(Quanlynhanuoc.vn) – Sáng ngày 21/10/2026, Khoa Khoa học liên ngành – Ngoại ngữ – Tin học, Học viện Hành chính và Quản trị công tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Đổi mới hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các Tổ chức chính trị – xã hội trực thuộc trong bối cảnh hiện nay”. Hội thảo được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp với trực tuyến đến các Phân hiệu của Học viện. PGS. TS. Nguyễn Thị Thu Hà, Trưởng khoa Khoa học Liên ngành – Ngoại ngữ – Tin học chủ trì Hội thảo
Đại biểu, khách mời tham dự Hội thảo, có: GS.TS. Nguyễn Hữu Khiển, nguyên Phó Giám đốc điều hành Học viện Hành chính Quốc gia; TS. Hà Ngọc Anh, nguyên Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương; TS. Nguyễn Ngọc Lâm, nguyên Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương; PGS.TS. Ngô Đình Xây, nguyên Vụ trưởng Vụ Lý luận chính trị, Ban Tuyên giáo Trung ương; TS. Hoàng Quang Đạt, nguyên Trưởng Khoa Lý luận cơ sở, Học viện Hành chính Quốc gia; TS. Tạ Quang Tuấn, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Lý luận chính trị; đại diện lãnh đạo các khoa, ban, đơn vị của Học viện; đông đảo giảng viên, học viên, sinh viên của Khoa Khoa học liên ngành – Ngoại ngữ – Tin học.
Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS. TS Nguyễn Thị Thu Hà đã khẳng định vị trí quan trọng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội trong việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc; đồng thời nhấn mạnh sức sống của các tổ chức này nằm ở sự gắn bó với cơ sở cùng khả năng lắng nghe, phản ánh kịp thời tâm tư của Nhân dân đến Đảng và Nhà nước. Trước bối cảnh mới khi Luật số 97/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, cùng với xu hướng chuyển đổi số và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, PGS. TS. Nguyễn Thị Thu Hà nêu rõ trọng tâm đổi mới hiện nay là nâng cao năng lực đại diện, đối thoại, phát huy vai trò hiệp thương và xây dựng cơ chế phối hợp rõ việc, rõ trách nhiệm nhằm khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo, hành chính hóa.
Hội thảo mong muốn các chuyên gia, nhà khoa học tập trung thảo luận 6 nhóm nội dung lớn: từ làm rõ lý luận, cơ sở chính trị – pháp lý; đánh giá thực trạng; rút ra bài học kinh nghiệm trong và ngoài nước; phân tích cơ hội, thách thức trong thời đại số cho đến đề xuất các giải pháp thiết thực, hiệu quả và gần dân. Đồng thờ, mong Hội thảo sẽ có nhiều ý kiến đóng góp thẳng thắn và có cơ sở khoa học nhằm bổ sung luận cứ quan trọng để nâng cao chất lượng tập hợp nhân dân, thắt chặt mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân.
Từ định hướng chung về đổi mới phương thức hoạt động, TS. Lê Thị Vân Anh tập trung phân tích một chức năng quan trọng của Mặt trận Tổ quốc là phản biện xã hội. Hiệu quả phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam không chỉ đo bằng số lượng cuộc họp hay kiến nghị mà phải được đánh giá qua chất lượng luận cứ, trách nhiệm tiếp thu – giải trình của cơ quan soạn thảo và những điều chỉnh cụ thể trong dự thảo chính sách. Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cùng với việc thi hành các luật mới, không gian quản lý công đòi hỏi một cơ chế kết nối thông tin thông suốt giữa cấp tỉnh (nơi tổng hợp và phân tích chuyên sâu) và cấp xã (nơi bám sát thực tiễn cơ sở).
Để đáp ứng yêu cầu mới này, TS. Lê Thị Vân Anh chỉ ra các hạn chế cần khắc phục, như: tính đại diện chưa đầy đủ đối với nhóm yếu thế, thông tin thiếu kiểm chứng và khâu theo dõi tiếp thu còn gián đoạn. Từ đó, đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ: hoàn thiện cơ chế phối hợp tỉnh – xã, lựa chọn nội dung phản biện có trọng tâm (nhất là an sinh và sinh kế), nâng cao năng lực phân tích dựa trên bằng chứng, kết hợp ứng dụng hồ sơ điện tử để theo dõi khép kín trách nhiệm giải trình. Đây chính là cơ sở cốt lõi để nâng cao chất lượng xây dựng chính sách ở địa phương, góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân và phát huy dân chủ thực chất trong mô hình quản trị mới.
Bổ sung cho vấn đề phản biện và tham gia chính sách từ góc độ thực tiễn cơ sở, PGS.TS. Nguyễn Nghị Thanh đã khẳng định vai trò cốt lõi của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các Tổ chức chính trị – xã hội trực thuộc trong hệ thống chính trị, nhất là trong việc duy trì tính liên kết cộng đồng khi quá trình phân cấp quản lý và sắp xếp đơn vị hành chính đang tạo ra những thay đổi đáng kể ở cơ sở. Từ thực tiễn nghiên cứu về tôn giáo và sự di cư của đồng bào dân tộc thiểu số, PGS.TS. Nguyễn Nghị Thanh cho rằng, việc đổi mới phương thức hoạt động phải xuất phát từ việc thấu hiểu và đáp ứng đúng nhu cầu sinh kế thiết thực của Nhân dân. Trọng tâm của quá trình đổi mới là phải nâng cao trình độ, năng lực thấu cảm của đội ngũ cán bộ Mặt trận, qua đó, phát huy vai trò cầu nối giữa Nhân dân với chính quyền, phản ánh nguyện vọng của người dân, tham vấn hoàn thiện chính sách và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc từ cơ sở.
Với chủ đề “Đổi mới phương thức nắm bắt và phản ánh ý kiến, nguyện vọng của Nhân dân trong thời đại số”, ThS. Bùi Xuân Diện cho rằng, trước sự dịch chuyển mạnh mẽ của không gian biểu đạt lên môi trường số, các phương thức truyền thống, như: tiếp xúc cử tri, hội nghị nhân dân và hòm thư góp ý bộc lộ những hạn chế về tốc độ xử lý, phạm vi tiếp cận và khả năng tổng hợp thông tin. Ông cũng chỉ ra các khoảng trống chủ yếu của hệ thống hiện nay, gồm: đối tượng tiếp cận, dữ liệu, năng lực phân tích, quy trình phản hồi và nguồn nhân lực, cơ chế phối hợp. Từ đó, ông đề xuất mô hình ba trụ cột toàn diện gồm: (1) Lắng nghe xã hội số (Social Listening) để chủ động nhận diện dư luận; (2) Số hóa quy trình tiếp nhận – phản hồi 5 bước khép kín bằng công nghệ và trí tuệ nhân tạo; (3) Đổi mới phương thức phản ánh thông qua bảng điều khiển thời gian thực kết hợp đối thoại trực tiếp. Tại Hội thảo, ông cũng khẳng định, công nghệ số chỉ là công cụ hỗ trợ, con người và cơ chế giải trình mới là nền tảng; thước đo cuối cùng của đổi mới là mức độ người dân thấy tiếng nói của mình được lắng nghe, thụ hưởng và có hồi đáp thực chất.
Tiếp cận vấn đề ở phạm vi rộng hơn, TS. Lê Thị Hằng tập trung phân tích yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong mối quan hệ giữa chuyển đổi số và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Theo bà, thách thức chủ yếu không chỉ nằm ở việc tinh gọn tổ chức mà ở khả năng duy trì quan hệ gần dân, nắm bắt kịp thời nhu cầu xã hội, nâng cao chất lượng giám sát – phản biện và xây dựng cơ chế phản hồi hai chiều giữa Nhân dân, Mặt trận và chính quyền. Từ đó, đề xuất 6 nhóm giải pháp: lấy nhu cầu và quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân làm điểm xuất phát; tổ chức lại mạng lưới tiếp xúc xã hội ở cơ sở; phát triển hệ thống dữ liệu và cơ chế phản hồi vòng kín; đổi mới giám sát, phản biện dựa trên vấn đề và bằng chứng; hoàn thiện cơ chế phối hợp trong mô hình chính quyền hai cấp; đồng thời, nâng cao năng lực đội ngũ, hạ tầng số và bảo đảm tiếp cận bao trùm. Trọng tâm của đổi mới là chuyển từ phương thức hoạt động nặng về chương trình, báo cáo và số lượng hoạt động sang phương thức dựa trên nhu cầu xã hội, dữ liệu, kết quả và mức độ hài lòng của người dân.
Làm rõ yêu cầu đổi mới phương thức tập hợp, kết nối thanh niên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số, TS. Nguyễn Thị Kim Thoa cho rằng, sự phát triển của môi trường số đang làm thay đổi cách thanh niên tiếp nhận thông tin, hình thành cộng đồng và tham gia các hoạt động xã hội, từ đó bộc lộ những hạn chế của phương thức tập hợp truyền thống vốn chủ yếu dựa trên địa bàn hành chính. Trên cơ sở đó, đề xuất chuyển từ phương thức tập hợp mang tính hành chính, một chiều sang mô hình kết nối linh hoạt, tương tác và thực chất, dựa trên nhu cầu, nghề nghiệp, sở thích và các mạng lưới của thanh niên; đồng thời kết hợp nền tảng số với hoạt động thực tiễn, tăng cường đối thoại và trách nhiệm giải trình.
Bên cạnh các tham luận tập trung vào từng phương diện cụ thể, Hội thảo cũng nhận được nhiều ý kiến trao đổi, chia sẻ của các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài Học viện, góp phần mở rộng và làm sâu sắc hơn những vấn đề được đặt ra.
GS.TS. Nguyễn Hữu Khiển nhấn mạnh vai trò kép của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là đại diện cho tiếng nói của Nhân dân và tập hợp, lắng nghe, phản ánh trung thực ý kiến, nguyện vọng của Nhân dân tới Đảng, Nhà nước. Theo ông, để thực hiện tốt chức năng này, công tác tuyên truyền, vận động cần xuất phát từ thực tiễn đời sống, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dân và khắc phục tình trạng hình thức. Ông cũng lưu ý những bất cập trong quản lý đô thị, đất đai, di dời dân cư và công tác luân chuyển cán bộ quá nhanh có thể ảnh hưởng đến tính chuyên nghiệp, sự gắn bó với cơ sở. Vì vậy, cán bộ Mặt trận cần sâu sát địa bàn, thấu hiểu Nhân dân, giữ vững trách nhiệm và đạo đức công vụ, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người dân.
TS. Nguyễn Ngọc Lâm, nguyên Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương khẳng định vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội trong phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; đồng thời, nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính độc lập, chủ động của từng tổ chức trong mô hình tổ chức mới. Theo ông, để nâng cao hiệu quả giám sát, phản biện xã hội và tham gia phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, cần chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội trực thuộc (nhất là ở cơ sở) có đủ năng lực, tâm huyết và bản lĩnh; chủ động phản ánh tiếng nói của nhân dân, thẳng thắn đấu tranh với những vấn đề bất cập, khắc phục tâm lý né tránh, ngại va chạm.
TS. Hà Ngọc Anh đã tổng kết 8 kết quả Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội đạt được, bao gồm: công tác nắm bắt, dự báo tình hình và tuyên truyền vận động nhân dân tốt hơn; tập hợp và phát huy khối đại đoàn kết toàn dân tộc; tham gia xây dựng Đảng, chính quyền; phối hợp hiệu quả với chính quyền và các cơ quan; giám sát, phản biện xã hội có bước tiến; chăm lo, bảo vệ quyền lợi đoàn viên, nhân dân (xóa đói giảm nghèo, nhà đại đoàn kết); đối ngoại nhân dân đạt hiệu quả; bước đầu ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, AI vào công tác cơ sở. Bên cạnh đó, ông thẳng thắn chỉ ra các hạn chế cốt lõi, như: hoạt động còn dàn trải, thiếu trọng tâm; phương thức tuyên truyền, giám sát, phản biện và phối hợp giữa các bên vẫn chậm đổi mới và chưa thật sự hiệu quả.
Để khắc phục hạn chế và nâng cao hiệu quả hoạt động trong thời gian tới, TS. Hà Ngọc Anh đề xuất các giải pháp: nâng cao nhận thức và tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng đối với công tác Mặt trận thông qua các chỉ thị, nghị quyết cụ thể; củng cố tổ chức và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ; chọn lựa cán bộ trưởng thành từ phong trào, có uy tín, năng lực và phẩm chất thay vì đưa cán bộ yếu kém hay bị kỷ luật về Mặt trận; đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, vận động, tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân; đẩy mạnh và làm tốt hơn công tác giám sát, phản biện xã hội để khẳng định vị thế, vai trò của Mặt trận; đổi mới công tác phối hợp giữa Mặt trận với chính quyền và các ngành trong chăm sóc nhân dân; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và AI; đồng thời, đổi mới công tác kiểm tra, sơ kết, tổng kết, thi đua khen thưởng để khắc phục bệnh hình thức, bệnh phong trào.
PGS.TS. Ngô Đình Xây đã phân tích sâu về chức năng phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội trong môi trường số. Ông nhấn mạnh cần nhận thức đúng bản chất của phản biện xã hội: đây là thành tố tất yếu, là quyền được hưởng của Nhân dân, là quy trình cần thiết để “đồng kiến tạo” và hoàn thiện chính sách, chứ không phải là sự phê phán, phủ định hay thủ tục hành chính thuần túy. Để tạo bước đột phá cho công tác phản biện xã hội trong kỷ nguyên số, ômg đề xuất 5 định hướng lớn: (1) Đột phá về tư duy: chuyển từ phản biện theo quy trình hành chính thụ động sang phản biện chủ động, thực chất và xem phản biện là quá trình “đồng kiến tạo chính sách”; (2) Đột phá về chủ thể: mở rộng chủ thể phản biện không chỉ dừng lại ở con người hay các tổ chức mà cần ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và trợ lý ảo làm công cụ hỗ trợ; (3) Đột phá về phương thức: xây dựng hệ sinh thái phản biện số toàn diện, bao gồm các yếu tố: công khai thông tin, tiếp cận đa kênh (mạng xã hội, hội thảo, diễn đàn), phân loại và tổng hợp ý kiến, kết nối đa chủ thể, theo dõi việc tiếp thu kiến nghị và công khai kết quả xử lý; (4) Đột phá về năng lực phản biện: nâng cao cả trình độ tri thức, kỹ năng chuyên môn lẫn bản lĩnh chính trị của đội ngũ làm công tác phản biện để cán bộ “biết nói, dám nói và dám chịu trách nhiệm”; (5) Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả phản biện xã hội: chuyển từ đánh giá theo số lượng sang đánh giá chất lượng và tác động thực tiễn, dựa trên các chỉ số, như: mức độ tham gia, chất lượng ý kiến, hiệu quả tiếp thu, trách nhiệm giải trình và tác động thực tế tới đời sống người dân.
TS. Hoàng Quang Đạt nhấn mạnh, vấn đề cốt lõi đầu tiên là phải làm rõ và nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội trong cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân làm chủ”. Cần phải định nghĩa đúng đắn, chính danh theo quan điểm lý luận gốc của chủ nghĩa Mác – Lênin về tổ chức chính trị – xã hội để phân biệt rõ ràng với các tổ chức xã hội, nghề nghiệp hay hội nhóm giải trí thuần túy, tránh tình trạng tràn lan các tổ chức đặc thù. Để đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của Mặt trận trong giai đoạn mới, TS. Hoàng Văn Đạt đề xuất 5 sự chuyển dịch cốt lõi: chuyển từ phương thức hành chính, mang tính thủ tục sang hoạt động sâu sát cơ sở, đi vào thực tiễn để bảo vệ quyền lợi thực sự của Nhân dân; chuyển từ tuyên truyền một chiều sang lắng nghe, đối thoại, vận động, thuyết phục nhân dân và thực hiện phản biện, giám sát đến cùng; chuyển từ các phong trào dàn trải, hình thức (như dọn vệ sinh, chăng băng rôn nhân dịp lễ tết) sang các hoạt động có trọng tâm, trọng điểm và hướng tới kết quả cuối cùng mà người dân được thụ hưởng; khắc phục tình trạng chồng chéo, nhàm chán trong phối hợp và báo cáo thành tích giữa Mặt trận với các tổ chức thành viên, bằng cách phân định rõ chức năng, rành mạch trách nhiệm và thống nhất kế hoạch hành động; Đo lường hiệu quả hoạt động bằng sự thụ hưởng thực tế của người dân, biến tiếng nói, kiến nghị của Nhân dân thành sức mạnh thông qua Mặt trận để kiến nghị hiệu quả với Hội đồng nhân dân, Quốc hội và các cơ quan chính quyền.
Kết luận Hội thảo, PGS. TS. Nguyễn Thị Thu Hà trân trọng cảm ơn các chuyên gia, nhà khoa học đã tham dự, chia sẻ nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm và có giá trị khoa học, thực tiễn. Bà khẳng định, các tham luận và ý kiến trao đổi đã làm rõ vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội; đồng thời, chỉ ra những hạn chế, khó khăn cần khắc phục trong quá trình đổi mới hoạt động, nhất là trước yêu cầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và chuyển đổi số. Những ý kiến đóng góp tại Hội thảo là cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, đề xuất các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội trực thuộc, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong bối cảnh hiện nay; đồng thời góp phần quan trọng cho công tác nghiến cứu khoa học, giảng dạy của đội ngũ giảng viên Học viện Hành chính và Quản trị công.
Nguyễn Thùy
