu trên Vịnh Bengal vẫn tiếp tục hoạt động, trong khi chủ yếu các dự án quy mô nhỏ hoặc nằm ở khu vực biên giới hai nước mới bị ảnh hưởng (Vijay Kumar Dhar, June 29, 2026).
Về tiến trình xây dựng mô hình hợp tác, mối quan hệ an ninh giữa Trung Quốc và Myanmar giai đoạn 2015 – 2025 đã minh chứng cho khả năng phối hợp hiệu quả giữa một nước lớn và một nước nhỏ, dựa trên các nguyên tắc bình đẳng và tôn trọng lợi ích chung. Sự phối hợp này đồng thời góp phần làm phong phú thêm những kinh nghiệm thực tiễn trong công tác quản lý an ninh tại khu vực Đông Nam Á.
4.2. Hạn chế
Về khía cạnh sự phụ thuộc và hoài nghi chiến lược, Myanmar đang phải chịu sức ép rất lớn khi ngày càng lệ thuộc vào Trung Quốc cả về kinh tế lẫn an ninh, đặc biệt là sau khi phương Tây áp đặt các lệnh trừng phạt. Xuất phát từ lịch sử chính trị và quân sự vốn luôn mang đậm dấu ấn của tư tưởng tự chủ, giới lãnh đạo quân sự Myanmar, bao gồm cả chính quyền hiện tại, luôn duy trì tâm lý cảnh giác sâu sắc trước những toan tính địa chính trị từ phía Bắc Kinh. Họ e ngại rằng Trung Quốc có thể lợi dụng tình trạng bất ổn nội bộ để mở rộng phạm vi ảnh hưởng, thậm chí là ngầm hậu thuẫn cho các nhóm vũ trang sắc tộc (EAOs) ở bang Shan và khu vực giáp ranh, từ đó biến vùng biên giới chung thành một vùng đệm chịu sự chi phối mạnh mẽ của Trung Quốc (Sreeparna Banerjee, December 26, 2024).
Đối với những thách thức trong việc bảo vệ dự án, mặc dù hai bên đã ký kết thỏa thuận hợp tác an ninh, các cơ sở kinh tế của Trung Quốc vẫn liên tục đối mặt với rủi ro bị tấn công bởi các lực lượng vũ trang chống chính quyền quân sự. Minh chứng là kể từ khi Chiến dịch 1027 được khởi xướng vào tháng 10/2023 – 12/2024, đã có 23 trong số 34 dự án của Trung Quốc rơi vào tay các lực lượng kháng chiến, đặc biệt tập trung tại bang Rakhine, phía bắc bang Shan và vùng đồng bằng miền Trung Myanmar (Sike Chan, January 8, 2025). Thậm chí, lực lượng dân quân Pyusawhti do chính chính quyền quân sự Myanmar hậu thuẫn còn được cho là đã tấn công Lãnh sự quán Trung Quốc tại khu vực Mandalay do junta kiểm soát vào ngày 18/10/2024. Đây là vụ việc hy hữu thứ hai xảy ra trong suốt 70 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước, khiến các quan chức ngoại giao cấp cao của Trung Quốc phải liên tục gây áp lực mạnh mẽ lên giới lãnh đạo Myanmar nhằm bảo đảm an toàn cho các nguồn vốn đầu tư và công dân Trung Quốc tại địa phương (Sike Chan, January 8, 2025).
Ngoài ra, những đề xuất của Trung Quốc về việc đưa lực lượng an ninh tư nhân vào bảo vệ tài sản cũng gây ra những tranh cãi lớn về pháp lý và chính trị, lo ngại về chủ quyền. Việc triển khai lực lượng an ninh vũ trang Trung Quốc tại Myanmar đặt ra những thách thức pháp lý và chính trị đáng kể. Hiến pháp Myanmar năm 2008 nghiêm cấm việc quân đội nước ngoài đóng quân trên lãnh thổ của mình (Antonio Graceffo, November 28,2024), phản ánh chính sách đối ngoại “không liên kết” và vai của quân đội Myanmar là lực lượng bảo vệ chủ quyền quốc gia (Sike Chan, January 8, 2025). Việc Trung Quốc cung cấp công nghệ, thiết bị, có nhân sự tham gia bảo vệ công trình, hoạt động an ninh làm dấy lên lo ngại về sự xâm nhập, ảnh hưởng đến độc lập, chủ quyền quốc gia. Luật cho phép công ty an ninh Trung Quốc hoạt động năm 2025 cũng gây nhiều tranh cãi, bị cho là sự xâm phạm chủ quyền quốc gia và là dấu hiệu cho thấy chính quyền quân sự Myanmar không có khả năng bảo đảm an ninh (Ei Kay Kyaw, March 3, 2025).
Xét về khía cạnh các giải pháp mang tính cục bộ và thiếu bền vững, các lệnh ngừng bắn hay thỏa thuận an ninh do Trung Quốc làm trung gian thường chỉ mang tính ngắn hạn, chủ yếu nhằm giải tỏa các mối đe dọa trước mắt đối với lợi ích của Bắc Kinh hơn là hướng tới một nền hòa bình toàn diện và lâu dài cho Myanmar. Thực tế cho thấy dù đã có các thỏa thuận ngừng bắn được thiết lập nhưng chúng lại nhanh chóng đổ vỡ, khiến cục diện xung đột vẫn tiếp diễn phức tạp ở nhiều nơi (Aljazeera, August 26, 2024). Nguyên nhân sâu xa của thực trạng này là do các nhóm vũ trang sắc tộc ở Myanmar vẫn tồn tại nhiều quan điểm khác biệt, đồng thời mức độ tin cậy lẫn nhau giữa các bên tham chiến còn rất thấp. Hệ quả là tình trạng bất ổn không chỉ đe dọa trực tiếp đến hoạt động thương mại xuyên biên giới mà còn dấy lên nguy cơ gây ra làn sóng người tị nạn tràn vào khu vực phía Tây Nam Trung Quốc (Xu Peng, 2026), khiến tiến trình hợp tác an ninh giữa hai quốc gia đôi khi bị gián đoạn và khó có thể đạt được một giải pháp lâu dài, triệt để.
5. Một số hàm ý cho Việt Nam
Thứ nhất, là việc thúc đẩy và làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác an ninh với Trung Quốc thông qua việc nâng cấp cơ chế tuần tra chung, tích cực chia sẻ thông tin tình báo và kiểm soát chặt chẽ hệ thống cửa khẩu cũng như các đường mòn vùng biên. Song song với đó, cần tăng cường phối hợp chặt chẽ trong khuôn khổ Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) nhằm thúc đẩy Bắc Kinh đóng vai trò lớn hơn tại các diễn đàn an ninh khu vực.
Thứ hai, thúc đẩy quan hệ hợp tác an ninh với Myanmar đi vào thực chất thông qua công tác phòng chống các loại tội phạm truyền thống và phi truyền thống, như tội phạm công nghệ cao, rửa tiền hay khủng bố. Đồng thời, hai bên cần nghiên cứu ký kết Hiệp định tương trợ tư pháp trong thời gian tới nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho các hoạt động thực thi pháp luật này.
Thứ ba, Việt Nam cần tăng cường hợp tác với Trung Quốc, Myanmar, Lào và Campuchia trên hai lĩnh vực trọng tâm là phòng chống tội phạm xuyên quốc gia và bảo vệ an ninh nguồn nước. Cụ thể, các bên cần đẩy mạnh chia sẻ tình báo và duy trì các cơ chế cấp bộ trưởng nhằm triệt phá tận gốc các đường dây ma túy lớn từ khu vực Tam Giác Vàng, nạn lừa đảo trực tuyến và buôn người qua biên giới. Đồng thời, năm nước cần phối hợp chặt chẽ trong việc quản lý sông Mekong để chống khai thác bất hợp pháp, bảo vệ đa dạng sinh học và bảo đảm nguồn nước ổn định cho toàn lưu vực.
Thứ tư, là việc đa phương hóa các sáng kiến an ninh nguồn nước và đẩy mạnh các khuôn khổ hợp tác thay thế, như Ủy hội sông Mekong quốc tế (MRC) nhằm bảo vệ hiệu quả lợi ích quốc gia trước sự mở rộng cơ chế thực thi pháp luật và an ninh của Trung Quốc ở lưu vực Mekong. Trong tiến trình này, Việt Nam cần kiên định nguyên tắc đối tác bình đẳng, tôn trọng luật pháp quốc tế cùng Công ước Liên Hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982), đồng thời, nỗ lực thúc đẩy để các cam kết về chia sẻ dữ liệu nước xuyên biên giới và quản lý bền vững trở thành tiêu chuẩn bắt buộc tại mọi diễn đàn đa phương.
6. Kết luận
Giai đoạn 2015 – 2025 đã đánh dấu sự phát triển và chuyển biến toàn diện của hợp tác an ninh Trung Quốc – Myanmar. Từ những nội dung hợp tác cơ bản ban đầu, hợp tác an ninh Trung Quốc – Myanmar đã phát triển thành hệ thống hoàn chỉnh, bao quát mọi mặt, trở thành trụ cột vững chắc, giữ vai trò quyết định trong quan hệ hai nước. Những thành tựu đạt được là rất lớn, góp phần quan trọng bảo vệ lợi ích của cả hai bên, giữ gìn ổn định biên giới, đảm bảo hoạt động các dự án chiến lược, nâng cao vị thế quốc tế, đồng thời góp phần vào hòa bình và phát triển chung của khu vực Đông Nam Á. Hợp tác an ninh Trung Quốc – Myanmar trong giai đoạn 2015 – 2025 là sự khẳng định một nguyên tắc: an ninh không phải là lợi ích riêng của một nước, mà là lợi ích chung, chỉ đạt được khi có sự tin cậy, hợp tác, tôn trọng lẫn nhau và cân bằng lợi ích giữa các bên. Hợp tác an ninh Trung Quốc – Myanmar góp phần xây dựng khu vực châu Á – Thái Bình Dương hòa bình, ổn định, thịnh vượng và phát triển.
Tài liệu tham khảo:
Alessandro Arduino (2026). Myanmar: A litmus test for China’s private security expansion. https://www.orfonline.org/expert-speak/myanmar-a-litmus-test-for-china-s-private-security-expansion.
Alvin Cheng-Hin Lim (2015). The March 2015 Bombings of Yunnan and the Decline in Sino-Myanmar Relations. The Asia-Pacific Journal, Vol 13, Issue 14, No 1, pp 25-26.
Antonio Graceffo (November 28, 2024). China’s Wagner? Beijing Establishes Private Security Company in Myanmar. https://www.geopoliticalmonitor.com/chinas-wagner-beijing-establishes-private-security-company-in-myanmar/.
Aljazeera(August 26, 2024). China steps up armed patrols on border as Myanmar conflict deepens. https://www.aljazeera.com/news/2024/8/26/china-steps-up-armed-patrols-on-border-as-myanmar-conflict-deepens.
Crisisgroup(September 14, 2009). China’s Myanmar Dilemma.
Cidca(Aprill 10, 2025). Chinese rescue teams return home from Myanmar quake relief mission. http://en.cidca.gov.cn/2025-04/10/c_1084966.htm.
Cfr.(January 3, 2020). The Rohingya crisis.
Ei Kay Kyaw (March 3, 2025). Chinese Security Companies Pose Threat to Myanmar’s Sovereignty. https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/chinese-security-companies-pose-threat-to-myanmars-sovereignty-2.html.
Maung Kavi (Febuary 19, 2025). Myanmar: Military regime passes law allowing Chinese private security firms to protect Chinese investments across the country. https://www.business-humanrights.org/en/latest-news/myanmar-military-regime-enacts-law-permitting-chinese-private-security-firms-to-protect-investments-across-the-country/.
Morgan Michaels (August 7, 2023). What China’s growing involvement means for Myanmar’s conflict. https://myanmar.iiss.org/analysis/.
Narayanan Ganesan (2025). China’s Bilateral Relations with Myanmar: Close Ties and Hedging between Warring Parties, East Asian Policy (EAP). World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd, vol 17(01), pp 104-109.
Phan Nhật Bình (10/5/2023). Trung Quốc và chính quyền quân sự Myanmar: “đồng minh phi dân chủ” hay “đối tác thực dụng”?. https://vsforum.org/article/trung-quoc-va-chinh-quyen-quan-su-myanmar-dong-minh-phi-dan-chu-hay-doi-tac-thuc-dung.
Shannon Tiezzi (April 3, 2015). Myanmar Apologizes to China for Deadly Strike. https://thediplomat.com/2015/04/myanmar-apologizes-to-china-for-deadly-strike/.
Sike Chan (January 8, 2025). Private forces pose public risks for China–Myanmar stability. https://eastasiaforum.org/2025/01/07/private-forces-pose-public-risks-for-china-myanmar-stability/
Simon Menet (September 17, 2025). Policing Beyond Borders: China’s Law-Enforcement Expansion in the Mekong Region. https://strategicspace.nbr.org/policing-beyond-borders-chinas-law-enforcement-expansion-in-the-mekong-region/.
Sreeparna Banerjee (December 26, 2024). Carrots, sticks, and conflict: China’s role in Myanmar. https://www.orfonline.org/expert-speak/carrots-sticks-and-conflict-china-s-role-in-myanmar.
Su Mon Thazin Aung (Jannuary 30, 2026). Myanmar’s Digital Authoritarianism: Building a Surveillance State with Chinese Technology Transfers. https://fulcrum.sg/myanmars-digital-authoritarianism-building-a-surveillance-state-with-chinese-technology-transfers/.
Usip Senior Study Group Final Report (2018). China’s Role in Myanmar’s Internal Conflicts, pp 16.
Vietnamplus (31/12/2025). China, Laos, Myanmar, Thailand conduct joint patrols along Mekong River https://en.vietnamplus.vn/china-laos-myanmar-thailand-conduct-joint-patrols-along-mekong-river-post335258.vnp
Vijay Kumar Dhar (June 29, 2026). Myanmar Reemerges as Frontline in India-China Rivalry. https://www.geopoliticalmonitor.com/myanmar-reemerges-as-frontline-in-india-china-rivalry/.
Xu Peng (2026). China’s Selective Influence in Myanmar’s Conflicts, Current History, 125(870), pp, 133-134.
