Behavioral culture of military medical students at the military medical academy: Current situation and solutions
TS. Đỗ Văn Nghĩa
ThS. Nguyễn Tiến Công
Học viện Quân y
(Quanlynhanuoc.vn) – Văn hóa ứng xử là sự kết hợp giữa chuẩn mực quân sự và đạo đức nghề y, góp phần hình thành nhân cách, y đức và năng lực nghề nghiệp của bác sĩ quân y. Tuy nhiên, một bộ phận học viên còn hạn chế về kỹ năng giao tiếp, ứng xử với bệnh nhân do nhận thức chưa đầy đủ, nội dung giáo dục thiếu đồng bộ và tác động từ môi trường xã hội. Bài viết đề xuất các giải pháp nâng cao văn hóa ứng xử cho học viên y khoa quân sự hiện nay.
Từ khóa: Văn hóa ứng xử; học viên; y khoa quân sự; quân y.
Abstract: Behavioral culture is a combination of military standards and medical ethics, contributing to the formation of personality, professional ethics, and professional competence of military doctors. However, some students still show limitations in communication skills and patient interaction due to inadequate awareness, inconsistent educational content, and the influence of the social environment. The article proposes several solutions to improve behavioral culture among military medical students today.
Keywords: Etiquette culture, students, military medicine, military medical personnel.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh đổi mới giáo dục và hội nhập quốc tế, yêu cầu đối với người thầy thuốc quân y ngày càng toàn diện, không chỉ giỏi chuyên môn mà còn chuẩn mực về đạo đức và văn hóa ứng xử. Học viên y khoa quân sự ở Học viện Quân y là lực lượng kế cận trực tiếp của đội ngũ quân y trong tương lai. Việc hình thành văn hóa ứng xử đúng đắn cho học viên có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng hình ảnh người thầy thuốc quân y, người cán bộ, đảng viên theo quan điểm của Đảng: “Đề cao tính tiên, gương mẫu trong văn hóa ứng xử của người lãnh đạo, cán bộ, công chức, viên chức và đảng viên” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.272). Thực tiễn hiện nay cho thấy, văn hóa ứng xử của một bộ phận học viên còn bộc lộ những hạn chế nhất định. Điều này đặt ra yêu cầu cần có những giải pháp phù hợp, đồng bộ để nâng cao văn hóa ứng xử cho học viên y khoa quân sự ở Học viện Quân y hiện nay.
2. Cơ sở lý luận và đặc điểm văn hóa ứng xử của học viên y khoa quân sự
Văn hóa ứng xử là một bộ phận quan trọng của văn hóa, thể hiện hệ thống các chuẩn mực, giá trị, thái độ và hành vi của con người trong quá trình giao tiếp, ứng xử với người khác và với môi trường xung quanh. Trong môi trường quân sự, văn hóa ứng xử gắn chặt với kỷ luật, điều lệnh, truyền thống và phẩm chất của người quân nhân cách mạng. Trong môi trường y học, văn hóa ứng xử lại gắn liền với y đức, tinh thần nhân ái, trách nhiệm và sự tận tâm đối với người bệnh.
Đối với học viên y khoa quân sự, văn hóa ứng xử là sự kết hợp hài hòa giữa chuẩn mực ứng xử quân sự và chuẩn mực đạo đức nghề y. Điều này thể hiện ở thái độ tôn trọng tổ chức, kỷ luật, cấp trên và đồng chí đồng đội, đồng thời thể hiện lòng nhân ái, sự cảm thông, chia sẻ và trách nhiệm đối với bệnh nhân và nhân dân. Văn hóa ứng xử của học viên y khoa quân sự không chỉ là yêu cầu về đạo đức mà còn là yếu tố cấu thành năng lực nghề nghiệp, quyết định hiệu quả hoạt động chuyên môn trong tương lai.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên nhắc nhở ngành y nói chung và thầy thuốc quân y nói riêng phải nhận thức đầy đủ về vai trò, trách nhiệm của mình. Muốn chữa bệnh tận gốc thì không chỉ nhìn vào những vết thương bên ngoài, mà cần phải quan tâm cả những vấn đề tình cảm, tinh thần để nâng cao chất lượng khám chữa bệnh. Cho nên, Người nhắc nhở: “Người thầy thuốc chẳng những có nhiệm vụ cứu chữa bệnh tật mà còn phải nâng đỡ tinh thần những người ốm yếu” (Hồ Chí Minh, 2011, tr.487). Trước sự tàn khốc của chiến tranh, với điều kiện sinh hoạt khắc khổ hoặc vì sự tu dưỡng chưa đầy đủ mà một số anh em quân nhân không được trấn tĩnh, đối xử với thầy thuốc không được nhã nhặn. Khi gặp những người như vậy, người thầy thuốc nên lấy lòng nhân loại và tình thân ái mà cảm động cảm hóa họ. Nhấn mạnh yêu cầu kết hợp giữa trình độ chuyên môn và y đức, giữa năng lực nghề nghiệp và thái độ ứng xử nhân văn. Văn hóa ứng xử của học viên được hình thành và phát triển thông qua quá trình giáo dục, rèn luyện và tự tu dưỡng trong môi trường đào tạo quân sự đặc thù. Vì vậy, nghiên cứu văn hóa ứng xử của học viên y khoa quân sự cần đặt trong tổng thể công tác giáo dục đào tạo, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, chính quy, mẫu mực tại Học viện Quân y.
Học viên thực hành xử trí các tình huống trong Hội thao kỹ năng y khoa do Học viện Quân y tổ chức, năm 2025.
Học viên y khoa quân sự là lực lượng đặc thù, vừa mang đặc điểm của người học viên quân sự, vừa mang đặc điểm của sinh viên y khoa. Quá trình học tập và rèn luyện của học viên diễn ra trong môi trường có tính kỷ luật cao, cường độ học tập và thực hành lớn, yêu cầu nghiêm ngặt về tác phong, lối sống và đạo đức. Văn hóa ứng xử của học viên y khoa quân sự chịu sự chi phối mạnh mẽ của truyền thống Quân đội nhân dân Việt Nam, của hình ảnh người thầy thuốc quân y “vừa hồng vừa chuyên”. Đồng thời, học viên cũng chịu tác động của bối cảnh xã hội hiện đại, kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin. Những yếu tố này tạo nên sự đa dạng, phong phú nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức đối với việc giữ gìn và phát huy văn hóa ứng xử chuẩn mực. Trong môi trường Học viện Quân y, văn hóa ứng xử của học viên được thể hiện trên nhiều phương diện như trong học tập, sinh hoạt, quan hệ đồng chí, đồng đội, quan hệ với cán bộ, giảng viên và đặc biệt là trong quá trình thực hành lâm sàng, tiếp xúc với bệnh nhân và Nhân dân.
3. Thực trạng và yêu cầu đặt ra đối với việc nâng cao văn hóa ứng xử cho học viên y khoa quân sự hiện nay
Những năm qua, công tác giáo dục đạo đức, lối sống và văn hóa ứng xử cho học viên y khoa quân sự ở Học viện Quân y đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Phần lớn học viên có nhận thức đúng đắn về nhiệm vụ học tập, rèn luyện, chấp hành nghiêm kỷ luật quân đội, quy định của Học viện, có thái độ lễ phép, tôn trọng cán bộ, giảng viên và đoàn kết, giúp đỡ đồng chí, đồng đội. Trong năm học 2023 – 2024 tỷ lệ học viên tốt nghiệp chuyên ngành bác sĩ đa khoa đạt 97,44% khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp loại giỏi chiếm 16,17%, và tỷ lệ tốt nghiệp loại khá chiếm 75,74%, chuyên ngành bác sĩ nội trú đạt 100% khá; học viên tự hào về môi trường học tập là 96,71%; nhận thức về y đức và ứng xử chuyển biến tốt là 85-86%; có 100% giảng viên, cán bộ quản lý của Học viện có trình độ đại học và sau đại học; trong đó có 225 tiến sĩ, 67 phó giáo sư, 04 giáo sư (Trần Viết Tiến, 2025). Đây là nguồn nhân lực quan trọng, “đầu tàu”, làm nòng cốt trong thực hiện đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, nâng cao văn hóa ứng xử của học viên y khoa quân sự ở Học viện; công tác quản lý tư tưởng và kỷ luật được chú trọng. Tăng cường giáo dục toàn diện trong thực hành lâm sàng, nhiều học viên thể hiện tinh thần trách nhiệm, thái độ tận tình, chu đáo với bệnh nhân, bước đầu hình thành phong cách của người bác sĩ quân y.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực trạng văn hóa ứng xử của học viên y khoa quân sự vẫn còn tồn tại một số hạn chế, “một số ít cán bộ, nhân viên chưa thực sự chuẩn mực trong giao tiếp, ứng xử với người bệnh” (Đảng ủy Học viện Quân y, 2025). Một bộ phận học viên chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của văn hóa ứng xử, còn coi nhẹ việc rèn luyện kỹ năng giao tiếp, ứng xử so với học tập chuyên môn, qua khảo sát 100 học viên y khoa quân sự từ năm thứ 2 đến năm thứ 5 cho thấy, có 34-37% học viên cho rằng học tập chuyên môn là nhiệm vụ trung tâm, văn hóa ứng xử chỉ mang tính bổ trợ, 42% học viên thừa nhận chưa dành thời gian thường xuyên rèn luyện kỹ năng giao tiếp, ứng xử, 18-20% học viên cảm thấy thiếu tự tin khi giao tiếp với bệnh nhân và người nhà bệnh nhân trong thực tập lâm sàng. Qua đánh giá của giảng viên lâm sàng: khoảng 22-25% học viên còn hạn chế về kỹ năng lắng nghe người bệnh, cách xưng hô, giao tiếp chuẩn mực, ứng xử trong tình huống căng thẳng.
Trong một số tình huống cụ thể, đặc biệt là trong giao tiếp với bệnh nhân và người nhà bệnh nhân, cách ứng xử của học viên còn thiếu linh hoạt, chưa thực sự thấu hiểu tâm lý người bệnh. Ngoài ra, áp lực học tập, thực hành và rèn luyện trong môi trường quân sự có cường độ cao cũng ảnh hưởng nhất định đến tâm lý, cảm xúc và hành vi ứng xử của học viên. Qua khảo sát học viên năm thứ năm có 14,1% cảm thấy bị căng thẳng “đáng kể hoặc nghiêm trọng” trong năm học, 22,9% xác định áp lực học tập, điểm số, kỳ thi là nguyên nhân chính thúc đẩy stress, 12,2% nói rằng vấn đề rèn luyện trong môi trường quân sự là yếu tố căng thẳng đáng kể ảnh hưởng đến giao tiếp, ứng xử. Một số biểu hiện chưa phù hợp trong giao tiếp, ứng xử nếu không được kịp thời uốn nắn sẽ tác động tiêu cực đến môi trường văn hóa của Học viện và quá trình hình thành nhân cách người bác sĩ quân y.
Nguyên nhân của những hạn chế trong văn hóa ứng xử của học viên y khoa quân sự xuất phát từ nhiều phía. Về phía chủ quan, một số học viên chưa thực sự chủ động trong việc tự giáo dục, tự rèn luyện, chưa coi văn hóa ứng xử là một tiêu chí quan trọng của người bác sĩ quân y. Kỹ năng giao tiếp, xử lý tình huống xã hội của học viên còn hạn chế do chưa được đào tạo bài bản, chuyên sâu. Về phía khách quan, nội dung giáo dục văn hóa ứng xử trong chương trình đào tạo hiện nay chưa thực sự đồng bộ, chương trình đào tạo còn thiên về kiến thức chuyên môn, tỷ trọng đánh giá kỹ năng giao tiếp thấp chỉ chiếm khoảng 5-10%, chủ yếu lồng ghép trong các môn học khác, chưa có học phần chuyên biệt. Bên cạnh đó, tác động của môi trường xã hội, đặc biệt là mạng xã hội và các giá trị đa chiều cũng ảnh hưởng đến nhận thức, thái độ và hành vi ứng xử của học viên. Công tác kiểm tra, đánh giá văn hóa ứng xử ở một số đơn vị còn chưa thường xuyên, chưa tạo được động lực mạnh mẽ cho học viên rèn luyện. Những cảm xúc tiêu cực trong quá trình thực hành lâm sàng tại bệnh viện thường xuất phát từ áp lực học tập, môi trường quân sự và tiếp xúc với bệnh tật, như: lo âu, căng thẳng, mệt mỏi bằng 16,2%, sợ sai sót, thiếu thiếu tự tin bằng 26,05%, ảnh hưởng phần nào đến các mối quan hệ xã hội và quá trình học tập của học viên.
Trong bối cảnh hiện nay, việc nâng cao văn hóa ứng xử cho học viên y khoa quân sự phải đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực quân y chất lượng cao, toàn diện cả về chuyên môn, đạo đức và phong cách. Văn hóa ứng xử cần được xem là một nội dung trọng tâm, xuyên suốt trong quá trình đào tạo, gắn liền với xây dựng nhân cách, bản lĩnh chính trị và y đức của học viên. Việc nâng cao văn hóa ứng xử không chỉ nhằm khắc phục những hạn chế hiện có mà còn hướng tới xây dựng hình mẫu người bác sĩ quân y hiện đại, có khả năng thích ứng với môi trường công tác đa dạng, phức tạp, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời bình cũng như khi có tình huống khẩn cấp.
4. Giải pháp nâng cao văn hóa ứng xử cho học viên y khoa quân sự
Một là, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các chủ thể trong giáo dục văn hóa ứng xử
Nâng cao văn hóa ứng xử cho học viên y khoa quân sự trước hết phải bắt đầu từ việc nâng cao nhận thức của các chủ thể tham gia quá trình giáo dục, đào tạo trong Học viện Quân y. Văn hóa ứng xử cần được nhìn nhận đúng với vai trò là một thành tố quan trọng cấu thành nhân cách của người bác sĩ quân y, không chỉ dừng lại ở các quy định mang tính hình thức hay bổ trợ cho chuyên môn. Vì vậy, cấp ủy, chỉ huy các cấp cần quán triệt sâu sắc quan điểm giáo dục toàn diện, coi giáo dục văn hóa ứng xử là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, gắn chặt với công tác đào tạo nguồn nhân lực y khoa quân sự.
Cần nâng cao nhận thức của các cấp ủy đảng và các cơ quan quản lý về vai trò của giáo dục văn hóa ứng xử trong “phát triển toàn diện con người Việt Nam về đạo đức, trí tuệ, ý thức dân tộc, trách nhiệm công dân, thượng tôn pháp luật, kỹ năng sống”(Đảng Cộng dản Việt Nam, 2026, tr.270). Đối với đội ngũ giảng viên các bộ môn, khoa và cán bộ quản lý học viên ở hệ 2, hệ 4 cần nhận thức rõ trách nhiệm nêu gương, định hướng và điều chỉnh hành vi ứng xử của học viên thông qua hoạt động giảng dạy, quản lý và sinh hoạt hằng ngày. Mỗi bài giảng, mỗi buổi thực hành và mỗi hoạt động tập thể đều là môi trường trực tiếp, hiệu quả để giáo dục văn hóa ứng xử cho học viên. Đối với học viên, cần giúp họ nhận thức đầy đủ rằng văn hóa ứng xử không chỉ phản ánh phẩm chất cá nhân mà còn gắn liền với danh dự, uy tín của người quân nhân và người thầy thuốc quân y, “kịp thời thông tin định hướng tư tưởng, nhất là những vấn đề phức tạp, nhạy cảm, tạo sự thống nhất, đồng thuận cao. Đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, văn hóa, văn nghệ, các thiết chế văn hoá ở đơn vị đáp ứng nhu cầu của cán bộ, học viên, nhân viên, chiến sỹ” (Đảng bộ Học viện Quân y, 2026), từ đó hình thành động cơ tự giác, tích cực trong tu dưỡng và rèn luyện bản thân.
Hai là, đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục văn hóa ứng xử trong đào tạo y khoa quân sự
Đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục là giải pháp có ý nghĩa quyết định nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục văn hóa ứng xử cho học viên y khoa quân sự, đáp ứng yêu cầu: xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, chú trọng “các giá trị đạo đức, lối sống và văn hóa ứng xử” (Bộ Chính trị, 2026). Giáo dục văn hóa ứng xử trong đào tạo y khoa quân sự vì thế trở thành nhiệm vụ quan trọng nhằm hình thành người thầy thuốc quân y giỏi y thuật, sáng y đức, vững bản lĩnh chính trị. Nội dung giáo dục văn hóa ứng xử cần được xây dựng một cách hệ thống, khoa học, phù hợp với từng đối tượng đào tạo, bảo đảm sự thống nhất giữa yêu cầu của môi trường quân sự và các chuẩn mực đạo đức nghề y. Theo đó, cần tăng cường lồng ghép giáo dục văn hóa ứng xử vào các môn học như đạo đức y học, tâm lý học, giao tiếp, giáo dục chính trị – tư tưởng, đồng thời đẩy mạnh các hoạt động ngoại khóa và sinh hoạt chuyên đề. Thông qua đó, nâng cao nhận thức, thái độ và hành vi văn hóa ứng xử; đưa rèn luyện kỹ năng giao tiếp trở thành yêu cầu bắt buộc, song hành với học tập chuyên môn của học viên y khoa quân sự, với các mục tiêu cụ thể: tỷ lệ học viên nhận thức đầy đủ vai trò của văn hóa ứng xử đạt từ 98% trở lên; học viên coi kỹ năng giao tiếp là năng lực nghề nghiệp cốt lõi đạt từ 95% trở lên; học viên tự tin giao tiếp trong thực tập lâm sàng đạt từ 92% trở lên; số học viên vi phạm chuẩn mực ứng xử giảm xuống dưới 3%; và 100% học viên được tập huấn kỹ năng giao tiếp y khoa.
Bên cạnh đó, cần đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng lấy người học làm trung tâm, phát huy tính tích cực, chủ động và khả năng tự điều chỉnh hành vi của học viên. Việc áp dụng các phương pháp như thảo luận tình huống, mô phỏng ca bệnh, đóng vai xử lý các tình huống giao tiếp trong môi trường bệnh viện quân đội sẽ giúp học viên rèn luyện kỹ năng ứng xử trong những điều kiện gần với thực tiễn nghề nghiệp. Thông qua sự kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, học viên từng bước hình thành phong cách ứng xử chuẩn mực, linh hoạt, phù hợp với đặc thù của người bác sĩ quân y.
Ba là, gắn nâng cao văn hóa ứng xử với rèn luyện kỷ luật quân đội và thực hành lâm sàng
Văn hóa ứng xử của học viên y khoa quân sự được thể hiện rõ nét trong quá trình rèn luyện kỷ luật quân đội và thực hành lâm sàng tại các bệnh viện quân y. Do đó, cần gắn chặt việc nâng cao văn hóa ứng xử với các hoạt động này nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa nhận thức và hành vi. Trong sinh hoạt quân sự, cần chú trọng xây dựng tác phong chính quy, lễ tiết, tác phong và điều lệnh quân đội, đồng thời bồi dưỡng thái độ tôn trọng, tinh thần đoàn kết và ý thức trách nhiệm trong quan hệ đồng chí, đồng đội.
Trong quá trình thực hành lâm sàng, cần đặc biệt chú trọng rèn luyện cho học viên thái độ giao tiếp, ứng xử với bệnh nhân và người nhà bệnh nhân trên cơ sở y đức, lòng nhân ái, tinh thần trách nhiệm và sự cảm thông, chia sẻ. Sự hướng dẫn và giám sát thường xuyên của đội ngũ giảng viên, bác sĩ quân y giàu kinh nghiệm giữ vai trò quan trọng trong việc giúp học viên hình thành thói quen ứng xử đúng đắn, chuyên nghiệp. Thông qua thực tiễn khám, chữa bệnh, học viên không chỉ từng bước nâng cao tay nghề chuyên môn mà còn hoàn thiện nhân cách và phong cách ứng xử của người thầy thuốc quân y trong môi trường đặc thù của Quân đội.
Bốn là, xây dựng môi trường văn hóa sư phạm quân sự lành mạnh và phát huy vai trò nêu gương
Môi trường giáo dục có tác động trực tiếp và sâu sắc đến quá trình hình thành và phát triển văn hóa ứng xử của học viên y khoa quân sự. Vì vậy, Học viện Quân y cần đặc biệt chú trọng xây dựng môi trường văn hóa sư phạm quân sự chính quy, mẫu mực, lành mạnh, trong đó các mối quan hệ giữa cán bộ, giảng viên với học viên và giữa học viên với nhau được xây dựng trên nền tảng kỷ luật, tôn trọng, tính nhân văn, tinh thần trách nhiệm, “phát huy giá trị văn hoá “Bộ đội Cụ Hồ”, xây dựng Học viện cách mạng, chính quy, hiện đại” (Đảng ủy Học viện Quân y, 2026).
Đội ngũ cán bộ, giảng viên giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nêu gương về đạo đức, lối sống, tác phong và văn hóa ứng xử. Những hành vi ứng xử chuẩn mực của cán bộ, giảng viên có tác dụng giáo dục trực tiếp, mạnh mẽ và bền vững đối với học viên, bảo đảm học viên đánh giá môi trường văn hóa sư phạm lành mạnh, tích cực đạt trên 95%, học viên nhận thức rõ vai trò nêu gương của cán bộ, giảng viên đạt trên 98%, học viên chịu ảnh hưởng tích cực từ tấm gương ứng xử của cán bộ, giảng viên đạt trên 91%, đơn vị đạt chuẩn “Môi trường văn hóa sư phạm tốt” là 100%. Cùng với đó, cần tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá, kịp thời biểu dương các tập thể, cá nhân có biểu hiện văn hóa ứng xử tốt, đồng thời kiên quyết uốn nắn, xử lý những hành vi lệch chuẩn. Qua đó, tạo động lực tích cực, góp phần xây dựng môi trường rèn luyện toàn diện, giúp học viên y khoa quân sự phát triển hài hòa cả về chuyên môn, phẩm chất và văn hóa ứng xử.
5. Kết luận
Văn hóa ứng xử có vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách, y đức và năng lực nghề nghiệp của học viên y khoa quân sự. Thực tiễn đào tạo tại Học viện Quân y cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực vẫn còn tồn tại một số hạn chế cần được khắc phục. Trên cơ sở phân tích lý luận và thực trạng, bài báo đã đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục văn hóa ứng xử. Các giải pháp tập trung vào nâng cao nhận thức, đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục, gắn rèn luyện văn hóa ứng xử với kỷ luật quân đội và thực hành lâm sàng. Đồng thời, chú trọng xây dựng môi trường văn hóa sư phạm quân sự lành mạnh và phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, giảng viên. Việc triển khai đồng bộ các giải pháp này góp phần nâng cao chất lượng đào tạo toàn diện, xây dựng đội ngũ bác sĩ quân y tương lai đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo:
Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.
Đảng ủy Học viện Quân y (2025). Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng bộ Học viện tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Học viện Quân y lần thứ XXIII, nhiệm kỳ 2025-2030.
Đảng ủy Học viện Quân y (2026). Nghị quyết lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ năm 2026.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập 2). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2011). Toàn tập (Tập 5). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Trần Viết Tiến (07/7/2025). Học viện Quân y nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo. Tạp chí Quốc phòng toàn dân điện tử. https://tapchiqptd.vn/vi/thuc-tien-va-kinh-nghiem/hoc-vien-quan-y-nang-cao-chat-luong-giao-duc-dao-tao/24484.html
