Văn hóa đảng – sự kết tinh hồn cốt dân tộc và “lá chắn thép” bảo vệ “chủ quyền tư tưởng” trong kỷ nguyên mới

Party culture – the crystallization of the national soul and a “steel shield” protecting “ideological sovereignty” in the new era

TS. Đàm Cao Thượng
Trường Chính trị Trường Chinh tỉnh Ninh Bình

(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết làm rõ bản chất văn hóa Đảng là sự kết tinh biện chứng giữa chủ nghĩa Mác – Lênin và tinh hoa văn hóa dân tộc, lấy đạo đức cách mạng làm cốt lõi để bảo vệ vững chắc “chủ quyền tư tưởng” trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Phân tích tiến trình phát triển tư duy lý luận từ Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943 đến Đại hội XIV, tác giả luận giải bước chuyển căn bản đưa văn hóa Đảng trở thành “trụ cột chiến lược” của sự phát triển; trên cơ sở đó, đề xuất hệ thống giải pháp xây dựng Đảng thực sự “là đạo đức, là văn minh”, đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới.

Từ khóa: Văn hóa Đảng; chủ quyền tư tưởng; Kỷ nguyên mới.

Abstract: This article clarifies the essence of the Party’s culture as a dialectical synthesis of Marxism-Leninism and the quintessence of national culture, with revolutionary morality at its core, serving to firmly safeguard “ideological sovereignty” in the context of the Fourth Industrial Revolution. By analyzing the evolution of theoretical thought from the 1943 Outline of Vietnamese Culture to the 14th National Party Congress, the author explains the fundamental shift that has elevated the Party’s culture into a “strategic pillar” of development. Building on this, the article proposes solutions to ensure the Party is truly “moral and civilized,” thereby meeting the demands of the new era.

Key words: Party Culture, Ideological Sovereignty, New Era.

1. Đặt vấn đề

Trong tiến trình dẫn dắt dân tộc bước vào kỷ nguyên mới, việc định vị bản chất và sức mạnh của Đảng cầm quyền đòi hỏi một tư duy lý luận vừa sắc bén về chính trị, vừa sâu sắc về giá trị văn hóa. Đây là hệ giá trị hiện thân trong phương thức lãnh đạo, đóng vai trò “trụ cột chiến lược” và “lá chắn thép”, bảo vệ vững chắc chủ quyền tư tưởng trước các làn sóng “xâm lăng mềm”. Khẳng định, văn hóa Đảng là trụ cột chiến lược không chỉ nhằm phản bác đanh thép các luận điệu xuyên tạc mà còn là yêu cầu tất yếu để phát huy sức mạnh nội sinh, củng cố niềm tin tuyệt đối của Nhân dân và bảo đảm sự trường tồn của dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng.

2. Văn hóa Đảng – Sự kết tinh và thăng hoa của văn hóa dân tộc trong thời đại Hồ Chí Minh

Lịch sử chứng minh rằng, sự phát triển rực rỡ của văn hóa là nền tảng bảo đảm sự bền vững và tính nhân văn của quốc gia qua các thời kỳ. Để trường tồn cùng dân tộc với tư cách “con nòi của giai cấp lao động”, Đảng tất yếu phải “thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của Nhân dân” (Hồ Chí Minh, 2021e, tr.608). Đảng đồng thời là lực lượng và biểu tượng văn hóa tiên phong, dẫn dắt dân tộc phát triển phồn vinh.

Văn hóa Đảng là hệ giá trị vật chất và tinh thần thể hiện trong sự ra đời, mục đích, phương pháp tổ chức, phương thức lãnh đạo, cầm quyền; phản ánh bản chất, sức sống của Đảng cùng mối quan hệ máu thịt giữa Đảng với Nhân dân và bạn bè quốc tế, kết tinh qua chuẩn mực đạo đức của mỗi đảng viên (Ban Tuyên giáo Trung ương và cs, 2025, tr. 286). Cốt lõi của hệ giá trị này được đúc kết súc tích: “Đảng ta là đạo đức, là văn minh, là thống nhất, độc lập, là hòa bình, ấm no” (Hồ Chí Minh, 2021d, tr. 401).

Trước luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch cho rằng, văn hóa Đảng là yếu tố “ngoại lai”, áp đặt từ học thuyết Mác – Lênin nhằm tách rời Đảng khỏi dân tộc và phủ nhận tính chính danh của Đảng, cả lý luận và thực tiễn lịch sử đều khẳng định văn hóa Đảng là sự tiếp nối, kết tinh sâu sắc nhất hồn cốt văn hóa Việt Nam trên cơ sở tiếp thu chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại.

Theo quy luật chung của chủ nghĩa Mác – Lênin, chính đảng vô sản ra đời từ sự kết hợp biện chứng giữa lý luận khoa học và phong trào công nhân. Vận dụng sáng tạo quy luật ấy vào điều kiện lịch sử cụ thể của Việt Nam, quy luật hình thành đặc thù của Đảng Cộng sản Việt Nam được xác lập là sản phẩm của sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác – Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước của dân tộc.

Phong trào yêu nước chính là “gen di truyền”, là mạch nguồn văn hóa cốt lõi của người Việt qua hàng nghìn năm. Sự ra đời của Đảng vào năm 1930 chính là một “sản phẩm của văn hóa”, là kết quả tất yếu khi “đỉnh cao của văn hóa nhân loại” gặp gỡ và hòa quyện với “tinh hoa văn hóa dân tộc”. Vì vậy, văn hóa Đảng ngay từ khởi thủy đã mang trong mình dòng máu dân tộc. Đảng không đứng ngoài hay đứng trên dân tộc mà là “con nòi” của nhân dân lao động, là hiện thân của “trí tuệ, danh dự và lương tâm của thời đại chúng ta” (V.I.Lênin, 2006, tr. 122).

Luận điệu cho rằng, chủ nghĩa Mác-Lênin là “ngoại lai, xa lạ” thực chất đã phủ nhận quy luật giao thoa và tiếp biến văn hóa của nhân loại. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã “văn hóa hóa” chủ nghĩa Mác-Lênin, chuyển từ một học thuyết triết học, chính trị thuần túy thành những chuẩn mực đạo đức gần gũi. Người dạy rằng: “Hiểu chủ nghĩa Mác – Lênin là phải sống với nhau có tình có nghĩa. Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống không có tình có nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác – Lênin được?” (Hồ Chí Minh, 2021e, tr. 668). Việc Đảng lấy chủ nghĩa Mác-Lênin làm gốc cũng giống như dân tộc đã từng tiếp nhận Phật giáo, Nho giáo để làm giàu thêm bản sắc của mình. Việc tiếp thu này không phải là sự sao chép máy móc mà là quá trình sàng lọc, tiếp nhận những giá trị tiến bộ, phù hợp với thực tiễn Việt Nam. Đây chính là biểu hiện của một nền văn hóa “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”, trong đó cái “ngoại” đã được chuyển hóa thành cái “nội”, trở thành vũ khí để thực hiện khát vọng độc lập, tự do.

Văn hóa Đảng là hồn cốt dân tộc, bắt nguồn từ mối quan hệ biện chứng giữa Đảng và dân tộc: văn hóa dân tộc là nền tảng nuôi dưỡng văn hóa trong Đảng, còn văn hóa Đảng nâng các giá trị ấy lên tầm văn hóa xã hội chủ nghĩa. Đảng không tạo ra một hệ giá trị biệt lập mà chắt lọc, phát triển những phẩm chất tiêu biểu của người Việt như yêu nước, đoàn kết, nhân nghĩa, cần cù, sáng tạo thành trách nhiệm chính trị. Trong đó, lòng yêu nước được nâng lên thành lý tưởng hy sinh vì Tổ quốc; đoàn kết trở thành nguyên tắc sống còn, là “con ngươi” của mắt mình; nhân nghĩa được cụ thể hóa trong phương châm “trọng dân, gần dân, hiểu dân”, thực sự là công bộc của nhân dân. Mọi chuẩn mực trong Đảng đều có cội rễ từ truyền thống, khiến văn hóa Đảng trở thành một bộ phận tiêu biểu của bản sắc Việt Nam hiện đại. Vì vậy, quan điểm coi văn hóa Đảng là “ngoại lai” là sự xuyên tạc quy luật phát triển của dân tộc. Thực chất, Đảng ra đời từ lòng yêu nước, chủ động tiếp biến tinh hoa nhân loại để nâng tầm văn hóa truyền thống thành những giá trị cách mạng. Văn hóa Đảng chính là biểu hiện tập trung nhất của sức mạnh nội sinh của dân tộc trong thời đại Hồ Chí Minh.

3. Văn hóa Đảng – nền tảng, động lực và lá chắn bảo vệ vững chắc “chủ quyền tư tưởng” của Đảng trong kỷ nguyên mới.

Văn hóa Đảng, với cốt lõi là đạo đức cách mạng, là nền tảng tinh thần và sức mạnh nội sinh then chốt để xây dựng Đảng và hệ thống chính trị thực sự trong sạch, vững mạnh toàn diện. Hệ giá trị này đóng vai trò như một “bộ lọc” sắc bén, thúc đẩy cán bộ, đảng viên tự giác tu dưỡng, rèn luyện, qua đó giúp ngăn chặn hiệu quả sự suy thoái, tham nhũng và các biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Khi văn hóa thẩm thấu vào mọi mặt công tác, hệ thống chính trị sẽ trở thành hiện thân mẫu mực của “trí tuệ, danh dự và lương tâm” (V.I.Lênin, 2006, tr. 122).

Trong kỷ nguyên cách mạng công nghiệp 4.0, các thế lực thù địch đang triệt để lợi dụng Internet để thực hiện chiến lược “xâm lăng mềm”, nhằm biến Việt Nam thành một dạng “thuộc địa văn hóa” kiểu mới. Một trong những luận điệu thâm độc mà các thế lực thù địch thường xuyên sử dụng là cho rằng: “Văn hóa phải tách rời khỏi chính trị”, chỉ nên là hoạt động giải trí, nghệ thuật thuần túy. Thực chất, đây là âm mưu nhằm “phi chính trị hóa” văn hóa, xóa bỏ tính Đảng và vai trò lãnh đạo của Đảng trong lĩnh vực văn hóa – tư tưởng. Đảng khẳng định, văn hóa là nền tảng tinh thần, là “soi đường cho quốc dân đi”, do đó, giữ vững tính Đảng trong văn hóa chính là bảo vệ “sinh mệnh” chính trị của dân tộc. Văn hóa Đảng lúc này như một “lá chắn thép” hữu hiệu giúp cán bộ và Nhân dân xây dựng “sức đề kháng văn hóa”, nhận diện và bài trừ các giá trị ngoại lai phản cảm.

Năm 2026, lần đầu tiên Đảng xác định “đặt văn hóa vào đúng vị trí của một trụ cột chiến lược trong cấu trúc phát triển quốc gia”, gắn việc xây dựng “thế trận văn hóa” với việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên môi trường số (Bộ Chính trị, 2026). Theo đó, mỗi cán bộ, đảng viên phải trở thành chủ thể văn hóa số có bản lĩnh, tiên phong đấu tranh phản bác các luận điệu xuyên tạc. Văn hóa Đảng sẽ tạo nên “sức đề kháng” nội sinh, giúp dân tộc giữ vững bản sắc trước những tác động tiêu cực của cách mạng công nghiệp 4.0. Văn hóa Đảng chính là chất keo đặc biệt gắn kết chặt chẽ “Ý Đảng – Lòng Dân”. Đảng từ Nhân dân mà ra, luôn lấy việc phục vụ Nhân dân làm lẽ sống và mục tiêu phấn đấu cao nhất. Chính những giá trị nhân văn như “dĩ công vi thượng”, trọng dân và gần dân đã tạo nên sự đồng thuận xã hội cao. Khi văn hóa Đảng được phát huy mạnh mẽ, mọi chủ trương sẽ trở thành động lực cho quần chúng. Đặc biệt, sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng là hạt nhân then chốt để xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc vững chắc. Đây chính là nguồn sức mạnh nội sinh vô song giúp dân tộc Việt Nam vững bước vươn mình trong kỷ nguyên mới.

4. Từ Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943 đến Đại hội XIV – Sự phát triển tư duy lý luận của Đảng về văn hóa Đảng

Sự phát triển tư duy lý luận của Đảng về văn hóa Đảng là một quá trình vận động biện chứng, gắn liền với các bước ngoặt của tiến trình cách mạng và với yêu cầu nâng cao năng lực lãnh đạo, năng lực cầm quyền của Đảng. Khởi đầu từ nhận thức về vai trò lãnh đạo của Đảng trên “mặt trận văn hóa”, nhận thức lý luận đã từng bước phát triển, xác định văn hóa trong Đảng là hệ giá trị cốt lõi, là “trụ cột chiến lược” bảo đảm sự trong sạch, vững mạnh của Đảng.

Quá trình phát triển nhận thức lý luận về văn hóa Đảng được thể hiện tập trung qua các bước chuyển căn bản sau:

Thứ nhất, sự xác lập nền tảng và định vị bản chất “đạo đức, văn minh” của văn hóa Đảng. Ngay từ năm 1943, Đề cương văn hóa Việt Nam đã khẳng định vai trò lãnh đạo tuyệt đối của Đảng đối với sự nghiệp văn hóa theo 3 nguyên tắc: “Dân tộc hóa – Khoa học hóa – Đại chúng hóa”. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm sâu sắc thêm bản chất của văn hóa Đảng khi khẳng định văn hóa phải nằm “ở trong kinh tế và chính trị” và đúc kết giá trị cốt lõi nhất: “Đảng ta là đạo đức, là văn minh”. Luận điểm này xác lập nền tảng văn hóa chính trị của một Đảng cầm quyền kiểu mới, đòi hỏi mỗi tổ chức đảng và đảng viên phải thực sự trở thành biểu tượng văn hóa của dân tộc.

Thứ hai, bước chuyển tư duy từ xây dựng văn hóa xã hội sang trực tiếp “xây dựng văn hóa từ trong Đảng”. Cương lĩnh năm 1991 xác định nền văn hóa “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” là đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa xã hội. Đến Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII (1998), Đảng tạo đột phá về lý luận khi chỉ rõ: muốn lãnh đạo văn hóa thì trước hết “phải xây dựng văn hóa từ trong Đảng, trong bộ máy nhà nước” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 1998). Hội nghị Trung ương 10 khóa IX (2004) tiếp tục hoàn thiện logic lý luận này bằng cách gắn kết hữu cơ giữa phát triển kinh tế là trung tâm, xây dựng Đảng là then chốt với phát triển văn hóa là nền tảng tinh thần.

Thứ ba, thể chế hóa và nâng tầm văn hóa Đảng thành phương thức bảo đảm năng lực cầm quyền. Nghị quyết số 33-NQ/TW lần đầu tiên đặt ra yêu cầu “Xây dựng văn hóa trong chính trị”, xác định văn hóa Đảng là điều kiện tiên quyết để giữ vững phẩm chất, kỷ luật và mối liên hệ mật thiết giữa Đảng với Nhân dân. Đại hội XII (2016) xác định nhiệm vụ xây dựng Đảng về đạo đức là thành tố của văn hóa Đảng, ngang tầm với công tác chính trị, tư tưởng và tổ chức. Nhận thức này tiếp tục được thể chế hóa sâu sắc qua Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị về chuẩn mực đạo đức cách mạng, biến các giá trị văn hóa của Đảng thành quy chuẩn hành vi, thành thước đo cụ thể đối với tư cách của cán bộ, đảng viên.

Thứ tư, bước phát triển đỉnh cao: định vị văn hóa Đảng là “trụ cột chiến lược” và “sức mạnh nội sinh trực tiếp” trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị xác định văn hóa là “trụ cột chiến lược trong cấu trúc phát triển quốc gia”, qua đó đặt ra yêu cầu giữ vững bản sắc và chủ quyền văn hóa trong môi trường số. Đại hội XIV của Đảng (2026) nâng tầm văn hóa Đảng thành mệnh lệnh hành động: “Tăng cường xây dựng, chỉnh đốn, tự đổi mới để Đảng ta thật sự là đạo đức, là văn minh” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026b,tr. 383). Văn hóa Đảng lúc này không chỉ là công cụ tự chỉnh đốn mà còn trở thành sức mạnh nội sinh trực tiếp, là động lực dẫn dắt dân tộc tự tin bước vào kỷ nguyên vươn mình.

5. Xây dựng văn hóa Đảng trong kỷ nguyên mới  – Thành tựu, thách thức và yêu cầu đặt ra

Công tác xây dựng văn hóa Đảng thời gian qua đã đạt nhiều kết quả quan trọng, khẳng định vai trò của văn hóa Đảng như nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh và bảo đảm tính tiên phong của Đảng cầm quyền. Những thành tựu nổi bật trong xây dựng văn hóa Đảng được thể hiện tập trung qua các phương diện chủ yếu sau:

Một là, củng cố văn hóa nêu gương và bồi đắp chuẩn mực đạo đức cách mạng, hạt nhân cốt lõi của văn hóa Đảng. Chuẩn mực đạo đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh gắn với văn hóa nêu gương đã trở thành nền nếp tự giác. TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2021 – 2024 biểu dương hơn 11.000 cá nhân xuất sắc về tu dưỡng đạo đức; tỉnh Hưng Yên ghi nhận trên 96% đảng viên cam kết thực hành chuẩn mực đạo đức cách mạng (Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương 2025, tr. 286). Tại tỉnh Ninh Bình, qua 10 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị, có hơn 90% cán bộ, đảng viên viết bản cam kết làm theo Bác; 47 tập thể, cá nhân được Thủ tướng Chính phủ cùng Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương tặng bằng khen; 446 tập thể, cá nhân được Ủy ban nhân dân tỉnh khen thưởng và hàng nghìn lượt cán bộ, đảng viên, Nhân dân được các cấp ủy biểu dương, lan tỏa sâu rộng giá trị văn hóa Đảng trong đời sống xã hội địa phương (Tỉnh ủy Nam Định, Tỉnh ủy Ninh Bình, & Tỉnh ủy Hà Nam, 2025).

Hai là, định hình văn hóa kỷ luật nghiêm minh, văn hóa liêm chính và văn hóa số trong Đảng. Cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực với nguyên tắc “không có vùng cấm, không có ngoại lệ” đã làm trong sạch môi trường văn hóa nội bộ, bước đầu xác lập chuẩn mực “văn hóa từ chức” gắn liền với danh dự và trách nhiệm chính trị của người lãnh đạo khi không còn đủ uy tín. Đồng thời, văn hóa Đảng phát huy vai trò “lá chắn thép”, củng cố “sức đề kháng văn hóa” cho cán bộ, đảng viên nhằm bảo vệ chủ quyền tư tưởng và giữ vững chuẩn mực chính trị trên không gian mạng.

Ba là, lan tỏa văn hóa Đảng góp phần nâng cao chất lượng đời sống tinh thần của xã hội và uy tín quốc gia. Sức mạnh văn hóa Đảng chuyển hóa thành sự đồng thuận chính trị sâu sắc, thúc đẩy chỉ số hạnh phúc của Việt Nam giai đoạn 2020 – 2025 tăng từ vị trí 83 lên 46 (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr. 306-307); Chỉ số phát triển con người (HDI) đạt mức cao với 0,766 điểm (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr. 345); toàn quốc có trên 90% thôn, bản và 80% hộ gia đình đạt chuẩn văn hóa Ban Tuyên giáo Trung ương, Hội đồng Lý luận Trung ương, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2025, tr. 212), chứng minh sự hòa quyện biện chứng giữa đạo đức cách mạng trong Đảng với đời sống nhân dân.

Bên cạnh những thành tựu, môi trường văn hóa Đảng đang đối diện với những biểu hiện phản văn hóa nghiêm trọng, cần kiên quyết đấu tranh và loại bỏ. Nhận thức về văn hóa chính trị ở một số cấp ủy còn hình thức, chưa đặt ngang tầm với kinh tế và chính trị; văn hóa tự phê bình và phê bình còn biểu hiện sự nể nang, né tránh va chạm. Tình trạng suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trực tiếp xâm hại đến tính văn hóa của Đảng. Trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, Đảng đã khai trừ 12.090 đảng viên và xóa tên 41.854 đảng viên (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr. 359); hơn 29.600 đảng viên bị kỷ luật do suy thoái chuẩn mực đạo đức, lối sống và hơn 2.380 trường hợp bị xử lý do tham nhũng (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026a, tr. 369). Cùng với tác động tiêu cực của các luồng thông tin xấu độc trên mạng xã hội, những tồn tại này làm xói mòn môi trường văn hóa nội bộ, đặt ra yêu cầu cấp bách phải tiếp tục thanh lọc, chuẩn hóa để Đảng mãi mãi là biểu tượng của “đạo đức, văn minh”.

6. Một số giải pháp xây dựng văn hóa Đảng trong kỷ nguyên mới

Thứ nhất, kiên định và vận dụng sáng tạo nền tảng tư tưởng – linh hồn của văn hóa Đảng. Giải pháp có tính quyết định là kiên trì bồi đắp chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh vào đời sống tinh thần của Đảng, coi đây là “lực lượng tư tưởng hùng mạnh chỉ đạo Đảng chúng tôi, làm cho Đảng chúng tôi có thể trở thành hình thức tổ chức cao nhất của quần chúng lao động, hiện thân của trí tuệ, danh dự và lương tâm của dân tộc chúng tôi” (Hồ Chí Minh, 2021c, tr. 412). Sự kiên định phải gắn liền với đổi mới căn bản công tác lý luận, đưa các nguyên lý khoa học thẩm thấu vào nhận thức, chuyển hóa thành nhu cầu tự nguyện và tình cảm đồng chí “sống với nhau có tình có nghĩa”, tạo sức mạnh nội sinh để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng từ gốc rễ.

Thứ hai, thực hiện nghiêm các chuẩn mực đạo đức cách mạng theo Quy định số 144-QĐ/TW ngày 09/5/2024 của Bộ Chính trị. Đạo đức cách mạng là biểu hiện văn hóa tập trung nhất của Đảng cầm quyền. Việc triển khai Quy định số 144-QĐ/TW phải hướng tới mục tiêu chuyển hóa năm nhóm chuẩn mực rường cột thành danh dự, lẽ sống tự giác của người cộng sản theo phương châm “như ăn cơm, uống nước hằng ngày”. Các tổ chức cơ sở đảng cần cụ thể hóa các tiêu chí này thành những thước đo văn hóa cụ thể để kiểm tra, đánh giá, xếp loại cán bộ hằng năm và sàng lọc đội ngũ phụng sự Tổ quốc.

Thứ ba, nâng cao văn hóa lãnh đạo và phát huy vai trò nêu gương. Lãnh đạo bằng sự nêu gương là phương thức lãnh đạo chuẩn mực của Đảng cầm quyền, đúng như lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền” (Hồ Chí Minh, 2021a, tr. 284). Văn hóa nêu gương đòi hỏi sự kết hợp giữa lối sống liêm chính với tinh thần “7 dám” vì lợi ích chung; đồng thời hình thành và lan tỏa “văn hóa từ chức”, chủ động thôi giữ chức vụ khi uy tín suy giảm hoặc không còn đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ như một hành vi văn hóa chính trị tự giác.

Thứ tư, kiến tạo “văn hóa số” nhằm hiện đại hóa phương thức lãnh đạo của Đảng. Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị, việc ứng dụng công nghệ số phải đi liền với việc xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, minh bạch hóa quy trình công tác và kiểm soát quyền lực một cách hiệu quả. Cần phát triển các nền tảng số phục vụ đổi mới sinh hoạt đảng, giám sát tu dưỡng đạo đức và đánh giá cán bộ một cách khách quan; đồng thời bồi dưỡng năng lực văn hóa số để mỗi cán bộ, đảng viên chủ động tạo lập “sức đề kháng văn hóa”, nâng cao bản lĩnh đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trên không gian mạng.

Thứ năm, siết chặt kỷ cương, kiểm tra, giám sát văn hóa gắn với việc kiểm soát quyền lực. Với nguyên tắc “không kiểm tra thì coi như không lãnh đạo”, công tác giám sát văn hóa cần được tiến hành thường xuyên, không có ngoại lệ, kiên quyết “tẩy bỏ những phần tử hủ hóa ra ngoài” để giữ gìn sự trong sạch của tổ chức (Hồ Chí Minh, 2021b, tr. 290). Hoạt động kiểm tra phải mang tính nhân văn, giúp cán bộ “tự soi, tự sửa” từ sớm, từ xa; kết hợp chặt chẽ kỷ luật Đảng, pháp luật của Nhà nước với việc phát huy vai trò giám sát, phản biện của Nhân dân theo phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”.

7. Kết luận

Xây dựng văn hóa Đảng là quy luật tồn tại và phát triển tất yếu, bảo đảm sự cầm quyền của Đảng trong kỷ nguyên mới. Kết tinh từ hồn cốt văn hóa dân tộc và phát triển trong thời đại Hồ Chí Minh, văn hóa Đảng chính là “lá chắn thép” bảo vệ chủ quyền tư tưởng và an ninh quốc gia. Hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược phát triển đất nước đến năm 2045 đòi hỏi việc kiên định chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh phải gắn liền với thực hành đạo đức cách mạng và xây dựng văn hóa số, bảo đảm Đảng luôn xứng đáng là biểu tượng của trí tuệ, đạo đức và văn minh.

Tài liệu tham khảo:
Ban Tuyên giáo Trung ương, Hội đồng Lý luận Trung ương, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (2025). Những vấn đề lý luận và thực tiễn về xây dựng văn hóa trong Đảng trong giai đoạn mới. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026a). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026b). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (Tập II). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2021a). Toàn tập (Tập 1). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2021b). Toàn tập (Tập 5). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2021c). Toàn tập (Tập 9). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2021d). Toàn tập (Tập 12). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Hồ Chí Minh (2021e). Toàn tập (Tập 15). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
V.I.Lenin (2006). Toàn tập (Tập 34). Nxb Chính trị quốc gia.
Tỉnh ủy Nam Định, Tỉnh ủy Ninh Bình, Tỉnh ủy Hà Nam (2025). Tổng hợp báo cáo đánh giá 10 năm thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW của 3 tỉnh Nam Định, Ninh Bình và Hà Nam trước khi sáp nhập.