State management of urban and rural planning in Thanh Hoa province in the context of a two-tier local government model
ThS. Nguyễn Thành Tôn
Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội
Email: ntton@hunre.edu.vn
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết phân tích những thay đổi trong quản lý nhà nước về quy hoạch đô thị và nông thôn tại tỉnh Thanh Hóa khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trên cơ sở phân tích văn bản pháp luật, quyết định quy hoạch và thông tin công bố của địa phương, bài viết nhận diện các yêu cầu về phân định thẩm quyền, bảo đảm tính liên thông của hệ thống quy hoạch và nâng cao năng lực thực thi ở cấp xã. Trường hợp Thanh Hóa cho thấy, việc sắp xếp đơn vị hành chính tạo điều kiện rà soát lại không gian phát triển nhưng đồng thời đặt ra thách thức về phối hợp liên địa bàn, nguồn lực và dữ liệu quy hoạch. Bài viết đề xuất nhóm giải pháp theo hướng quản trị không gian tích hợp, phân định trách nhiệm rõ ràng, số hóa thông tin và tăng cường giám sát dựa trên kết quả thực hiện.
Từ khóa: Quản lý nhà nước; quy hoạch đô thị và nông thôn; chính quyền địa phương hai cấp; Thanh Hóa; quản trị không gian.
Abstract: This article analyzes the changes in state management of urban and rural planning in Thanh Hoa province when implementing the two-tier local government model. Based on the analysis of legal documents, planning decisions, and local published information, the article identifies requirements for the delineation of authority, ensuring the seamlessness of the planning system, and enhancing implementation capacity at the communal level. The case of Thanh Hoa shows that the arrangement of administrative units creates conditions for reviewing development space, but at the same time poses challenges regarding inter-regional coordination, resources, and planning data. The article proposes a set of solutions directed toward integrated spatial governance, clear assignment of responsibilities, digitization of information, and enhancement of results-based monitoring.
Keywords: State management; urban and rural planning; two-tier local government model; Thanh Hoa; spatial governance.
1. Đặt vấn đề
Tổ chức chính quyền địa phương hai cấp không chỉ thay đổi cơ cấu bộ máy mà còn tác động trực tiếp đến cách thức thực hiện nhiệm vụ quản lý quy hoạch đô thị và nông thôn. Trong khi các quan hệ kinh tế, hạ tầng và sinh thái thường vượt qua ranh giới hành chính, việc sắp xếp xã, phường làm thay đổi chủ thể và phạm vi quản lý trực tiếp. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không đơn thuần là cập nhật tên gọi, ranh giới trong hồ sơ quy hoạch mà là tổ chức lại quy trình quản lý, phối hợp và giám sát thực hiện quy hoạch.
Thanh Hóa là trường hợp đáng chú ý bởi có không gian phát triển đa dạng, từ đô thị trung tâm, đồng bằng, ven biển gắn với khu kinh tế Nghi Sơn đến khu vực miền núi phía Tây. Bài viết sử dụng phương pháp phân tích văn bản chính sách, tổng hợp số liệu thứ cấp và phân tích trường hợp nhằm làm rõ: (1) Yêu cầu quản lý trong mô hình hai cấp; (2) Kết quả và vấn đề đặt ra ở Thanh Hóa; (3) Các giải pháp có thể triển khai. Những nhận định về khó khăn mang tính phân tích chính sách, không được xem là kết quả khảo sát thực địa.
2. Yêu cầu đổi mới quản lý nhà nước về quy hoạch đô thị và nông thôn
Quản lý nhà nước về quy hoạch, bao gồm: tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt theo thẩm quyền; công bố, cung cấp thông tin; quản lý phát triển theo quy hoạch; kiểm tra, xử lý vi phạm và đánh giá việc thực hiện. Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn số 47/2024/QH15 là cơ sở pháp lý trực tiếp (Quốc hội, 2024); Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 (Quốc hội, 2025) và các văn bản phân định thẩm quyền trong lĩnh vực quy hoạch tạo khung tổ chức thực hiện trong mô hình hai cấp.
Một là, bảo đảm tính liên thông giữa quy hoạch tỉnh và các quy hoạch đô thị, nông thôn, khu chức năng có liên quan. Sắp xếp đơn vị hành chính không tự động làm mất hiệu lực mọi định hướng không gian trước đó. Rà soát phải xác định nội dung còn phù hợp để kế thừa, nội dung mâu thuẫn cần điều chỉnh và thứ tự ưu tiên thực hiện theo quy định.
Hai là, làm rõ trách nhiệm giữa cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và chính quyền cấp xã. Việc phân cấp phải đi cùng điều kiện thực thi, hướng dẫn nghiệp vụ, nguồn kinh phí, dữ liệu và cơ chế giải quyết các vấn đề liên xã. Tránh cả hai khuynh hướng: tập trung toàn bộ quyết định lên cấp tỉnh hoặc giao nhiệm vụ vượt năng lực thực tế của cấp xã.
Ba là, chuyển trọng tâm từ quản lý theo địa giới sang quản trị không gian chức năng. Hành lang giao thông, lưu vực thoát nước, vùng sản xuất, chuỗi logistics và khu vực sinh thái cần được xem xét như những hệ thống liên kết; quyết định của một xã, phường có thể tạo tác động đối với địa bàn lân cận.
Bốn là, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, tham gia của cộng đồng và trách nhiệm giải trình. Công khai đồ án, cung cấp dữ liệu dễ tra cứu và phản hồi ý kiến người dân phải gắn với các giai đoạn lập, điều chỉnh và thực hiện quy hoạch. Năm là, sử dụng dữ liệu số và hệ thống thông tin địa lý (GIS) để hỗ trợ giám sát biến động sử dụng đất, xây dựng và kết cấu hạ tầng.
3. Thực trạng quản lý quy hoạch đô thị và nông thôn tại Thanh Hóa
3.1. Những chuyển biến bước đầu
Theo Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025, sau sắp xếp tỉnh Thanh Hóa có 166 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 147 xã và 19 phường, trong đó có 21 xã không thực hiện sắp xếp (Ủy ban Thường vụ Quốc hội, 2025). Ngay sau đó, tỉnh cũng đã thực hiện chỉ đạo của Trung ương theo Kết luận số 177-KL/TW ngày 11/7/2025 về việc tiếp tục xây dựng, tổ chức và hoạt động của đơn vị hành chính hai cấp, trong đó nhấn mạnh nhiệm vụ “rà soát, điều chỉnh quy hoạch cấp xã (mới)” (Bộ Chính trị, 2025). Đây là điểm mấu chốt mở đường cho quá trình tái cấu trúc không gian phát triển trên toàn sau sáp nhập đơn vị hành chính.
Đặc biệt, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Thanh Hóa đã ban hành nhiều văn bản quan trọng, trong đó có Kết luận số 3955-KL/TU ngày 16/7/2025, yêu cầu các địa phương khẩn trương lập quy hoạch cấp xã mới, bảo đảm đồng bộ với quy hoạch tỉnh và các quy hoạch ngành. Trên tinh thần đó, UBND tỉnh đã xây dựng phương án triển khai quy hoạch đô thị và nông thôn cho 166/166 xã, phường, thị trấn toàn tỉnh – một bước đi thể hiện quyết tâm chính trị cao, tầm nhìn xa và cách tiếp cận tổng thể (Minh Hiếu, 05/11/2025). Theo đó,quy mô quản lý mới làm phát sinh nhu cầu rà soát vị trí trung tâm hành chính, mạng lưới hạ tầng, phân bố công trình công cộng và các khu vực phát triển mới.
Trong tổng thể quy hoạch, các đô thị trung tâm của tỉnh tiếp tục được điều chỉnh quy hoạch chung và quy hoạch phân khu nhằm mở rộng không gian phát triển, tạo chuỗi đô thị liên hoàn được định hướng xây dựng đô thị loại IV mới, trở thành cực tăng trưởng vệ tinh, lan tỏa động lực ra các vùng lân cận. Việc quy hoạch này được tích hợp đồng bộ hạ tầng hành chính, văn hóa, thể thao, dịch vụ – hướng tới mô hình “trung tâm đa chức năng” phục vụ người dân. Đáng chú ý, đã tạo dựng không gian công cộng gắn kết cộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng sống và bản sắc đô thị, thông qua việc bố trí công viên, quảng trường, thư viện, bảo tàng, trung tâm thể thao.
Bên cạnh đó, các khu kinh tế được xác định là vùng động lực chiến lược phía Nam của tỉnh, với hàng loạt quy hoạch phân khu, bao gồm: khu công nghiệp số 19, khu đô thị số 17, khu sinh thái ST-05. Đối với các khu vực miền núi, biên giới, như: Mường Lát, Quan Sơn, Lang Chánh (trước đây) được định hướng quy hoạch gắn phát triển với bảo vệ rừng, giữ vững an ninh biên giới, phát huy du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, tạo cơ hội chuyển đổi sinh kế cho đồng bào dân tộc.
Từ phương án quy hoạch năm 2025 được bản thảo tổng hợp từ thông tin công bố của địa phương, 166 xã, phường được phân thành sáu nhóm nhiệm vụ lập mới hoặc điều chỉnh quy hoạch. Đây là phương án triển khai, không đồng nghĩa 166 đồ án đã được phê duyệt.
Bảng 1. Tổng hợp nhiệm vụ quy hoạch đô thị và nông thôn tại 166 xã, phường tỉnh Thanh Hóa năm 2025
| Nhóm nhiệm vụ quy hoạch | Số xã, phường |
| Điều chỉnh quy hoạch chung và phân khu tại đô thị hiện hữu | 21 |
| Lập mới quy hoạch chung và phân khu tại khu vực đô thị mới | 23 |
| Điều chỉnh quy hoạch chung đô thị | 2 |
| Lập mới quy hoạch chung đô thị | 27 |
| Điều chỉnh quy hoạch chung xã | 19 |
| Lập mới quy hoạch chung xã | 74 |
| Tổng cộng | 166 |
Cách phân nhóm cho thấy, nhu cầu quản lý khác nhau: đô thị hiện hữu chú trọng tính kế thừa và kết nối hạ tầng; khu vực phát triển đô thị mới cần xác định cấu trúc không gian và quỹ đất; khu vực nông thôn phải cân đối sản xuất, dân cư và dịch vụ thiết yếu. Vì vậy, không thể áp dụng một tiến độ và bộ tiêu chí đánh giá giống nhau cho tất cả địa bàn.
Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2045 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo Quyết định số 153/QĐ-TTg ngày 27/02/2023 (Thủ tướng Chính phủ, 2023), chính là khung định hướng để xem xét liên kết giữa hệ thống đô thị, các vùng kinh tế và hạ tầng chiến lược. Trong quá trình rà soát, điều chỉnh quy hoạch cấp tỉnh và quy hoạch tại xã, phường, việc bảo đảm thống nhất giữa mục tiêu phát triển và nhu cầu thực tế tại từng địa bàn là điều kiện quan trọng để hạn chế đầu tư phân tán.
3.2. Những vấn đề đặt ra và nguyên nhân
Thứ nhất, tính đồng bộ của hồ sơ quy hoạch chịu sức ép từ thay đổi địa giới và phạm vi quản lý. Một số đồ án được lập theo đơn vị hành chính cũ có thể cần rà soát lại tính liên kết hạ tầng, vị trí trung tâm phục vụ công cộng và phân bố đất phát triển. Nguyên nhân chủ yếu nằm ở sự không trùng khớp giữa chu kỳ lập quy hoạch và thời điểm tổ chức lại đơn vị hành chính; không nên mặc nhiên kết luận mọi đồ án cũ đều không còn phù hợp.
Thứ hai, năng lực tổ chức thực thi có nguy cơ không đồng đều giữa các xã, phường. Quản lý quy hoạch cần chuyên môn liên ngành về xây dựng, đất đai, giao thông, môi trường và công nghệ dữ liệu, trong khi quy mô, nguồn nhân lực và điều kiện tiếp cận dịch vụ tư vấn của các địa bàn khác nhau. Đây là thách thức về năng lực thể chế và tổ chức, cần được kiểm chứng thêm bằng số liệu nhân sự và kết quả giải quyết thủ tục.
Thứ ba, việc huy động vốn và xác định thứ tự ưu tiên thực hiện quy hoạch có thể tạo ra khoảng cách giữa đồ án được duyệt và dự án thực tế. Chi phí không chỉ nằm ở lập quy hoạch mà còn ở giải phóng mặt bằng, giao thông, thoát nước, môi trường và dịch vụ công. Thiếu danh mục đầu tư ưu tiên và cơ chế phối hợp liên địa bàn sẽ làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Thứ tư, áp lực cân bằng giữa công nghiệp hóa, đô thị hóa và bảo vệ môi trường có tính khác biệt theo vùng. Khu vực ven biển cần kiểm soát tác động công nghiệp và hạ tầng cảng; đồng bằng cần bảo vệ quỹ đất sản xuất và thoát lũ; miền núi cần quan tâm rừng, sinh kế và tiếp cận dịch vụ. Đặc thù này đòi hỏi các tiêu chí đánh giá quy hoạch theo điều kiện không gian, thay vì chỉ dựa vào chỉ tiêu tăng trưởng.
Thứ năm, dữ liệu phân tán và cơ chế giám sát chưa được lượng hóa đầy đủ là rủi ro đối với minh bạch. Khi thông tin quy hoạch, đất đai và dự án đầu tư không được liên thông, người dân khó theo dõi thay đổi và cơ quan quản lý khó nhận diện xung đột. Bản thảo chưa có dữ liệu đo lường mức độ công khai, số vụ vi phạm hay mức độ hài lòng, do đó chưa đủ căn cứ khẳng định quy mô các hạn chế này trên toàn tỉnh.
4. Một số giải pháp
Mục tiêu đến năm 2030, Thanh Hóa đặt tỷ lệ đô thị hóa đạt 50% (hiện đạt 40,55%) và 65% vào năm 2050 – mức tăng trưởng phản ánh tầm nhìn dài hạn trong quản lý phát triển không gian đô thị – nông thôn hài hòa, bền vững (Minh Hiếu, 05/11/2025).
Một là, rà soát quy hoạch theo mức độ cần thiết và thiết lập cơ chế phối hợp hai cấp.
UBND tỉnh cần chỉ đạo xây dựng danh mục thống nhất các đồ án còn hiệu lực, cần điều chỉnh và cần lập mới; công bố lộ trình xử lý theo tính cấp thiết và khả năng bố trí nguồn lực. Cơ quan chuyên môn cấp tỉnh chịu trách nhiệm hướng dẫn kỹ thuật, kiểm tra tính liên thông; UBND cấp xã thực hiện nhiệm vụ thuộc thẩm quyền và cập nhật các vướng mắc phát sinh. Đối với vấn đề vượt ranh giới một xã, cần có đầu mối phối hợp do cấp tỉnh điều phối. Kết quả có thể đo bằng tỷ lệ đồ án được rà soát, thời gian xử lý hồ sơ và số xung đột liên địa bàn được giải quyết.
Hai là, tổ chức quản lý theo vùng chức năng và ưu tiên đầu tư.
Các nhiệm vụ quy hoạch cần được đánh giá theo hành lang phát triển, vùng sản xuất, mạng lưới giao thông và hệ sinh thái. Tỉnh nên ưu tiên các dự án hạ tầng có tác động liên xã, khả năng kết nối đô thị – nông thôn và mức độ đáp ứng nhu cầu thiết yếu. Việc lựa chọn dự án phải gắn với kế hoạch đầu tư công, quỹ đất, tác động môi trường và khả năng vận hành sau đầu tư; tránh coi phê duyệt đồ án là kết quả cuối cùng của quản lý.
Ba là, nâng cao năng lực công chức cấp xã và hỗ trợ chuyên môn thường xuyên.
Cần rà soát vị trí việc làm, năng lực đọc bản đồ, quản lý trật tự xây dựng, tiếp nhận và xử lý phản ánh của người dân; từ đó xây dựng chương trình bồi dưỡng theo nhóm địa bàn. Sở, ngành chuyên môn có thể tổ chức tổ hỗ trợ kỹ thuật liên ngành, tài liệu hướng dẫn chuẩn và cơ chế tư vấn trực tuyến cho xã, phường. Đánh giá hiệu quả bồi dưỡng cần dựa trên chất lượng giải quyết công việc, không chỉ số lớp hoặc số lượt tham gia.
Bốn là, xây dựng cơ sở dữ liệu quy hoạch dùng chung và tăng cường công khai.
Tỉnh cần chuẩn hóa dữ liệu bản đồ, mã định danh hồ sơ, thông tin hiệu lực và lịch sử điều chỉnh, từng bước liên thông với dữ liệu đất đai, xây dựng và đầu tư theo quy định về chia sẻ dữ liệu. Cổng tra cứu quy hoạch cần cho phép người dân xem vị trí, phạm vi, nội dung cơ bản và đầu mối giải đáp. Mọi điều chỉnh phải có dấu vết cập nhật, công khai nội dung được phép công bố và kết quả tiếp thu ý kiến cộng đồng. Chỉ tiêu theo dõi gồm tỷ lệ hồ sơ được số hóa, thời gian cập nhật và tỷ lệ phản ánh được trả lời đúng hạn.
Năm là, đổi mới kiểm tra, giám sát theo kết quả thực hiện quy hoạch.
Cần kết hợp giám sát của cơ quan nhà nước với Hội đồng nhân dân, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và cộng đồng dân cư; ưu tiên kiểm tra khu vực có biến động sử dụng đất lớn, dự án chậm triển khai hoặc nguy cơ tác động môi trường. Bộ tiêu chí đánh giá nên gồm tiến độ hạ tầng thiết yếu, mức độ tiếp cận dịch vụ công, hiệu quả sử dụng đất, chất lượng môi trường và phản hồi của người dân. Công bố kết quả định kỳ sẽ tạo cơ sở điều chỉnh ưu tiên đầu tư và tăng trách nhiệm giải trình của cơ quan thực thi.
5. Kết luận
Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp mở ra cơ hội đổi mới quản lý quy hoạch đô thị và nông thôn tại Thanh Hóa, đồng thời, làm rõ yêu cầu phân định trách nhiệm, liên thông dữ liệu và phối hợp theo không gian chức năng. Sắp xếp đơn vị hành chính là điều kiện tổ chức, không tự thân bảo đảm chất lượng quy hoạch. Hiệu quả quản lý phụ thuộc vào khả năng kế thừa hợp lý các đồ án, năng lực thực thi của cấp xã, nguồn lực triển khai và sự giám sát của cộng đồng. Trọng tâm chính sách cần chuyển từ số lượng đồ án được lập sang chất lượng thực hiện và tác động đối với phát triển bền vững.
Tài liệu tham khảo:
Bộ Chính trị (2025). Kết luận số 177-KL/TW ngày 11/7/2025 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tiếp tục xây dựng tổ chức, hoạt động của đơn vị hành chính hai cấp bảo đảm thông suốt, hiệu quả.
Chính phủ (2025). Nghị định số 145/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương hai cấp, phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quy hoạch đô thị và nông thôn.
Minh Hiếu (05/11/2025). Quy hoạch đô thị và nông thôn – nền tảng kiến tạo không gian phát triển. Báo Thanh Hóa điện tử. https://baothanhhoa.vn/quy-hoach-do-thi-va-nong-thon-nen-tang-kien-tao-khong-gian-phat-trien-267632.htm
Quốc hội (2024). Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn năm 2024.
Quốc hội (2025). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
Thủ tướng Chính phủ (2023). Quyết định số 153/QĐ-TTg ngày 27/02/2023 phê duyệt Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa (2025). Quyết định số 3415/QĐ-UBND ngày 29/10/2025 về việc phê duyệt đồ án Quy hoạch phân khu xây dựng tỷ lệ 1/2000 Khu sinh thái hồ Khe Lau (ST-05), Khu kinh tế Nghi Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2025). Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Thanh Hóa năm 2025.



