Trung tá, TS. Mạc Xuân Hương
Học viện Cảnh sát nhân dân
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh phát triển xã hội nhanh chóng kéo theo sự gia tăng các hành vi lệch chuẩn, vi phạm pháp luật trong nhóm thanh thiếu niên, đặc biệt là hành vi gây rối trật tự công cộng, đang trở thành thách thức lớn đối với công tác bảo đảm an ninh – trật tự ở nước ta. Bài viết khái quát tình hình tội phạm gây rối trật tự công cộng do thanh thiếu niên gây ra ở Việt Nam trong thời gian qua, chỉ ra những nguyên nhân, hạn chế, thiếu sót và đề xuất giải pháp phòng ngừa thời gian tới.
Từ khóa: Thanh thiếu niên; vi phạm pháp luật; phạm tội; hành vi; gây rối trật tự công cộng.
1. Đặt vấn đề
Thanh thiếu niên là lực lượng xã hội đông đảo, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển bền vững của đất nước. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm đối tượng có đặc điểm tâm sinh lý chưa ổn định, dễ bị tác động bởi môi trường sống và các yếu tố tiêu cực từ xã hội. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và mạng xã hội, một bộ phận thanh thiếu niên có biểu hiện lệch chuẩn trong nhận thức và hành vi dẫn đến vi phạm pháp luật, phạm tội gây rối trật tự công cộng.
2. Thực trạng thanh thiếu niên phạm tội gây rối trật tự công cộng hiện nay
Theo thống kê của các cơ quan chức năng và các báo cáo tổng hợp, số vụ vi phạm pháp luật của thanh thiếu niên đang có xu hướng tăng theo từng năm. Theo số liệu tổng hợp, từ giai đoạn 2022 – 2025 cho thấy, số thanh thiếu niên vi phạm pháp luật nói chung tăng đều qua các năm từ khoảng 13.257 trường hợp vào năm 2022 lên gần 16. 897 trường hợp vào năm 2025, chiếm khoảng 4-5% tổng số vụ phạm tội hàng năm. Trong số đó, gây rối trật tự công cộng là một trong những loại hành vi nổi bật của nhóm đối tượng này, xảy ra với mức độ ngày càng cao.
Điển hình như, ngày 21/8/2025, Công an xã Hoài Đức, thành phố Hà Nội đã bắt giữ nhóm thanh thiếu niên chặt biển số xe máy, cướp tài sản trên địa bàn. Theo điều tra, do thích phô trương, muốn thị uy với các nhóm thanh niên khác ở khu vực Hoài Đức và Quốc Oai (Hà Nội), nhóm của N.M.T. (18 tuổi, trú Thạch Thất, Hà Nội) bàn bạc, thống nhất sử dụng xe máy, mang theo hung khí lang thang trên các tuyến đường thuộc các xã Hoài Đức, Quốc Oai, Thạch Thất. Nhóm này gặp thanh niên nào “thấy ngứa mắt” thì sẽ chặn đánh, sau đó chặt biển số xe máy để thị uy.
Hay tại tỉnh Thanh Hóa, đầu năm 2025 đến nay, trên địa bàn đã xảy ra gần 20 vụ với hơn 150 đối tượng thanh thiếu niên tham gia tụ tập, gây rối trật tợ công cộng, trong đó rất nhiều vụ đối tượng sử dụng hung khí, lạng lách, đánh võng gây nguy hiểm cho cộng đồng.
Tình trạng thanh thiếu niên vi phạm pháp luật, phạm tội có xu hướng gia tăng, xảy ra nhiều vụ việc có tính chất phức tạp, nguy hiểm. Đặc biệt là thanh thiếu niên gây rối trật tự công cộng; vi phạm luật giao thông, điều khiển mô tô, xe gắn máy chạy tốc độ cao, lạng lách, đánh võng, nẹt pô, tiềm ẩn nguy cơ gây mất trật tự an toàn giao thông, gây thiệt hại đến tính mạng và tài sản. Một số đối tượng tổ chức đua xe, cầm dao, cầm vũ khí thô sơ di chuyển trên đường sau đó quay video đăng lên facebook, tiktok câu like, câu view, thậm chí có trường hợp còn quay video dạy giới trẻ cách đánh võng, nằm trên xe điều khiển mô tô.
Điều đáng nói, các đối tượng vi phạm đều trong độ tuổi thanh thiếu niên, có nhiều em đang trong độ tuổi đi học. Hiện nay, đây là nhóm đối tượng có nguy cơ vi phạm pháp luật về trật tự an toàn giao thông và tai nạn giao thông cao nhất trong nhóm học sinh, sinh viên trên cả nước. Nhiều vụ xuất phát từ những mâu thuẫn nhỏ trong sinh hoạt, giao tiếp hàng ngày nhưng do thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc, các đối tưng thanh thiếu niên đã lựa chọn cách giải quyết bằng bạo lực, gây hậu quả nghiêm trọng.
Không ít vụ việc được tổ chức, rủ rê qua mạng xã hội, hình thành các nhóm thanh thiếu niên tụ tập, gây rối, thách thức lực lượng chức năng. Địa bàn xảy ra hành vi gây rối trật tự công cộng không chỉ tập trung ở các đô thị lớn mà còn lan rộng ra khu vực nông thôn, vùng ven đô, khu công nghiệp – nơi tập trung đông lao động trẻ. Đối tượng vi phạm chủ yếu tập trung ở độ tuổi từ 14 đến dưới 30 tuổi, trong đó, nhiều trường hợp chưa đủ độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, gây khó khăn cho công tác xử lý và phòng ngừa. Hành vi gây rối trật tự công cộng của thanh thiếu niên không chỉ làm mất an ninh, trật tự tại địa phương mà còn ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt của Nhân dân, làm gia tăng tâm lý lo lắng, bất an trong xã hội và tiềm ẩn nguy cơ phát sinh các loại tội phạm nghiêm trọng khác.
3. Một số nguyên nhân
Thứ nhất, xuất phát từ nhận thức.
Thanh thiếu niên là độ tuổi từ 14 đến dưới 18 tuổi, đây là độ tuổi các em có nhiều đặc điểm riêng biệt về lứa tuổi. Ở độ tuổi này các em chưa phát triển đầy đủ về thể chất, tâm lý và kinh nghiệm sống, trình độ nhận thức còn hạn chế. Do sự phát triển về sinh lý cũng như xáo trộn trong đời sống tâm lý của lứa tuổi này nên đã có những ảnh hưởng lệch chuẩn đến hành vi vi phạm pháp luật của thanh thiếu niên. Đời sống sinh lý, tâm lý của lứa tuổi này có sự thay đổi và phát triển khá phức tạp, chưa ổn định, nhân cách chưa hoàn thiện, nhận thức về các vấn đề còn hạn chế, thậm chí sai lệch, do đó thanh thiếu niên còn có tính cách nông nổi, hiếu thắng, liều lĩnh trước tác động của ngoại cảnh, có đặc tính tò mò, hiếu kỳ nên có thiên hướng bắt chước ngay cả những hành vi sai trái của người lớn.
Thứ hai, nguyên nhân từ phía gia đình.
Gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên có vai trò quyết định trong việc hình thành nhân cách của thanh thiếu niên. Tuy nhiên, hiện nay nhiều gia đình thiếu quan tâm, buông lỏng quản lý, hoặc áp dụng phương pháp giáo dục chưa phù hợp đối với con em mình dẫn đến trẻ không được giáo dục kịp thời. Những mâu thuẫn trong gia đình kéo dài, hoàn cảnh kinh tế khó khăn, bố mẹ ly hôn hoặc bố mất, mẹ mất … cũng là yếu tố ảnh hưởng, tác động đến thanh thiếu niên, các em không được dạy dỗ, không được yêu thương, không có người quản lý, một số em có tâm lý chán nản, bỏ nhà, bỏ học lêu lổng với bạn xấu, bị rủ rê, kích động dẫn đến có các hành vi vi phạm pháp luật hoặc phạm tội gây rối trật tự công cộng.
Thứ ba, nguyên nhân từ nhà trường và xã hội.
Công tác giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống và giáo dục pháp luật trong nhà trường ở một số nơi chưa thực sự hiệu quả, thiếu sự phối kết hợp trong quản lý từ phía gia đình, nhà trường dẫn đến không kịp thời nắm bắt những vi phạm của trẻ. Đặc biệt, hiện nay mạng xã hội với nhiều nội dung bạo lực, lệch chuẩn khó kiểm soát đã ảnh hưởng không nhỏ đến nhận thức và hành vi của thanh thiếu niên.
Thứ tư, nguyên nhân từ công tác quản lý nhà nước.
Một số địa bàn, công tác quản lý nhà nước về an ninh trật tự còn hạn chế, việc phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi gây rối trật tự công cộng của thanh thiếu niên chưa kịp thời. Sự phối hợp của các lực lượng chức năng, gia đình, nhà trường và các tổ chức xã hội trong quản lý, giáo dục thanh thiếu niên có lúc, có nới chưa chặt chẽ, chưa hiệu quả.
4. Một số giải pháp
Để ngăn chặn, hạn chế và giảm tình trạng thanh thiếu niên phạm tội gây rối trật tự công cộng, thời gian tới cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:
Một là, hoàn thiện và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về an ninh trật tự đối với thanh thiếu niên.
Cần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an ninh, trật tự ở cơ sở, coi đây là khâu trọng yếu trong phòng ngừa thanh thiếu niên gây rối trật tự công cộng. Chính quyền địa phương các cấp cần chủ động rà soát, đánh giá đúng thực trạng thanh thiếu niên vi phạm trên địa bàn, nhất là nhóm có nguy cơ vi phạm cao, như: thanh thiếu niên bỏ học, thất nghiệp, lao động tự do, thanh niên có tiền án, tiền sự hoặc có biểu hiện tụ tập, sử dụng hung khí, tham gia các nhóm kín trên mạng xã hội.
Cần xây dựng cơ chế quản lý, phân loại đối tượng theo mức độ nguy cơ để áp dụng biện pháp quản lý, giáo dục phù hợp. Việc quản lý không chỉ dừng lại ở thống kê, lập danh sách mà phải gắn với các biện pháp tác động cụ thể, thường xuyên, liên tục, tránh tình trạng buông lỏng hoặc chỉ xử lý khi đã xảy ra vụ việc nghiêm trọng.
Hai là, nâng cao hiệu quả hoạt động phòng ngừa của lực lượng Công an nhân dân.
Lực lượng Công an nhân dân, nhất là lực lượng Công an cấp xã, phường cần phát huy vai trò nòng cốt, bám cơ sở, bám địa bàn phát huy tính tích cực, chủ động trong công tác phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn hành vi gây rối trật tự công cộng của thanh thiếu niên. Trọng tâm là nâng cao chất lượng của công tác nắm tình hình, quản lý địa bàn, quản lý đối tượng, kịp thời phát hiện các nhóm thanh thiếu niên có dấu hiệu tụ tập, chuẩn bị hung khí hẹn nhau qua mạng xã hội để thực hiện các hành vi gây rối.
Tăng cường tuần tra tại các tuyến đường, địa bàn trọng điểm thanh thiếu niên thường tập trung, đặc biệt vào ban đêm, các khung giờ cao điểm thường xuyên xảy ra tụ tập, đua xe, gây rối trật tự công cộng. Việc tuần tra cần được tiến hành thường xuyên, kết hợp giữa các biện pháp truyền thống với các biện pháp công nghệ, như: sử dụng camera giám sát, dữ liệu dân cư, thông tin từ quần chúng… nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa.
Đối với các hành vi đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm, cần kiên quyết xử lý nghiêm theo quy định tại Điều 318 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017 về tội gây rối trật tự công cộng, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, tạo sức răn đe, phòng ngừa chung, đồng thời kết hợp chính sách hình sự nhân đạo đối với người dưới 18 tuổi, chú trọng giáo dục, cảm hóa, giúp họ sửa chữa sai lầm.
Ba là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật gắn với giáo dục kỹ năng sống cho thanh thiếu niên.
Một trong những giải pháp mang tính căn bản là tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho thanh thiếu niên, coi đây là “hàng rào mềm” trong phòng ngừa vi phạm đối với thanh thiếu niên. Nội dung tuyên truyền cần tập trung làm rõ hậu quả pháp lý của hành vi gây rối trật tự công cộng theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 và Nghị định số 144/2021/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng cháy, chữa cháy; cứu nạn, cứu hộ. Đồng thời, phân tích hậu quả xã hội, hậu quả đối với bản thân, gia đình và tương lai của người vi phạm.
Công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cần được đổi mới về hình thức và phương pháp, tránh tình trạng khô cứng, hình thức. Cần tăng cường các hình thức tuyên truyền trực quan, sinh động như tọa đàm, diễn đàn thanh niên, phiên tòa giả định, tuyên truyền qua mạng xã hội, sân khấu hóa, lồng ghép nội dung tuyên truyền trong các hoạt động văn hóa, thể thao… để thu hút sự quan tâm tham gia của thanh thiếu niên.
Song song với giáo dục pháp luật cần đặc biệt chú trọng kỹ năng sống, bởi thanh thiếu niên là nhóm người còn bồng bột, hạn chế kiến thức, kỹ năng sống, dễ thay đổi tâm lý, thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn không bạo lực, kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn. Đây là những kỹ năng quan trọng giúp thanh thiếu niên có khả năng tự phòng ngừa, tự điều chỉnh hành vi trước những tình huống dễ phát sinh xung đột.
Bốn là, phát huy vai trò của gia đình trong quản lý, giáo dục và phòng ngừa thanh thiếu niên vi phạm.
Gia đình là môi trường xã hội đầu tiên và có ảnh hưởng sâu sắc nhất đến sự hình thành nhân cách của thanh thiếu niên. Do đó, việc phòng ngừa thanh thiếu niên gây rối trật tự công cộng không thể tách rời vai trò của gia đình. Cha mẹ, người giám hộ cần nâng cao ý thức, trách nhiệm trong quản lý, giáo dục con em, quan tâm đến đời sống tâm lý, sinh hoạt, mối quan hệ bạn bè, việc sử dụng mạng xã hội của thanh thiếu niên.
Chính quyền cơ sở cần có cơ chế hỗ trợ, hướng dẫn các gia đình có con em cá biệt, có nguy cơ vi phạm pháp luật, thông qua các hình thức tư vấn tâm lý, giáo dục gia đình, hòa giải mâu thuẫn. Việc kết hợp giữa giáo dục trong gia đình với giáo dục của nhà trường và xã hội sẽ tạo thành “tam giác phòng ngừa” vững chắc, hạn chế nguy cơ phát sinh các hành vi vi phạm và hành vi gây rối trật tự công cộng.
Năm là, tăng cường vai trò của nhà trường và các tổ chức đoàn thể.
Ngoài thời gian sinh hoạt tại gia đình thì nhà trường là nơi các em học tập, sinh hoạt phần lớn thời gian trong ngày. Vì vậy, nhà trường cần đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống cho học sinh, sinh viên, chú trọng phát hiện sớm các biểu hiện lệch chuẩn để có biện pháp giáo dục, hỗ trợ kịp thời. Việc phối hợp giữa nhà trường với lực lượng Công an và gia đình trong quản lý học sinh ngoài giờ học cần được thực hiện thường xuyên, chặt chẽ.
Các tổ chức đoàn thể, đặc biệt là Đoàn thanh niên cần phát huy vai trò tập hợp, định hướng thanh thiếu niên thông qua tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, tình nguyện, khởi nghiệp, tạo sân chơi lành mạnh, bổ ích. Khi thanh thiếu niên được tham gia các hoạt động tích cực, có môi trường thể hiện bản thân lành mạnh, nguy cơ gây ra các hành vi gây rối trật tự công cộng sẽ giảm đáng kể.
Sáu là, quản lý chặt chẽ không gian mạng và phòng ngừa từ xa, từ sớm.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, không gian mạng vừa là môi trường giao tiếp, vừa là không gian tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh hành vi gây rối trật tự công cộng. Do đó, cần tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động trên không gian mạng, kịp thời phát hiện, xử lý các nội dung kích động bạo lực, tụ tập gây rối, thách thức lực lượng chức năng.
Cùng với các biện pháp quản lý, cần chú trọng định hướng hành vi trên không gian mạng, giáo dục thanh thiếu niên kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, có trách nhiệm, biết phân biệt thông tin đúng sai, tránh bị lôi kéo, kích động. Đây là giải pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa, có ý nghĩa lâu dài trong bối cảnh hiện nay.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Công an (2022 – 2025). Báo cáo tổng kết công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật trong thanh thiếu niên, Hà Nội.
2. Bộ Công an (2022). Tài liệu tuyên truyền, phổ biến pháp luật về phòng, chống tội phạm trong thanh thiếu niên, Hà Nội.
3. Chính phủ (2021). Nghị định số 144/NĐ-CP ngày 31/12/2021 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng chống tệ nạn xã hội; phòng cháy, chữa cháy; cứu nạn, cứu hộ.
