Capacity building for commune-level cadres and civil servants in Hanoi to meet current governance requirements
ThS. Nguyễn Trung Kiên
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết phân tích một cách hệ thống và toàn diện những yêu cầu mới đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã của thành phố Hà Nội trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) năm 2025. Trên cơ sở khung lý luận về năng lực quản trị công, các quan điểm chỉ đạo của Đảng và hệ thống quy định pháp lý hiện hành, bài viết đánh giá thực trạng công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cấp xã tại Hà Nội, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân. Đồng thời, đề xuất chương trình bồi dưỡng theo mô hình năng lực và các giải pháp mang tính hệ thống nhằm nâng cao năng lực, phẩm chất và hiệu quả công vụ của đội ngũ cán bộ cấp xã, bảo đảm vận hành thành công mô hình chính quyền hai cấp tại Thủ đô.
Từ khóa: Bồi dưỡng cán bộ; công chức cấp xã; chính quyền địa phương hai cấp; phân cấp, phân quyền; năng lực quản trị; thành phố Hà Nội.
Abstract: This article provides a systematic and comprehensive analysis of the new requirements for commune-level officials and civil servants in Hanoi in the context of implementing the two-tier local government model under the Law on the Organization of Local Government (amended) of 2025. Based on the theoretical framework of public administration capabilities, the Party’s guiding principles, and the current legal framework, the article assesses the current state of training and capacity-building for commune-level officials in Hanoi, identifying strengths, limitations, and underlying causes. At the same time, it proposes a competency-based training program and systematic solutions to enhance the capabilities, qualities, and performance of the commune-level cadre, ensuring the successful operation of the two-tier local government model in the capital.
Keywords: Cadre training; commune-level civil servants; two-tier local government; decentralization and devolution of authority; governance capacity; Hanoi City
1. Đặt vấn đề
Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại các đô thị lớn, đặc biệt là Thủ đô Hà Nội đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quá trình đổi mới tổ chức bộ máy hành chính nhà nước theo hướng tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả. Mô hình này cho phép mở rộng quyền tự chủ, tăng trách nhiệm của chính quyền cấp cơ sở, đồng thời, nâng cao khả năng phản ứng chính sách trước các yêu cầu thực tiễn của đời sống kinh tế – xã hội.
Theo báo cáo của Bộ Nội vụ (năm 2025), có 1.060 nhiệm vụ đã được chuyển giao từ cấp huyện về cấp xã, trong đó 719 nhiệm vụ thuộc thẩm quyền của UBND cấp xã và 165 nhiệm vụ thuộc thẩm quyền trực tiếp của Chủ tịch UBND cấp xã1. Đây là sự thay đổi có tính lịch sử, thể hiện quyết tâm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền nhằm đưa chính quyền lại gần dân hơn, tăng tính chủ động và trách nhiệm giải trình của cấp cơ sở.
Tuy nhiên, sự gia tăng đột biến về khối lượng và tính chất công việc này kéo theo yêu cầu đổi mới căn bản đối với năng lực cán bộ cấp xã. Nhiều nhiệm vụ mới thuộc các lĩnh vực “nhạy cảm” như đất đai, tài chính, đầu tư công, môi trường, quản lý xây dựng… vốn đòi hỏi kiến thức chuyên sâu, kỹ năng xử lý tình huống phức tạp, khả năng sử dụng công nghệ và một thái độ phục vụ chuẩn mực. Trong khi đó, qua đánh giá thực tiễn cho thấy một bộ phận cán bộ, công chức cấp xã vẫn gặp khó khăn trong việc cập nhật kiến thức chuyên môn, thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ mới và ứng dụng công nghệ số trong thực thi công vụ. Nội dung một số chương trình bồi dưỡng chưa thực sự gắn với yêu cầu công việc tại cơ sở, dẫn đến khoảng cách nhất định giữa kiến thức được trang bị với yêu cầu thực tiễn công tác.
Do vậy, việc đánh giá lại toàn diện công tác bồi dưỡng cán bộ cấp xã, xác định những hạn chế, bất cập, từ đó, đề xuất chương trình bồi dưỡng theo mô hình năng lực và các giải pháp đồng bộ, là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm mô hình chính quyền hai cấp tại Hà Nội được vận hành hiệu quả, phục vụ nhân dân tốt hơn.
2. Cơ sở lý luận và bối cảnh pháp lý
2.1. Khái niệm và yêu cầu về năng lực quản trị địa phương
Trong khoa học quản trị công hiện đại, “năng lực công vụ” được tiếp cận theo mô hình ASK (Attitude – Skills – Knowledge), nhấn mạnh sự thống nhất giữa ba yếu tố: thái độ, kỹ năng và kiến thức. Đây là khung năng lực được sử dụng phổ biến trong nhiều quốc gia thuộc OECD nhằm xác định yêu cầu năng lực tối thiểu đối với cán bộ công vụ, đặc biệt là cán bộ cấp cơ sở – những người tiếp xúc trực tiếp với người dân. Trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc đánh giá năng lực cán bộ cấp xã không chỉ dừng ở kiến thức, kỹ năng và thái độ mà cần được xem xét thông qua khả năng vận dụng tổng hợp các yếu tố đó vào thực tiễn công vụ, hình thành năng lực thực thi đáp ứng yêu cầu quản trị địa phương trong bối cảnh mới.
Thứ nhất, về kiến thức. Cán bộ cấp xã phải hình thành năng lực vận dụng pháp luật trong thực thi công vụ, nhất là các quy định liên quan đến phân cấp, phân quyền, quản lý ngân sách, đất đai, đầu tư công, chuyển đổi số và giải quyết thủ tục hành chính. Theo Quy định số 89-QĐ/TW và Quy định số 90-QĐ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp phải am hiểu đường lối, nghị quyết của Đảng, nắm vững pháp luật của Nhà nước và có khả năng vận dụng vào thực tiễn.
Thứ hai, về kỹ năng. Cán bộ cấp xã phải có năng lực quản trị công hiện đại, thể hiện ở khả năng lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát, giải quyết xung đột, kỹ năng giao tiếp công vụ, kỹ năng tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kỹ năng lãnh đạo nhóm và quản lý thời gian. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin trở thành yêu cầu bắt buộc. Quyết định số 06/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia đã nêu rõ trách nhiệm của cán bộ cấp xã trong triển khai dịch vụ công trực tuyến và chia sẻ dữ liệu.
Thứ ba, về thái độ. Cán bộ cấp xã phải có tinh thần trách nhiệm cao, tận tụy phục vụ nhân dân, tuân thủ kỷ luật, kỷ cương hành chính, có đạo đức trong sáng và khả năng chịu trách nhiệm cá nhân theo đúng tinh thần của Nghị quyết số 26-NQ/TW về xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp. Thái độ phục vụ nhân dân là tiêu chí đặc biệt quan trọng, được coi là “thước đo cao nhất” đối với việc đánh giá hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.
Trong bối cảnh triển khai chính quyền địa phương hai cấp, năng lực cán bộ cấp xã không chỉ được hiểu theo nghĩa truyền thống (thực thi công vụ), mà còn phải gắn với khả năng quản trị địa phương, quản trị phát triển, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững. Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải đáp ứng yêu cầu về tư duy đổi mới, tư duy hệ thống, tư duy chiến lược, cũng như khả năng phối hợp liên ngành và linh hoạt xử lý các vấn đề phát sinh.
Ý nghĩa của việc nâng cao năng lực cán bộ cấp xã đã được nhiều văn bản của Đảng, Nhà nước khẳng định. Nghị quyết số 18-NQ/TW và Nghị quyết số 19-NQ/TW (khóa XII) nhấn mạnh yêu cầu “tinh gọn bộ máy, nâng cao chất lượng cán bộ”. Quyết định 164/QĐ-TTg (năm 2021) về chiến lược phát triển nhân lực khu vực công đã xác định rõ mục tiêu: “xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở có phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ trong tình hình mới”. Như vậy, nâng cao năng lực cán bộ cấp xã vừa là yêu cầu khách quan của cải cách hành chính, vừa là nhiệm vụ mang tính chính trị, chiến lược lâu dài.
2.2. Bối cảnh pháp lý mới
Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước, đặc biệt trong việc thiết lập và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đối với Thủ đô Hà Nội, đô thị đặc biệt với quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh và yêu cầu quản trị ngày càng cao, những thay đổi về pháp lý này tạo ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, lực lượng trực tiếp tổ chức thực thi chính sách và phục vụ người dân.
Điểm cốt lõi của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình, đồng thời xác định rõ vị trí, vai trò của từng cấp chính quyền. Theo đó, cấp xã được khẳng định là cấp chính quyền gần dân nhất, chịu trách nhiệm giải quyết phần lớn các vấn đề phát sinh trong đời sống kinh tế – xã hội ở địa phương. Việc chuyển giao thẩm quyền từ cấp huyện xuống cấp xã không chỉ làm thay đổi khối lượng công việc, mà còn làm biến đổi sâu sắc tính chất và yêu cầu đối với hoạt động công vụ ở cơ sở.
Cụ thể hóa tinh thần của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, Nghị định số 150/2025/NĐ-CP đã quy định danh mục 1.060 nhiệm vụ được phân cấp, trong đó cấp xã đảm nhiệm tỷ trọng lớn. Với 719 nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của UBND cấp xã, 165 nhiệm vụ thuộc thẩm quyền Chủ tịch UBND cấp xã và 176 nhiệm vụ thực hiện theo cơ chế phối hợp, cấp xã trở thành mắt xích then chốt trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp. Khối lượng nhiệm vụ lớn cùng phạm vi quyền hạn mở rộng đặt ra yêu cầu cao hơn về trình độ chuyên môn, kỹ năng quản lý và năng lực tổ chức thực thi của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã.
Xét theo lĩnh vực, các nhiệm vụ được phân cấp tập trung vào sáu nhóm chính, bao gồm: quản lý đất đai và xây dựng; quản lý tài chính – ngân sách; quản lý dự án đầu tư cơ sở; quản lý dân cư, hộ tịch và an ninh trật tự; giải quyết thủ tục hành chính; chuyển đổi số và cung cấp dịch vụ công. Đây đều là những lĩnh vực gắn trực tiếp với quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp, đồng thời tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nếu việc thực thi không bảo đảm đúng quy định.
Trong lĩnh vực quản lý đất đai và xây dựng, cán bộ cấp xã không chỉ thực hiện các thủ tục hành chính đơn thuần mà còn tham gia sâu hơn vào công tác quản lý quy hoạch, trật tự xây dựng và xử lý vi phạm. Điều này đòi hỏi sự am hiểu pháp luật chuyên ngành, khả năng đánh giá hồ sơ và kỹ năng xử lý tình huống phức tạp tại cơ sở. Tương tự, trong lĩnh vực tài chính – ngân sách và quản lý dự án đầu tư cơ sở, cán bộ cấp xã phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về quản lý nguồn lực công, bảo đảm tính minh bạch, hiệu quả và tuân thủ kỷ luật tài chính.
Đáng chú ý, nhóm nhiệm vụ về giải quyết thủ tục hành chính và chuyển đổi số làm thay đổi căn bản phương thức làm việc của cấp xã. Việc triển khai dịch vụ công trực tuyến, sử dụng cơ sở dữ liệu quốc gia và nền tảng số dùng chung khiến cán bộ cấp xã phải làm việc trong môi trường số hóa, tuân thủ chặt chẽ quy trình nghiệp vụ và yêu cầu về bảo mật thông tin. Cấp xã trở thành “điểm chạm” trực tiếp và thường xuyên nhất giữa người dân với Nhà nước, do đó chất lượng phục vụ của cán bộ cấp xã có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản trị công và mức độ hài lòng của xã hội.
Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng về số lượng và tính chất nhiệm vụ cũng bộc lộ những thách thức đáng kể. Thực tiễn triển khai các quy định mới cho thấy đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã phải thường xuyên cập nhật kiến thức pháp luật và tự nâng cao năng lực chuyên môn để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao. Tuy nhiên, chương trình bồi dưỡng hiện hành ở một số nơi vẫn chưa theo kịp tốc độ thay đổi của hệ thống pháp luật và yêu cầu quản trị địa phương trong bối cảnh mới. Khoảng cách giữa quy định pháp luật và năng lực thực thi ở cơ sở, nếu không được thu hẹp, có thể làm giảm hiệu quả của chính sách phân cấp, thậm chí gây ách tắc trong giải quyết thủ tục hành chính.
Trong bối cảnh đó, việc nhận diện đầy đủ bối cảnh pháp lý mới có ý nghĩa nền tảng đối với công tác bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã. Bồi dưỡng không chỉ dừng ở việc cập nhật và vận dụng pháp luật, mà cần hướng tới phát triển năng lực thực thi công vụ, kỹ năng quản lý, kỹ năng số và tư duy phục vụ người dân. Đối với Hà Nội, nơi yêu cầu về chất lượng quản trị đô thị và phục vụ công ngày càng cao, đây là điều kiện tiên quyết để bảo đảm mô hình chính quyền địa phương hai cấp được vận hành thông suốt, hiệu quả và bền vững.
3. Thực trạng công tác bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã của thành phố Hà Nội
3.1. Những kết quả đạt được
Trong những năm qua, Hà Nội đã triển khai nhiều chương trình bồi dưỡng cán bộ cấp xã, đạt được một số kết quả quan trọng. Cụ thể như hệ thống văn bản chỉ đạo về đào tạo, bồi dưỡng được ban hành tương đối đầy đủ. Thành ủy Hà Nội đã xây dựng các chương trình gắn với yêu cầu triển khai mô hình chính quyền hai cấp, đồng thời chỉ đạo sát sao việc chuẩn hóa cán bộ theo vị trí việc làm.
Bên cạnh đó, quy mô và số lượng khóa bồi dưỡng tăng lên đáng kể. Trong giai đoạn vừa qua, thành phố Hà Nội đã tổ chức nhiều lớp đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã với quy mô ngày càng được mở rộng, góp phần hình thành và phát triển năng lực thực thi công vụ, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính ở cơ sở. Nội dung bồi dưỡng tập trung vào các lĩnh vực quản lý nhà nước, chuyên môn nghiệp vụ, kỹ năng mềm và cập nhật quy định pháp luật.
Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã từng bước được nâng cao. Phần lớn cán bộ đã đáp ứng các tiêu chuẩn theo quy định hiện hành; nhiều cán bộ lãnh đạo, quản lý được đào tạo về lý luận chính trị và hình thành năng lực quản lý nhà nước, tạo nền tảng quan trọng cho việc thực hiện nhiệm vụ trong tình hình mới.Ngoài ra, một số mô hình bồi dưỡng chuyên đề được đánh giá cao như: bồi dưỡng nghiệp vụ đất đai; bồi dưỡng kỹ năng lãnh đạo, tiếp dân; bồi dưỡng về chuyển đổi số; bồi dưỡng về quy hoạch và quản lý đô thị.
Đặc biệt, việc phối hợp với các cơ sở đào tạo trung ương đã góp phần nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng cán bộ cấp xã. Gần đây, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Thành ủy Hà Nội tổ chức thí điểm Lớp bồi dưỡng nâng cao năng lực, phương pháp xử lý tình huống thực tiễn đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý xã Suối Hai. Mô hình này bước đầu cho thấy hiệu quả của phương pháp đào tạo dựa trên tình huống thực tiễn, đối thoại chính sách và phát triển năng lực thực thi công vụ.
3.2. Hạn chế, bất cập
Trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, công tác bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã của thành phố Hà Nội đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập cần được nhận diện rõ ràng.
Trước hết, nội dung chương trình bồi dưỡng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phân cấp, phân quyền mới. Nội dung một số chương trình bồi dưỡng vẫn còn mang tính khái quát, chưa tập trung đầy đủ vào những lĩnh vực chuyên môn phức tạp đang được phân cấp mạnh cho cấp xã như quản lý đất đai, tài chính công, đầu tư công và chuyển đổi số. Điều này phần nào ảnh hưởng đến quá trình hình thành năng lực thực thi trong thực tiễn công vụ. Trong khi đó, đây lại là những lĩnh vực được phân cấp mạnh cho cấp xã, đòi hỏi cán bộ phải có năng lực chuyên môn và khả năng xử lý tình huống pháp lý phát sinh tại cơ sở.
Hai là, phương pháp bồi dưỡng vẫn thiên về lý thuyết, chưa chú trọng phát triển kỹ năng thực hành. Nhiều khóa học chủ yếu theo hình thức nghe giảng một chiều, thiếu các hoạt động thảo luận tình huống, xử lý hồ sơ thực tế hoặc chia sẻ kinh nghiệm công vụ. Cách tiếp cận này làm hạn chế khả năng chuyển hóa kiến thức thành năng lực thực thi nhiệm vụ, nhất là trong bối cảnh công việc ở cấp xã ngày càng đa dạng và phức tạp.
Ba là, đội ngũ giảng viên tham gia bồi dưỡng còn thiếu kinh nghiệm thực tiễn. Tỷ lệ báo cáo viên đến từ các sở, ngành trực tiếp xử lý công việc chuyên môn chưa cao, dẫn đến một số nội dung giảng dạy còn nặng về trình bày quy định, thiếu phân tích các tình huống cụ thể mà cán bộ cấp xã thường gặp trong quá trình thực thi công vụ.
Bốn là, năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và kỹ năng số của một bộ phận cán bộ, công chức cấp xã còn hạn chế. Trong bối cảnh chính quyền số và dịch vụ công trực tuyến ngày càng được triển khai sâu rộng, đây là một trong những thách thức đáng quan tâm đối với quá trình nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở. Hạn chế này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả xử lý công việc trên môi trường số mà còn tác động trực tiếp đến quá trình hình thành năng lực thực thi công vụ trong điều kiện quản trị địa phương hiện đại. Đây là rào cản lớn trong bối cảnh cấp xã giữ vai trò trực tiếp cung cấp dịch vụ công trực tuyến và xử lý hồ sơ trên môi trường số.
Năm là, công tác đánh giá sau bồi dưỡng chưa gắn chặt với hiệu quả thực thi công vụ. Nhiều đơn vị mới dừng ở đánh giá hình thức, thiếu các tiêu chí đo lường cụ thể về mức độ cải thiện năng lực và chất lượng giải quyết công việc của cán bộ sau bồi dưỡng.
Cuối cùng, nguồn lực dành cho bồi dưỡng còn hạn chế và chưa được phân bổ hợp lý. Việc bố trí kinh phí, thời gian học tập cho cán bộ cấp xã gặp khó khăn do khối lượng công việc tăng nhanh. Đặc biệt, việc chưa xây dựng chương trình bồi dưỡng theo vị trí việc làm khiến nội dung đào tạo còn dàn trải, thiếu trọng tâm, làm giảm hiệu quả bồi dưỡng trong bối cảnh yêu cầu chuyên môn hóa ngày càng cao.
4. Một số đề xuất chương trình bồi dưỡng theo mô hình năng lực
Trước yêu cầu triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025, việc đổi mới công tác bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã của thành phố Hà Nội không chỉ mang tính cấp bách mà còn có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả vận hành của bộ máy chính quyền cơ sở. Trên cơ sở phân tích bối cảnh pháp lý, thực trạng và những hạn chế, bất cập hiện nay, bài viết đề xuất hệ thống chương trình theo hướng tiếp cận năng lực, lấy hiệu quả thực thi công vụ và chất lượng phục vụ người dân làm mục tiêu trung tâm. Việc thiết kế chương trình bồi dưỡng cần chuyển mạnh từ cách tiếp cận truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực thực thi công vụ. Theo quan điểm đào tạo hiện đại, quá trình bồi dưỡng cán bộ không chỉ nhằm cung cấp kiến thức mới mà còn phải tạo điều kiện để học viên đối chiếu kinh nghiệm thực tiễn với lý luận, hình thành năng lực thực thi, năng lực giải quyết vấn đề và thích ứng với những yêu cầu quản trị mới. Vì vậy, nội dung chương trình cần được thiết kế theo hướng gắn với các tình huống quản trị thực tiễn ở cơ sở, tăng cường tính tương tác, đối thoại và khả năng vận dụng kiến thức vào thực thi công vụ.
Trong bối cảnh phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, cán bộ, công chức cấp xã không còn chỉ thực hiện các nhiệm vụ mang tính sự vụ mà phải đóng vai trò như những “nhà quản trị địa phương” ở quy mô cơ sở. Do đó, chương trình bồi dưỡng cần được thiết kế dựa trên mô hình năng lực, kết hợp hài hòa giữa kiến thức, kỹ năng và thái độ công vụ. Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ mới của cấp xã, chương trình bồi dưỡng được đề xuất gồm bốn mô-đun cốt lõi.
Mô-đun 1: Kiến thức pháp luật và phân định thẩm quyền.
Mô-đun này tập trung cập nhật, hệ thống hóa các quy định pháp luật mới liên quan trực tiếp đến tổ chức và hoạt động của chính quyền cấp xã, đặc biệt là Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) năm 2025 và các nghị định về phân cấp, phân quyền. Trọng tâm không chỉ dừng ở việc truyền đạt nội dung văn bản quy phạm pháp luật, mà hướng tới phân tích ranh giới thẩm quyền, trách nhiệm giữa các cấp chính quyền; nhận diện các rủi ro pháp lý thường gặp trong quá trình thực thi công vụ; hướng dẫn cách xử lý các tình huống pháp lý phức tạp phát sinh tại cơ sở. Thông qua đó, giúp cán bộ cấp xã nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, hạn chế sai sót và phòng ngừa vi phạm.
Mô-đun 2: Quản trị hành chính công và nghiệp vụ chuyên sâu.
Đây là mô-đun có tính thực hành cao, tập trung vào các lĩnh vực được phân cấp mạnh cho cấp xã như quản lý tài chính công theo kết quả, nghiệp vụ đất đai, cấp phép xây dựng, quản lý dự án đầu tư cơ sở và công tác ban hành văn bản quy phạm pháp luật cấp xã. Nội dung bồi dưỡng cần gắn với các quy trình nghiệp vụ cụ thể, hướng dẫn cán bộ cách tổ chức thực hiện nhiệm vụ, kiểm soát quy trình và đánh giá hiệu quả công việc. Việc hình thành tư duy quản trị hiện đại và năng lực quản trị địa phương sẽ giúp cán bộ cấp xã chuyển từ tư duy “làm theo thủ tục” sang tư duy “quản lý theo kết quả”, phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính hiện nay.
Mô-đun 3: Kỹ năng lãnh đạo, điều hành và cung ứng dịch vụ công.
Trong mô hình chính quyền hai cấp, vai trò của đội ngũ lãnh đạo cấp xã, đặc biệt là Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND xã, ngày càng được đề cao. Mô-đun này tập trung bồi dưỡng kỹ năng lãnh đạo theo tình huống, kỹ năng giao tiếp công vụ, tiếp dân và xử lý khiếu nại, tố cáo; kỹ năng điều hành, phân công và giám sát công việc; quản lý nhân sự và xây dựng văn hóa công vụ. Thông qua đó, góp phần nâng cao năng lực điều hành của chính quyền cơ sở, tạo sự đồng thuận trong xã hội và nâng cao mức độ hài lòng của người dân.
Mô-đun 4: Chuyển đổi số và quản trị địa phương hiện đại.
Chuyển đổi số là yêu cầu xuyên suốt trong tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương hiện nay. Mô-đun này tập trung hình thành năng lực ứng dụng công nghệ số, khai thác dữ liệu và sử dụng các nền tảng chính quyền điện tử, dịch vụ công trực tuyến, quản trị dữ liệu địa phương và bảo đảm an toàn thông tin. Đồng thời, bồi dưỡng tư duy số, khả năng thích ứng với phương thức làm việc trên môi trường số, qua đó nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ công và minh bạch hóa hoạt động của chính quyền cơ sở.
5. Một số giải pháp về tổ chức và phương pháp bồi dưỡng
Thứ nhất, cần đổi mới phương pháp bồi dưỡng theo hướng lấy người học làm trung tâm. Trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phương pháp bồi dưỡng cần được chuyển từ hình thức truyền đạt kiến thức một chiều sang mô hình giảng viên – học viên đồng kiến tạo tri thức và giá trị mới. Theo đó, học viên không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn chủ động mang các vấn đề thực tiễn, những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực thi công vụ để cùng trao đổi, phân tích và đề xuất giải pháp. Quá trình học tập được tổ chức thông qua thảo luận tình huống, mô phỏng quản trị địa phương, đối thoại chính sách và phản tư kinh nghiệm thực tiễn, qua đó góp phần hình thành năng lực thực thi công vụ thay vì chỉ tích lũy kiến thức lý thuyết.
Cần tăng cường các hình thức đào tạo kết hợp (blended learning), kết hợp giữa học trực tiếp và e-learning; sử dụng phương pháp giảng dạy dựa trên tình huống, mô phỏng quy trình xử lý công việc thực tế. Điều này giúp cán bộ chủ động học tập, vận dụng kinh nghiệm thực tiễn và rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề trong môi trường công vụ. Kinh nghiệm thực tiễn từ Lớp bồi dưỡng nâng cao năng lực, phương pháp xử lý tình huống thực tiễn đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý xã Suối Hai (thành phố Hà Nội) do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp tổ chức năm 2026 cho thấy, hướng tiếp cận bồi dưỡng dựa trên tình huống thực tiễn và đối thoại chính sách mang lại hiệu quả tích cực. Thông qua các tình huống quản trị địa phương giả định, học viên được tham gia trao đổi, thảo luận và trực tiếp đề xuất phương án xử lý các vấn đề phát sinh trong thực tiễn quản lý ở cơ sở. Điểm mới của cách tiếp cận này là chuyển người học từ vị trí tiếp nhận thụ động sang chủ thể tham gia quá trình học tập. Thông qua trao đổi, phản biện và xử lý các tình huống thực tiễn, học viên cùng với giảng viên phân tích vấn đề, đề xuất giải pháp và rút ra bài học kinh nghiệm, qua đó từng bước nâng cao khả năng xử lý công việc và thích ứng với yêu cầu quản trị ở cơ sở.
Thứ hai, nghiên cứu hình thành Trung tâm Bồi dưỡng cán bộ cấp xã trực thuộc thành phố Hà Nội nhằm chuyên môn hóa công tác đào tạo, bồi dưỡng. Trung tâm này có chức năng xây dựng chương trình, tổ chức đào tạo, đánh giá năng lực và cập nhật thường xuyên các yêu cầu mới trong quản lý nhà nước ở cơ sở, bảo đảm tính thống nhất và chuyên nghiệp. Việc tổ chức các lớp bồi dưỡng chuyên sâu theo địa bàn, gắn với các vấn đề quản trị thực tiễn của từng loại hình đơn vị hành chính như xã, phường, đặc khu cần được xem là một hướng đi quan trọng trong thời gian tới. Thực tiễn triển khai Lớp bồi dưỡng nâng cao năng lực, phương pháp xử lý tình huống thực tiễn đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý xã Suối Hai (thành phố Hà Nội) năm 2026 cho thấy, hiệu quả của mô hình đào tạo gắn với xử lý tình huống quản trị địa phương và phát triển năng lực thực thi công vụ. Thông qua các tình huống giả định về quản trị xã, phường, đặc khu trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, học viên được tham gia trao đổi, đối thoại, phản biện và trực tiếp đề xuất phương án xử lý các vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Đây là hướng tiếp cận cần được nghiên cứu, tổng kết và từng bước nhân rộng trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã của thành phố Hà Nội trong thời gian tới. Đáng chú ý, đây là lớp bồi dưỡng thí điểm đầu tiên được triển khai theo Kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cơ sở toàn quốc giai đoạn 2026 – 2031. Kết quả của lớp học không chỉ phục vụ nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ tại địa phương mà còn là cơ sở thực tiễn quan trọng để hoàn thiện chương trình, tài liệu và phương thức tổ chức bồi dưỡng cán bộ cấp cơ sở trong phạm vi cả nước.
Thứ ba, tăng cường đội ngũ giảng viên có kinh nghiệm thực tiễn. Cần huy động sự tham gia của lãnh đạo, chuyên viên các sở, ngành trực tiếp xử lý công việc chuyên môn; xây dựng mạng lưới giảng viên kiêm nhiệm, kết hợp giữa lý luận và thực tiễn. Việc này giúp nội dung bồi dưỡng sát thực tế hơn, giải quyết được các vướng mắc cụ thể của cán bộ cấp xã. Đồng thời, cần đổi mới vai trò của đội ngũ giảng viên theo hướng không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn đóng vai trò là người thiết kế, điều phối và dẫn dắt quá trình học tập. Giảng viên cần biết tổ chức các hoạt động thảo luận, xử lý tình huống, phản biện chính sách và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn nhằm khuyến khích học viên chủ động tham gia vào quá trình học tập. Việc kết hợp hài hòa giữa tri thức lý luận, kinh nghiệm thực tiễn và các công cụ hỗ trợ hiện đại sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng và phát triển năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ cấp xã. Đây cũng là yêu cầu quan trọng để xây dựng môi trường học tập tương tác, phát triển năng lực thực thi công vụ thay vì chỉ tiếp thu kiến thức một chiều.
Thứ tư, triển khai bồi dưỡng theo vị trí việc làm. Mỗi chức danh cán bộ, công chức cấp xã cần có bộ chương trình bồi dưỡng riêng, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và yêu cầu năng lực. Cách tiếp cận này giúp tránh dàn trải, nâng cao tính chuyên sâu và tạo cơ sở cho việc đánh giá kết quả bồi dưỡng. Nội dung bồi dưỡng cần được thiết kế dựa trên những tình huống công vụ đặc trưng của từng vị trí việc làm, bảo đảm tính thực tiễn và khả năng vận dụng ngay sau khóa học. Bên cạnh việc trang bị kiến thức chuyên môn, chương trình cần chú trọng rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống, kỹ năng phối hợp liên ngành, kỹ năng giao tiếp với người dân và năng lực ứng dụng công nghệ số trong thực thi nhiệm vụ. Việc cá thể hóa nội dung bồi dưỡng theo từng chức danh sẽ góp phần hình thành năng lực thực thi phù hợp với yêu cầu của từng vị trí công tác, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã trong điều kiện mới.
Thứ năm, gắn công tác bồi dưỡng với đánh giá hiệu quả công vụ. Cần xây dựng hệ thống chỉ số đánh giá (KPIs) đối với cán bộ cấp xã, trong đó kết quả bồi dưỡng là một tiêu chí quan trọng. Đặc biệt, cần lấy mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm chỉ số phản hồi để đo lường hiệu quả thực chất của công tác đào tạo.
Để các chương trình và giải pháp nêu trên được triển khai hiệu quả, bài viết đề xuất một số kiến nghị trọng tâm: (1) Sớm ban hành Bộ tiêu chí năng lực cán bộ, công chức cấp xã làm căn cứ thống nhất cho việc thiết kế chương trình bồi dưỡng. (2) Bảo đảm nguồn lực cho công tác bồi dưỡng, đồng thời có cơ chế khuyến khích, động viên cán bộ tích cực tham gia học tập. (3) Xây dựng hệ sinh thái học liệu số và sổ tay công vụ điện tử để hỗ trợ cán bộ tự học, tự cập nhật kiến thức. (4) Gắn trách nhiệm bồi dưỡng và nâng cao năng lực cán bộ với trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền cấp xã, coi đây là tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ.
6. Kết luận
Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã là điều kiện tiên quyết để thành phố Hà Nội triển khai hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025. Trong bối cảnh phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, cấp xã trở thành cấp chính quyền trực tiếp thực thi chính sách và cung ứng dịch vụ công, đòi hỏi đội ngũ cán bộ không chỉ nắm vững pháp luật mà còn có năng lực quản trị, kỹ năng điều hành và tư duy phục vụ người dân.
Thực tiễn cho thấy công tác bồi dưỡng cán bộ cấp xã thời gian qua vẫn còn những hạn chế về nội dung, phương pháp và tổ chức thực hiện, chưa theo kịp yêu cầu đổi mới mô hình chính quyền. Vì vậy, việc đổi mới công tác bồi dưỡng theo hướng tiếp cận năng lực, gắn với vị trí việc làm và hiệu quả thực thi công vụ là yêu cầu mang tính cấp bách. Bồi dưỡng không chỉ nhằm bổ sung kiến thức mà phải hướng tới hình thành năng lực thực thi công vụ, khả năng thích ứng với môi trường quản trị mới và tinh thần trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ.
Thực tiễn triển khai mô hình bồi dưỡng thí điểm tại xã Suối Hai cho thấy việc lấy thực tiễn làm trung tâm, lấy năng lực thực thi làm mục tiêu và phát huy vai trò đồng kiến tạo tri thức giữa giảng viên và học viên là hướng đi phù hợp trong đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cấp cơ sở hiện nay. Với đặc thù là đô thị đặc biệt, Hà Nội cần đi đầu trong xây dựng chương trình bồi dưỡng cán bộ cấp xã bài bản, hiện đại, gắn với chuyển đổi số và cải cách hành chính. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ ở cơ sở, mà còn là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của Thủ đô trong giai đoạn mới.
Đổi mới công tác bồi dưỡng cán bộ, công chức cấp xã theo hướng lấy năng lực thực thi làm mục tiêu, lấy thực tiễn làm môi trường học tập và lấy người học làm trung tâm không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là giải pháp chiến lược nhằm xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp và phục vụ Nhân dân.
Chú thích:
1. Phạm Thị Thanh Trà (2025). Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương 02 cấp; phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền cho chính quyền địa phương 2 cấp. Chuyên đề trình bày tại Hội nghị toàn quốc tập huấn về tổ chức và hoạt động của tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị ở cấp xã, tổ chức tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, ngày 14/6/2025.
Tài liệu tham khảo:
1. Bộ Nội vụ (2025). Báo cáo tổng kết triển khai phân cấp nhiệm vụ tại cấp xã.
2. Quốc hội (2025). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
3. Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội (2023). Kế hoạch số 200-KH/TU ngày 11/12/2023 về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức và các đối tượng khác của thành phố Hà Nội năm 2024.
4. Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội (2025). Đề án triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
5. Đoàn Minh Huấn (2026). Mô hình giảng viên – học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới: tiếp cận hiện đại trong đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý. Tạp chí Quản lý nhà nước số 360 (01/2026).
6. Đoàn Minh Huấn (2026). Thiết kế lại con đường hình thành năng lực thực thi ở cấp xã. Tạp chí Quản lý nhà nước số 364 (5/2026).
7. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2026). Quản trị xã, phường, đặc khu trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: Đặc thù không gian phát triển và yêu cầu điều hành khác biệt. Tài liệu Lớp bồi dưỡng nâng cao năng lực, phương pháp xử lý tình huống thực tiễn đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý xã Suối Hai, thành phố Hà Nội, tháng 5/2026.
