Strengthening Party leadership over the prevention and combat of corruption, wastefulness, and negative practices in the new era
Trần Thị Huyền
Học viện Hàng không Việt Nam
Email: huyentt@vaa.edu.vn
(Quanlynhanuoc.vn) – Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng, chỉnh đốn Đảng, củng cố niềm tin của Nhân dân và bảo đảm sự phát triển bền vững của đất nước. Bài viết phân tích yêu cầu cấp thiết tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời, làm rõ những vấn đề đặt ra đối với sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số giải pháp tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong thời kỳ mới.
Từ khóa: Đảng Cộng sản Việt Nam; phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; thời kỳ mới.
Abstract: The prevention and combat of corruption, wastefulness, and negative practices are of critical importance to the cause of Party building and rectification, the strengthening of public trust, and the assurance of the country’s sustainable development. This article analyzes the urgent need to strengthen the leadership of the Communist Party of Vietnam over these efforts while clarifying the issues facing the Party’s leadership and direction in this regard. Based on this analysis, the article proposes several solutions to enhance the Party’s leadership over the prevention and combat of corruption, wastefulness, and negative practices in the new era.
Keywords: Communist Party of Vietnam, prevention and control of corruption, waste, and negative phenomena, new era.
1. Đặt vấn đề
Những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Nhiều vụ việc, vụ án tham nhũng, tiêu cực nghiêm trọng đã được phát hiện, xử lý nghiêm minh, thể hiện quyết tâm chính trị cao trong đấu tranh chống các biểu hiện suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Tuy nhiên, tình trạng tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn diễn biến phức tạp trên một số lĩnh vực, địa bàn; phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, gây ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, cản trở sự phát triển kinh tế – xã hội và làm suy giảm lòng tin của Nhân dân. Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công cuộc đổi mới, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa chiến lược cả trước mắt và lâu dài.
2. Yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong thời kỳ mới
Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa sống còn đối với sự tồn vong của chế độ, uy tín của Đảng và hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Nhà nước. Trước yêu cầu của tình hình mới, việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là yêu cầu cấp thiết, khách quan.
Một là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng nhằm giữ vững vai trò cầm quyền, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng. Tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; làm giảm sút niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Nếu không được ngăn chặn, đẩy lùi kịp thời sẽ làm suy yếu tổ chức đảng, ảnh hưởng trực tiếp đến vai trò lãnh đạo của Đảng. Vì vậy, sự lãnh đạo chặt chẽ, thường xuyên của Đảng là nhân tố quyết định để xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.
Hai là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng nhằm bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội. Tham nhũng, lãng phí làm thất thoát nguồn lực quốc gia, cản trở sự phát triển, làm giảm hiệu quả đầu tư công và ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh. Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc phát huy mọi nguồn lực cho phát triển là yêu cầu cấp thiết. Do đó, Đảng cần tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt để phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, góp phần sử dụng hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển đất nước.
Ba là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng nhằm củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa. Nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước; đồng thời, là lực lượng trực tiếp giám sát công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Những kết quả đạt được thời gian qua đã tạo được sự đồng tình, ủng hộ rộng rãi trong xã hội. Tuy nhiên, tình trạng tham nhũng, tiêu cực vẫn còn diễn biến phức tạp ở một số lĩnh vực. Vì vậy, Đảng cần tiếp tục phát huy vai trò lãnh đạo, tăng cường công khai, minh bạch, dựa vào Nhân dân để đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực, qua đó, củng cố vững chắc niềm tin của Nhân dân.
Bốn là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới. Các thế lực thù địch thường lợi dụng những vụ việc tham nhũng, tiêu cực để xuyên tạc, chống phá Đảng và Nhà nước. Do đó, việc lãnh đạo chặt chẽ công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ góp phần xây dựng bộ máy trong sạch, vững mạnh mà còn là biện pháp quan trọng để bảo vệ uy tín của Đảng, giữ vững ổn định chính trị – xã hội và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước.
3. Thực trạng công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hiện nay
Những năm qua, dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước.
Thứ nhất, nhận thức, trách nhiệm của các cấp ủy đảng, chính quyền, cán bộ, đảng viên và Nhân dân về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngày càng được nâng cao. Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng, “Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Ban Chỉ đạo Trung ương đã ban hành hơn 300 văn bản về xây dựng Đảng, hệ thống chính trị và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Quốc hội đã thông qua 158 luật, pháp lệnh; Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành hơn 1.300 nghị định, nghị quyết, quyết định; các bộ, ngành, địa phương đã ban hành trên 72.400 văn bản pháp luật về quản lý kinh tế – xã hội và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 371). Nhờ đó, tinh thần đấu tranh phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm được lan tỏa sâu rộng, tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị.
Thứ hai, đã phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử và xử lý nghiêm minh nhiều vụ án tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, kể cả những vụ việc đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến cán bộ giữ chức vụ cao. Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng, “có 176 cán bộ diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý bị xử lý kỷ luật (gồm 49 Uỷ viên Trung ương Đảng, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng và 24 sĩ quan cấp tướng trong lực lượng vũ trang); trong đó, có 66 trường hợp bị xử lý hình sự (gồm 20 Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, 11 sĩ quan cấp tướng trong lực lượng vũ trang)… Đã xử lý kỷ luật hơn 1.200 cán bộ trong các cơ quan chức năng phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, trong đó có hơn 430 trường hợp bị xử lý hình sự” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 370). Việc xử lý nghiêm minh, đúng quy định, không có vùng cấm, không có ngoại lệ đã khẳng định quyết tâm chính trị của Đảng trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời, có tác dụng răn đe, phòng ngừa vi phạm trong đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Thứ ba, “công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng đi vào chiều sâu; các cấp uỷ, tổ chức đảng quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, thiết thực, góp phần siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong Đảng” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 365). Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng, “Bộ Chính trị, Ban Bí thư và cấp uỷ các cấp đã kiểm tra 232.401 tổ chức đảng và 1.284.298 đảng viên (Bộ Chính trị, Ban Bí thư đã xây dựng, ban hành Chương trình kiểm tra hằng năm và thành lập 31 đoàn kiểm tra do các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng làm trưởng đoàn, kiểm tra đối với 83 tổ chức đảng trực thuộc Trung ương)” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 365). Cùng với đó, sự phối hợp giữa các cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố và xét xử ngày càng chặt chẽ, góp phần nâng cao hiệu quả phát hiện và xử lý vi phạm.
Bên cạnh những kết quả quan trọng đã đạt được, thực tế cho thấy, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn bộc lộ một số hạn chế cần tiếp tục khắc phục.
Một là, “tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trên một số lĩnh vực vẫn diễn biến phức tạp, nghiêm trọng, tinh vi hơn” (Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2026, tr. 1). Nhiều vụ việc xảy ra trong các lĩnh vực nhạy cảm, như: quản lý đất đai, đầu tư công, tài chính, ngân hàng, đấu thầu, mua sắm công, quản lý tài sản công… gây thiệt hại lớn cho Nhà nước và ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống xã hội. Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng, “cấp ủy, ủy ban kiểm tra các cấp đã thi hành kỷ luật hơn 2.380 đảng viên do tham nhũng… Đã khởi tố, điều tra hơn 17.900 vụ án và hơn 38.200 bị can về các tội tham nhũng, kinh tế, chức vụ; trong đó có 3,352 vụ án, 8.387 bị can về tội tham nhũng” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 369). Những số liệu trên cho thấy, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ở một số lĩnh vực chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Hai là, việc phát hiện, xử lý một số vụ việc tham nhũng, lãng phí, tiêu cực còn gặp không ít khó khăn, nhất là đối với những vụ việc có tính chất phức tạp, liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành hoặc có yếu tố lợi ích nhóm. Trong một số trường hợp, quá trình xác minh, giám định, định giá tài sản và thu hồi tài sản tham nhũng còn kéo dài, làm ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ việc. Tỷ lệ thu hồi tài sản tham nhũng tuy có chuyển biến tích cực nhưng vẫn chưa tương xứng với giá trị tài sản bị chiếm đoạt hoặc thất thoát, gây ảnh hưởng đến hiệu quả chung của công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. “Có không ít vụ án thu hồi được rất ít hoặc không thu hồi được tài sản, dẫn tới tỷ lệ thu hồi trung bình chỉ đạt khoảng 40% so với tổng giá trị tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt” (Trần Quý, 30/3/2026). Chẳng hạn như ở Quảng Ninh, từ năm 2025 đến tháng 4/2026, “toàn tỉnh đã triển khai 94 cuộc thanh tra về lĩnh vực kinh tế – xã hội, kiến nghị thu hồi gần 42 tỷ đồng… Tổng số tài sản phải thu hồi trong các vụ án hơn 11,8 tỷ đồng, trong đó đã thu hồi hơn 4,2 tỷ đồng” (Phạm Cường, 2026), tỷ lệ thu hồi đạt 35%.
Ba là, “năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu, tính nêu gương của một số cấp uỷ, tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên, người đứng đầu còn hạn chế” (Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2026, tr. 1). Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng, “đã thi hành kỷ luật hơn 2.380 đảng viên do tham nhũng, 313 đảng viên do vi phạm về kê khai tài sản, thu nhập; hơn 29.600 đảng viên do suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, vi phạm trách nhiệm nêu gương và những điều đảng viên không được làm” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr. 369) .
Những hạn chế trên đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng, hoàn thiện thể chế, tăng cường kiểm soát quyền lực, phát huy vai trò giám sát của Nhân dân và các tổ chức chính trị – xã hội, qua đó, góp phần xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.
4. Một số giải pháp
Thứ nhất, tăng cường công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống cho cán bộ, đảng viên.
Cần đẩy mạnh công tác giáo dục lý luận chính trị, nâng cao nhận thức về vai trò, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên trong thực hiện nhiệm vụ được giao. Các cấp ủy, tổ chức đảng cần thường xuyên quán triệt, triển khai sâu rộng các chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Thông qua các hình thức học tập, sinh hoạt chính trị, tọa đàm, hội thảo và bồi dưỡng chuyên đề, cán bộ, đảng viên được trang bị đầy đủ kiến thức, nâng cao bản lĩnh chính trị, củng cố niềm tin vào mục tiêu, lý tưởng của Đảng. Qua đó, giúp mỗi cán bộ, đảng viên nhận thức rõ hậu quả nghiêm trọng của tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đối với sự phát triển của đất nước, sự vững mạnh của Đảng và niềm tin của Nhân dân.
Chú trọng giáo dục đạo đức cách mạng, xây dựng lối sống trong sạch, lành mạnh và tinh thần nêu gương của cán bộ, đảng viên. Việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh phải trở thành nhiệm vụ thường xuyên, tự giác của mỗi cá nhân và tổ chức. Các cấp ủy đảng cần gắn giáo dục đạo đức với thực hiện các quy định về trách nhiệm nêu gương, về những điều đảng viên không được làm; đồng thời, kịp thời biểu dương những tập thể, cá nhân tiêu biểu trong thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực. Mỗi cán bộ, đảng viên phải thường xuyên tự soi, tự sửa, rèn luyện phẩm chất đạo đức, nâng cao ý thức trách nhiệm trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân.
Cùng với đó, cần kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục với quản lý, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm. Công tác giáo dục chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi đôi với việc xây dựng môi trường làm việc minh bạch, kỷ luật nghiêm minh và cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Thông qua kiểm tra, giám sát thường xuyên, các tổ chức đảng có thể kịp thời phát hiện những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống để chấn chỉnh, ngăn ngừa vi phạm. Đồng thời, việc xử lý nghiêm minh các hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cũng có tác dụng giáo dục, răn đe, góp phần nâng cao ý thức tu dưỡng, rèn luyện của đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Thứ hai, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng và chất lượng đội ngũ đảng viên.
Trước hết, cần tiếp tục củng cố và nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng ở các cấp. Điều này đòi hỏi phải đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng khoa học, dân chủ, sát thực tiễn; tăng cường tính chủ động, sáng tạo trong quán triệt và tổ chức thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Đảng về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đồng thời, phải nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ, bảo đảm nguyên tắc tập trung dân chủ, tự phê bình và phê bình một cách thực chất, tránh hình thức. Tổ chức đảng cần phát huy vai trò hạt nhân chính trị, kịp thời phát hiện, ngăn chặn từ sớm, từ xa các biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong nội bộ.
Bên cạnh đó, việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên có ý nghĩa then chốt. “Cán bộ, đảng viên, trước hết là người đứng đầu, cán bộ lãnh đạo, quản lý phải đi đầu trong tu dưỡng, rèn luyện chuẩn mực đạo đức cách mạng, thực sự gương mẫu, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” (Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2026, tr. 3). Tiếp tục đẩy mạnh công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, bồi dưỡng đạo đức công vụ; đồng thời, siết chặt kỷ luật, kỷ cương của Đảng. Việc đánh giá, phân loại đảng viên phải thực chất, gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ và mức độ tín nhiệm của Nhân dân, kiên quyết sàng lọc những đảng viên yếu kém, suy thoái, vi phạm kỷ luật.
Mặt khác, phải gắn việc nâng cao năng lực lãnh đạo của tổ chức đảng và chất lượng đảng viên với tăng cường kiểm tra, giám sát, kỷ luật Đảng. Công tác kiểm tra, giám sát cần được thực hiện thường xuyên, có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào những lĩnh vực dễ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đồng thời, phát huy vai trò giám sát của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội, tạo thành cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả. Khi tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh và đội ngũ đảng viên đủ phẩm chất, năng lực, uy tín thì công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực sẽ đạt hiệu quả bền vững, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
Thứ ba, hoàn thiện cơ chế, chính sách và hệ thống pháp luật về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật liên quan trực tiếp và gián tiếp đến phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi giữa các luật, như: Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, Luật Ngân sách nhà nước, Luật Đầu tư công, Luật Đất đai và các văn bản dưới luật. Việc hoàn thiện pháp luật phải hướng tới bịt kín các “kẽ hở”, loại bỏ những quy định chồng chéo, mâu thuẫn, dễ bị lợi dụng để trục lợi cá nhân, đồng thời nâng cao tính răn đe và phòng ngừa từ sớm, từ xa.
Bên cạnh đó, cần hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực trong các lĩnh vực dễ phát sinh tham nhũng, tiêu cực, như: quản lý đất đai, đầu tư công, tài chính công, tài sản công, đấu thầu, mua sắm công và quản lý doanh nghiệp nhà nước. Trong đó, phải xác định rõ trách nhiệm cá nhân, nhất là trách nhiệm người đứng đầu, bảo đảm mọi quyền lực đều được kiểm soát chặt chẽ bằng cơ chế pháp lý và giám sát đa tầng, đa chiều. Đồng thời, tăng cường công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng chính phủ điện tử, chính phủ số nhằm giảm thiểu tiếp xúc trực tiếp, hạn chế nguy cơ phát sinh tiêu cực.
Ngoài ra, cần hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị, đặc biệt là giữa các cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Cơ chế phối hợp phải bảo đảm chặt chẽ, kịp thời, tránh chồng chéo hoặc bỏ sót hành vi vi phạm; đồng thời, nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản tham nhũng, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật. Cùng với đó, cần xây dựng và hoàn thiện các cơ chế khuyến khích, bảo vệ người phát hiện, tố giác hành vi tham nhũng, tiêu cực; hoàn thiện cơ chế xử lý trách nhiệm đối với hành vi bao che, dung túng, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm. Đây chính là yếu tố quan trọng nhằm tạo môi trường pháp lý an toàn, khuyến khích xã hội tham gia giám sát quyền lực nhà nước.
Thứ tư, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra và xử lý nghiêm minh các hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát của các tổ chức đảng và cơ quan kiểm tra các cấp. Công tác kiểm tra, giám sát phải được tiến hành thường xuyên, toàn diện, có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào những lĩnh vực dễ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực như quản lý đất đai, đầu tư công, tài chính, ngân sách, đấu thầu, mua sắm công và công tác cán bộ. Các cấp ủy, tổ chức đảng cần chủ động nắm tình hình, kịp thời phát hiện những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống; những dấu hiệu vi phạm của cán bộ, đảng viên để kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm. Đồng thời, cần đổi mới phương pháp kiểm tra, giám sát theo hướng khoa học, công khai, minh bạch, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát và cảnh báo rủi ro.
Bên cạnh đó, cần tăng cường hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra, kiểm toán và “nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan có chức năng phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực” (Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2026, tr. 7). Hoạt động thanh tra phải bảo đảm khách quan, chính xác, kịp thời, tránh chồng chéo, gây phiền hà cho cơ quan, đơn vị nhưng vẫn bảo đảm phát hiện đúng và trúng các sai phạm. Các kết luận thanh tra, kiểm toán cần được thực hiện nghiêm túc; các kiến nghị về thu hồi tài sản, xử lý trách nhiệm tập thể và cá nhân phải được theo dõi, đôn đốc thực hiện đến cùng. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan kiểm tra của Đảng, thanh tra nhà nước, kiểm toán, điều tra, truy tố và xét xử nhằm tạo thành sức mạnh tổng hợp trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Quan trọng hơn, phải kiên quyết “xử lý nghiêm minh, công bằng, khách quan, đồng bộ, kịp thời, không có vùng cấm, không có ngoại lệ” (Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2026, tr. 5). Việc xử lý phải bảo đảm đúng người, đúng lỗi, đúng quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước; đồng thời kết hợp chặt chẽ giữa xử lý kỷ luật Đảng với xử lý hành chính và xử lý hình sự. Cùng với đó, cần chú trọng công tác thu hồi tài sản tham nhũng, công khai kết quả xử lý các vụ việc, vụ án lớn để tăng tính răn đe, giáo dục và phòng ngừa chung.
Thứ năm, phát huy vai trò của Nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Cần phải phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, tạo điều kiện để nhân dân tham gia giám sát hoạt động của các cơ quan, tổ chức, đơn vị và đội ngũ cán bộ, đảng viên. Các cấp ủy, tổ chức đảng cần thực hiện nghiêm các quy định về công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý nhà nước; mở rộng các kênh tiếp nhận thông tin, phản ánh, kiến nghị và tố giác của nhân dân. Đồng thời, “bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và khen thưởng kịp thời tập thể, cá nhân có thành tích trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực” (Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2026, tr. 6).
Nâng cao vai trò giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội. Với mạng lưới tổ chức rộng khắp, gắn bó mật thiết với các tầng lớp nhân dân, các tổ chức này có điều kiện thuận lợi để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của quần chúng, phát hiện những vấn đề bất cập trong quản lý, điều hành và thực thi công vụ. Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể tham gia hiệu quả hơn vào quá trình xây dựng, giám sát việc thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; tăng cường phối hợp giữa các tổ chức này với các cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và cơ quan bảo vệ pháp luật nhằm kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý các hành vi vi phạm.
Cùng với đó, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhằm xây dựng văn hóa liêm chính, tinh thần trách nhiệm và ý thức đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong toàn xã hội. Thông qua các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động và hoạt động giáo dục cộng đồng, cần nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và Nhân dân về tác hại của tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đối với sự phát triển của đất nước. Khi mỗi người dân trở thành một “tai mắt”, một chủ thể tích cực tham gia giám sát và đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực thì sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp, góp phần xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới.
5. Kết luận
Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong thời kỳ mới là yêu cầu khách quan, cấp thiết nhằm xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Thực tiễn cho thấy, dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã đạt nhiều kết quả quan trọng, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, những biểu hiện tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn diễn biến phức tạp, đòi hỏi phải tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp như tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng; nâng cao năng lực lãnh đạo của tổ chức đảng; hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật; đẩy mạnh kiểm tra, giám sát và phát huy vai trò giám sát của nhân dân. Thực hiện tốt các giải pháp trên sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, xây dựng đất nước phát triển nhanh, bền vững và phồn vinh.
Tài liệu tham khảo:
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2026). Nghị quyết số 04-NQ/TW ngày 01/4/2026 về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới.
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2026). Nghị quyết số 05-NQ/TW ngày 07/4/2026 Hội nghị Trung ương 2 (khóa XIV) về đổi mới, nâng cao hiệu lực công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật Đảng.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Phạm Thị Minh Thủy (2025). Đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Tạp chí Quản lý nhà nước. https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/10/13/dau-tranh-phong-chong-tham-nhung-tieu-cuc-trong-xay-dung-nha-nuoc-phap-quyen-xa-hoi-chu-nghia
Phạm Cường (2026). Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực để bảo đảm nguồn lực phát triển. Báo Nhân dân. https://nhandan.vn/phong-chong-tham-nhung-lang-phi-tieu-cuc-de-bao-dam-nguon-luc-phat-trien-post962528.html
Tạ Thị Thanh Tâm (2026). Công tác phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam – Tiếp cận từ góc độ hoạt động giám sát xã hội. Tạp chí Quản lý nhà nước. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/06/28/cong-tac-phong-chong-tham-nhung-o-viet-nam-tiep-can-tu-goc-do-hoat-dong-giam-sat-xa-hoi/
Trần Quý (30/3/2026). Thu hồi tài sản là thước đo trong công tác phòng, chống tham nhũng. https://thanhtra.com.vn/hop-tac-quoc-te-DC8FDD94D/thu-hoi-tai-san-la-thuoc-do-trong-cong-tac-phong-chong-tham-nhung-5122c2d5e.html
