The role and responsibilities of young Party members in the People’s Procuracy sector in building a modern judiciary grounded in integrity
ThS. Đặng Kim Sơn
Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 6 – Nghệ An
Email: Phamdzunglaw@gmail.com
ThS. Nguyễn Văn Nam
Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 6 – Nghệ An
Email: Nv.namtks68@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Xây dựng nền tư pháp liêm chính, hiện đại là một nội dung quan trọng trong quá trình xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. Bài viết làm rõ một số vấn đề lý luận về trách nhiệm của đảng viên trẻ ngành Kiểm sát nhân dân nói chung và đảng viên trẻ ở Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 6 – Nghệ An nói riêng; phân tích những yêu cầu mới đặt ra đối với đội ngũ này trong xây dựng nền tư pháp liêm chính, hiện đại; từ đó, đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của đảng viên trẻ, góp phần xây dựng ngành Kiểm sát nhân dân trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.
Từ khóa: Đảng viên trẻ; kiểm sát nhân dân; trách nhiệm; tư pháp liêm chính; tư pháp hiện đại; cải cách tư pháp.
Abstract: Building an honest and modern judicial system is a key component of the process of establishing and perfecting the socialist rule-of-law state in Vietnam in this new phase. This article clarifies several theoretical issues regarding the responsibilities of young Party members in the People’s Procuracy system in general, and young Party members at the People’s Procuracy of Region 6 – Nghe An in particular; analyzes the new requirements placed on this group in building an honest and modern judicial system; and, based on this, proposes several solutions to leverage the pioneering and exemplary roles of young Party members, thereby contributing to the development of a clean, strong, professional, and modern People’s Procuracy sector that meets the requirements of building the socialist rule-of-law state of Vietnam in this new era of development.
Keywords: Young Party members; People’s Procuracy; responsibility; integrity in the judiciary; modern judiciary; judicial reform.
1. Đặt vấn đề
Xây dựng nền tư pháp liêm chính, hiện đại là yêu cầu tất yếu trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương (khóa XIII) xác định mục tiêu xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính, phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân, bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân (Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2022). Trong tiến trình đó, ngành Kiểm sát nhân dân giữ vị trí quan trọng thông qua thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất.
Trong bối cảnh yêu cầu cải cách tư pháp, chuyển đổi số và đấu tranh phòng, chống tội phạm ngày càng cao, trách nhiệm của đội ngũ đảng viên trẻ ngành Kiểm sát càng trở nên quan trọng. Đối với Viện kiểm sát nhân dân khu vực 6 – Nghệ An, đảng viên trẻ vừa là lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, vừa là nguồn cán bộ kế cận của ngành. Phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của đội ngũ này trong giữ gìn liêm chính, nâng cao năng lực nghiệp vụ, bảo vệ quyền con người, ứng dụng công nghệ và đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực có ý nghĩa thiết thực đối với việc xây dựng nền tư pháp liêm chính, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.
2. Nền tư pháp liêm chính, hiện đại và vị trí, vai trò của đảng viên trẻ ngành Kiểm sát nhân dân
2.1. Nền tư pháp liêm chính, hiện đại – yêu cầu tất yếu của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Khái niệm “tư pháp liêm chính, hiện đại” cần được đặt trong tổng thể quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, liêm chính và hiện đại không phải là hai yêu cầu tách rời mà có quan hệ chặt chẽ, bổ sung cho nhau.
Liêm chính tư pháp trước hết thể hiện ở việc các cơ quan, người tiến hành tố tụng thực hiện chức năng, nhiệm vụ trên cơ sở Hiến pháp và pháp luật; bảo đảm khách quan, công bằng, vô tư; không bị chi phối bởi lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm hoặc những tác động trái pháp luật. Liêm chính còn đòi hỏi cán bộ tư pháp phải có bản lĩnh nghề nghiệp, dám bảo vệ cái đúng, đấu tranh với cái sai, không thỏa hiệp với tham nhũng, tiêu cực, không lợi dụng chức vụ, quyền hạn để vụ lợi. Trong hoạt động tư pháp, liêm chính có ý nghĩa đặc biệt bởi quyền lực tư pháp có tác động trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, danh dự, nhân phẩm, tài sản và các lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Một quyết định tố tụng thiếu khách quan hoặc bị tác động bởi lợi ích cá nhân có thể gây hậu quả nghiêm trọng đối với người dân và làm suy giảm niềm tin vào pháp luật. Vì vậy, liêm chính phải trở thành chuẩn mực nghề nghiệp thường xuyên của người cán bộ tư pháp.
Hiện đại của nền tư pháp không chỉ được biểu hiện ở việc ứng dụng công nghệ thông tin hay số hóa hồ sơ, mà trước hết là sự hiện đại về tư duy pháp lý, phương thức quản trị, tổ chức hoạt động, trình độ chuyên môn và văn hóa pháp quyền. Một nền tư pháp hiện đại phải có hệ thống pháp luật đồng bộ; tổ chức bộ máy khoa học; đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp; quy trình tố tụng minh bạch, hiệu quả; khả năng ứng dụng khoa học, công nghệ; đồng thời bảo đảm đầy đủ các nguyên tắc về quyền con người và quyền công dân.
Nghị quyết số 27-NQ/TW đã đặt yêu cầu xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính và phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân. Đây là định hướng chính trị – pháp lý quan trọng để ngành Kiểm sát nhân dân tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động.
Như vậy, có thể hiểu nền tư pháp liêm chính, hiện đại là nền tư pháp được tổ chức và vận hành trên cơ sở thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm công lý, công bằng, quyền con người và quyền công dân; có đội ngũ cán bộ tư pháp chuyên nghiệp, bản lĩnh, liêm chính; đồng thời ứng dụng hiệu quả khoa học, công nghệ và các phương thức quản trị hiện đại để nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả hoạt động tư pháp.
2.2. Vị trí, vai trò của đảng viên trẻ ngành Kiểm sát nhân dân
Đảng viên trẻ ngành Kiểm sát ở Nghệ An trước hết là những người thực hiện nhiệm vụ của người cán bộ Kiểm sát, đồng thời là đảng viên của Đảng Cộng sản Việt Nam. Vì vậy, trách nhiệm của họ có tính đặc thù, kết hợp giữa trách nhiệm của người cán bộ tư pháp với trách nhiệm của người đảng viên.
Ở phương diện nghề nghiệp, đảng viên trẻ trực tiếp tham gia thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp và các nhiệm vụ chuyên môn khác theo quy định của pháp luật và của ngành. Bộ luật Tố tụng hình sự quy định các nguyên tắc quan trọng của hoạt động tố tụng, trong đó có bảo đảm pháp chế, tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, xác định sự thật khách quan của vụ án và bảo đảm tranh tụng trong xét xử (Quốc hội, 2015; 2026). Những yêu cầu đó đặt ra trách nhiệm rất cao đối với từng cán bộ Kiểm sát trong quá trình thực thi nhiệm vụ.
Ở phương diện xây dựng Đảng, đảng viên trẻ phải thực hiện trách nhiệm nêu gương, chấp hành kỷ luật Đảng, giữ gìn phẩm chất đạo đức, chủ động đấu tranh với các biểu hiện suy thoái, tham nhũng, tiêu cực và góp phần xây dựng tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh.
Ở phương diện phát triển ngành, đảng viên trẻ là nguồn nhân lực kế cận. Chất lượng của đội ngũ này hôm nay có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đội ngũ lãnh đạo, quản lý và kiểm sát viên trong tương lai. Do đó, phát huy trách nhiệm của đảng viên trẻ không chỉ nhằm giải quyết yêu cầu trước mắt mà còn là đầu tư cho sự phát triển lâu dài của ngành Kiểm sát nhân dân.
Đặc biệt, trong điều kiện chuyển đổi số, đảng viên trẻ có lợi thế về khả năng tiếp cận công nghệ, kỹ năng số và phương thức làm việc mới. Quy hoạch phát triển công nghệ thông tin và chuyển đổi số tại Viện kiểm sát nhân dân khu vực 6 – Nghệ An thực hiện theo Quy hoạch phát triển công nghệ thông tin của ngành Kiểm sát nhân dân đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 (Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, 2022) xác định việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số nhằm nâng cao năng lực quản lý, chỉ đạo, điều hành và chuyên môn nghiệp vụ theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch. Đây là không gian để đảng viên trẻ thể hiện vai trò tiên phong.
3. Những yêu cầu mới đối với trách nhiệm của đảng viên trẻ ngành Kiểm sát nhân dân
Tại Nghệ An, các Viện kiểm sát nhân dân khu vực đang từng bước ổn định tổ chức, phương thức hoạt động, đồng thời tiếp nhận những yêu cầu, thẩm quyền và khối lượng công việc mới. Số lượng vụ việc tranh chấp dân sự, kinh tế, hành chính, vụ án có yếu tố nước ngoài do Viện kiểm sát nhân dân khu vực kiểm sát tăng lên đáng kể; đồng thời triển khai, thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công cũng trở thành một nhiệm vụ mới, đòi hỏi đội ngũ cán bộ kiểm sát phải nhanh chóng tiếp cận, thích ứng và nâng cao hơn nữa trình độ, năng lực.
3.1. Trách nhiệm giữ vững bản lĩnh chính trị, ý thức pháp quyền và tinh thần phụng vụ Nhân dân
Trong hoạt động tư pháp, bản lĩnh chính trị không đồng nhất với việc xử lý công việc theo cảm tính hoặc theo ý chí chủ quan. Bản lĩnh chính trị của người cán bộ Kiểm sát phải được thể hiện thông qua sự kiên định về mục tiêu, nguyên tắc, đồng thời tôn trọng đầy đủ Hiến pháp, pháp luật và các nguyên tắc tố tụng.
Đảng viên trẻ phải nhận thức sâu sắc rằng quyền lực được giao là quyền lực công, không phải quyền lực cá nhân. Mỗi quyết định, hành vi tố tụng đều phải hướng tới bảo vệ công lý, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Vì vậy, bản lĩnh của người cán bộ Kiểm sát phải được thể hiện ở khả năng độc lập suy nghĩ, đánh giá chứng cứ khách quan, không bị chi phối bởi quan hệ cá nhân, áp lực dư luận hoặc lợi ích vật chất.
Đối với đảng viên trẻ, bản lĩnh chính trị còn được thể hiện trong việc chủ động đấu tranh với những quan điểm sai lệch về pháp luật, về công lý, đồng thời có khả năng tiếp nhận những ý kiến phản biện chính đáng để hoàn thiện phương pháp công tác, thực hiện đúng tinh thần Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới. Tại Đại hội, đồng chí Hoàng Nghĩa Hiếu – Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh, Bí thư Đảng ủy các cơ quan Đảng tỉnh cũng nhấn mạnh yêu cầu mỗi cán bộ, đảng viên của Viện kiểm sát hai cấp tỉnh Nghệ An phải là tấm gương về bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến (Thành Cường, 20/7/2025).
3.2. Trách nhiệm thực hành và bảo vệ giá trị liêm chính tư pháp
Liêm chính phải được coi là yêu cầu cốt lõi đối với người cán bộ Kiểm sát. Nếu chuyên môn quyết định khả năng thực hiện công việc thì liêm chính quyết định cách thức sử dụng quyền lực được giao.
Đảng viên trẻ phải hình thành “hàng rào liêm chính” ngay từ những năm đầu công tác. Hàng rào đó được tạo nên từ nhận thức đúng, đạo đức nghề nghiệp, kỷ luật tổ chức và cơ chế kiểm soát quyền lực.
Trước hết, phải tuyệt đối tránh các hành vi vụ lợi, nhận quà hoặc lợi ích liên quan đến công việc; không lợi dụng chức vụ để tác động đến quá trình giải quyết vụ án; không tiết lộ thông tin thuộc bí mật công tác; không làm sai lệch hồ sơ, chứng cứ; không bao che vi phạm.
Tuy nhiên, liêm chính không chỉ có nghĩa là “không làm sai”. Ở cấp độ cao hơn, liêm chính đòi hỏi người cán bộ Kiểm sát chủ động bảo vệ sự thật khách quan, bảo vệ pháp luật và công lý. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, cán bộ Kiểm sát phải có trách nhiệm kiến nghị, yêu cầu khắc phục hoặc xử lý theo thẩm quyền.
Quy tắc ứng xử của cán bộ Kiểm sát nhân dân được ban hành nhằm tạo cơ sở cho việc giám sát, đánh giá phẩm chất, đạo đức, bản lĩnh, trách nhiệm, sự tận tâm và tính chuyên nghiệp của cán bộ Kiểm sát; đồng thời là cơ sở để mỗi cán bộ tự tu dưỡng, rèn luyện, góp phần xây dựng môi trường công vụ văn minh, hiện đại, chuyên nghiệp (Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, 2023).
3.3. Trách nhiệm nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ
Tư pháp hiện đại đòi hỏi cán bộ tư pháp phải có trình độ chuyên môn ngày càng cao. Đối với đảng viên trẻ, yêu cầu này càng rõ nét bởi họ là lực lượng trực tiếp đối diện với những loại tội phạm và quan hệ pháp lý mới.
Đảng viên trẻ phải thường xuyên cập nhật pháp luật, nghiên cứu lý luận, án lệ, thực tiễn xét xử và các quan điểm khoa học pháp lý. Không thể chỉ dừng ở việc “nắm quy định”, mà phải có khả năng vận dụng pháp luật vào những tình huống cụ thể.
Đặc biệt, trong những vụ án phức tạp, việc đánh giá chứng cứ không thể dựa trên kinh nghiệm đơn thuần mà phải kết hợp tư duy pháp lý, tư duy logic và phương pháp khoa học. Người cán bộ Kiểm sát cần biết đặt câu hỏi: chứng cứ được thu thập có hợp pháp không; chứng cứ có đủ sức thuyết phục không; các chứng cứ có mâu thuẫn không; còn tình tiết nào chưa được làm rõ; việc đánh giá chứng cứ có bảo đảm khách quan không. Đây cũng là cơ sở để hạn chế oan, sai và bỏ lọt tội phạm.
3.4. Trách nhiệm bảo vệ quyền con người, quyền công dân
Một nền tư pháp hiện đại không thể chỉ được đánh giá bằng số lượng vụ án được giải quyết mà còn phải được đánh giá bằng chất lượng bảo vệ công lý và quyền con người, thực hiện theo tinh thần Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 06/6/2026 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm sát nhân dân trong giai đoạn mới.
Đảng viên trẻ ngành Kiểm sát cần nhận thức sâu sắc rằng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp đồng thời là quá trình bảo đảm các quyền tố tụng của con người. Trong mỗi vụ án, việc đấu tranh phòng, chống tội phạm phải đi đôi với bảo đảm quyền bào chữa, quyền được xét xử công bằng, quyền được tôn trọng danh dự, nhân phẩm và các quyền hợp pháp khác.
Điều này đòi hỏi người cán bộ Kiểm sát phải tránh tư duy định kiến. Khi chưa có đầy đủ căn cứ pháp luật và chứng cứ thì không được coi một người là có tội chỉ dựa trên nghi ngờ hoặc dư luận. Nguyên tắc suy đoán vô tội phải được thực hiện trong thực tiễn tố tụng chứ không chỉ tồn tại trong văn bản pháp luật.
3.5. Trách nhiệm tiên phong trong chuyển đổi số
Chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi quan trọng trong phương thức hoạt động của ngành Kiểm sát. Năm 2025, ngành Kiểm sát nhân dân cho biết đã đưa vào vận hành Trung tâm điều hành thông minh, thí điểm nền tảng quản lý án hình sự, triển khai Cổng dữ liệu và từng bước xây dựng “Viện kiểm sát số”. Tại Chỉ thị số 01/CT-VKSTC ngày 10/10/2025 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao về công tác của ngành Kiểm sát nhân dân năm 2026 đã xác định rõ phương châm “Đoàn kết, đổi mới – Bản lĩnh, kỷ cương – Chuyên nghiệp, hiện đại”, trong đó tiếp tục xác định chuyển đổi số là khâu trọng tâm đột phá để chuyên nghiệp hóa, hiện đại hóa ngành Kiểm sát nhân dân; từng bước đưa trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn vào phân tích vụ án và hỗ trợ ra quyết định; chuyển đổi quy trình nghiệp vụ theo hướng “số hóa toàn diện” (Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, 2025).
Trong những năm qua, Viện kiểm sát nhân dân hai cấp tỉnh Nghệ An đã có những kết quả đáng ghi nhận trong ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Năm 2024, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Nghệ An đứng thứ 17/63 Viện kiểm sát cấp tỉnh về chuyển đổi số; đồng thời, đạt giải Nhất cụm và giải Nhì tại Cuộc thi “Báo cáo án bằng sơ đồ tư duy trong ngành Kiểm sát nhân dân”. Những kết quả ấy cho thấy chuyển đổi số không còn là một khẩu hiệu, mà đang từng bước trở thành phương thức làm việc trong thực tiễn của người cán bộ Kiểm sát Nghệ An (PV (05/02/2025). Năm 2026, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh tiếp tục xác định chuyển đổi số là một trong những khâu đột phá; triển khai Kế hoạch số 04/KH-VKSNA ngày 26/01/2026 về ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, tổ chức các hoạt động đào tạo, tập huấn, thi tìm hiểu nghiệp vụ bằng hình thức trực tuyến đến các Viện kiểm sát nhân dân khu vực. Xây dựng, triển khai Hệ thống thông tin dùng chung của Viện kiểm sát nhân dân hai cấp tỉnh Nghệ An, phục vụ tốt hơn công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành.
Trong quá trình đó, đảng viên trẻ có thể phát huy lợi thế về khả năng tiếp cận công nghệ. Tuy nhiên, tiên phong chuyển đổi số không chỉ là biết sử dụng phần mềm mà phải hình thành tư duy số. Đó là khả năng làm việc với dữ liệu; sử dụng hồ sơ điện tử; khai thác cơ sở dữ liệu pháp luật; nhận diện và đánh giá chứng cứ điện tử; sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo một cách có trách nhiệm; bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin; thích ứng với quy trình quản lý án trên môi trường số.
Cần đặc biệt nhấn mạnh rằng công nghệ không thể thay thế trách nhiệm nghề nghiệp của cán bộ Kiểm sát. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ tìm kiếm, tổng hợp, phân tích thông tin, nhưng quyết định tố tụng vẫn phải thuộc về con người có thẩm quyền và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.
3.6. Trách nhiệm đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực
Theo quy định của Hiến pháp, pháp luật và yêu cầu của Đảng, Nhà nước, vai trò của Viện kiểm sát nhân dân trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng được thể hiện thông qua ba phương diện: (1) Thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp ngay từ khi tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm đến việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án đối với các vụ án tham nhũng, chức vụ; (2) Điều tra các tội phạm về tham nhũng, chức vụ xảy ra trong hoạt động tư pháp thuộc thẩm quyền theo quy định của pháp luật; qua thực hiện chức năng, nhiệm vụ, Viện kiểm sát nhân dân chủ động phối hợp với các cơ quan để tham mưu cho các cấp ủy lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan tiến hành tố tụng trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng; (3) Kiến nghị với cấp có thẩm quyền đề ra các biện pháp khắc phục thiếu sót trong quản lý kinh tế, xã hội, phòng ngừa tội phạm tham nhũng.
Trong 6 tháng đầu năm 2025, tổng số vụ Viện kiểm sát nhân dân hai cấp ở Nghệ An thụ lý giải quyết: 7 vụ tham nhũng/21 bị can (cũ 2 vụ/7 bị can; số vụ mới: 5 vụ/14 bị can). Đã truy tố chuyển tòa: 7 vụ/21 bị can. Tổng số vụ tham nhũng được TAND các cấp thụ lý là: 6vụ/17 bị cáo, đã xét xử: 5 vụ/16 bị cáo; đang trong thời gian xét xử: 1 vụ/1 bị cáo. Theo báo cáo của Công an tỉnh, thiệt hại do tội phạm tham nhũng gây ra là: 206.067.827.258 đồng; hiện nay, tài sản đã thu hồi: 87.164.415.569 đồng. 6 tháng đầu năm 2025, không có người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu bị xử lý trách nhiệm khi để xảy ra tham nhũng (Lê Thuỷ (01/7/2025).
Tham nhũng, tiêu cực trong lĩnh vực tư pháp có khả năng gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng vì làm tổn hại trực tiếp đến công lý và niềm tin xã hội. Đảng viên trẻ phải chủ động nhận diện các nguy cơ phát sinh tiêu cực trong quá trình công tác; không tham gia, không tiếp tay và không im lặng trước những hành vi vi phạm. Cùng với đó, phải thực hiện nghiêm các quy định về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và trách nhiệm nêu gương của đảng viên.
Trong nhận thức của đảng viên trẻ cần hình thành nguyên tắc: không vì giữ gìn quan hệ cá nhân mà bỏ qua sai phạm; không vì lợi ích trước mắt mà đánh đổi danh dự nghề nghiệp và uy tín của ngành.
Những yêu cầu về trách nhiệm trên, đặt ra những vấn đề mới đối với đảng viên trẻ ngành Kiểm sát trong giai đoạn hiện nay. Đó là sự phát triển nhanh chóng của tội phạm công nghệ cao, yêu cầu cân bằng giữa tiến độ, hiệu quả và công lý. Tác động của mạng xã hội và dư luận, yêu cầu mới về đạo đức trong môi trường số. Chuyển đổi số làm xuất hiện những nguy cơ mới: lộ lọt dữ liệu, sử dụng thông tin vụ án không đúng mục đích, chia sẻ tài liệu trên nền tảng không bảo đảm an toàn, sử dụng công cụ AI thiếu kiểm soát. Do đó, đạo đức nghề nghiệp trong thời đại số phải bao gồm cả đạo đức dữ liệu và trách nhiệm số.
4. Một số giải pháp
Thứ nhất, đổi mới giáo dục chính trị, tư tưởng và đạo đức nghề nghiệp.
Giáo dục đảng viên trẻ cần chuyển mạnh từ phương thức truyền đạt lý thuyết sang giáo dục bằng tình huống thực tiễn. Có thể xây dựng các chuyên đề như: “Đảng viên trẻ trước cám dỗ lợi ích vật chất”; “Xử lý tình huống xung đột lợi ích trong hoạt động kiểm sát”; “Đảng viên trẻ và trách nhiệm chống oan, sai”; “Đạo đức nghề nghiệp trong môi trường số”; “Sử dụng AI có trách nhiệm trong công tác kiểm sát”.
Thông qua các tình huống giả định và thực tiễn, đảng viên trẻ được đặt vào những hoàn cảnh phải lựa chọn giữa lợi ích cá nhân và nguyên tắc nghề nghiệp. Đây là phương thức có khả năng hình thành bản lĩnh tốt hơn so với việc chỉ học thuộc các quy định, thực hiện theo đúng tinh thần của Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 của Bộ Chính trị về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”
Thứ hai, xây dựng môi trường văn hóa liêm chính trong đơn vị.
Liêm chính cá nhân cần được hỗ trợ bằng môi trường tổ chức liêm chính.
Cấp ủy và lãnh đạo đơn vị cần đề cao trách nhiệm nêu gương; công khai, minh bạch trong công tác cán bộ; kiểm soát xung đột lợi ích; tăng cường kiểm tra, giám sát; khuyến khích phản ánh những dấu hiệu tiêu cực; bảo vệ người dám đấu tranh với sai phạm; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Đối với đảng viên trẻ, môi trường tổ chức có ý nghĩa đặc biệt bởi đây là giai đoạn hình thành thói quen nghề nghiệp và văn hóa công vụ, thực hiện đúng theo Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị về chuẩn mực đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn mới.
Bên cạnh đó,cần tạo điều kiện để họ tham gia những vụ án phức tạp, chuyên đề nghiệp vụ, công tác nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số và hợp tác liên ngành. Tuy nhiên, giao nhiệm vụ phải đi đôi với hướng dẫn và kiểm soát. Mục tiêu không phải “để cán bộ trẻ tự xoay xở”, mà là tạo môi trường để họ được thử thách, được sai trong phạm vi kiểm soát, được rút kinh nghiệm và trưởng thành.
Thứ ba, xây dựng chuẩn mực “5 trách nhiệm” của đảng viên trẻ ngành Kiểm sát.
Xây dựng các chuẩn mực trách nhiệm đối với đảng viên trẻ theo tiêu chí, như: trách nhiệm với Đảng là trung thành, bản lĩnh, kỷ luật, gương mẫu; trách nhiệm với pháp luật là thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, khách quan, công bằng; trách nhiệm với Nhân dân là tôn trọng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dânl trách nhiệm với nghề nghiệp là tận tâm, chuyên nghiệp, liêm chính, không ngừng học tập, trách nhiệm với tương lai của ngành là đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, xây dựng đội ngũ kế cận.
Thứ tư, phát huy vai trò của tổ chức Đảng và Đoàn Thanh niên.
Tổ chức Đảng cần định hướng, lãnh đạo và kiểm tra việc rèn luyện đảng viên trẻ; tổ chức Đoàn cần tạo môi trường để tuổi trẻ phát huy sáng kiến. Có thể triển khai các mô hình: “Chi đoàn Kiểm sát liêm chính”; “Đảng viên trẻ với chuyển đổi số”; “Mỗi đảng viên trẻ một sáng kiến nghiệp vụ”; “Diễn đàn đảng viên trẻ với cải cách tư pháp”; “Phiên tòa giả định về đạo đức nghề nghiệp”; “Câu lạc bộ nghiên cứu pháp luật và án lệ”. Qua đó, hoạt động của tổ chức Đoàn gắn trực tiếp hơn với nhiệm vụ chính trị, chuyên môn của ngành.
Thứ năm, đẩy mạnh đào tạo năng lực số cho cán bộ trẻ.
Trong giai đoạn ngành Kiểm sát xây dựng “Viện kiểm sát số”, năng lực số phải trở thành một thành tố của năng lực nghề nghiệp. Cần chú trọng đào tạo: kỹ năng quản lý hồ sơ số; phân tích dữ liệu; chứng cứ điện tử; an ninh mạng; bảo vệ dữ liệu cá nhân; kỹ năng sử dụng AI; kỹ năng nhận diện thông tin giả; kỹ năng khai thác cơ sở dữ liệu pháp luật. Việc đào tạo cần đi kèm quy định rõ trách nhiệm, giới hạn và kiểm soát việc sử dụng AI trong hoạt động nghiệp vụ.
Thứ sáu, gắn đánh giá cán bộ trẻ với chất lượng và tính liêm chính.
Đánh giá cán bộ trẻ không nên chỉ căn cứ vào số lượng công việc hoặc tiến độ giải quyết án. Cần quan tâm đồng thời đến chất lượng chuyên môn; tính chính xác; tinh thần trách nhiệm; đạo đức nghề nghiệp; ý thức kỷ luật; khả năng phối hợp; năng lực đổi mới; năng lực số; tinh thần bảo vệ quyền con người; khả năng phát hiện và phòng ngừa sai phạm. Điều này phù hợp với yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên nghiệp, liêm chính, chí công, vô tư được đặt ra trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam (PV (19/12/2024).
5. Kết luận
Xây dựng nền tư pháp liêm chính, hiện đại là yêu cầu khách quan của quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. Đối với ngành Kiểm sát nhân dân, yêu cầu đó được cụ thể hóa trong việc nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và đẩy mạnh chuyển đổi số.
Trong giai đoạn phát triển mới sau Đại hội XIV của Đảng, yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền, cải cách tư pháp, phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số tiếp tục đặt ra những yêu cầu mới đối với ngành Kiểm sát nhân dân, “Tổ chức và hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân tiếp tục được kiện toàn phù hợp hơn, thực hiện có hiệu quả chủ trương “tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra” và “nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên toà”, chống oan sai, chống bỏ lọt tội phạm” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026). Phát huy trách nhiệm của đảng viên trẻ vì thế không chỉ là giải pháp về công tác cán bộ mà còn là một trong những phương thức quan trọng để xây dựng ngành Kiểm sát nhân dân trong sạch, vững mạnh, chuyên nghiệp, hiện đại, góp phần xây dựng nền tư pháp Việt Nam liêm chính, công bằng, nghiêm minh, hiện đại, phụng sự Tổ quốc và phục vụ Nhân dân.
Tài liệu tham khảo:
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2022). Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIII) về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập II. Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 176.
Quốc hội (2015; 2026). Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Văn bản hợp nhất số 17/VBHN-VPQH hợp nhất Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2026.
Lê Thuỷ (01/7/2025). Kết quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực 06 tháng đầu năm 2025 của UBND tỉnh Nghệ An. https://nghean.dcs.vn/vi-vn/tin/ket-qua-cong-tac-phong–chong-tham-nhung–lang-phi–tieu-cuc-06-thang-dau-nam-2025-cua-ubnd-tinh-nghe-an/6907-58053-862585.
PV (05/02/2025). Những kết quả nổi bật trong ứng dụng CNTT và chuyển đổi số của VKSND tỉnh Nghệ An. Báo Bảo vệ pháp luật. https://baovephapluat.vn/chuyen-doi-so-nganh-ksnd/nhung-ket-qua-noi-bat-trong-ung-dung-cntt-va-chuyen-doi-so-cua-vksnd-tinh-nghe-an-172392.html.
PV (19/12/2024). Hội nghị triển khai công tác năm 2025 của ngành Kiểm sát nhân dân. https://vksndtc.gov.vn/tin-tuc/hoi-nghi-trien-khai-cong-tac-nam-2025-cua-nganh-ki-t12696.html.
Thành Cường (20/7/2025). Đại hội Đại biểu Đảng bộ Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Nghệ An, nhiệm kỳ 2025 – 2030. Báo Nghệ An. https://baonghean.vn/dai-hoi-dai-bieu-dang-bo-vien-kiem-sat-nhan-dan-tinh-nghe-an-nhiem-ky-2025-2030-10303465.html.
Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (2022). Quyết định số 359/QĐ-VKSTC ngày 02/12/2022 về phê duyệt “Quy hoạch phát triển công nghệ thông tin của ngành Kiểm sát nhân dân đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”.
Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao (2023). Quyết định số 21/QĐ-VKSTC ngày 07/02/2023 về quy tắc chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của người cán bộ kiểm sát.
Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao (2025). Chỉ thị số 01/CT-VKSTC ngày 10/10/2025 về công tác của ngành Kiểm sát nhân dân năm 2026.
