The role of online newspapers in shaping patriotic cultural practices among young people: the case of the “To quoc trong tim” concert
ThS. Bùi Thị Dung
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Đại học Quốc gia Hà Nội
Email: buithidung@vnu.edu.vn
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết phân tích vai trò của báo điện tử Việt Nam trong quá trình kiến tạo thực hành văn hóa yêu nước của giới trẻ qua hiện tượng Concert “Tổ quốc trong tim” giai đoạn 2025 – 2026. Trên cơ sở lý thuyết về văn hóa và báo chí, ký ức văn hóa, cộng đồng tưởng tượng và văn hóa số, nghiên cứu khảo sát định tính 32 bài báo điện tử đăng trên Báo Nhân Dân, Báo Điện tử Chính phủ, VietnamPlus, VnExpress, Dân trí, Tuổi Trẻ Online, Dân Việt và Vietnamnet. Từ kết quả nghiên cứu, bài viết chỉ rõ trong hệ sinh thái văn hóa số, báo điện tử đã tham gia đồng kiến tạo ý nghĩa của hiện tượng văn hóa với nền tảng, nghệ sĩ và công chúng trẻ; qua đó, chuyển lòng yêu nước từ một giá trị được giảng giải thành một trải nghiệm văn hóa có tính cảm xúc, cộng đồng, biểu tượng và lan truyền.
Từ khóa: Báo điện tử; văn hóa yêu nước; giới trẻ; concert quốc gia; Tổ quốc trong tim.
Abstract: This article analyzes the role of Vietnamese online newspapers in shaping patriotic cultural practices among young people through the “Motherland in Our Hearts” concert phenomenon during the 2025–2026 period. Based on theories of culture and journalism, cultural memory, imagined communities, and digital culture, this study conducted a qualitative survey of 32 online news articles published on Nhan Dan, the Government Online Newspaper, VietnamPlus, VnExpress, Dan Tri, Tuoi Tre Online, Dan Viet, and Vietnamnet. Based on the research findings, this article highlights how, within the digital cultural ecosystem, online news outlets have co-constructed the meaning of cultural phenomena alongside platforms, artists, and young audiences; thereby transforming patriotism from a value that is merely explained into a cultural experience characterized by emotion, community, symbolism, and virality.
Keywords: Online newspapers; patriotic culture; youth; national concert; “The Motherland in Our Hearts.”
1. Mở đầu
Trong nhiều thập niên, giáo dục lòng yêu nước trên báo chí Việt Nam thường được hiểu trong mô hình truyền đạt: báo chí cung cấp thông tin lịch sử, nêu gương anh hùng, diễn giải ý nghĩa các ngày lễ lớn và định hướng nhận thức công chúng. Mô hình này vẫn giữ vai trò quan trọng, nhất là trong bối cảnh báo chí cách mạng Việt Nam gắn với nhiệm vụ chính trị, văn hóa và tư tưởng của đất nước. Tuy nhiên, trong môi trường truyền thông số, sự tiếp nhận của giới trẻ không chỉ diễn ra qua đọc – nghe – ghi nhớ, mà còn thông qua tham gia, trình diễn, chia sẻ và tái biểu đạt. Lòng yêu nước vì thế có xu hướng được biểu hiện ngoài việc như một nhận thức, mà còn như một thực hành văn hóa có thể nhìn thấy, cảm nhận, chụp lại, livestream, bình luận và lan truyền.
Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển văn hóa như một nguồn lực nội sinh, đồng thời mở rộng hội nhập quốc tế, phát triển công nghiệp văn hóa và gia tăng sức mạnh mềm quốc gia. Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá (Bộ Chính trị, 2026), nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh cả trong đời sống xã hội và không gian số, phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, khuyến khích sáng tạo nghệ thuật và đưa Việt Nam trở thành điểm đến của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật quy mô lớn.
Trong bối cảnh đó, các hình thức biểu đạt lòng yêu nước cũng có xu hướng đa dạng và cởi mở hơn về phương thức thể hiện. Bên cạnh các hình thức giáo dục truyền thống, những sản phẩm văn hóa đại chúng, sự kiện âm nhạc quy mô lớn, nền tảng số và hoạt động sáng tạo của giới trẻ ngày càng trở thành những không gian mới để biểu đạt bản sắc, ký ức và niềm tự hào dân tộc. Chính sách phát triển văn hóa hiện nay đồng thời khuyến khích nghệ thuật biểu diễn, công nghiệp giải trí và sự tham gia của công chúng trong đời sống văn hóa.
Hiện tượng Concert “Tổ quốc trong tim” là một trường hợp nổi bật để quan sát sự chuyển dịch đó. Chương trình năm 2025 tổ chức tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình, Hà Nội đã thu hút hơn 50.000 khán giả (Báo Điện tử Chính phủ, 2025); nhiều bài báo nhấn mạnh hình ảnh khán giả mặc áo đỏ sao vàng, cùng hát Quốc ca, cùng hòa giọng trong các ca khúc cách mạng và tạo thành “biển đỏ” biểu tượng. Sang năm 2026, chương trình được tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh với quy mô mở rộng, các nguồn báo chí ghi nhận khoảng 40.000 khán giả tại điểm sân khấu chính, thêm 30.000 người tại phố đi bộ Nguyễn Huệ, dàn nghệ sĩ đa thế hệ và các yếu tố sân khấu, ánh sáng, pháo hoa, livestream (Báo Tuổi Trẻ Online, 2026). Đây không những là một chương trình nghệ thuật chính luận, mà còn là một sự kiện văn hóa đại chúng có đời sống đa nền tảng.
Vấn đề nghiên cứu đặt ra là, báo điện tử đã biểu đạt hiện tượng này như thế nào và qua đó tham gia kiến tạo hình dung mới về lòng yêu nước của giới trẻ ra sao? Nếu chỉ nói báo chí “đưa tin” về sự kiện, bài viết sẽ bỏ qua tầng sâu văn hóa của hoạt động báo chí: lựa chọn từ khóa, hình ảnh, chủ thể phát ngôn, khung diễn giải và cách định danh. Khi một thuật ngữ như “concert quốc gia” được giới trẻ sử dụng, mạng xã hội lan truyền, rồi báo chí tiếp nhận và lặp lại, ta chứng kiến một quá trình đồng kiến tạo nghĩa giữa công chúng, nền tảng và báo chí. Báo Nhân Dân đã tham gia tổ chức chương trình và triển khai chiến dịch nội dung đa nền tảng, trong đó khuyến khích công chúng tạo và chia sẻ nội dung liên quan đến “Tổ quốc trong tim” (Báo Nhân Dân, 2025). Sang mùa 2026, Báo Nhân Dân tiếp tục phát triển chương trình theo hướng một thương hiệu văn hóa – nghệ thuật, đồng thời mở rộng đời sống của sự kiện qua concert film, livestream và các không gian trải nghiệm cộng đồng (Báo Nhân Dân, 2026). Từ đó, có thể nhận thấy, vai trò của báo điện tử đã mở rộng từ phản ánh sang tham gia tổ chức và kéo dài trải nghiệm văn hóa.
Các bài báo khảo sát thuộc 8 cơ quan báo chí gồm: Nhân Dân, Báo Điện tử Chính phủ, VietnamPlus, VnExpress, Dân trí, Tuổi Trẻ Online, Dân Việt và Vietnamnet. Các cơ quan này được lựa chọn nhằm bảo đảm sự đa dạng về loại hình và nhóm công chúng, gồm báo của cơ quan trung ương, báo thông tấn, báo điện tử đại chúng và báo có mức độ tiếp cận cao với giới trẻ. Tuy nhiên, mẫu khảo sát chưa bao quát toàn bộ hệ thống báo điện tử Việt Nam nên kết quả chỉ phản ánh xu hướng trong phạm vi các nguồn được lựa chọn.
Nghiên cứu chủ yếu phân tích cách báo chí biểu đạt và đóng khung hiện tượng, chưa khảo sát trực tiếp công chúng. Vì vậy, bài viết chưa đủ cơ sở để khẳng định tác động lâu dài của nội dung báo chí đến nhận thức và hành vi yêu nước của giới trẻ.
Bên cạnh đó, phạm vi thời gian 2025 – 2026 chỉ cho phép quan sát hai mùa “Tổ quốc trong tim”, chưa đánh giá được tính bền vững của hiện tượng trong dài hạn. Các nghiên cứu tiếp theo sẽ mở rộng mẫu báo chí, kéo dài thời gian khảo sát và kết hợp phỏng vấn, điều tra công chúng cùng dữ liệu mạng xã hội.
2. Định danh hiện tượng: từ chương trình nghệ thuật chính luận đến “concert quốc gia”
Bên cạnh tên gọi chính thức “chương trình nghệ thuật chính luận”, báo điện tử ngày càng sử dụng thuật ngữ “concert quốc gia” để mô tả các sự kiện chính trị – văn hóa quy mô lớn bằng ngôn ngữ gần với công chúng trẻ. Ngày 25/4/2025, bài “Concert quốc gia” là gì mà ai cũng nô nức dõi theo?” của Vũ Nguyễn trên Báo Tuổi Trẻ Online, xác định đây là “một cụm từ giới trẻ dùng để gọi lễ diễu binh, diễu hành kỷ niệm 30-4”; bài viết đồng thời ghi nhận thuật ngữ này bắt đầu lan truyền mạnh trên mạng xã hội vào cuối tháng 4/2025 (Báo Tuổi Trẻ Cười, 2025). Chỉ ít ngày sau, Tuổi Trẻ Online tiếp tục sử dụng cách gọi này trong bài “Concert quốc gia và trung tâm của châu lục”, cho rằng cụm từ “concert quốc gia” đã được nhắc đến “với tần suất dày đặc” quanh Đại lễ 30/4 (Báo Tuổi Trẻ Online, 2025).
Đến “Tổ quốc trong tim”, cách định danh này được báo chí sử dụng trực tiếp cho một chương trình nghệ thuật chính luận. Báo Điện tử Chính phủ gọi chương trình là concert và nhấn mạnh khả năng tạo ra “những trải nghiệm âm nhạc đầy ấn tượng” cùng cảm xúc “tự hào, thiêng liêng về Tổ quốc”. Dân trí sử dụng ngay cụm “‘Concert quốc gia’ và Tổ quốc trong tim” trong tiêu đề và diễn giải sự kiện như một không gian nơi âm nhạc gắn kết công chúng thành “một nhịp đập chung”. VietnamPlus cũng đặt tiêu đề “Những giây phút mãn nhãn nhất ‘Concert Quốc gia’ Tổ quốc trong tim”, đồng thời nhận định chương trình góp phần phá bỏ hình dung về nghệ thuật chính luận khô cứng.
Sự chuyển đổi tên gọi vì thế không đơn thuần là thay đổi ngôn từ. “Chương trình nghệ thuật chính luận” nhấn mạnh tính chính thống và định hướng tư tưởng, trong khi “concert quốc gia” đưa sự kiện vào ngôn ngữ của văn hóa đại chúng, trải nghiệm âm nhạc và sự tham gia của công chúng. Chính sự song hành của hai cách gọi cho thấy, báo điện tử đang góp phần tái mã hóa một sự kiện chính luận bằng hệ quy chiếu gần gũi hơn với giới trẻ.
3. Hình tượng công chúng trẻ: từ người tiếp nhận sang chủ thể tham gia
Trong nguồn dữ liệu khảo sát của bài viết, giới trẻ không còn xuất hiện chủ yếu như đối tượng tiếp nhận thông điệp mà được biểu đạt như những chủ thể tham gia tạo nên ý nghĩa của sự kiện. Bài “Concert quốc gia – giới trẻ yêu nhạc cách mạng” trên VnExpress ghi nhận phần lớn trong số khoảng 50.000 khán giả tại concert “Tổ quốc trong tim” là người trẻ; các hình ảnh nổi bật gồm khán giả mặc áo màu quốc kỳ, đặt tay lên ngực hát Quốc ca và chuyền lá cờ Tổ quốc (VnExpress, 2025). VietnamPlus trong bài “Tổ Quốc trong tim 2026: Phố đi bộ Nguyễn Huệ trở thành điểm hẹn của Fandom Yêu nước” tiếp tục nhấn mạnh tính cộng đồng của trải nghiệm khi mô tả không gian này như điểm gặp gỡ của những người trẻ cùng chia sẻ cảm xúc và niềm tự hào dân tộc (VietnamPlus, 2026). Ở bình diện rộng hơn, bài “2025 – năm của concert quốc gia” trên VnExpress cho thấy, việc săn vé, mặc áo cờ đỏ sao vàng và cùng hát tại các sự kiện đã trở thành những thực hành văn hóa nổi bật trong giới trẻ (VnExpress, 2025).
Các dẫn chứng trên cho thấy, báo điện tử đang biểu đạt lòng yêu nước thông qua những hành vi cụ thể, có thể quan sát và tham gia. Khi các hành vi này được báo chí lựa chọn, lặp lại và đặt trong những khung như “concert quốc gia”, “fandom yêu nước” hay “giới trẻ yêu nhạc cách mạng”, chúng được nâng từ trải nghiệm cá nhân thành những biểu hiện có ý nghĩa xã hội của thực hành văn hóa yêu nước đương đại.
4. Ký ức lịch sử được trình diễn bằng âm nhạc, hình ảnh và nghi thức
Các bài báo trong tập khảo sát thường tổ chức ký ức về chương trình qua ba lớp: lịch sử đấu tranh giành độc lập, biểu tượng quốc gia và sự nối tiếp thế hệ. Bài “Tổ quốc trong tim 2026 sẵn sàng hội ngộ khán giả TP. HCM” của Báo Điện tử Chính phủ cho biết chương trình được kết cấu thành ba chương: “Non sông một dải”, “Sắc đỏ tự hào” và “Tổ quốc trong tim”. Trong đó, chương đầu tái hiện hành trình đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước; chương hai lấy lá cờ Tổ quốc làm biểu tượng xuyên suốt; chương cuối mang màu sắc trẻ trung, hiện đại, kết nối các giá trị văn hóa ba miền với thế hệ hôm nay. Bài viết đồng thời nhấn mạnh sự tham gia của lực lượng quân đội và công an như một cầu nối giữa ký ức lịch sử với hình ảnh người chiến sĩ Việt Nam hiện tại (Báo Điện tử Chính phủ, 2026).
Cùng cách tiếp cận này, bài “Chương trình nghệ thuật chính luận Tổ quốc trong tim 2026: Từng bước xây dựng thương hiệu văn hóa – nghệ thuật có bản sắc riêng” trên Báo Nhân Dân cũng mô tả ba chương nghệ thuật theo một mạch kết nối giữa lịch sử, biểu tượng lá cờ Tổ quốc và văn hóa đương đại (Báo Nhân Dân, 2026). Sau sự kiện, bài “Lan tỏa tình yêu đất nước và cảm xúc tự hào” tiếp tục làm nổi bật nghi thức thượng cờ với đội tiêu binh 34 chiến sĩ, hình ảnh Quốc kỳ và khoảnh khắc hàng chục nghìn khán giả hát Quốc ca dưới mưa (Báo Nhân Dân, 2026).
Từ các dẫn chứng này có thể thấy, lịch sử trong diễn ngôn báo chí không chỉ được thuật lại như chuỗi dữ kiện, mà được trình diễn hóa thành trải nghiệm ký ức thông qua âm nhạc, nghi thức, biểu tượng và sự tham gia tập thể. Ảnh, video, tường thuật trực tiếp và các bài hậu sự kiện tiếp tục kéo dài đời sống của trải nghiệm đó trên môi trường số.
5. Từ chính luận hóa văn hóa đại chúng đến đại chúng hóa thông điệp chính luận
Dữ liệu cho thấy, sự mở rộng mạnh mẽ của yếu tố văn hóa đại chúng. Năm 2025, chương trình quy tụ các nghệ sĩ như NSƯT Đăng Dương, Tùng Dương, Võ Hạ Trâm, Đông Hùng, Phạm Thu Hà, nhóm chiến sĩ Trường Sĩ quan Lục quân 1, nhóm thiếu nhi Sao Tuổi Thơ (VietnamPlus, 2025). Cấu trúc này tạo nên sự liên kết giữa nghệ thuật chính luận, quân đội, thiếu nhi và ca sĩ đương đại.
Sang năm 2026, dàn nghệ sĩ được mở rộng với gần 20 gương mặt đa thế hệ, trong đó có NSƯT Cao Minh, NSƯT Đăng Dương, Tùng Dương, Soobin, Noo Phước Thịnh, Hòa Minzy, Hương Tràm, Võ Hạ Trâm, Hoàng Bách, Đông Hùng, Lâm Bảo Ngọc, Phạm Anh Duy, Muội, nhóm OPlus và các giọng ca nhí (Báo Nhân Dân, 2026). Các bài báo của Báo Nhân Dân, VnExpress, Dân Việt và Tuổi Trẻ đều nhấn mạnh sự kết hợp giữa nghệ sĩ chính luận, ca sĩ trẻ và lực lượng quân đội – công an. Điều này cho thấy thông điệp yêu nước đang được tái mã hóa bằng ngôn ngữ đại chúng: thần tượng âm nhạc, sân khấu lớn, ánh sáng, pháo hoa, fandom, livestream và các bản phối mới.
Từ góc độ văn hóa – báo chí, thông tin về các nghệ sĩ ngoài việc là thông tin giải trí, còn là một cấu trúc biểu tượng. Nghệ sĩ chính luận đại diện cho ký ức và tính chính thống; nghệ sĩ trẻ tạo cầu nối với Gen Z và công chúng đại chúng; nghệ sĩ là thiếu nhi biểu trưng cho tương lai; lực lượng quân đội và công an biểu trưng cho lực lượng bảo vệ Tổ quốc. Báo điện tử khi nhấn mạnh cấu trúc này đã góp phần kiến tạo “Tổ quốc trong tim” như một không gian yêu nước liên thế hệ.
6. Vai trò mới của cơ quan báo chí: từ đưa tin đến tổ chức và khuếch đại trải nghiệm
Trong trường hợp “Tổ quốc trong tim”, Báo Nhân Dân giữ vai trò vượt ra ngoài chức năng thông tin. Bài “Chương trình nghệ thuật chính luận ‘Tổ quốc trong tim’ 2026: Từng bước xây dựng thương hiệu văn hóa – nghệ thuật có bản sắc riêng” xác nhận chương trình năm 2026 do Báo Nhân Dân và Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức, Công ty cổ phần Sáng tạo nghệ thuật và Sự kiện Sun Bright là đơn vị thực hiện. Bài viết cũng cho biết Báo Nhân Dân định hướng phát triển “Tổ quốc trong tim” thành một IP văn hóa – nghệ thuật mang tầm quốc gia, với chương trình chính luận làm sản phẩm hạt nhân để phát triển các sản phẩm văn hóa lâu dài (Báo Nhân Dân, 2026).
Vai trò này đã hình thành từ mùa 2025. Trong bài “Cùng nhau lan tỏa chiến dịch Tổ quốc trong tim”, Báo Nhân Dân cho biết chiến dịch nội dung đa nền tảng được cơ quan này phối hợp cùng Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, TikTok Việt Nam và VCCorp tổ chức; công chúng được khuyến khích quay video, chia sẻ trạng thái và thể hiện tình yêu Tổ quốc bằng các hình thức sáng tạo cá nhân. Sau đêm diễn tại Mỹ Đình, “Tổ quốc trong tim: The Concert Film” tiếp tục được phát hành tại hệ thống rạp, qua đó kéo dài đời sống của sự kiện sang một định dạng truyền thông – văn hóa khác (VietnamNet, 2025). Đến mùa 2026, chương trình còn được livestream trên các nền tảng số của Báo Nhân Dân và mở rộng sang không gian trải nghiệm “Fandom Yêu Nước” tại phố đi bộ Nguyễn Huệ (Báo Nhân Dân, 2026) Từ các dữ liệu trên, có thể nhận thấy, vai trò của báo điện tử trong trường hợp này đã mở rộng từ phản ánh sự kiện sang tham gia tổ chức, thiết kế hoạt động tương tác và kéo dài trải nghiệm văn hóa trên nhiều nền tảng.
7. Thảo luận
Thứ nhất, báo chí chuyển từ truyền đạt giá trị đến kiến tạo điều kiện cho thực hành văn hóa.
Nếu mô hình truyền thống đặt trọng tâm vào việc báo chí cung cấp tri thức lịch sử, diễn giải ý nghĩa và định hướng nhận thức, thì trường hợp “Tổ quốc trong tim” cho thấy báo điện tử đang tham gia vào một quá trình rộng hơn: kiến tạo các điều kiện biểu tượng và truyền thông để công chúng trực tiếp thực hành giá trị.
Ý nghĩa văn hóa không tồn tại nguyên vẹn rồi được báo chí “chuyển tải” đến công chúng; nó được tạo lập trong quá trình lựa chọn, biểu đạt và diễn giải. Vì vậy, khi báo điện tử liên tục đặt các hành vi như hát Quốc ca, mặc áo cờ đỏ sao vàng, tham dự concert hay chia sẻ hình ảnh vào khung “lòng yêu nước của giới trẻ”, báo chí đang tham gia xác lập ý nghĩa xã hội cho các hành vi đó (VnExpress, 2025). Từ góc nhìn này, giáo dục lòng yêu nước không còn chỉ là truyền đạt một hệ giá trị có sẵn, mà trở thành quá trình tổ chức và hợp thức hóa những cách thức để công chúng trải nghiệm và biểu đạt giá trị ấy.
Ý nghĩa lý luận của sự chuyển dịch này là mở rộng cách hiểu về chức năng giáo dục của báo chí: từ truyền đạt nhận thức sang tạo lập không gian văn hóa cho sự tham gia.
Thứ hai, công chúng trẻ: từ đối tượng giáo dục đến chủ thể tạo nghĩa.
Kết quả nghiên cứu cũng gợi ra sự thay đổi trong cách nhìn về công chúng trẻ. Trong mô hình truyền thông một chiều, giới trẻ thường được đặt ở vị trí người tiếp nhận những thông điệp về lịch sử, lý tưởng và trách nhiệm công dân. Trong hệ sinh thái truyền thông số, họ đồng thời trở thành chủ thể tham gia sản xuất và lưu thông ý nghĩa.
Cảm thức thuộc về cộng đồng quốc gia được hình thành và duy trì thông qua các biểu tượng, nghi thức và phương tiện truyền thông chung. Trong trường hợp “Tổ quốc trong tim”, việc hàng nghìn người cùng hát, cùng sử dụng các biểu tượng quốc gia và cùng chia sẻ trải nghiệm trên nền tảng số tạo nên một không gian để cảm thức “chúng ta” được biểu hiện và củng cố. Báo điện tử làm cho trải nghiệm tại một địa điểm cụ thể vượt khỏi giới hạn của sự kiện trực tiếp và trở thành một câu chuyện xã hội có khả năng tiếp cận công chúng rộng hơn.
Ở bình diện xã hội, điều này cho thấy các hình thức biểu đạt lòng yêu nước của giới trẻ đang trở nên đa dạng, mang tính tham dự và gắn với ngôn ngữ văn hóa đại chúng hơn. Tuy nhiên, nghiên cứu không đồng nhất sự tham gia cảm xúc với mức độ nhận thức chính trị hay trách nhiệm công dân lâu dài. Giá trị của phát hiện nằm ở việc nhận diện một hình thức biểu đạt văn hóa mới, chứ chưa đủ cơ sở để kết luận về tác động bền vững đến thái độ và hành vi của công chúng.
Thứ ba, vai trò của báo chí trong một hệ sinh thái kiến tạo.
Trường hợp “concert quốc gia” cho thấy, báo chí hiện nay không còn là chủ thể duy nhất quyết định ý nghĩa của một hiện tượng văn hóa. Thuật ngữ, hình ảnh và cách diễn giải được hình thành qua tương tác giữa công chúng, nghệ sĩ, fandom, nền tảng số và cơ quan báo chí. Điều này phù hợp với cách José van Dijck mô tả môi trường truyền thông số như một hệ sinh thái kết nối, nơi các nền tảng và thực hành của người dùng tham gia mạnh mẽ vào quá trình lưu thông nội dung và tạo nghĩa.
Tuy nhiên, sự phân tán quyền lực truyền thông không làm mất đi vai trò của báo chí. Ngược lại, trường hợp khảo sát cho thấy, báo điện tử luôn giữ một chức năng đặc thù: chuyển các biểu đạt đang lưu hành trong đời sống số thành những diễn ngôn có tính công cộng và tính chính danh cao hơn. Báo chí lựa chọn hiện tượng nào đáng chú ý, kết nối nó với lịch sử và chính sách, sử dụng nguồn phát ngôn có thẩm quyền, đồng thời, đặt hiện tượng trong các hệ quy chiếu như giáo dục lòng yêu nước, kết nối thế hệ và phát triển văn hóa.
Vì vậy, chức năng kiến tạo văn hóa của báo điện tử trong môi trường số nên được hiểu theo hướng trung gian và hợp thức hóa, thay vì quyền lực đơn tuyến từ báo chí tới công chúng. Báo chí vừa tham gia vào mạng lưới đồng kiến tạo ý nghĩa, vừa giữ khả năng định vị và chuẩn hóa các biểu đạt văn hóa đang nổi lên. Đây có thể xem là một sự điều chỉnh quan trọng trong cách hiểu về quyền lực văn hóa của báo chí trong bối cảnh truyền thông số.
8. Kết luận
Trên cơ sở khảo sát 32 bài báo điện tử giai đoạn 2025 – 2026, nghiên cứu cho thấy, bên cạnh việc truyền đạt thông điệp yêu nước theo mô hình một chiều, báo điện tử còn tham gia định danh, đóng khung, hợp thức hóa và khuếch đại các thực hành văn hóa yêu nước mang tính trải nghiệm.
Hiện tượng “Tổ quốc trong tim” cho thấy lòng yêu nước của giới trẻ được báo điện tử biểu đạt qua các lớp nghĩa mới: cảm xúc cộng đồng, trải nghiệm âm nhạc, nghi thức biểu tượng, ký ức liên thế hệ, văn hóa đại chúng và kết nối số. Từ hình ảnh hơn 50.000 khán giả tại Hà Nội năm 2025 đến hàng chục nghìn khán giả tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 2026, từ sân khấu chính luận đến fandom yêu nước và livestream đa nền tảng, báo điện tử đã góp phần chuyển các giá trị yêu nước từ nội dung cần truyền đạt thành một không gian văn hóa để công chúng trẻ tham gia và tự biểu đạt.
Đóng góp của bài viết là đề xuất cách đọc báo điện tử như một chủ thể kiến tạo văn hóa trong hệ sinh thái số. Trong bối cảnh quyền lực kiến tạo ý nghĩa ngày càng phân tán giữa báo chí, nền tảng, nghệ sĩ và công chúng, báo điện tử vẫn giữ vai trò đặc biệt trong việc định danh, chuẩn hóa, diễn giải và hợp thức hóa những hình thức biểu đạt văn hóa mới. Vì vậy, giáo dục lòng yêu nước cho giới trẻ hiện nay không thể chỉ dựa vào mô hình truyền đạt thông tin mà cần được tổ chức như một quá trình văn hóa đa phương thức, có chiều sâu lịch sử, sức hấp dẫn thẩm mỹ và khả năng tham gia của công chúng.
Tuy nhiên cũng cần lưu ý, mô hình trải nghiệm của chuỗi chương trình “Tổ quốc trong tim” đã tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, nhưng cũng cần gắn với tri thức lịch sử và trách nhiệm công dân để tránh dừng ở cảm xúc ngắn hạn. Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh ảnh hưởng của các nghệ sĩ và fandom đòi hỏi sự cân bằng giữa sức hấp dẫn đại chúng và chiều sâu văn hóa.
Tài liệu tham khảo:
Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/nghi-quyet-so-80-nq-tw-ve-phat-trien-van-hoa-viet-nam-119260113133313565.htm
Báo điện tử Chính phủ (11/08/2025). Concert Tổ quốc trong tim: Mang ấn tượng mạnh mẽ và xúc động tới hơn 50.000 khán giả. https://baochinhphu.vn/concert-to-quoc-trong-tim-mang-an-tuong-manh-me-va-xuc-dong-toi-hon-50000-khan-gia-102250811011003106.htm.
Báo điện tử Chính phủ (17/08/2026 ). “Tổ quốc trong tim 2026” sẵn sàng hội ngộ khán giả TP. HCM. https://baochinhphu.vn/to-quoc-trong-tim-2026-san-sang-hoi-ngo-khan-gia-tphcm-102260817180743402.htm.
Báo Nhân Dân (24/07/2025). Cùng nhau lan tỏa chiến dịch “Tổ quốc trong tim”. https://nhandan.vn/cung-nhau-lan-toa-chien-dich-to-quoc-trong-tim-post896029.html.
Báo Nhân Dân (17/08/2026). Chương trình nghệ thuật chính luận “Tổ quốc trong tim” 2026: Từng bước xây dựng thương hiệu văn hóa – nghệ thuật có bản sắc riêng. https://nhandan.vn/chuong-trinh-nghe-thuat-chinh-luan-to-quoc-trong-tim-2026-tung-buoc-xay-dung-thuong-hieu-van-hoa-nghe-thuat-co-ban-sac-rieng-post982457.html.
Báo Nhân Dân (24/08/2026). “Lan tỏa tình yêu đất nước và cảm xúc tự hào”. https://nhandan.vn/lan-toa-tinh-yeu-dat-nuoc-va-cam-xuc-tu-hao-post983913.html.
Báo Nhân Dân (18/08/2026). “Dàn nghệ sĩ đình đám tham gia “Concert quốc gia: Tổ quốc trong tim”2026. https://nhandan.vn/dan-nghe-si-dinh-dam-tham-gia-concert-quoc-gia-to-quoc-trong-tim-2026-post982635.html.
Tuổi Trẻ Online (17/08/2026). Tổ quốc trong tim 2026 đến TP. HCM: 40.000 khán giả sẽ cùng hát dưới cờ. https://tuoitre.vn/to-quoc-trong-tim-2026-den-tphcm-40000-khan-gia-se-cung-hat-duoi-co-100260817172716315.htm.
Tuổi Trẻ Online (03/05/2025). Concert quốc gia và trung tâm của châu lục. https://tuoitre.vn/concert-quoc-gia-va-trung-tam-cua-chau-luc-20250503081401091.htm.
Tuổi Trẻ Cười (25/04/2025). “Concert quốc gia” là gì mà ai cũng nô nức dõi theo?. https://cuoi.tuoitre.vn/concert-quoc-gia-la-gi-ma-ai-cung-no-nuc-doi-theo-20250425124109208.htm.
VietnamPlus (17/08/2026). “Tổ Quốc Trong Tim” 2026: Phố đi bộ Nguyễn Huệ trở thành điểm hẹn của “Fandom yêu nước”. https://www.vietnamplus.vn/to-quoc-trong-tim-2026-pho-di-bo-nguyen-hue-tro-thanh-diem-hen-cua-fandom-yeu-nuoc-post1130721.vnp.
VnExpress (16/8/2025). “Concert quốc gia” – giới trẻ yêu nhạc cách mạng. https://vnexpress.net/concert-quoc-gia-gioi-tre-yeu-nhac-cach-mang-4925444.html
Báo VnExpress (31/12/2025). 2025 – năm của concert quốc gia. https://vnexpress.net/2025-nam-cua-concert-quoc-gia-5000398.html.
VietnamPlus (11/8/2025). Những giây phút mãn nhãn nhất của Concert quốc gia “Tổ quốc trong tim”. https://www.vietnamplus.vn/nhung-giay-phut-man-nhan-nhat-concert-quoc-gia-to-quoc-trong-tim-post1054960.vnp
VietnamNet (17/10/2025). Concert quốc gia “Tổ quốc trong tim” ra rạp theo cách chưa từng có. https://997news.vietnamnet.vn/concert-quoc-gia-to-quoc-trong-tim-ra-rap-theo-cach-chua-tung-co-n-16412.html.
