Enhancing the effectiveness of local budget decentralization: a case study of Ninh Binh Province
ThS. Lương Công Hải
Trường Chính trị tỉnh Ninh Bình
(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới, để tập trung nguồn lực phát triển kinh tế – xã hội các địa phương, vấn đề nâng cao hiệu quả phân cấp ngân sách địa phương giữ vai trò quan trọng bảo đảm nguồn lực thực hiện nhiệm vụ phát triển và tự chủ nguồn lực địa phương. Tuy nhiên, hiện nay sau quá trình sắp xếp, sáp nhập, các địa phương gặp không ít khó khăn trong phân cấp ngân sách địa phương. Bài viết tập trung phân tích rõ thực trạng quy định phân cấp ngân sách tại tỉnh Ninh Bình mới. Từ đó, đề xuất một số giải pháp khuyến nghị nâng cao hiệu quả phân cấp ngân sách địa phương nhằm tự chủ nguồn tài chính địa phương trong bối cảnh mới.
Từ khóa: Phân cấp ngân sách địa phương; nâng cao hiệu quả; kinh tế – xã hội; tỉnh Ninh Bình.
Abstract: As the country enters a new era, concentrating resources on local socio-economic development, improving the effectiveness of local budget decentralization is crucial for ensuring the resources needed to carry out development tasks and achieve local financial autonomy. However, following the recent reorganization and merger, localities are facing significant challenges in implementing local budget decentralization. This article analyzes the current status of budget decentralization regulations in the newly established Ninh Binh Province. This analysis offers several recommendations to strengthen local budget decentralization and support local financial autonomy in this new context.
Keywords: Local budget decentralization; enhancing effectiveness; socio-economic development; Ninh Binh Province.
1. Đặt vấn đề
Ngân sách địa phương có vị trí và vai trò quan trọng trong bảo đảm tự chủ nguồn lực tài chính để thực hiện nhiệm vụ chi ngân sách của chính quyền địa phương hai cấp. Vì vậy việc nâng cao hiệu quả phân cấp ngân sách địa phương, tối ưu hóa thu, chi ngân sách góp phần bảo đảm tự chủ nguồn lực để phát triển kinh tế – xã hội địa phương, bảo đảm hiệu quả quản lý ngân sách của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, thực tiễn phân cấp ngân sách địa phương hiện nay vẫn còn nhiều tồn tại về cơ chế về nguồn thu, chi… Việc nghiên cứu quy định về phân cấp ngân sách địa phương của tỉnh Ninh Bình, đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả phân cấp ngân sách địa phương trong bối cảnh mới là rất cần thiết hiện nay.
2. Thực trạng phân cấp ngân sách tỉnh Ninh Bình
Phân cấp ngân sách tỉnh Ninh Bình sau khi hợp nhất (Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình) hiện nay được thực hiện theo Nghị quyết số 17/2025/NQ-HĐND tỉnh Ninh Bình ngày 30/10/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, quy định rõ:
Thứ nhất, về phân cấp nguồn thu ngân sách các cấp chính quyền địa phương.
(1) Phân cấp các khoản thu ngân sách cấp tỉnh hưởng 100% gồm: tiền cho thuê và tiền bán nhà ở thuộc sở hữu nhà nước do cấp tỉnh quản lý. Thu từ hoạt động xổ số kể cả hoạt động xổ số điện toán. Thu từ quỹ dự trữ tài chính của tỉnh. Thu viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, tổ chức khác, cá nhân nước ngoài trực tiếp cho ngân sách cấp tỉnh theo quy định của pháp luật. Lệ phí do các cơ quan nhà nước cấp tỉnh thực hiện thu. Phí thu từ các hoạt động dịch vụ do các cơ quan nhà nước cấp tỉnh quản lý thực hiện (không bao gồm phí bảo vệ môi trường đối với khai thác khoáng sản, phí bảo vệ môi trường đối với nước thải).
Các khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ công do đơn vị sự nghiệp công lập cấp tỉnh quản lý thực hiện và tổ chức được cơ quan nhà nước cấp tỉnh giao cung cấp dịch vụ công nộp ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật. Thu từ huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân nộp vào ngân sách cấp tỉnh theo quy định của pháp luật. Thu kết dư ngân sách cấp tỉnh. Tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính, phạt khác theo quy định của pháp luật do các cơ quan nhà nước trực thuộc cấp tỉnh thực hiện và nộp theo quy định của pháp luật. Thu nộp ngân sách nhà nước từ khai thác, xử lý tài sản công do cơ quan tổ chức, đơn vị thuộc cấp tỉnh quản lý, xử lý theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công.
Các khoản thu hồi vốn của ngân sách địa phương đầu tư tại các tổ chức kinh tế; cổ tức được chia bằng tiền, lợi nhuận được chia tại công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên có vốn góp của Nhà nước do Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình đại diện chủ sở hữu; thu phần lợi nhuận sau thuế còn lại sau khi trích lập các quỹ của doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ do Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình đại diện chủ sở hữu. Thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản, tài nguyên nước do Ủy ban nhân dân tỉnh cấp phép. Thu tiền sử dụng khu vực biển đối với trường hợp giao khu vực biển thuộc thẩm quyền giao của địa phương. Thu lệ phí trước bạ, không kể lệ phí trước bạ nhà, đất.
Khoản thu từ người được Nhà nước giao đất, cho thuê đất sử dụng vào mục đích phi nông nghiệp từ đất chuyên trồng lúa để Nhà nước bổ sung diện tích đất chuyên trồng lúa bị mất hoặc tăng hiệu quả sử dụng đất trồng lúa.Thu chuyển nguồn của ngân sách cấp tỉnh từ năm trước chuyển sang. Các khoản thu khác nộp vào ngân sách cấp tỉnh theo quy định của pháp luật… Thu bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu từ ngân sách Trung ương.
(2) Phân cấp các khoản thu ngân sách cấp xã hưởng 100% gồm: Tiền cho thuê và tiền bán nhà ở thuộc sở hữu nhà nước do cấp xã quản lý. Thu từ quỹ đất công ích và thu hoa lợi công sản khác. Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, tổ chức khác, cá nhân nước ngoài trực tiếp cho ngân sách cấp xã theo quy định của pháp luật. Thu từ huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân nộp vào ngân sách cấp xã theo quy định của pháp luật. Thu nộp ngân sách nhà nước từ khai thác, xử lý tài sản công do cơ quan tổ chức, đơn vị thuộc cấp xã quản lý, xử lý theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công. Lệ phí do cấp xã thực hiện thu.Tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính, phạt khác theo quy định của pháp luật do cấp xã thực hiện theo quy định của pháp luật. Phí thu từ các hoạt động dịch vụ do cấp xã thực hiện (không bao gồm phí bảo vệ môi trường đối với khai thác khoáng sản, phí bảo vệ môi trường đối với nước thải).
Các khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ công do đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã quản lý thực hiện và tổ chức được cơ quan nhà nước cấp xã giao cung cấp dịch vụ công nộp ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật.
Các khoản thuế, phí thu từ các hộ gia đình, cá nhân kinh doanh có tính chất vãng lai trên địa bàn các xã, phường như: Thu từ YouTuber, kinh doanh bán hàng Online nhận tiền trực tiếp từ nước ngoài và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. Thu kết dư ngân sách cấp xã. Các khoản thu khác nộp vào ngân sách cấp xã theo quy định của pháp luật. Thu chuyển nguồn của ngân sách cấp xã từ năm trước chuyển sang.Thu bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu từ ngân sách cấp tỉnh.
Thứ hai, về phân cấp nhiệm vụ chi ngân sách các cấp chính quyền địa phương tỉnh Ninh Bình.
(1) Phân cấp nhiệm vụ chi của ngân sách cấp tỉnh, gồm:
Chi đầu tư phát triển, gồm: chi đầu tư cho các chương trình, dự án, nhiệm vụ và đối tượng đầu tư công khác do tỉnh quản lý theo quy định của Luật Đầu tư công năm 2024. Chi đầu tư cho các dự án đầu tư xây dựng công trình kết cấu hạ tầng trên địa bàn tỉnh thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách trung ương; hỗ trợ địa phương khác đầu tư xây dựng dự án, công trình trọng điểm, liên kết vùng, liên kết quốc gia, liên kết quốc tế, có sức lan tỏa, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội và nhiệm vụ quan trọng khác; chi đầu tư và hỗ trợ vốn cho các doanh nghiệp cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích thiết yếu cho xã hội do Nhà nước đặt hàng, các tổ chức kinh tế; các tổ chức tài chính của địa phương; đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp của địa phương theo quy định của pháp luật; Cấp bù chênh lệch lãi suất, phí quản lý và ủy thác cho vay qua ngân hàng chính sách để thực hiện các chính sách phát triển kinh tế – xã hội tại địa phương. Các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật.
Chi thường xuyên của các cơ quan, đơn vị cấp tỉnh được phân cấp trong các lĩnh vực, gồm: chi sự nghiệp giáo dục – đào tạo và dạy nghề; chi sự nghiệp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; chi quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội phần giao tỉnh quản lý; hỗ trợ thực hiện một số nhiệm vụ chi thuộc nhiệm vụ của ngân sách trung ương; chi sự nghiệp y tế, dân số và gia đình; chi sự nghiệp văn hóa thông tin; chi sự nghiệp phát thanh, truyền hình; chi sự nghiệp thể dục, thể thao; chi sự nghiệp bảo vệ môi trường; chi cho các hoạt động kinh tế khác…
Chi hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh, tổ chức chính trị, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh và các tổ chức chính trị – xã hội trực thuộc Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh; hỗ trợ các tổ chức xã hội cấp tỉnh theo quy định của pháp luật; chi đảm bảo xã hội; các khoản chi khác theo quy định của pháp luật, như: chi trả nợ lãi các khoản do chính quyền cấp tỉnh vay. Chi bổ sung quỹ dự trữ tài chính của tỉnh; chi viện trợ theo quy định của Chính phủ; chi cho vay theo quy định của Chính phủ; chi chuyển nguồn sang năm sau của ngân sách cấp tỉnh; chi bổ sung cân đối ngân sách, bổ sung có mục tiêu cho ngân sách cấp xã. Chi hỗ trợ thực hiện một số nhiệm vụ khác.
(2) Phân cấp nhiệm vụ chi của ngân sách cấp xã, gồm:
Chi đầu tư phát triển, gồm: chi đầu tư cho các chương trình, dự án, nhiệm vụ và đối tượng đầu tư công khác do cấp xã quản lý theo quy định của Luật Đầu tư công; chi thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, xây dựng cơ sở hạ tầng đối với các khu đấu giá quyền sử dụng đất được tỉnh giao cấp xã là chủ đầu tư trực tiếp thực hiện và các khoản chi đầu tư phát triển khác theo quy định của pháp luật.
Chi thường xuyên của các cơ quan, đơn vị cấp xã được phân cấp trong các lĩnh vực: chi sự nghiệp giáo dục – đào tạo và dạy nghề; chi sự nghiệp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; chi quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội thuộc quyền quản lý của cấp xã; chi sự nghiệp y tế, dân số và gia đình; chi sự nghiệp văn hóa thông tin; chi sự nghiệp phát thanh, truyền thanh; chi sự nghiệp thể dục, thể thao;
Chi sự nghiệp bảo vệ môi trường; chi cho các hoạt động kinh tế, như: sự nghiệp giao thông, sự nghiệp nông nghiệp, lâm nghiệp, diêm nghiệp, thủy sản, thủy lợi và phát triển nông thôn, sự nghiệp tài nguyên, sự nghiệp kiến thiết thị chính, duy tu, bảo dưỡng hệ thống đèn chiếu sáng, vỉa hè, hệ thống cấp thoát nước, tiền điện thắp sáng trên đường phố, cây xanh và các hoạt động kiến thiết thị chính khác do cấp xã quản lý.
Chi cho các hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức chính trị, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã và các tổ chức chính trị – xã hội trực thuộc Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã; hỗ trợ các tổ chức xã hội cấp xã theo quy định của pháp luật; chi đảm bảo xã hội; các khoản chi khác theo quy định của pháp luật, như: chi chuyển nguồn sang năm sau của ngân sách cấp xã; chi hỗ trợ thực hiện một số nhiệm vụ khác.
3. Đánh giá phân cấp nguồn ngân sách các cấp chính quyền địa phương tỉnh Ninh Bình hiện nay
Một là, về phân cấp nguồn thu. Phân cấp nguồn thu ngân sách một cách cụ thể đã khuyến khích các địa phương phấn đấu tăng thu ngân sách; tăng tính tự chủ trong quản lý thu ngân sách cho địa phương; khuyến khích được cấp tỉnh, cấp xã chủ động bồi dưỡng nguồn thu. Đối với việc thực hiện phân chia nguồn thu từ thuế, phí của các cấp ngân sách trên địa bàn tỉnh.
Nhìn chung, qua các giai đoạn, ngân sách đã có sự điều chỉnh theo hướng mở rộng phân cấp một số khoản thu cho ngân sách cấp tỉnh, cấp xã nhằm tăng cường nguồn lực, tạo sự chủ động và khuyến khích chính quyền cấp tỉnh, cấp xã quản lý, khai thác nguồn thu gắn với nuôi dưỡng nguồn thu. Nguồn thu được tập trung chủ yếu vào ngân sách cấp tỉnh nhằm bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách cấp tỉnh ở địa phương. Ngân sách cấp xã được phân cấp nguồn thu nhằm có đủ nguồn lực đáp ứng nhiệm vụ kinh tế – xã hội được phân cấp, từng bước tạo được sự chủ động, phát huy tính năng động, sáng tạo của các cấp chính quyền trong quản lý, khai thác nguồn thu trên địa bàn. Tuy nhiên, xét về quy mô số thu được hưởng theo phân cấp của ngân sách cấp xã, phường có xu hướng ngày càng thu hẹp. Đối với việc thực hiện tỷ lệ phần trăm (%) phân chia nguồn thu tiền sử dụng đất.
Hai là, về phân cấp nguồn chi. Trong tổng chi ngân sách địa phương bao gồm các khoản chính: chi cân đối ngân sách địa phương; chi quản lý qua ngân sách nhà nước; chi chuyển nguồn ngân sách; chi thực hiện các mục tiêu quốc gia; chi thực hiện các mục tiêu nhiệm vụ khác; chi bổ sung cho ngân sách cấp dưới.
Việc giao các nhiệm vụ chi ở từng cấp chính quyền trên địa bàn tỉnh đã bảo đảm nguyên tắc giao quyền tự chủ cho từng cấp địa phương trong việc đưa ra các quyết định dự toán ngân sách theo thứ tự ưu tiên, phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế – xã hội, trình độ quản lý, tổ chức thực hiện của địa phương. Đồng thời, phù hợp với yêu cầu, nguyện vọng của người dân địa phương nhằm thực hiện ngày càng tốt hơn nhu cầu an sinh xã hội và phát triển kinh tế – xã hội. Phân cấp nhiệm vụ chi ngân sách góp phần tăng cường kỷ luật tài chính, từng bước tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Việc quy định cụ thể nhiệm vụ chi ngân sách giữa cấp tỉnh và cấp xã, phường đã góp phần lập lại trật tự, kỷ cương trong lĩnh vực tài chính ngân sách. Việc trao quyền nhiều hơn cho chính quyền địa phương khi quyết định các vấn đề về ngân sách cũng đòi hỏi địa phương phải tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trọng thực hiện ngân sách.
Bên cạnh những ưu điểm, vẫn còn có những hạn chế, bất cập, như: về phân cấp nguồn thu, việc lựa chọn một số loại thuế và cơ chế phân chia thuế trong quy định phân cấp thu ngân sách sách chưa căn cứ vào bản chất khoản thu ngân sách. Địa phương thiếu khả năng tự chủ về thu ngân sách. Tỷ lệ phân chia nguồn thu một số khoản còn chưa phù hợp. Về phân cấp nguồn chi, một bước tiến quan trọng của Luật Ngân sách nhà nước là cấm chính quyền cấp trên giao cho cấp dưới nhiệm vụ chi nhưng lại không chỉ rõ nguồn ngân sách bảo đảm.
4. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả phân cấp ngân sách tỉnh Ninh Bình
Trong điều kiện tỉnh mới thành lập, những quy định về phân cấp ngân sách địa phương theo Nghị quyết số 17/2025/NQ-HĐND ngày 30/10/2025 của HĐND tỉnh Ninh Bình là cơ sở pháp lý quan trọng trong công tác quản lý ngân sách Nhà nước và quan hệ ngân sách có trật tự giữa các cấp chính quyền. Đặc biệt, trong tình hình hiện nay của Việt Nam nói chung và Ninh Bình nói riêng, trong khi chính quyền cấp tỉnh trên thực tế có quyền tự chủ hoàn toàn trong việc giao nhiệm vụ chi cho cấp dưới. Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp còn mới cho nên các quy định pháp lý cần tiếp tục hoàn thiện, sửa đổi, bổ sung phù hợp góp phần cho địa phương tự chủ nguồn lực trong phát triển kinh tế – xã hội.
Đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả phân cấp, gồm:
Thứ nhất, tiếp tục rà soát và hợp lý hóa các nội dung phân cấp quản lý ngân sách địa phương cho phù hợp đồng bộ với phân cấp quản lý nhà nước.
Trong thực tiễn, hiệu quả của phân cấp ngân sách phụ thuộc rất lớn vào mức độ rõ ràng, thống nhất giữa phân cấp quản lý ngân sách và phân cấp quản lý nhà nước trên các lĩnh vực kinh tế – xã hội. Nếu nhiệm vụ chi, quyền hạn tài chính và thẩm quyền quản lý không được thiết kế đồng bộ sẽ dẫn đến tình trạng “lệch”, như: cấp dưới được giao nhiệm vụ nhưng thiếu nguồn lực, hoặc ngược lại có nguồn nhưng không đủ thẩm quyền quyết định. Điều này làm giảm tính chủ động của chính quyền địa phương và gây lãng phí nguồn lực.
Cần tiếp tục tổ chức rà soát toàn diện các quy định hiện hành về phân cấp thu – chi ngân sách, phân định rõ trách nhiệm giữa cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã theo nguyên tắc: cấp nào quản lý hiệu quả hơn thì giao cho cấp đó thực hiện và chịu trách nhiệm. Việc rà soát cần gắn với đánh giá thực tiễn triển khai trong những năm gần đây để nhận diện các điểm chồng chéo, bất cập hoặc không còn phù hợp với bối cảnh phát triển mới.
Rà soát các quy định do cơ quan quản lý nhà nước các cấp ban hành nhằm kịp thời điều chỉnh cho phù hợp giữa quy định của địa phương với quy định của các cơ quan nhà nước.
Việc hợp lý hóa nội dung phân cấp không chỉ giúp nâng cao tính chủ động, sáng tạo của chính quyền địa phương mà còn tạo nền tảng cho quản trị tài chính công hiệu quả, góp phần sử dụng ngân sách tiết kiệm, đúng mục tiêu và phù hợp định hướng phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh trong dài hạn.
Thứ hai, nâng cao chất lượng ban hành các chế độ chính sách về phân cấp quản lý ngân sách địa phương và vận dụng ở Ninh Bình.
Mục đích của việc này là để bảo đảm cho Ninh Bình có hệ thống văn bản, quy định về phân cấp ngân sách địa phương khoa học, bám sát các quy định chung của Nhà nước và sát với điều kiện thực tiễn địa phương; đồng thời, có tính ổn định cao.
Cần tăng cường công tác nghiên cứu, đánh giá tác động chính sách trước khi ban hành để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả khi triển khai. Quá trình xây dựng văn bản cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ngành và chính quyền các cấp nhằm bảo đảm tính thống nhất và tránh chồng chéo. Tỉnh cũng cần thường xuyên rà soát, cập nhật và kịp thời điều chỉnh các quy định không còn phù hợp với thực tiễn phát triển. Việc chuẩn hóa quy trình ban hành văn bản sẽ giúp nâng cao tính minh bạch và dễ áp dụng trong thực tế, góp phần tạo nền tảng pháp lý ổn định cho quản lý ngân sách địa phương.
Việc ban hành các chính sách cần được tham khảo ý kiến một cách đa dạng, dân chủ, chú trọng các ý kiến phản biện, có như vậy chính sách ban hành mới có chất lượng hơn.
Cần mở rộng kênh tham vấn từ các chuyên gia tài chính, nhà quản lý, doanh nghiệp và đại diện cộng đồng dân cư. Việc tổ chức hội thảo, tọa đàm và lấy ý kiến rộng rãi sẽ giúp phát hiện sớm các vướng mắc và hạn chế trong dự thảo chính sách. Cơ chế tiếp thu và giải trình ý kiến phản biện cần được thực hiện minh bạch, công khai. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng chính sách mà còn tạo sự đồng thuận xã hội khi triển khai. Nhờ đó, các quy định về phân cấp ngân sách sẽ sát thực tiễn và có tính bền vững cao
Thứ ba, điều chỉnh phân cấp nguồn thu và tỷ lệ phần trăm (%) phân chia ngân sách các cấp chính quyền địa phương. Việc phân cấp ngân sách theo tỷ lệ % phải bảo đảm tự chủ thực hiện của địa phương nhưng cũng đồng thời phải có sự giám sát của các cơ quan quản lý cấp trên.
Cần xác định rõ các nguồn thu ổn định, lâu dài để giao cho từng cấp chính quyền nhằm tăng tính chủ động trong cân đối ngân sách. Việc điều chỉnh tỷ lệ phân chia cần dựa trên năng lực thu, nhu cầu chi và mức độ phát triển của từng địa bàn. Đồng thời, phải thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát minh bạch để bảo đảm việc sử dụng nguồn thu đúng mục tiêu, hiệu quả. Cùng với đó, cần có cơ chế điều tiết hợp lý giữa các địa phương nhằm thu hẹp chênh lệch về nguồn lực, tạo sự cân bằng, công bằng và bền vững trong quản lý ngân sách địa phương.
Thứ tư, cần đẩy nhanh chuyển đổi phương thức quản lý ngân sách từ quản lý theo nhiệm vụ và biên chế sang quản lý theo kết quả.
Việc phân cấp ngân sách cần được kết hợp xem xét theo cách tiếp cận đáp ứng nhiệm vụ kinh tế – xã hội, đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước. Đồng thời, phải theo cách tiếp cận của kinh tế đầu tư, phải tạo ra kết quả và bảo đảm lợi ích của các chủ thể liên quan, trong đó những bộ phận, dự án nào có hiệu quả cao nhất, đem lại lợi ích lớn nhất, thì cần được ưu tiên hơn. Mặt khác, cần có cơ chế, chính sách ưu đãi để tăng nguồn thu địa phương.
Thứ năm, đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ làm công tác chuyên môn đáp ứng yêu cầu bối cảnh mới.
Cần xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên theo hướng chuyên sâu và cập nhật kiến thức mới về quản lý tài chính công, ngân sách và pháp luật liên quan. Nội dung đào tạo gắn với yêu cầu thực tiễn, chú trọng kỹ năng phân tích, dự báo và quản trị rủi ro tài chính; đa dạng hóa hình thức đào tạo như tập huấn chuyên đề, đào tạo trực tuyến và học tập kinh nghiệm từ các địa phương có mô hình tốt. Đồng thời, chú trọng bồi dưỡng đạo đức công vụ và ý thức trách nhiệm của cán bộ làm công tác ngân sách. Việc đánh giá năng lực sau đào tạo cần được thực hiện nghiêm túc để bảo đảm hiệu quả.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế khuyến khích, thu hút nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực tài chính – ngân sách. Chính sách đãi ngộ hợp lý sẽ tạo động lực cho cán bộ gắn bó lâu dài và nâng cao hiệu suất công việc. Tỉnh cũng cần tăng cường luân chuyển, trao đổi kinh nghiệm giữa các cấp ngân sách để nâng cao năng lực thực tiễn. Việc chuẩn hóa tiêu chuẩn chức danh và vị trí việc làm là cần thiết để nâng cao tính chuyên nghiệp, giúp hình thành đội ngũ cán bộ tài chính vững chuyên môn, đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới.
Thứ sáu, đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác tổ chức quản lý ngân sách địa phương và cơ sở hạ tầng phục vụ quản lý ngân sách địa phương
Cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng hệ thống quản lý ngân sách điện tử đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở. Việc số hóa dữ liệu ngân sách sẽ nâng cao tính minh bạch, chính xác và kịp thời trong công tác quản lý. Tỉnh cần ưu tiên đầu tư hạ tầng công nghệ, bảo đảm kết nối liên thông giữa các cơ quan tài chính, kho bạc và đơn vị sử dụng ngân sách. Đồng thời, phát triển các phần mềm quản lý, phân tích và dự báo ngân sách nhằm hỗ trợ ra quyết định.
Cần tăng cường đào tạo kỹ năng số cho cán bộ tài chính để khai thác hiệu quả các hệ thống mới. Việc áp dụng chữ ký số, hồ sơ điện tử và quy trình xử lý trực tuyến sẽ rút ngắn thời gian, giảm chi phí hành chính. Cơ chế bảo mật và an toàn thông tin cần được chú trọng nhằm bảo vệ dữ liệu ngân sách.
5. Kết luận
Nâng cao hiệu quả phân cấp ngân sách địa phương có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc bảo đảm tự chủ tài chính và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh Ninh Bình trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp còn mới. Thực tiễn cho thấy, mặc dù cơ chế phân cấp ngân sách đã từng bước được hoàn thiện và đạt được nhiều kết quả tích cực, song vẫn còn tồn tại những hạn chế về nguồn thu, nhiệm vụ chi, năng lực quản lý và mức độ tự chủ của các cấp chính quyền.
Trong thời gian tới, tỉnh Ninh Bình tiếp tục xây dựng quy định cần quán triệt nội dung các văn bản pháp luật mới đặc biệt luật ngân sách và luật chính quyền địa phương hai cấp, tăng nguồn thu nhưng không tận thu, triệt để tiết kiệm chống lãng phí, như Hồ Chí Minh đã nói “Tiết kiệm không phải là bủn xỉn”, cái gì cần chi vẫn phải chi.
Tài liệu tham khảo:
1. Quốc hội (2025). Luật Ngân sách nhà nước năm 2025.
2. Quốc hội (2025). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
3. Hội đồng nhân dân tỉnh Ninh Bình (2025). Nghị quyết số 17/2025/NQ-HĐND ngày 30/10/2025 ban hành quy định phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu giữa ngân sách các cấp chính quyền địa phương tỉnh Ninh Bình.
4. Minh bạch ngân sách nhà nước của chính quyền địa phương cấp tỉnh hiện nay. https://lyluanchinhtri.vn/minh-bach-ngan-sach-nha-nuoc-cua-chinh-quyen-dia-phuong-cap-tinh-hien-nay-5522.html.
5. Đề xuất mới về nguồn thu, nhiệm vụ chi của ngân sách các cấp. https://baochinhphu.vn/de-xuat-moi-ve-nguon-thu-nhiem-vu-chi-cua-ngan-sach-cac-cap-102250401101051695.htm.
