ThS. Vũ Minh Thái
Bộ Xây dựng
(Quanlynhanuoc.vn) – Xây dựng Chính phủ số đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản phương thức quản trị nhà nước, trong đó phát triển đội ngũ công chức có năng lực số giữ vai trò then chốt. Trên cơ sở tiếp cận phát triển công chức theo các khâu chủ yếu, gồm: xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển công chức, bài viết phân tích thực trạng phát triển đội ngũ công chức tại Bộ Xây dựng trong bối cảnh xây dựng Chính phủ số, từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác phát triển công chức, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước của Bộ trong giai đoạn chuyển đổi số.
Từ khóa: Công chức; phát triển công chức; Chính phủ số; chuyển đổi số; Bộ Xây dựng.
1. Đặt vấn đề
Chuyển đổi số quốc gia và xây dựng Chính phủ số đang trở thành xu hướng tất yếu trong tiến trình hiện đại hóa nền hành chính nhà nước ở Việt Nam. Khác với chính phủ điện tử,“Chính phủ số là chính phủ đưa toàn bộ hoạt động của mình lên môi trường số, không chỉ là nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động mà còn đổi mới mô hình hoạt động, thay đổi cách thức cung cấp dịch vụ dựa trên công nghệ số và dữ liệu, cho phép doanh nghiệp cùng tham gia vào quá trình cung cấp dịch vụ. Hay nói một cách khác, đây là quá trình chuyển đổi số của chính phủ”1.
Việc đẩy mạnh triển khai Chính phủ số trong toàn hệ thống chính trị đã được khẳng định rõ trong Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó nêu rõ “có kế hoạch và lộ trình đưa toàn bộ hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị lên môi trường số, bảo đảm liên thông, đồng bộ, bí mật nhà nước. Xây dựng nền tảng số dùng chung quốc gia, phát triển hệ thống giám sát, điều hành thông minh nhằm tăng cường quản lý công. Đổi mới toàn diện việc giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công không phụ thuộc địa giới hành chính; nâng cao chất lượng dịch vụ công trực tuyến, dịch vụ số cho người dân và doanh nghiệp, hướng tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cá nhân hóa và dựa trên dữ liệu; tăng cường giám sát, đánh giá và trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền trong phục vụ Nhân dân”2.
Trong bối cảnh đó, vai trò của đội ngũ công chức có sự thay đổi căn bản. Công chức không chỉ thực hiện các quy trình hành chính đã được số hóa mà trở thành chủ thể trực tiếp vận hành các hệ thống thông tin, khai thác và sử dụng dữ liệu, tham gia phân tích, tham mưu chính sách và cung cấp dịch vụ công trên môi trường số. Do đó, chất lượng và năng lực của đội ngũ công chức trở thành yếu tố quyết định hiệu quả thực chất của Chính phủ số. Yêu cầu này đã được Chính phủ cụ thể hóa trong Nghị quyết số 71/NQ-CP ngày 01/4/2025 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, trong đó có nội dung phát triển nguồn nhân lực công đáp ứng yêu cầu xây dựng Chính phủ số.
Đối với Bộ Xây dựng – cơ quan quản lý nhà nước đa ngành, đa lĩnh vực với hàm lượng kỹ thuật và dữ liệu cao thì yêu cầu phát triển công chức trong bối cảnh xây dựng Chính phủ số mang tính đặc thù và cấp thiết. Mục tiêu của Bộ Xây dựng trong năm 2026 là “tập trung triển khai hiệu quả các nhiệm vụ chuyển đổi số trong năm 2026, hoàn thiện nền tảng số, dữ liệu số và quy trình nghiệp vụ cốt lõi, làm nền tảng cho chuyển đổi số toàn diện; tăng cường quản lý, điều hành dựa trên dữ liệu; nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp; bảo đảm môi trường làm việc số thống nhất, an toàn, minh bạch”4. Vì vậy, chỉ ra thực trạng và đề xuất một số giải pháp xây dựng và phát triển công chức của Bộ Xây dựng đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong bối cảnh chuyển đổi số là vấn đề có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.
2. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu được thực hiện trên cơ sở kết hợp tiếp cận quản trị công hiện đại và tiếp cận Chính phủ số, trong đó phát triển công chức được xem là một quá trình quản trị chiến lược nhằm nâng cao năng lực thực thi công vụ trong môi trường số. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp định lượng nhằm làm rõ mối quan hệ giữa yêu cầu của Chính phủ số, đặc thù tổ chức của Bộ Xây dựng và các hoạt động phát triển công chức.
Dữ liệu nghiên cứu bao gồm dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các văn kiện của Đảng, văn bản quy phạm pháp luật, chương trình, kế hoạch liên quan đến xây dựng Chính phủ số và phát triển công chức, cùng với các nghiên cứu trong và ngoài nước. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát bằng bảng hỏi tại các đơn vị thuộc Bộ Xây dựng trong năm 2025 với 320 phiếu, bảo đảm tính đại diện về giới tính, vị trí việc làm và ngạch công chức. Dữ liệu khảo sát được mã hóa và xử lý bằng phần mềm SPSS, sử dụng các phương pháp thống kê mô tả như bảng tần suất và bảng chéo để phân tích thực trạng phát triển công chức trong bối cảnh xây dựng Chính phủ số.
3. Thực trạng phát triển công chức tại Bộ Xây dựng trong bối cảnh xây dựng Chính phủ số
Một là, xây dựng kế hoạch phát triển công chức.
Bảng 1: Đánh giá mức độ phù hợp và hiệu quả của kế hoạch phát triển công chức gắn với mục tiêu xây dựng Chính phủ số tại Bộ Xây dựng
| Nội dung đánh giá | Không thực hiện / Rất kém | Thấp | Trung bình | Khá | Tốt | Đánh giá chung trên thang linkert 5 mức độ | |
| Mức độ phù hợp của kế hoạch với mục tiêu xây dựng Chính phủ số | – | 2,2% | 25,1% | 72,7% | – | 3,71 | |
| Tính toàn diện và hệ thống của kế hoạch phát triển công chức | 0,7% | 1,8% | 28,1% | 69,3% | – | 3,66 | |
| Mức độ rõ ràng, đo lường được của mục tiêu phát triển năng lực số | – | 3,3% | 28,2% | 68,5% | – | 3,65 | |
| Tính thực tiễn, khả thi của kế hoạch trong triển khai tại đơn vị | 0,7% | 2,5% | 28,8% | 68,0% | – | 3,64 | |
| Phân công, phối hợp trong tổ chức thực hiện kế hoạch | 0,7% | 4,0% | 28,8% | 66,5% | – | 3,61 | |
Bảng 1 cho thấy, đánh giá của công chức đối với công tác xây dựng kế hoạch phát triển công chức gắn với mục tiêu xây dựng Chính phủ số tại Bộ Xây dựng nhìn chung tương đối đồng đều giữa các nội dung khảo sát. Trên thang đo Likert 5 mức độ, giá trị trung bình của các tiêu chí dao động trong khoảng từ 3,61 đến 3,71, phản ánh mức đánh giá nằm trên ngưỡng trung bình và không có sự chênh lệch lớn giữa các nội dung.
Đối với tiêu chí mức độ phù hợp của kế hoạch với mục tiêu xây dựng Chính phủ số, tỷ lệ đánh giá ở mức “Khá” chiếm 72,7%, trong khi 25,1% đánh giá ở mức “Trung bình” và 2,2% ở mức “Thấp”. Việc không xuất hiện đánh giá ở mức “Không thực hiện/Rất kém” cho thấy kế hoạch phát triển công chức về cơ bản đã bám sát định hướng chung của Chính phủ số.
Tương tự, các tiêu chí còn lại như tính toàn diện và hệ thống của kế hoạch, mức độ rõ ràng, đo lường được của mục tiêu phát triển năng lực số, tính thực tiễn, khả thi trong triển khai tại đơn vị và phân công, phối hợp trong tổ chức thực hiện kế hoạch đều có tỷ lệ đánh giá “Khá” dao động từ 66,5% đến 69,3%, trong khi tỷ lệ đánh giá “Trung bình” xấp xỉ 25 – 29%. Tỷ lệ đánh giá ở mức “Thấp” trong các tiêu chí này nhìn chung không lớn, cho thấy các nội dung xây dựng kế hoạch đã được triển khai tương đối thống nhất trong nhận thức của công chức.
Như vậy, công tác xây dựng kế hoạch phát triển công chức tại Bộ Xây dựng được đánh giá ở mức tương đối đồng đều giữa các nội dung, chưa xuất hiện sự khác biệt đáng kể về mức độ đánh giá. Điều này phản ánh việc xây dựng kế hoạch đã được thực hiện tương đối toàn diện và nhất quán. Tuy nhiên, vẫn còn một tỷ lệ đáng kể các ý kiến đánh giá ở mức “Trung bình” cho thấy kế hoạch phát triển công chức cần tiếp tục được cụ thể hóa và hoàn thiện hơn nữa nhằm nâng cao tính rõ ràng, khả thi và hiệu quả trong quá trình triển khai gắn với mục tiêu xây dựng Chính phủ số.
Hai là, tổ chức thực hiện các hoạt động phát triển công chức.
Bảng 2: Đánh giá công tác tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển công chức gắn với mục tiêu xây dựng Chính phủ số tại Bộ Xây dựng
| Nội dung đánh giá | Không thực hiện / Rất kém | Thấp | Trung bình | Khá | Tốt | Đánh giá chung trên thang linkert 5 mức độ |
| Triển khai hoạt động tuyển dụng công chức đáp ứng yêu cầu chính phủ số | 1,2% | 3,3% | 28,9% | 66,6% | – | 3,61 |
| Triển khai hoạt động thu hút, tạo động lực cho công chức đáp ứng yêu cầu chính phủ số | 0,2% | 3,2% | 27,6% | 69,1% | – | 3,66 |
| Triển khai hoạt động bố trí, sử dụng công chức theo yêu cầu chính phủ số | – | 3,7% | 27,5% | 68,8% | – | 3,65 |
| Triển khai hoạt động đào tạo, bồi dưỡng công chức đáp ứng yêu cầu chính phủ số | – | 4,5% | 23,8% | 71,7% | 3,63 |
Dữ liệu tại Bảng 2 phản ánh mức độ đánh giá của công chức đối với việc tổ chức thực hiện các hoạt động phát triển công chức gắn với mục tiêu xây dựng Chính phủ số tại Bộ Xây dựng. Xét trên tổng thể, các nội dung khảo sát có xu hướng phân bố đánh giá khá tập trung, với giá trị trung bình trên thang Likert 5, mức độ dao động từ 3,61 đến 3,66. Điều này cho thấy mức độ đánh giá giữa các hoạt động tương đối tương đồng và chưa xuất hiện sự khác biệt lớn.
Cụ thể, đối với hoạt động tuyển dụng công chức đáp ứng yêu cầu Chính phủ số, đa số ý kiến đánh giá ở mức “Tốt” (66,6%), trong khi gần 29% đánh giá ở mức “Trung bình” và tỷ lệ đánh giá “Thấp” ở mức 3,3%. Phân bố này phản ánh việc tuyển dụng đã được triển khai theo định hướng gắn với chuyển đổi số, song, mức độ đáp ứng các nhu cầu của công chức vẫn chưa hoàn toàn thống nhất.
Ở nội dung thu hút và tạo động lực cho công chức, tỷ lệ đánh giá “Tốt” đạt 69,1%, cao hơn so với tuyển dụng, trong khi 27,6% đánh giá ở mức “Trung bình”. Điều này cho thấy, các hoạt động tạo động lực đã được triển khai tương đối rộng, nhưng hiệu quả cảm nhận giữa các nhóm công chức vẫn còn sự phân hóa nhất định.
Đối với bố trí, sử dụng công chức theo yêu cầu Chính phủ số, 68,8% ý kiến đánh giá ở mức “Tốt” và 27,5% ở mức “Trung bình”. Phân bố này cho thấy, việc điều chỉnh phân công công việc theo yêu cầu chuyển đổi số đã được thực hiện, song mức độ phù hợp chưa được đánh giá đồng đều giữa các đơn vị và vị trí việc làm.
Riêng hoạt động đào tạo, bồi dưỡng công chức có tỷ lệ đánh giá “Tốt” cao nhất (71,7%), đồng thời tỷ lệ đánh giá “Trung bình” thấp hơn so với các nội dung khác (23,8%). Tuy nhiên, sự hiện diện của 4,5% đánh giá ở mức “Thấp” cho thấy việc đào tạo, bồi dưỡng tuy được triển khai tương đối phổ biến nhưng mức độ đáp ứng yêu cầu Chính phủ số vẫn chưa đồng nhất trong nhận thức của công chức.
Kết quả Bảng 2 cho thấy, các hoạt động tổ chức thực hiện phát triển công chức tại Bộ Xây dựng được đánh giá ở mức tương đối đồng đều giữa các nội dung khảo sát. Việc tồn tại một tỷ lệ nhất định các đánh giá ở mức “Trung bình” và “Thấp” phản ánh nhu cầu tiếp tục hoàn thiện và điều chỉnh các hoạt động này nhằm nâng cao mức độ đáp ứng yêu cầu xây dựng Chính phủ số trong giai đoạn tiếp theo.
4. Giải pháp phát triển đội ngũ công chức tại Bộ Xây dựng hiện nay
Thứ nhất, hoàn thiện công tác xây dựng kế hoạch phát triển công chức gắn với yêu cầu thực thi Chính phủ số. Theo đó, công tác xây dựng kế hoạch phát triển công chức cần chuyển từ tiếp cận định hướng chung sang tiếp cận dựa trên năng lực. Kế hoạch không chỉ xác định nhu cầu về số lượng và cơ cấu công chức, mà phải làm rõ yêu cầu về năng lực số theo từng nhóm vị trí việc làm, đặc biệt là các vị trí trực tiếp tham gia vận hành hệ thống thông tin, khai thác dữ liệu, tham mưu chính sách và cung cấp dịch vụ công trên môi trường số.
Việc xác định rõ các yêu cầu này sẽ giúp kế hoạch phát triển công chức trở thành công cụ định hướng thực chất cho các hoạt động tuyển dụng, sử dụng, đào tạo và đánh giá. Bên cạnh đó, kế hoạch phát triển công chức cần được xây dựng theo lộ trình, có sự gắn kết chặt chẽ với tiến trình hoàn thiện nền tảng số, dữ liệu số và quy trình nghiệp vụ của Bộ Xây dựng. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm tính khả thi của kế hoạch; đồng thời, tạo điều kiện để công chức được phát triển năng lực thông qua trực tiếp tham gia vào các hoạt động chuyển đổi số trong thực tiễn.
Thứ hai, đổi mới tổ chức thực hiện các hoạt động phát triển công chức theo hướng gắn với năng lực thực thi công vụ số. Theo đó, tổ chức thực hiện phát triển công chức tại Bộ Xây dựng cần được điều chỉnh theo hướng lấy năng lực thực thi công vụ trên môi trường số làm trung tâm. Công tác tuyển dụng cần từng bước bổ sung các tiêu chí đánh giá khả năng làm việc trong môi trường số, khả năng khai thác và sử dụng dữ liệu, cũng như khả năng thích ứng với thay đổi về phương thức làm việc. Việc tuyển dụng không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu trước mắt mà cần hướng tới xây dựng đội ngũ công chức có tiềm năng phát triển dài hạn trong bối cảnh Chính phủ số.
Đối với công tác bố trí và sử dụng công chức, cần tăng cường gắn phân công công việc với yêu cầu tham gia trực tiếp vào các quy trình số hóa, vận hành hệ thống thông tin và xử lý dữ liệu chuyên ngành. Việc bố trí công chức phù hợp với năng lực số không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả công việc mà còn tạo điều kiện để công chức tích lũy kinh nghiệm thực tiễn, qua đó từng bước nâng cao năng lực thực thi công vụ trên môi trường số.
Hoạt động đào tạo, bồi dưỡng công chức cần được đổi mới theo hướng giảm dần đào tạo mang tính phổ cập, tăng cường đào tạo theo vị trí việc làm và yêu cầu thực thi công vụ. Đào tạo không chỉ tập trung vào kỹ năng sử dụng công nghệ mà cần chú trọng phát triển năng lực khai thác dữ liệu, phân tích thông tin và tham mưu chính sách trong môi trường số. Việc tổ chức đào tạo cần gắn chặt với nhu cầu thực tế của các đơn vị, bảo đảm hiệu quả chuyển hóa từ đào tạo sang nâng cao năng lực thực thi công vụ.
Thứ ba, tăng cường cơ chế phối hợp và điều phối trong tổ chức thực hiện phát triển công chức. Phát triển công chức trong bối cảnh xây dựng Chính phủ số không thể được thực hiện hiệu quả nếu thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị. Do đó, cần thiết lập cơ chế phối hợp rõ ràng trong xây dựng và triển khai các hoạt động phát triển công chức, bảo đảm sự thống nhất về mục tiêu, nội dung và phương thức thực hiện. Việc tăng cường điều phối sẽ giúp hạn chế tình trạng triển khai phân tán, manh mún và nâng cao tính đồng bộ trong toàn Bộ Xây dựng. Bên cạnh đó, cần tăng cường ứng dụng các công cụ số trong quản lý và theo dõi việc thực hiện các hoạt động phát triển công chức. Việc sử dụng các hệ thống quản lý công việc, theo dõi tiến độ và đánh giá kết quả sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản lý nguồn nhân lực công.
Thứ tư, đổi mới công tác đánh giá công chức gắn với kết quả thực thi công vụ trong môi trường số. Đánh giá công chức cần phản ánh mức độ tham gia và đóng góp của công chức vào các hoạt động số hóa, vận hành hệ thống thông tin, khai thác dữ liệu và cung cấp dịch vụ công trên môi trường số. Việc lồng ghép các tiêu chí này vào đánh giá sẽ góp phần thúc đẩy công chức chủ động nâng cao năng lực số và đổi mới phương thức làm việc. Kết quả đánh giá cũng cần được sử dụng làm căn cứ cho các hoạt động sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng và tạo động lực cho công chức, bảo đảm tính liên thông trong quản trị nguồn nhân lực công.
Thứ năm, phát triển văn hóa số và động lực làm việc của công chức trong môi trường Chính phủ số. Phát triển công chức trong bối cảnh xây dựng Chính phủ số không chỉ là vấn đề kỹ thuật hay thể chế mà còn gắn chặt với xây dựng văn hóa tổ chức và động lực làm việc. Văn hóa làm việc dựa trên dữ liệu, tinh thần hợp tác, sẵn sàng đổi mới và học tập liên tục cần được hình thành và lan tỏa trong đội ngũ công chức Bộ Xây dựng. Việc tạo động lực cho công chức cần gắn với môi trường làm việc số, cơ hội phát triển nghề nghiệp và sự ghi nhận kết quả công việc. Khi công chức thấy rõ mối liên hệ giữa nỗ lực nâng cao năng lực số và sự phát triển nghề nghiệp, hiệu quả thực thi công vụ trong môi trường số sẽ được cải thiện một cách bền vững.
Chú thích:
1. Cẩm nang chuyển đổi số của Bộ Thông tin và truyền thông năm 2022. https://drive.google.com/file/d/1O151DCwgIfHwgEh8RlEs8LIyUiwjxt4E/view
2. Bộ Chính trị (2024). Khoản 5, Mục II, Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
3. Chính phủ (2025). Điểm a, khoản 2, Mục II Nghị quyết số 71/NQ-CP ngày 01/04/2025 về sửa đổi cập nhật Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
4. Bộ Xây dựng (2026). Khoản 1, Mục I Kế hoạch kèm theo Quyết định số 2518/QĐ-BXD ngày 31/12/2026 về việc ban hành Kế hoạch chuyển đổi số của Bộ Xây dựng năm 2026.
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I. H. NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
2. Dương Quốc Chính (2025). Định hình và phát triển năng lực cốt lõi của đội ngũ công chức cấp xã trong kỷ nguyên chuyển đổi số. Tạp chí Quản lý nhà nước, số 357, tháng 10.
3. Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức “vừa hồng vừa chuyên” đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới. https://www.quanlynhanuoc.vn/2025/10/30/xay-dung-doi-ngu-can-bo-cong-chuc-vua-hong-vua-chuyen-dap-ung-yeu-cau-ky-nguyen-moi.
