Nâng cao chất lượng thông tin về chính sách tôn giáo trên các báo điện tử TP. Hồ Chí Minh

Improving the quality of information on religious policies in Ho Chi Minh City’s online newspapers

Trương Thị Mỹ Liên
Học viện Báo chí và Tuyên truyền

(Quanlynhanuoc.vn) –  Báo điện tử ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc truyền tải quan điểm, chủ trương  của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến công chúng. Đối với lĩnh vực tôn giáo – một lĩnh vực nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quyền con người, khối đại đoàn kết toàn dân tộc và ổn định chính trị – xã hội, chất lượng thông tin trên báo điện tử có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trên cơ sở phân tích thực trạng về thông tin chính sách tôn giáo trên báo điện tử TP. Hồ Chí Minh, như: báo Sài Gòn Giải Phóng, báo Tuổi Trẻ và báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng thông tin về chính sách tôn giáo trên báo điện tử TP. Hồ Chí Minh trong thời gian tới.

Từ khóa:Chính sách tôn giáo; báo điện tử; TP. Hồ Chí Minh; truyền thông chính sách; thông tin tôn giáo; nâng cao chất lượng.

Abstract: Online newspapers are playing an increasingly vital role in disseminating the Party’s guidelines and policies, as well as State laws, to the public. In the realm of religion a sensitive field directly linked to human rights, national unity, and socio-political stability the quality of information provided by online news outlets is of paramount importance. Based on an analysis of the current state of religious policy coverage in Ho Chi Minh City’s online newspapers, such as Sai Gon Giai Phong, Tuoi Tre, and Phap Luat Ho Chi Minh City, this article proposes several solutions to enhance the quality of religious policy information in the city’s digital press in the coming period.

Keywords: Religious policy; online newspapers; Ho Chi Minh City; policy communication; religious information; quality enhancement.
1. Đặt vấn đề

Báo điện tử ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc truyền tải chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến công chúng nhờ ưu thế về tốc độ cập nhật, khả năng lan tỏa và tính tương tác cao. Đối với lĩnh vực tôn giáo, báo chí góp phần định hướng dư luận, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc và phản bác các quan điểm sai trái liên quan đến tự do tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam. Những năm gần đây, các báo điện tử tại TP. Hồ Chí Minh đã chú trọng hơn đến thông tin về chính sách tôn giáo, phản ánh cả hoạt động của các tổ chức tôn giáo, công tác an sinh xã hội và những vấn đề trong thực tiễn quản lý nhà nước. Tuy nhiên, chất lượng thông tin vẫn còn một số hạn chế. Vì vậy, nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng thông tin về chính sách tôn giáo trên báo điện tử TP. Hồ Chí Minh có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn hiện nay.

2. Thực trạng thông tin chính sách tôn giáo trên các báo điện tử của TP. Hồ Chí Minh

TP. Hồ Chí Minh có hệ thống cơ quan báo chí phát triển mạnh và môi trường truyền thông sôi động.Sau quá trình sắp xếp theo quy hoạch báo chí quốc gia, hệ thống báo chí trực thuộc TP. Hồ Chí Minh được tinh gọn còn 19 cơ quan báo chí, gồm 7 cơ quan báo, 1 đài phát thanh, 1 đài truyền hình và 10 tạp chí¹. Từ ngày 01/7/2025, thêm 4 cơ quan báo chí của tỉnh Bình Dương (cũ) và Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) được chuyển về trực thuộc TP. Hồ Chí Minh, nâng tổng số cơ quan báo chí của thành phố lên 23, với hơn 3.000 nhân sự². Trong bối cảnh chuyển đổi số báo chí hiện nay, hầu hết các cơ quan báo chí trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh đều có báo điện tử, giữ vai trò chủ đạo trong việc cung cấp thông tin nhanh chóng, kịp thời và rộng rãi đến công chúng.

Bài viết khảo sát 3 báo điện tử, gồm: Báo điện tử Sài Gòn Giải Phóng, Báo điện tử Tuổi Trẻ và Báo điện tử Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh. Đây đều là những cơ quan báo chí lớn, có uy tín và có vai trò quan trọng trong truyền tải thông tin chính sách, trong đó có chính sách tôn giáo. Báo điện tử Sài Gòn Giải Phóng là cơ quan ngôn luận của Đảng bộ TP. Hồ Chí Minh, có thế mạnh về thông tin chính trị, định hướng dư luận và đang phát triển mạnh theo mô hình báo chí đa nền tảng. Báo điện tử Tuổi Trẻ có sức lan tỏa rộng, nổi bật ở khả năng phản ánh sinh động đời sống xã hội và tiếp cận chính sách từ góc nhìn gần gũi với công chúng. Trong khi đó, Báo điện tử Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh có lợi thế chuyên sâu về pháp lý, tập trung phân tích, giải thích chính sách và các vấn đề thực tiễn trong quá trình thực thi pháp luật về tôn giáo. Khảo sát 3 báo điện tử này giúp phản ánh toàn diện cách thức truyền tải thông tin chính sách tôn giáo trên báo điện tử của TP. Hồ Chí Minh hiện nay.

2.1. Tần suất thông tin chính sách tôn giáo trên các báo điện tử của TP. Hồ Chí Minh

 Khảo sát 3 báo điện tử: Báo Sài Gòn Giải Phóng, Báo Tuổi Trẻ và Báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2021 – 2025, cho thấy, tần suất thông tin về chính sách tôn giáo tăng dần với biên độ tăng từ khoảng 15 đến gần 20 bài mỗi năm, cho thấy sự gia tăng ổn định về mức độ xuất hiện của thông tin chính sách tôn giáo trong dòng thông tin báo chí (Bảng 1). Đồng thời, xu hướng tăng này xuất hiện ở cả ba cơ quan báo chí, phản ánh nội dung liên quan đến chính sách tôn giáo ngày càng được duy trì thường xuyên hơn trong hoạt động thông tin trên báo điện tử.

Bảng 1. Tần suất tin, bài về chính sách tôn giáo trên một số báo điện tử (2021 – 2025)

Báo	2021	2022	2023	2024	2025	Tổng
Sài Gòn Giải phóng	52	60	68	75	82	337
Tuổi Trẻ	45	50	57	63	70	285
Pháp luật TP. Hồ Chí Minh	38	42	48	55	60	243
Tổng	135	152	173	193	212	865

Tuy nhiên, Bảng 1 cũng cho thấy, giữa các cơ quan báo chí có sự khác biệt về tần suất thông tin: Báo Sài Gòn Giải Phóng có số lượng tin, bài cao nhất với 337 bài, chiếm tỷ lệ lớn nhất trong tổng số 865 bài khảo sát. Báo điện tử Tuổi Trẻ đứng thứ 2 với 285 bài, trong khi Báo điện tử Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh đứng thứ 3 với tổng số 243 bài. Sự chênh lệch này thể hiện rõ qua từng năm, phản ánh đặc điểm khác biệt về định hướng nội dung của từng tờ báo.

2.2. Về nội dung thông tin chính sách tôn giáo

Trong giai đoạn 2021 – 2025, nội dung thông tin về chính sách tôn giáo của 3 báo điện tử được cấu trúc thành 5 nội dung. Cụ thể (Bảng 2)

Bảng 2. Nội dung thông tin chính sách tôn giáo (2021 – 2025)

Nội dung	Số lượng	Tỷ lệ (%)
Tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước	302	34,9
Phổ biến, giải thích và phân tích chính sách, pháp luật về tôn giáo	257	29,7
Phản ánh hoạt động tôn giáo	268	31,0
Thông tin đấu tranh, phản bác quan điểm sai trái, thù địch trong lĩnh vực tôn giáo	38	4,4
Tổng	865	100

Thứ nhất, về nội dung tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đang, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Bảng 2 cho thấy, nội dung này trên cả 3 báo điện tử đều chiếm tỷ lệ cao nhất và giữ vai trò trung tâm trong tổng thể thông tinvới 302 bài, chiếm 34,9%. Các báo tập trung phản ánh quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước về bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; phát huy vai trò của các tổ chức tôn giáo trong xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc. Cụ thể:
(1) Báo điện tử Sài Gòn Giải Phóng thể hiện rõ đặc trưng chính luận với nhiều tuyến bài chuyên sâu. Chẳng hạn: Tuyến bài về chủ đề “Việt Nam tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo” với 4 bài:“Bài 1: Chính sách nhất quán của Đảng, Nhà nước về tôn giáo”³; Bài 2: Lan tỏa tinh thần sống “tốt đạo, đẹp đời⁴; Bài 3: Người có đạo cùng chính quyền xây dựng, phát triển kinh tế”⁵; Bài 4: Tốt đời, đẹp đạo và đoàn kết gắn bó với cộng đồng⁶. Điểm đáng chú ý là ở tuyến bài này, Báo điện tử Sài Gòn Giải Phóng không lựa chọn cách thông tin theo hướng diễn giải khô cứng các văn bản chính sách mà thường sử dụng dẫn chứng thực tiễn, ý kiến chức sắc tôn giáo, số liệu về cộng đồng tín đồ và các mô hình cụ thể tại địa phương để làm cho thông điệp chính sách trở nên dễ tiếp cận hơn với công chúng. Đây là đặc điểm khá điển hình trong phong cách thông tin chính sách của báo.
(2) Báo điện tử Tuổi trẻ chú trọng tuyên truyền chủ trương, chính sách tôn giáo gắn với những vấn đề đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận xã hội. Báo thường lựa chọn các sự kiện, vụ việc cụ thể có yếu tố thời sự cao để từ đó lồng ghép nội dung chính sách, pháp luật liên quan đến lĩnh vực tôn giáo. Một trong những nhóm nội dung xuất hiện khá thường xuyên trên báo là các bài viết liên quan đến vấn đề tự do tín ngưỡng, tôn giáo trong quan hệ đối ngoại. Chẳng hạn, trong các thời điểm Bộ Ngoại giao Việt Nam phản hồi các báo cáo quốc tế liên quan đến tình hình tự do tôn giáo tại Việt Nam, Báo điện tử Tuổi Trẻ thường đăng tải các bài dẫn phát ngôn chính thức của người phát ngôn Bộ Ngoại giao nhằm khẳng định quan điểm nhất quán của Việt Nam về việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân theo quy định của Hiến pháp và pháp luật, như bài viết: “Việt Nam sẵn sàng trao đổi với Mỹ về tình hình buôn người, tự do tôn giáo”⁷; “Việt Nam bác bỏ nhận định không chính xác trong báo cáo tự do tôn giáo của Mỹ”⁸.

Bên cạnh đó, Báo điện tử Tuổi Trẻ có xu hướng “thời sự hóa” nội dung tuyên truyền chủ trương, chính sách tôn giáo thông qua các sự kiện lớn và các chủ đề đang được xã hội quan tâm. Chẳng hạn như các bài viết: “Gần 1.300 đại biểu quốc tế dự Đại lễ Phật đản Vesak Liên Hợp quốc 2025 tại Việt Nam”⁹; Bế mạc Đại lễ Vesak 2025, ra Tuyên bố TP. Hồ Chí Minh¹⁰. Điều này giúp nội dung chính sách tôn giáo có khả năng lan tỏa rộng hơn.
(3) Báo điện tử Pháp luật TP. Hồ Chí Minh thường xuyên đăng tải các bài viết liên quan đến hoạt động gặp gỡ giữa chính quyền thành phố với các tổ chức tôn giáo trên địa bàn. Qua đó, gián tiếp truyền tải chủ trương đoàn kết tôn giáo, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng và phát huy vai trò của các tổ chức tôn giáo trong phát triển xã hội. Chẳng hạn, bài viết “Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh chúc mừng Giáng sinh tại Tòa Tổng giám mục Tổng Giáo phận TP. Hồ Chí Minh¹¹. Nhìn chung, trong nhóm nội dung tuyên truyền chủ trương, chính sách, các báo điện tử đều tập trung truyền tải những quan điểm lớn của Đảng và Nhà nước về tự do tín ngưỡng, đoàn kết tôn giáo và phát huy nguồn lực tôn giáo trong phát triển đất nước. Sự khác biệt chủ yếu chỉ thể hiện ở mức độ nhấn mạnh và hình thức thể hiện thông tin.

Thứ hai, nội dung phổ biến, giải thích và phân tích chính sách, pháp luật về tôn giáo. Các báo điện tử đều quan tâm giải thích chính sách và pháp luật về tôn giáo. Tuy nhiên, mức độ chuyên sâu còn khác nhau giữa các báo. Kết quả Bảng 2 cho thấy, nhóm nội dung này có 257 bài, chiếm 29,7% tổng số tác phẩm. Trong đó, Báo điện tử Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh nổi bật hơn cả trong việc khai thác góc nhìn pháp lý, phân tích ranh giới giữa quyền tự do tín ngưỡng và hành vi lợi dụng tôn giáo để vi phạm pháp luật. Nhiều bài viết sử dụng ý kiến chuyên gia, luật sư và cơ quan chức năng để làm rõ các quy định liên quan. Chẳng hạn: bài báo “Có bắt buộc theo đạo của chồng khi kết hôn không?”¹²; bài báo “Ban Tôn giáo Chính phủ: Trụ trì chùa Ba Vàng vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo”¹³.

Báo điện tử Tuổi Trẻ thường gắn việc giải thích chính sách với các vụ việc cụ thể đang được dư luận quan tâm, qua đó giúp công chúng tiếp cận vấn đề một cách trực quan và dễ hiểu hơn. Chẳng hạn, bài viết “Chùa Ba Vàng và sư trụ trì vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo”¹⁴; “Xử phạt trụ trì chùa Ba Vàng Thích Trúc Thái Minh 7,5 triệu đồng”¹⁵. Trong khi đó, nhóm nội dung này không chiếm tỷ trọng quá lớn trên Báo điện tử Sài gòn Giải phóng, nhưng vẫn xuất hiện thông qua các bài phản ánh quá trình triển khai chính sách và quản lý nhà nước về tôn giáo tại địa phương. Chẳng hạn, “Bài 1: Chính sách nhất quán của Đảng, Nhà nước về tôn giáo”¹⁶; Bài 2: Lan tỏa tinh thần sống “tốt đạo, đẹp đời”¹⁷; Việt Nam tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo – Bài 3: Người có đạo cùng chính quyền xây dựng, phát triển kinh tế¹⁸. Những bài viết dạng này cho thấy, Báo điện tử Sài Gòn Giải phóng chủ yếu tiếp cận theo hướng phản ánh việc tổ chức thực hiện chính sách tại địa phương hơn là đi sâu giải thích các quy định pháp luật cụ thể.

Từ nhóm nội dung này cho thấy, mức độ chuyên sâu giữa 3 báo điện tử thể hiện sự khác biệt khá rõ: báo điện tử Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh nổi bật về giải thích pháp lý; báo điện tử Tuổi Trẻ mạnh về gắn chính sách với các vấn đề thời sự; trong khi báo điện tử Sài Gòn Giải Phóng chủ yếu phản ánh quá trình triển khai chính sách ở cấp địa phương. Đây cũng là điểm tạo nên sự đa dạng trong cách thức truyền tải thông tin chính sách tôn giáo trên báo điện tử hiện nay.

Thứ ba, nội dung phản ánh hoạt động tôn giáo chiếm tỷ lệ lớn và gắn chặt với đời sống thực tiễn. Kết quả khảo sát cho thấy, nhóm nội dung này có 268 bài, chiếm 31,0% tổng số tác phẩm khảo sát, đứng thứ hai trong cơ cấu nội dung thông tin. Trên Báo điện tử Sài Gòn Giải Phóng, nhóm nội dung này xuất hiện với tần suất dày đặc và thường gắn với các hoạt động văn hóa – xã hội của các cộng đồng tôn giáo tại TP. Hồ Chí Minh, như: bài viết “Tôn giáo, dân tộc đồng hành với TP. Hồ Chí Minh – Bài 3: Giữ hồn dân tộc, lan tỏa văn hóa”¹⁹ đã phản ánh khá sinh động các hoạt động, như: lễ hội Nguyên tiêu của cộng đồng người Hoa tại Chợ Lớn, Đại lễ Phật đản, lễ Giáng sinh và lễ Ramadan của cộng đồng Hồi giáo Chăm tại TP. Hồ Chí Minh; bài viết “Chung tay chăm lo trẻ yếu thế, mồ côi”²⁰phản ánh sự tham gia tích cực của các tổ chức tôn giáo trong công tác chăm lo trẻ em mồ côi sau đại dịch Covid-19 tại TP. Hồ Chí Minh.

Đối với Báo điện tử Tuổi Trẻ, nhóm nội dung này thường gắn với các sự kiện tôn giáo có quy mô lớn và thu hút sự quan tâm rộng rãi của xã hội. Chẳng hạn, vào các dịp Giáng sinh hằng năm, Báo điện tử Tuổi Trẻ thường xuyên đăng tải các bài phản ánh không khí đón lễ tại Nhà thờ Đức Bà, Tổng Giáo phận TP. Hồ Chí Minh và các khu vực tập trung đông giáo dân, như: bài viết “Nhà thờ Đức Bà lên đèn đón Giáng sinh, người dân nô nức đến check-in”²¹;bài viết “Trời vừa tạnh mưa, nhiều nhà thờ, xóm đạo ở TP. Hồ Chí Minh đông nghẹt người dự lễ, đón Noel²². Những bài viết này giúp công chúng tiếp cận đời sống tôn giáo dưới góc nhìn gần gũi, trực quan và mang tính xã hội cao hơn.

Báo điện tử Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh thường xuyên phản ánh các hoạt động của các tổ chức tôn giáo gắn với công tác thiện nguyện, an sinh xã hội, hỗ trợ người dân có hoàn cảnh khó khăn hoặc các hoạt động của chính quyền thành phố với các tổ chức tôn giáo trong các dịp lễ lớn. Chẳng hạn: bài viết “Tòa Tổng Giám mục Sài Gòn kêu gọi tu sĩ thiện nguyện chống dịch”²³;Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh chúc mừng Giáng sinh tại Toà Tổng giám mục Tổng Giáo phận TP. Hồ Chí Minh²⁴.Nhìn chung, nhóm nội dung phản ánh hoạt động tôn giáo trên 3 báo điện tử đã góp phần truyền tải thông tin về chính sách tôn giáo trở nên gần gũi và dễ tiếp cận hơn, thay vì chỉ tồn tại dưới dạng các văn bản hoặc thông điệp chính sách mang tính khô cứng. Đồng thời, nhóm nội dung này cũng cho thấy một đặc điểm đáng chú ý của truyền thông chính sách tôn giáo tại Việt Nam hiện nay, đó là chính sách thường được truyền tải thông qua các biểu hiện thực tiễn của đời sống tôn giáo nhiều hơn là thông qua các diễn ngôn chính sách trực tiếp.

Bốn là, nội dung thông tin đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong lĩnh vực tôn giáo. Đây là nội dung chiếm tỷ lệ thấp với 38 bài, tương ứng 4,4%. Báo Sài Gòn Giải Phóng là đơn vị thể hiện rõ hơn trong nhóm nội dung này. Tiêu biểu là tuyến bài “Việt Nam tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo”, trong đó, bài viết “Bài 1: Chính sách nhất quán của Đảng, Nhà nước về tôn giáo”²⁵ khẳng định chính sách tự do tín ngưỡng của Việt Nam và trực tiếp phản bác các luận điệu xuyên tạc của một số tổ chức, cá nhân nước ngoài về tình hình tôn giáo tại Việt Nam, qua đó cho thấy, báo điện tử Sài Gòn Giải Phóng có xu hướng tiếp cận nhóm nội dung này dưới góc độ bảo vệ nền tảng tư tưởng và ổn định chính trị – xã hội.

Đối với Báo điện tử Tuổi Trẻ, nội dung phản bác quan điểm sai trái chủ yếu gắn với các thời điểm phát sinh thông tin quốc tế thiếu khách quan liên quan đến vấn đề tự do tín ngưỡng, tôn giáo tại Việt Nam. Báo thường đăng tải các phát ngôn chính thức của Bộ Ngoại giao hoặc cơ quan chức năng nhằm cung cấp thông tin chính thống cho công chúng. Chẳng hạn bài “Việt Nam bác bỏ nhận định không chính xác trong báo cáo tự do tôn giáo của Mỹ”²⁶, phản ánh phát biểu chính thức của Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam trước Báo cáo Tự do tôn giáo quốc tế năm 2024 của Ủy ban Tự do tôn giáo quốc tế Hoa Kỳ (USCIRF). Cách tiếp cận này cho thấy, báo điện tử Tuổi Trẻ thường lựa chọn các sự kiện có tính thời sự để thực hiện chức năng phản bác thông tin sai lệch.

Trong khi đó, Báo điện tử Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh tập trung làm rõ ranh giới giữa quyền tự do tín ngưỡng và hành vi lợi dụng tôn giáo để vi phạm pháp luật, qua đó gián tiếp góp phần phản bác các quan điểm sai lệch về chính sách tôn giáo tại Việt Nam. Chẳng hạn, bài “Kiên quyết đấu tranh lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo gây mất an ninh trật tự”²⁷. Bài viết nhấn mạnh yêu cầu vừa bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân, vừa chủ động phòng ngừa và xử lý các hành vi lợi dụng vấn đề tôn giáo để gây chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, ảnh hưởng đến an ninh trật tự xã hội. Nhìn chung, nhóm nội dung này có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tính chính thống của thông tin về chính sách tôn giáo trên báo điện tử. Trong bối cảnh các thông tin sai lệch liên quan đến dân tộc, tôn giáo và có xu hướng lan truyền nhanh trên không gian mạng hiện nay, đây được xem là một nội dung cần tiếp tục được các cơ quan báo chí quan tâm nhiều hơn trong thời gian tới.

2.3. Về hình thức thể hiện

Thông tin chính sách tôn giáo trên các báo điện tử hiện nay vẫn chủ yếu tồn tại dưới dạng tin ngắn và bài phản ánh truyền thống với 346 bài, chiếm 40% (Bảng 3). Thể loại này thường gắn với các sự kiện diễn ra theo thời điểm cụ thể, như: lễ Giáng sinh, Đại lễ Phật đản, lễ Ramadan, các hoạt động thăm hỏi chức sắc tôn giáo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo thành phố hoặc các sự kiện đối ngoại tôn giáo. Ở nhóm thể loại này, Báo điện tử Tuổi Trẻ thể hiện khá rõ lợi thế của một cơ quan báo chí có tốc độ cập nhật nhanh. Chẳng hạn, bài “Việt Nam bác nhận định không chính xác trong báo cáo của Ủy ban Tự do tôn giáo quốc tế Mỹ” (đăng ngày 19/12/2025)²⁸ được triển khai theo dạng tin thời sự ngắn, cập nhật nhanh phát ngôn của Bộ Ngoại giao Việt Nam trước thông tin quốc tế liên quan đến tự do tôn giáo. Cách thể hiện ngắn gọn, trực diện giúp báo phản ứng nhanh với các vấn đề thời sự liên quan đến chính sách tôn giáo.

Bảng 3. Cơ cấu thể loại tác phẩm thông tin chính sách tôn giáo trên 3 báo điện tử TP. Hồ Chí Minh (2021 – 2025)

Nội dung	Số lượng	Tỷ lệ (%)
Tin ngắn, tin thời sự	346	40
Bài phản ánh, ghi nhận	259	29,9
Bài phỏng vấn	78	9
Bài phân tích, chuyên sâu (longform, chuyên đề)	96	11,1
Sản phẩm đa phương tiện (video, infographic…)	86	10
Tổng	865	100

Bài phản ánh, có 259 bài, chiếm 29,9%. Các bài viết thuộc nhóm này thường có dung lượng dài hơn, phản ánh cụ thể các hoạt động tôn giáo, các sự kiện, hiện tượng trong đời sống xã hội. Trong nhóm này, Sài Gòn Giải Phóng là cơ quan thể hiện rõ nét nhất. Tiêu biểu là tuyến bài “Tôn giáo, dân tộc đồng hành với TP. Hồ Chí Minh” gồm nhiều kỳ, như: “Bài 1: Hội tụ đa sắc màu”²⁹; Bài 4: Niềm tin và bản sắc trong kỷ nguyên số³⁰. Các tuyến bài này cho thấy, báo điện tử Sài Gòn Giải phóng có xu hướng đầu tư các sản phẩm chuyên sâu, mang tính chính luận cao và có cấu trúc thông tin dài hơi hơn so với hai báo còn lại.

Các bài phân tích, chuyên sâu có tỷ lệ thấp chỉ 11,1% (96 bài). Hình thức này thường xuất hiện khi có vấn đề cần làm rõ hoặc có sự tham gia của chuyên gia, nhà quản lý, chức sắc tôn giáo. Nội dung được triển khai theo hướng lý giải, làm rõ hoặc cung cấp góc nhìn từ các chủ thể liên quan, qua đó bổ sung thêm chiều sâu cho thông tin chính sách tôn giáo.

Đối với nhóm phỏng vấn thường được sử dụng trong những vấn đề cần ý kiến chuyên gia, cơ quan quản lý hoặc chức sắc tôn giáo nhằm tăng tính thuyết phục cho thông tin chính sách. Tuy nhiên, số lượng bài phỏng vấn chỉ có 78 bài (9%) cho thấy, tiếng nói của chuyên gia và chủ thể chính sách trong lĩnh vực tôn giáo vẫn chưa thực sự được khai thác mạnh.

Các sản phẩm đa phương tiện bước đầu được sử dụng nhưng tỷ lệ còn thấp với 86 sản phẩm, chiếm 10,0%. Mặc dù đây là lợi thế đặc trưng của báo điện tử, song, kết quả khảo sát cho thấy, thông tin chính sách tôn giáo trên cả ba báo vẫn chủ yếu tồn tại dưới dạng văn bản truyền thống. Trong đó, báo điện tử Tuổi Trẻ có mức độ ứng dụng đa phương tiện tốt hơn nhờ hệ sinh thái số tương đối mạnh, trong khi báo điện tử Sài Gòn Giải Phóng và báo điện tử Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh vẫn chủ yếu khai thác văn bản và ảnh minh họa.

Nhìn chung, cơ cấu thể loại tác phẩm thông tin chính sách tôn giáo
trên 3 báo điện tử TP. Hồ Chí Minh  đã có sự đa dạng nhất định, song, vẫn thiên mạnh về các hình thức truyền thống. Sự khác biệt giữa 3 báo điện tử này cũng tương đối rõ nét: báo điện tử Tuổi Trẻ nổi bật ở tốc độ và tin thời sự; báo điện tử Sài Gòn Giải Phóng nổi bật ở tuyến bài chuyên sâu; trong khi báo điện tử Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh chủ yếu sử dụng các bài phân tích và phản ánh. Đây là cơ sở quan trọng để đánh giá mức độ đổi mới hình thức truyền tải thông tin chính sách tôn giáo trên môi trường báo chí số hiện nay.

Về ngôn ngữ, cả ba báo điện tử đều sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực và thận trọng khi đề cập đến các vấn đề liên quan đến tôn giáo. Tuy nhiên, mỗi báo điện tử đều có phong cách riêng: Báo điện tử Sài Gòn Giải Phóng thiên về chính luận. Các bài viết thường sử dụng nhiều cụm từ, như: “chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước”, “phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc”, “bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo”, “đấu tranh với các âm mưu lợi dụng vấn đề tôn giáo”… Đây là kiểu ngôn ngữ thường xuất hiện trong các bài mang tính chính luận hoặc các tuyến bài chuyên đề. Chẳng hạn, bài viết “Việt Nam tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo – Bài 4: “Tốt đời, đẹp đạo” và đoàn kết gắn bó với cộng đồng³¹; bài “Tôn giáo, dân tộc đồng hành với TP. Hồ Chí Minh – Bài 4: Niềm tin và bản sắc trong kỷ nguyên số³². Cách đặt tiêu đề và triển khai nội dung cho thấy, văn phong của báo tương đối trang trọng, giàu tính định hướng và thường gắn với các thông điệp chính trị – xã hội lớn.

Báo điện tử Tuổi Trẻ có xu hướng sử dụng ngôn ngữ báo chí gần gũi, trực diện và giàu tính thời sự hơn. Tiêu đề của báo thường ngắn gọn, đi thẳng vào vấn đề và nhấn mạnh yếu tố thông tin mới. Ví dụ, bài “Việt Nam bác bỏ nhận định không chính xác trong báo cáo tự do tôn giáo của Mỹ” (đăng ngày 09/05/2024) được đặt tiêu đề theo hướng trực diện, nhấn mạnh ngay thông tin cốt lõi. Tương tự, bài “Chùa Ba Vàng và sư trụ trì vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo” (đăng ngày 10/01/2024) cũng cho thấy cách sử dụng ngôn ngữ ngắn gọn, rõ ràng và có tính thu hút công chúng cao hơn. Văn phong của Báo điện tử Tuổi Trẻ nhìn chung ít sử dụng các thuật ngữ chính trị dài dòng, thay vào đó ưu tiên cách diễn đạt dễ hiểu, phù hợp với công chúng trên môi trường số.

Trong khi đó, Báo điện tử Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh lại thể hiện rõ nét đặc trưng của một cơ quan báo chí chuyên sâu về mảng pháp luật khi ưu tiên khai thác và sử dụng khá nhiều thuật ngữ mang tính pháp lý, như: “quy định pháp luật”, “xử lý vi phạm”, “theo quy định của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo”, “thẩm quyền quản lý nhà nước”, “hành vi lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo”… Trong nhiều bài viết, báo thường trích dẫn trực tiếp ý kiến của cơ quan chức năng hoặc viện dẫn các quy định pháp luật cụ thể nhằm tăng tính chính xác và tính hướng dẫn cho công chúng. Ví dụ, bài viết “Công an khuyến cáo bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy dịp Tết Nguyên đán”³³đã dẫn trực tiếp khuyến cáo của Công an TP. Hồ Chí Minh đối với các cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo về việc thực hiện nghiêm các quy định phòng cháy chữa cháy trong dịp lễ, tết. Cách thể hiện này cho thấy, văn phong của báo thiên về tính hướng dẫn pháp lý và quản lý xã hội rõ nét. Điều này giúp nội dung trở nên rõ ràng hơn nhưng trong một số trường hợp có thể khiến thông tin trở nên khô hơn so với Báo điện tử Tuổi trẻ và Báo điện tử Sài Gòn Giải phóng.

Bên cạnh kết quả đạt được, thông tin về chính sách tôn giáo trên 3 báo điện tử TP. Hồ Chí Minh vẫn còn một số hạn chế: nội dung thông tin chưa đồng đều về chiều sâu; nhiều bài viết mới dừng ở mức đưa tin sự kiện mà chưa phân tích rõ bản chất chính sách hoặc tác động xã hội; số lượng phóng viên có kiến thức chuyên sâu về tôn giáo còn hạn chế; hình thức truyền tải còn thiếu hấp dẫn so với yêu cầu của truyền thông số hiện đại; tỷ lệ sản phẩm đa phương tiện còn thấp; khả năng tương tác với công chúng chưa cao; nhiều bài viết về chính sách tôn giáo có lượng tương tác thấp, khó cạnh tranh với các nội dung giải trí hoặc thời sự nóng trên mạng xã hội; công tác đấu tranh phản bác thông tin sai lệch còn chưa thật sự chủ động và chưa tận dụng tốt lợi thế của truyền thông số.
3. Một số giải pháp

Thứ nhất, nâng cao chất lượng đội ngũ phóng viên, biên tập viên phụ trách lĩnh vực tôn giáo. Đây là lĩnh vực nhạy cảm, có liên quan trực tiếp đến chính trị, văn hóa, pháp luật, dân tộc và quyền con người, do đó đòi hỏi phóng viên, biên tập viên không chỉ có kỹ năng nghiệp vụ tốt mà còn phải có kiến thức chuyên sâu về tín ngưỡng, tôn giáo và chính sách tôn giáo của Đảng, Nhà nước. Báo điện tử Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh, báo điện tử Tuổi trẻ, báo điện tử Sài Gòn Giải phóng cần tăng cường tổ chức các lớp bồi dưỡng chuyên đề về Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, kỹ năng xử lý thông tin nhạy cảm, kỹ năng nhận diện và phản bác thông tin sai lệch liên quan đến tôn giáo trên không gian mạng. Đồng thời, cần xây dựng mạng lưới cộng tác viên là các nhà nghiên cứu, chuyên gia, chức sắc tôn giáo nhằm hỗ trợ báo chí trong việc kiểm chứng, phân tích và lý giải các vấn đề chuyên sâu.

Thứ hai, đổi mới nội dung thông tin theo hướng tăng chiều sâu phân tích và tính thực tiễn của chính sách. Hiện nay, nhiều tác phẩm vẫn chủ yếu dừng ở mức phản ánh sự kiện hoặc đưa tin hoạt động mà chưa làm rõ bản chất chính sách, tác động xã hội và những vấn đề đặt ra trong thực tiễn thực hiện chính sách tôn giáo. Vì vậy, các báo điện tử cần tăng cường các tuyến bài chuyên đề, phỏng vấn chuyên gia và các bài phân tích chuyên sâu nhằm lý giải rõ hơn chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về tôn giáo. Nội dung thông tin cần gắn với những vấn đề thực tiễn của đời sống tôn giáo, phản ánh vai trò của các tổ chức tôn giáo trong phát triển kinh tế – xã hội, an sinh xã hội, bảo vệ môi trường và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc. Đồng thời, cần chú trọng hơn đến tiếng nói của chức sắc, chức việc và tín đồ tôn giáo nhằm tăng tính khách quan, thuyết phục và gần gũi đối với công chúng.

Thứ ba, đẩy mạnh đổi mới hình thức truyền tải thông tin phù hợp với môi trường truyền thông số. Kết quả khảo sát cho thấy, tỷ lệ sản phẩm đa phương tiện còn thấp, trong khi đó, hình thức truyền tải này là lợi thế nổi bật của báo điện tử. Vì vậy, các báo điện tử cần tăng cường ứng dụng công nghệ số trong sản xuất nội dung, phát triển các sản phẩm multimedia, infographic, video ngắn, podcast, e-magazine, livestream và các tuyến bài tương tác nhằm nâng cao khả năng tiếp cận công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Việc kết hợp hình ảnh, dữ liệu trực quan, âm thanh và video sẽ giúp nội dung chính sách tôn giáo trở nên sinh động, dễ hiểu và hấp dẫn hơn so với hình thức văn bản truyền thống. Đồng thời, cần khai thác hiệu quả các nền tảng mạng xã hội để mở rộng khả năng lan tỏa thông tin chính thống về chính sách tôn giáo.

Thứ tư, nâng cao hiệu quả tương tác và định hướng dư luận xã hội trên không gian mạng. Trong bối cảnh thông tin đa chiều và tốc độ lan truyền nhanh của mạng xã hội, các báo điện tử tại TP. Hồ Chí Minh cần chủ động xây dựng cơ chế tương tác với công chúng thông qua bình luận, tọa đàm trực tuyến, hỏi – đáp chính sách hoặc các diễn đàn trao đổi về vấn đề tôn giáo. Việc tăng cường tương tác góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch và khả năng tiếp nhận chính sách của công chúng. Bên cạnh đó, cần chú trọng xây dựng ngôn ngữ báo chí gần gũi, dễ hiểu nhưng vẫn bảo đảm tính chuẩn mực, chính xác và định hướng chính trị trong thông tin về tôn giáo.

Thứ năm, các báo điện tử cần tăng cường tính chủ động trong đấu tranh, phản bác thông tin sai trái, xuyên tạc liên quan đến vấn đề tôn giáo. Các thế lực thù địch thường lợi dụng vấn đề tự do tín ngưỡng, tôn giáo để xuyên tạc tình hình nhân quyền và chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc ở Việt Nam. Vì vậy, các báo điện tử cần phát huy vai trò là kênh thông tin chính thống trong việc cung cấp thông tin nhanh chóng, chính xác và có sức thuyết phục; đồng thời, cần xây dựng đội ngũ chuyên trách theo dõi, phát hiện sớm các thông tin sai lệch trên không gian mạng để kịp thời phản hồi và định hướng dư luận. Bên cạnh đó, cần tăng cường các bài viết phân tích, đối thoại, sử dụng dẫn chứng thực tiễn, số liệu và ý kiến chuyên gia để nâng cao hiệu quả phản bác các luận điệu sai trái liên quan đến chính sách tôn giáo của Việt Nam.

Chú thích:
1. Thành phố Hồ Chí Minh còn 19 cơ quan báo chí. https://tphcm.chinhphu.vn/tphcm-con-19-co-quan-bao-chi-10120263.htm?utm.
2. Thành phố Hồ Chí Minh tạm dừng đề án thành lập Báo và Phát thanh, Truyền hình. https://laodong.vn/xa-hoi/tphcm-tam-dung-de-an-thanh-lap-bao-va-phat-thanh-truyen-hinh-1607409.ldo.
3. Bài 1: Chính sách nhất quán của Đảng, Nhà nước về tôn giáo. https://www.sggp.org.vn/bai-1-chinh-sach-nhat-quan-cua-dang-nha-nuoc-ve-ton-giao-post675158.html.
4. Bài 2: Lan tỏa tinh thần sống “tốt đạo, đẹp đời. https://www.sggp.org.vn/bai-2-lan-toa-tinh-than-song-tot-dao-dep-doi-post675287.html
5. Bài 3: Người có đạo cùng chính quyền xây dựng, phát triển kinh tế. https://www.sggp.org.vn/viet-nam-ton-trong-va-bao-dam-quyen-tu-do-tin-nguong-ton-giao-bai-3-nguoi-co-dao-cung-chinh-quyen-xay-dung-phat-trien-kinh-te-post675450.html
6. Bài 4: Tốt đời, đẹp đạo và đoàn kết gắn bó với cộng đồng. https://www.sggp.org.vn/viet-nam-ton-trong-va-bao-dam-quyen-tu-do-tin-nguong-ton-giao-bai-4-tot-doi-dep-dao-va-doan-ket-gan-bo-voi-cong-dong-post675582.html.
7. Việt Nam sẵn sàng trao đổi với Mỹ về tình hình buôn người, tự do tôn giáo. https://tuoitre.vn/viet-nam-san-sang-trao-doi-voi-my-ve-tinh-hinh-buon-nguoi-tu-do-ton-giao-20240704164052178.htm?utm
8. Việt Nam bác bỏ nhận định không chính xác trong báo cáo tự do tôn giáo của Mỹ. https://tuoitre.vn/viet-nam-bac-bo-nhan-dinh-khong-chinh-xac-trong-bao-cao-tu-do-ton-giao-cua-my-20240509171442507.htm?utm
9. Gần 1.300 đại biểu quốc tế dự Đại lễ Phật đản Vesak Liên Hợp quốc 2025 tại Việt Nam. https://tuoitre.vn/gan-1-300-dai-bieu-quoc-te-du-dai-le-phat-dan-vesak-lien-hop-quoc-2025-tai-viet-nam-202505021820096.htm?utm
10. Bế mạc Đại lễ Vesak 2025, ra Tuyên bố Thành phố Hồ Chí Minh. https://tuoitre.vn/be-mac-dai-le-vesak-2025-ra-tuyen-bo-tp-hcm-20250508111825763.htm
11. Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh chúc mừng Giáng sinh tại Toà Tổng giám mục Tổng Giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh. https://plo.vn/bi-thu-thanh-uy-tphcm-chuc-mung-giang-sinh-tai-toa-tong-giam-muc-tong-giao-phan-tphcm-post767366.html?utm
12. Có bắt buộc theo đạo của chồng khi kết hôn không? https://plo.vn/co-bat-buoc-theo-dao-cua-chong-khi-ket-hon-khong-post770518.html?utm
13. Ban Tôn giáo Chính phủ: Trụ trì chùa Ba Vàng vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo. https://plo.vn/ban-ton-giao-chinh-phu-tru-tri-chua-ba-vang-vi-pham-phap-luat-ve-tin-nguong-ton-giao-post771108.html?utm
14. Chùa Ba Vàng và sư trụ trì vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo. https://tuoitre.vn/chua-ba-vang-va-su-tru-tri-vi-pham-phap-luat-ve-tin-nguong-ton-giao-20240110125632346.htm
15. Xử phạt trụ trì chùa Ba Vàng Thích Trúc Thái Minh 7,5 triệu đồng. https://tuoitre.vn/xu-phat-tru-tri-chua-ba-vang-thich-truc-thai-minh-7-5-trieu-dong-20240126185903589.htm
16. Bài 1: Chính sách nhất quán của Đảng, Nhà nước về tôn giáo. https://www.sggp.org.vn/bai-1-chinh-sach-nhat-quan-cua-dang-nha-nuoc-ve-ton-giao-post675158.html?utm
17. Bài 2: Lan tỏa tinh thần sống “tốt đạo, đẹp đời. https://www.sggp.org.vn/bai-2-lan-toa-tinh-than-song-tot-dao-dep-doi-post675287.html
18. Việt Nam tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo – Bài 3: Người có đạo cùng chính quyền xây dựng, phát triển kinh tế. https://www.sggp.org.vn/viet-nam-ton-trong-va-bao-dam-quyen-tu-do-tin-nguong-ton-giao-bai-3-nguoi-co-dao-cung-chinh-quyen-xay-dung-phat-trien-kinh-te-post675450.htm
19. Tôn giáo, dân tộc đồng hành với Thành phố Hồ Chí Minh – Bài 3: Giữ hồn dân tộc, lan tỏa văn hóa. https://www.sggp.org.vn/ton-giao-dan-toc-dong-hanh-voi-tphcm-bai-3-giu-hon-dan-toc-lan-toa-van-hoa-post821731.html
20. Chung tay chăm lo trẻ yếu thế, mồ côi. https://www.sggp.org.vn/chung-tay-cham-lo-tre-yeu-the-mo-coi-post648138.html
21. Nhà thờ Đức Bà lên đèn đón Giáng sinh, người dân nô nức đến check-in. https://tuoitre.vn/nha-tho-duc-ba-len-den-don-giang-sinh-nguoi-dan-no-nuc-den-check-in-20251202153817454.htm?utm
22. Trời vừa tạnh mưa, nhiều nhà thờ, xóm đạo ở TP. Hồ Chí Minh đông nghẹt người dự lễ, đón Noel. https://tuoitre.vn/troi-vua-tanh-mua-nhieu-nha-tho-xom-dao-o-tp-hcm-dong-nghet-nguoi-du-le-don-noel-20251224204527576.htm?utm.
23. Tòa Tổng Giám mục Sài Gòn kêu gọi tu sĩ thiện nguyện chống dịch. https://plo.vn/toa-tong-giam-muc-sai-gon-keu-goi-tu-si-thien-nguyen-chong-dich-post636767.html?utml
24. Bí thư Thành ủy TP. Hồ Chí Minh chúc mừng Giáng sinh tại Toà Tổng giám mục Tổng Giáo phận TP. Hồ Chí Minh. https://plo.vn/bi-thu-thanh-uy-tphcm-chuc-mung-giang-sinh-tai-toa-tong-giam-muc-tong-giao-phan-tphcm-post767366.html?utm.
25. Bài 1: Chính sách nhất quán của Đảng, Nhà nước về tôn giáo”. https://www.sggp.org.vn/bai-1-chinh-sach-nhat-quan-cua-dang-nha-nuoc-ve-ton-giao-post675158.html
26. Việt Nam bác bỏ nhận định không chính xác trong báo cáo tự do tôn giáo của Mỹ”. https://tuoitre.vn/viet-nam-bac-bo-nhan-dinh-khong-chinh-xac-trong-bao-cao-tu-do-ton-giao-cua-my-20240509171442507.htm
27. Kiên quyết đấu tranh lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo gây mất an ninh trật tự. https://plo.vn/kien-quyet-dau-tranh-loi-dung-tin-nguong-ton-giao-gay-mat-an-ninh-trat-tu-post841703.html.
28. Việt Nam bác nhận định không chính xác trong báo cáo của Ủy ban Tự do tôn giáo quốc tế Mỹ. https://tuoitre.vn/viet-nam-bac-nhan-dinh-khong-chinh-xac-trong-bao-cao-cua-uy-ban-tu-do-ton-giao-quoc-te-my-20251219203839131.htm
29. Tôn giáo, dân tộc đồng hành với TP. Hồ Chí Minh – bài 1: Hội tụ đa sắc màu. https://www.sggp.org.vn/ton-giao-dan-toc-dong-hanh-voi-tphcm-bai-1-hoi-tu-da-sac-mau-post821416.html
30. Tôn giáo, dân tộc đồng hành với TP. Hồ Chí Minh – Bài 4: Niềm tin và bản sắc trong kỷ nguyên số. https://www.sggp.org.vn/ton-giao-dan-toc-dong-hanh-voi-tphcm-bai-4-niem-tin-va-ban-sac-trong-ky-nguyen-so-post821944.html?utm
31. Việt Nam tôn trọng và bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo – Bài 4: “Tốt đời, đẹp đạo” và đoàn kết gắn bó với cộng đồng. https://www.sggp.org.vn/viet-nam-ton-trong-va-bao-dam-quyen-tu-do-tin-nguong-ton-giao-bai-4-tot-doi-dep-dao-va-doan-ket-gan-bo-voi-cong-dong-post675582.html
32. Tôn giáo, dân tộc đồng hành với TP. Hồ Chí Minh – Bài 4: Niềm tin và bản sắc trong kỷ nguyên số. https://www.sggp.org.vn/ton-giao-dan-toc-dong-hanh-voi-tphcm-bai-4-niem-tin-va-ban-sac-trong-ky-nguyen-so-post821944.html
33. Công an khuyến cáo đảm bảo an toàn phòng cháy chữa cháy dịp Tết Nguyên đán. https://plo.vn/cong-an-khuyen-cao-dam-bao-an-toan-pccc-dip-tet-nguyen-dan-post772932.html