Some requirements for enhancing the quality of the management of post-lecture teaching activities in social sciences and humanities subjects at military academies and officer candidate schools
TS. Phạm Hoàng Anh
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Email: hoanganhhvct@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Nhiệm vụ xây dựng quân đội đặt ra yêu cầu ngày càng cao, trong đó lấy xây dựng về chính trị là nền tảng. Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ hiện đại tác động tới nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có nhiệm vụ giáo dục, đào tạo trong quân đội. Các thế lực thù địch, phản động thông qua “diễn biến hòa bình” ra sức chống phá cách mạng nước ta, liên tục xuyên tạc, chống phá chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Nhiệm vụ giáo dục, đào tạo trong quân đội phát triển cả về quy mô, loại hình, đối tượng đào tạo, bồi dưỡng; việc nâng cao chất lượng quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở học viện, trường sĩ quan quân đội sẽ góp phần rất lớn vào xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị thời kỳ mới, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quân đội hiện nay.
Từ khóa: Chất lượng; quản lý giảng dạy; khoa học xã hội và nhân văn; học viện; trường sĩ quan quân đội.
Abstract: The task of building the military increasingly demands higher standards, with political development serving as the foundation. The rapid advancement of modern science and technology has affected many areas of social life, including education and training in the military. Hostile and reactionary forces, through the strategy of “peaceful evolution,” are making every effort to undermine the Vietnamese revolution, continuously distorting and attacking Marxism-Leninism and Ho Chi Minh Thought. Military education and training have expanded in terms of scale, types of programs, and target groups for education and training. Improving the quality of the management of post-lecture teaching activities in social sciences and humanities courses at military academies and officers’ schools will make a significant contribution to building a politically strong military in the new era, thereby meeting the requirements of scientific and technological development, innovation, and digital transformation in the military today.
Keywords: Quality; teaching management; social sciences and humanities; military academies and officer training schools.
1. Đặt vấn đề
Văn kiện Đại hội XIV của Đảng khẳng định, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc; đồng thời nhấn mạnh: “Tiếp tục đổi mới quản lý nhà nước về giáo dục, bảo đảm chất lượng, hiệu quả, đồng bộ, thống nhất, có sự phân công, phân cấp, phân quyền hợp lý” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.102). Theo đó, chất lượng quản lý giáo dục, đào tạo, trong đó có chất lượng quản lý các hình thức sau bài giảng có vai trò quan trọng góp phần thiết thực hiện thực hóa quan điểm của Đảng. Nâng cao chất lượng quản lý các hình thức sau bài giảng xác lập tiền đề quan trọng để thúc đẩy nhiệm vụ giáo dục, đào tạo đi vào chiều sâu, góp phần quan trọng chuẩn bị nguồn nhân lực để đất nước vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.
Quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng, các học viện, trường sĩ quan quân đội chú trọng nâng cao chất lượng quản lý nhiệm vụ giáo dục, đào tạo, trong đó có hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn giữ vị trí quan trọng, tác động đến kết quả thực hiện nhiệm vụ chính trị trung tâm của nhà trường.
2. Đặc điểm về quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở các học viện, trường sĩ quan quân đội
Hoạt động giáo dục, đào tạo ở các học viện, trường sĩ quan quân đội vừa nằm trong hệ thống giáo dục quốc dân, vừa chịu sự lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý trực tiếp của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Bộ Tổng Tham mưu, Tổng cục Chính trị và các cơ quan chức năng. Tính chất quân sự của nhà trường quy định chặt chẽ mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và toàn bộ nền nếp quản lý học viên.
Trong nhà trường quân đội, quản lý giáo dục có đặc điểm riêng so với quản lý giáo dục ở các cơ sở đào tạo dân sự. Hoạt động đào tạo ở đây vừa tuân thủ quy luật sư phạm, vừa đặt trong môi trường quân sự có tính tổ chức, tính kỷ luật, tính chính trị và tính thực tiễn rất cao. Đối tượng đào tạo là học viên quân đội, sau khi ra trường đảm nhiệm chức trách sĩ quan, trực tiếp tham gia lãnh đạo, chỉ huy, quản lý bộ đội, tiến hành công tác đảng, công tác chính trị hoặc thực hiện nhiệm vụ chuyên môn quân sự. Vì vậy, quản lý giáo dục ở học viện, trường sĩ quan quân đội phải kết hợp chặt chẽ giữa quản lý tri thức, quản lý phương pháp học tập, quản lý rèn luyện kỷ luật, quản lý thái độ chính trị và quản lý sự phát triển năng lực thực tiễn của học viên.
Từ đặc điểm đó, quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn không thể đồng nhất với quản lý hành chính thời gian học tập. Các hình thức sau bài giảng như tự học, xêmina, thực hành, thực tập, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập diễn ra sau giờ lên lớp nhưng vẫn thuộc cấu trúc thống nhất của quá trình dạy học. Nếu bài giảng trên lớp mở ra nội dung cơ bản, xác lập vấn đề trung tâm và định hướng phương pháp tiếp cận thì các hình thức sau bài giảng tiếp tục đưa học viên vào quá trình tự nghiên cứu, trao đổi, phản biện, thực hành, kiểm nghiệm và tự đánh giá.
Quản lý hình thức sau bài giảng cũng khác với việc tổ chức các hình thức sau bài giảng. Tổ chức là việc bố trí hoạt động theo kế hoạch với thời gian, địa điểm, nội dung, người phụ trách, đối tượng tham gia cụ thể. Còn quản lý bao gồm xác định mục tiêu, giao nhiệm vụ, định hướng nội dung, hướng dẫn phương pháp, bảo đảm điều kiện, theo dõi quá trình, kiểm tra kết quả, rút kinh nghiệm và điều chỉnh hoạt động. Một buổi xêmina có thể được tổ chức đủ thành phần, đúng thời gian, nhưng nếu học viên chuẩn bị hời hợt, nội dung thảo luận thiếu chiều sâu, giảng viên điều hành thiếu định hướng, kết quả không được nhận xét, đánh giá thì hoạt động đó chưa đạt yêu cầu quản lý. Một giờ tự học có thể bảo đảm đủ quân số, đúng nền nếp, nhưng nếu học viên chưa có nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể, chưa biết cách đọc tài liệu, chưa có sản phẩm học tập và không được kiểm tra kết quả thì mới dừng ở quản lý hình thức bên ngoài.
Quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn còn khác với quản lý giờ giảng trên lớp. Trong giờ giảng, giảng viên giữ vai trò chủ đạo trong truyền thụ, gợi mở và điều khiển hoạt động nhận thức của học viên. Sau bài giảng, vai trò chủ thể của học viên tăng lên rất nhiều; giảng viên và cán bộ quản lý học viên tác động bằng cách giao nhiệm vụ, định hướng tài liệu, gợi mở vấn đề, kiểm tra tiến độ, nhận xét kết quả và điều chỉnh phương pháp học tập. Đặc biệt, đối với những hình thức dạy học hiện đại, với cách thực hiện: trước khi lên lớp, học viên tự nghiên cứu tìm hiểu, nắm nội dung bài học, phát hiện các vấn đề chưa rõ, chưa hiểu để trao đổi, tranh luận trên lớp, giảng viên định hướng, kết luận thì vai trò của việc tổ chức quản lý sau bài giảng càng quan trọng, tạo được sự chủ động của học viên, sự chủ động đó vẫn có định hướng, kiểm tra và kết luận sư phạm của giảng viên.
Từ cách tiếp cận trên có thể thấy: Quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở học viện, trường sĩ quan quân đội là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức của các chủ thể quản lý vào tổ chức, điều hành hoạt động tự học, xêmina, thực hành, thực tập, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học viên sau giờ giảng chính khóa, bảo đảm các hoạt động đó được tiến hành đúng mục tiêu, nội dung, phương pháp, nền nếp sư phạm quân sự, qua đó giúp người học củng cố, mở rộng, đào sâu và vận dụng tri thức khoa học xã hội và nhân văn vào phát triển phẩm chất, năng lực, phương pháp tư duy, kỹ năng hoạt động thực tiễn phù hợp với từng giai đoạn cụ thể, đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đào tạo, chuẩn đầu ra của nhà trường.
3. Một số kết quả đạt được
Thực tiễn những năm qua cho thấy, chất lượng quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở các học viện, trường sĩ quan quân đội đã có chuyển biến tích cực. Nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể từng bước được nâng lên; nội dung, phương thức quản lý dần đi vào nền nếp; kết quả quản lý góp phần duy trì kỷ luật học tập, nâng cao chất lượng tự học, xêmina, thực hành, thực tập, kiểm tra, đánh giá, tại Trường Sĩ quan Chính trị, năng lực tham mưu, quản lý, điều hành các hoạt động giáo dục và đào tạo chuyển biến tích cực; chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý, điều hành, phục vụ và hoạt động dạy học. Các cơ quan này đã xây dựng và “duy trì và thực hiện tốt nền nếp công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát các hoạt động giáo dục và đào tạo; tích cực đổi mới hình thức, phương pháp tổ chức thi, đánh giá kết quả học tập” (Đảng bộ Trường Sĩ quan Chính trị, 2025, tr.23).
Việc siết chặt công tác khảo thí và ứng dụng công nghệ trong kiểm tra, giám sát cũng được thể hiện rõ tại Học viện Biên phòng khi đưa “công tác khảo thí và bảo đảm chất lượng giáo dục và đào tạo, bảo đảm thực chất, hiệu quả” (Đảng ủy Học viện Biên phòng, 2025, tr.1).
Các hoạt động sau bài giảng đã hỗ trợ học viên củng cố tri thức, phát triển năng lực tư duy lý luận, rèn luyện phương pháp học tập, phương pháp công tác và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn đơn vị. Điều này được Đảng ủy Học viện Hậu cần khẳng định trong kết quả đột phá về phương pháp dạy, học khi: “chuyển mạnh từ trang bị kiến thức là chủ yếu sang phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất của người học, gắn bồi dưỡng chuyên môn với kỹ năng xử lý các vấn đề thực tiễn” (Đảng bộ Học viện Hậu cần, 2025, tr.2-3).
Đảng ủy Học viện Hải quân cũng chỉ rõ: “Quy trình, nội dung, chương trình đào tạo, phương pháp dạy – học đã bám sát thực tiễn chiến đấu của đơn vị” (Đảng ủy Học viện Hải quân, 2025, tr.2), trên cơ sở tham mưu của các cơ quan chức năng, Học viện đã “Tổ chức thực hành, thực tập, huấn luyện đường dài trên biển kết hợp đối ngoại quân sự với các nước trong khu vực, học tập, nghiên cứu thực tế khu vực Quần đảo Trường Sa, Nhà giàn DK1 cho học viên” (Đảng ủy Học viện Hải quân, 2025, tr.3) đạt mục đích, yêu cầu, an toàn tuyệt đối.
Tuy nhiên, công tác quản lý ở một số khâu còn thiếu đồng bộ; phối hợp giữa các lực lượng có thời điểm chưa chặt chẽ; tính tự giác, chủ động, sáng tạo của học viên chưa đồng đều; kiểm tra, đánh giá và phản hồi kết quả sau bài giảng có nội dung còn thiên về duy trì nền nếp, chưa tạo sự chuyển hóa mạnh mẽ tri thức thành năng lực, phẩm chất người học, trong Báo cáo Chính trị Đại hội đại biểu Đảng bộ Trường Sĩ quan Chính trị lần thứ XI đã nghiêm túc chỉ rõ thực trạng: “Lãnh đạo, chỉ đạo đổi mới nâng cao chất lượng dạy – học có thời điểm chưa quyết liệt” (Đảng bộ Trường Sĩ quan Chính trị, 2025, tr.32). Đảng ủy Học viện Phòng không – Không quân đã chỉ rõ thực trạng: “Tính chủ động, nhạy bén của các cơ quan trong tham mưu, đề xuất có nội dung, có thời điểm còn hạn chế” (Đảng ủy Học viện Phòng không – Không quân, 2025, tr.7).
4. Yêu cầu nâng cao chất lượng quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn của các học viện, trường sĩ quan quân đội
Thứ nhất, quán triệt sâu sắc nghị quyết, chỉ thị của hệ thống tổ chức đảng về nhiệm vụ giáo dục, đào tạo.
Đây là yêu cầu giữ vị trí trung tâm, bảo đảm cho mọi hoạt động quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay không bị chệch hướng, luôn bám sát chức năng, nhiệm vụ của Quân đội, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Chất lượng quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn chịu sự tác động đan xen của rất nhiều yếu tố, trong đó việc quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của hệ thống tổ chức đảng về nhiệm vụ giáo dục, đào tạo được xác định là một yêu cầu mang tính nguyên tắc, giữ vai trò chủ đạo và định hướng xuyên suốt toàn bộ quá trình tổ chức thực hiện. Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 – 2030 xác định rõ: “Quán triệt, thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị và phương châm “Chất lượng đào tạo của nhà trường là khả năng sẵn sàng chiến đấu của đơn vị”, chủ trương về chuẩn hóa, hiện đại hóa giáo dục đào tạo của Quân ủy trung ương” (Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, 2025, tr.62 – 63).
Hiện nay, trước yêu cầu đòi hỏi phải đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội, cùng với yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học – công nghệ, công cuộc chuyển đổi số quốc gia và những tác động đa chiều, phức tạp của tình hình an ninh chính trị thế giới, khu vực, việc nâng cao chất lượng quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn càng đặt ra yêu cầu cấp thiết, trong đó: “quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng, các nghị quyết của Quân ủy Trung ương về giáo dục và đào tạo, xây dựng Quân đội trong tình hình mới” (Quân ủy Trung ương, 2026, tr.3).
Yêu cầu nâng cao chất lượng quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay phải bao hàm việc quán triệt sâu sắc nghị quyết, chỉ thị của hệ thống tổ chức đảng về nhiệm vụ giáo dục, đào tạo vào khâu chuẩn bị tổ chức và điều hành các hoạt động kiểm tra, đánh giá toàn bộ tiến trình thực hiện hình thức sau bài giảng. Hoạt động kiểm tra, đánh giá là một khâu vô cùng quan trọng nhằm mục đích xác định chính xác mức độ hoàn thành các mục tiêu giáo dục, đào tạo đã đề ra và đo lường tính hiệu quả thực tế của công tác quản lý hình thức sau bài giảng. Việc quán triệt nghiêm túc các nghị quyết, chỉ thị của tổ chức đảng trong các hoạt động này giúp thiết lập một cơ sở vững chắc để bảo đảm tính khách quan, tính khoa học minh bạch và luôn giữ vững định hướng chính trị đúng đắn trong việc đánh giá con người.
Do vậy, các học viện, trường sĩ quan quân đội cần tiếp tục quán triệt sâu sắc hơn nữa các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, của Quân ủy Trung ương và của Bộ Quốc phòng về công tác giáo dục, đào tạo; đẩy mạnh các hoạt động đổi mới phương pháp quản lý giáo dục, tăng cường ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin số hóa và phát huy mạnh mẽ vai trò chủ động, khả năng sáng tạo không ngừng của người học viên. Từ đó, hệ thống các học viện, trường sĩ quan quân đội mới có thể hoàn thành xuất sắc sứ mệnh góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, xây dựng thành công đội ngũ cán bộ quân đội ưu tú, có đủ bản lĩnh phẩm chất chính trị, năng lực chuyên môn sắc bén, đáp ứng hoàn toàn mọi yêu cầu của công cuộc xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới.
Thứ hai, phải ứng dụng hiệu quả khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đồng bộ
Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang phát triển mạnh mẽ và tác động sâu rộng đến mọi mặt của đời sống xã hội, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã trở thành những động lực chủ yếu thúc đẩy sự phát triển toàn diện của các quốc gia. Yêu cầu ứng dụng hiệu quả khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đồng bộ trong quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn giữ vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trên nhiều phương diện. Đây là điều kiện tiên quyết và là công cụ căn bản để nâng cao chất lượng, hiệu quả thực chất của công tác quản lý giáo dục và đào tạo. Khoa học và công nghệ cung cấp một hệ thống các phương tiện kỹ thuật hiện đại, giúp tối ưu hóa toàn bộ quá trình quản lý, từ khâu lập kế hoạch đến khâu giám sát và đánh giá, qua đó, nâng cao tính chính xác, tính kịp thời và sự minh bạch trong mọi hoạt động quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn.
Nghị quyết số 290-NQ/QUTW xác định: “Thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), khai thác dữ liệu lớn trong quản lý giáo dục, quản trị nhà trường, đánh giá năng lực học viên, cá thể hóa quá trình học tập, hỗ trợ xây dựng chương trình đào tạo, số hóa ngân hàng câu hỏi, hệ thống kiểm tra, đánh giá trực tuyến an toàn, hiệu quả” (Quân ủy Trung ương, 2026, tr.5). Yêu cầu này trực tiếp góp phần đổi mới phương thức quản lý giáo dục theo hướng hiện đại hóa, chuẩn hóa, phù hợp với xu thế phát triển chung của nền giáo dục thế giới cũng như định hướng phát triển của quốc gia. Các nghị quyết của Đảng đã chỉ rõ tính cấp thiết của việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và dạy học, coi đây là một trong những giải pháp trọng tâm để đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Thông qua việc ứng dụng công nghệ, các rào cản về không gian và thời gian trong quản lý giáo dục truyền thống từng bước được xóa bỏ, tạo ra một hệ sinh thái học tập liên tục và linh hoạt.
Việc thúc đẩy các hoạt động đổi mới sáng tạo trong công tác quản lý giúp khơi dậy và phát huy tối đa trí tuệ tập thể của lực lượng sư phạm. Quá trình này tạo tiền đề cho việc nghiên cứu, thử nghiệm và áp dụng các mô hình, phương pháp quản lý giáo dục mới, linh hoạt và đạt hiệu quả cao hơn. Đây là yếu tố mang tính then chốt trong bối cảnh giáo dục, đào tạo trong Quân đội đang chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình chủ yếu truyền thụ kiến thức một chiều sang mô hình phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất và kỹ năng thực hành cho người học. Quá trình chuyển đổi số tạo ra nền tảng hạ tầng vững chắc để hình thành môi trường học tập số và hệ thống quản trị số đồng bộ. Qua đó, trực tiếp nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu, bồi dưỡng thói quen học tập suốt đời của học viên. Điều này đặc biệt phù hợp và có tính tương thích cao với yêu cầu đào tạo đội ngũ sĩ quan trong thời đại mới, những người cần có khả năng tư duy độc lập, xử lý thông tin nhạy bén và thích ứng nhanh với sự biến đổi phức tạp của môi trường tác chiến hiện đại.
Việc ứng dụng hiệu quả khoa học, công nghệ, thực hiện đổi mới sáng tạo và đẩy mạnh chuyển đổi số vào quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn là những yêu cầu mang tính hệ thống, đan xen và cộng hưởng lẫn nhau. Khoa học và công nghệ cung cấp nền tảng vật chất kỹ thuật; đổi mới sáng tạo mang lại tư duy và phương pháp tiến bộ; trong khi chuyển đổi số là quy trình tổng thể để hiện thực hóa các ý tưởng quản lý vào thực tiễn. Sự triển khai đồng bộ và quyết liệt các yêu cầu này sẽ tạo ra bước chuyển biến về chất lượng giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng nên những thế hệ sĩ quan quân đội có tư duy chiến lược nhạy bén, nền tảng lý luận vững chắc, năng lực thực hành chuyên nghiệp, hoàn toàn đáp ứng được những đòi hỏi khắt khe của sự nghiệp xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Thứ ba, góp phần hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục, đào tạo của nhà trường đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội thời kỳ mới.
Trong hệ thống giáo dục quốc dân nói chung và hệ thống giáo dục trong Quân đội nói riêng, các học viện, trường sĩ quan quân đội đóng vai trò là những trung tâm, trực tiếp cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao, đào tạo ra đội ngũ cán bộ cấp phân đội và cán bộ cấp chiến dịch, chiến lược cho toàn quân. Quá trình giáo dục và đào tạo trong quân đội không chỉ đơn thuần là việc truyền thụ các kiến thức chuyên môn quân sự, kỹ thuật tác chiến mà còn là quá trình bồi dưỡng, rèn luyện, hình thành nhân cách, bản lĩnh chính trị và phương pháp tư duy khoa học cho sĩ quan tương lai thông qua các môn khoa học xã hội và nhân văn.
Để kiến thức lý luận thực sự thẩm thấu và chuyển hóa thành năng lực thực tiễn, việc quản lý chặt chẽ, khoa học các hình thức học tập sau bài giảng, bao gồm: tự học, xêmina, thực hành, thực tập, kiểm tra, đánh giá giữ một vị trí đặc biệt quan trọng. Yêu cầu nâng cao chất lượng quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn phải gắn liền và góp phần hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục, đào tạo của học viện, trường sĩ quan nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội thời kỳ mới mang tính định hướng chiến lược. Đây là yêu cầu mang tính nguyên tắc, đóng vai trò như một hệ quy chiếu để đánh giá tính hiệu quả, tính thực tiễn của mọi tác động quản lý.
Việc đặt công tác quản lý các hoạt động học tập sau bài giảng vào trong chỉnh thể của mục tiêu, chuẩn đầu ra chương trình đào tạo chung giúp các chủ thể quản lý từ Ban Giám đốc, Ban Giám hiệu đến các khoa, hệ, tiểu đoàn không bị mất phương hướng, tránh tình trạng quản lý mang tính hình thức, hành chính đơn thuần. Sự gắn kết này bảo đảm mọi hoạt động tự học, tự rèn luyện của học viên đều quy tụ về một đích đến duy nhất là hình thành nên những cán bộ quân đội vừa có phẩm chất đạo đức cách mạng trong sáng, vừa có năng lực chuyên môn sắc bén, sẵn sàng thích ứng với những đòi hỏi khắt khe của môi trường tác chiến hiện đại. Do đó, yêu cầu này không chỉ nâng tầm công tác quản lý giáo dục mà còn trực tiếp tạo ra động lực nội sinh, thúc đẩy sự phát triển toàn diện của các học viện, trường sĩ quan quân đội trong kỷ nguyên mới.
Để hiện thực hóa mục tiêu đó, nhiệm vụ giáo dục và đào tạo tại các học viện, trường sĩ quan quân đội được xác định là khâu đột phá chiến lược. Theo tinh thần đổi mới căn bản và toàn diện, nhiệm vụ giáo dục và đào tạo hiện nay, đòi hỏi các trường phải tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng, chuyển từ mô hình chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học. Mục tiêu trọng tâm là đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị kiên định, tuyệt đối trung thành với lý tưởng của Đảng, Tổ quốc, Nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; có đạo đức cách mạng; có kiến thức và năng lực toàn diện để hoàn thành xuất sắc chức trách được giao.
Quá trình này phải “gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo với nghiên cứu khoa học và thực tiễn huấn luyện, chiến đấu, nhà trường với đơn vị; đào tạo, bồi dưỡng với sử dụng cán bộ, giáo dục trong Quân đội với giáo dục quốc dân và quốc tế” (Quân ủy Trung ương, 2026, tr.2). Đặc biệt, trước những biến động phức tạp của tình hình thế giới và sự chống phá tinh vi trên mặt trận tư tưởng, văn hóa của các thế lực thù địch, nhiệm vụ giáo dục đòi hỏi mỗi học viên tốt nghiệp không chỉ là một người chỉ huy giỏi về chiến thuật mà còn phải là một chiến sĩ kiên cường trên mặt trận lý luận, có đủ sức đề kháng để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Thứ tư, góp phần củng cố phẩm chất, năng lực của học viên đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đào tạo, chuẩn đầu ra của nhà trường
Trong bối cảnh đẩy mạnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo tinh thần các nghị quyết của Đảng, hệ thống các học viện, trường sĩ quan quân đội đang đứng trước yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng đào tạo đội ngũ cán bộ, sĩ quan. Yêu cầu này giữ vị trí trung tâm và định hướng xuyên suốt trong toàn bộ quá trình quản lý giáo dục tại các học viện, trường sĩ quan quân đội. Đây là khâu trung tâm trực tiếp chuyển hóa các mục tiêu đào tạo lý thuyết thành kết quả thực tiễn ở người học. Nếu như bài giảng trên lớp đóng vai trò định hướng, cung cấp hệ thống tri thức nền tảng và phương pháp luận cơ bản, thì các hoạt động diễn ra sau bài giảng chính là chu trình chuyển hóa tri thức, biến những hệ thống lý luận khách quan thành niềm tin chính trị vững chắc, thành phẩm chất đạo đức và năng lực giải quyết vấn đề của chủ thể nhận thức.
Việc quản lý chặt chẽ quá trình này bảo đảm cho sự chuyển hóa đó diễn ra đúng hướng, liên tục và đạt hiệu suất cao nhất. Yêu cầu này trực tiếp góp phần bảo đảm tính thực chất, tính bền vững của các tiêu chuẩn đầu ra. Tiêu chuẩn đầu ra của các học viện, trường sĩ quan quân đội không chỉ là những bộ tiêu chí mang tính hình thức, hành chính để xét công nhận tốt nghiệp mà bắt buộc phải được kiểm chứng, đo lường thông qua một quá trình học tập, rèn luyện liên tục, gian khổ. Trong đó, mọi biểu hiện về thái độ, ý thức kỷ luật, khả năng tư duy độc lập và kỹ năng làm việc nhóm trong các hoạt động sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn giữ vai trò là những thước đo phản ánh trung thực nhất năng lực thực tế của học viên.
Việc quản lý khoa học các hoạt động này kiến tạo nên điều kiện thuận lợi để phát triển toàn diện nhân cách người học. Quá trình này bao trùm sự phát triển đồng bộ cả về bản lĩnh chính trị, nền tảng tư tưởng, đạo đức lối sống và năng lực chuyên môn nghiệp vụ. Điều này hoàn toàn phù hợp với quan điểm của nền giáo dục hiện đại, đề cao vai trò kiến tạo của người học, đồng thời kế thừa sâu sắc tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chiến lược đào tạo con người phát triển toàn diện, có đủ phẩm chất và năng lực để gánh vác các trọng trách của cách mạng. Yêu cầu này trực tiếp đóng góp vào việc tối ưu hóa hiệu quả quản lý giáo dục và đào tạo tổng thể của các học viện, trường sĩ quan. Bằng việc hướng mọi biện pháp quản lý vào mục tiêu củng cố phẩm chất, năng lực học viên, các chủ thể quản lý bảo đảm được sự gắn kết hữu cơ, mang tính hệ thống giữa mục tiêu giáo dục, nội dung chương trình, phương pháp sư phạm và kết quả đào tạo cuối cùng, qua đó triệt tiêu sự lãng phí về nguồn lực và thời gian trong quá trình đào tạo.
5. Kết luận
Việc nâng cao chất lượng quản lý hình thức sau bài giảng các môn khoa học xã hội và nhân văn ở các học viện, trường sĩ quan quân đội là một yêu cầu mang tính khách quan, tất yếu và xuyên suốt nhằm phục vụ trực tiếp cho mục tiêu củng cố phẩm chất, năng lực của học viên, đáp ứng các tiêu chuẩn đầu ra ngày càng khắt khe. Việc tổ chức thực thi một cách nghiêm túc, khoa học và đồng bộ yêu cầu này sẽ tạo ra những bước đột phá trong việc nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo toàn diện. Thông qua đó, các học viện, trường sĩ quan quân đội sẽ hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử của mình, cung cấp cho sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc một đội ngũ sĩ quan quân đội có lập trường tư tưởng kiên định, đạo đức cách mạng trong sáng, tư duy khoa học nhạy bén và năng lực hoạt động thực tiễn toàn diện, hoàn toàn đủ sức gánh vác các trọng trách trong bối cảnh kỷ nguyên mới đầy biến động và thách thức. Để hiện thực hóa điều này, toàn bộ hệ thống các chủ thể quản lý, từ lãnh đạo, chỉ huy, các cơ quan chức năng, đội ngũ giảng viên đến bản thân mỗi học viên đều phải đề cao tinh thần trách nhiệm, không ngừng đổi mới phương pháp, tăng cường phối hợp và ứng dụng hiệu quả các thành tựu khoa học công nghệ vào trong công tác quản lý và tổ chức các hoạt động học tập sau bài giảng.
Tài liệu tham khảo:
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Đảng bộ Trường Sĩ quan Chính trị (2025). Văn kiện Đại hội đại biểu đảng bộ lần thứ XI nhiệm kỳ 2025 -2030.
Đảng bộ Học viện Hậu cần (2025). Văn kiện Đại hội đại biểu đảng bộ Học viện lần thứ XXIII nhiệm kỳ 2025 -2030.
Đảng ủy Học viện Biên phòng (2025). Nghị quyết Đại hội đại biểu đảng bộ Học viện Biên phòng lần thứ XX nhiệm kỳ 2025 – 2030.
Đảng ủy Học viện Hải quân (2025). Báo cáo Chính trị của Ban chấp hành Đảng bộ khóa XX tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Học viện Hải quân lần thứ XXI nhiệm kỳ 2025 – 2030.
Đảng ủy Học viện Phòng không – Không quân (2025). Báo cáo Chính trị của Ban chấp hành đảng bộ lần thứ V tại Đại hội đại biểu đảng bộ lần thứ VI, nhiệm kỳ 2025 – 2030.
Quân ủy Trung ương (2026). Nghị quyết số 290-NQ/QUTW ngày 07/01/2026 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội.
Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2025). Tài liệu nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 – 2030. Nxb Quân đội nhân dân.
