Enhancing the digital competencies of commune – level civil servants for digital government development in Ho Chi Minh City
Nguyễn Lê Ngọc
Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Bắc Tân Uyên, TP. Hồ Chí Minh
Email: nguyenlengoc1020@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Chuyển đổi số trong khu vực công đang đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản trị, điều hành và thực thi công vụ dựa trên dữ liệu, nền tảng số và tương tác số với người dân. Trong bối cảnh đó, năng lực số của công chức cấp xã tại TP. Hồ Chí Minh giữ vai trò quan trọng, quyết định hiệu quả vận hành chính quyền số và chất lượng phục vụ Nhân dân. Bài viết tiếp cận năng lực số từ góc độ năng lực thực thi công vụ trong môi trường số, không chỉ giới hạn ở kỹ năng sử dụng công nghệ. Trên cơ sở phân tích tài liệu, chính sách và thực tiễn, bài viết làm rõ yêu cầu năng lực số, nhận diện những hạn chế, thách thức và đề xuất các giải pháp trọng tâm. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã và chất lượng phục vụ người dân.
Từ khóa: Năng lực số; công chức cấp xã; chính quyền số; chuyển đổi số; TP. Hồ Chí Minh.
Abstract: Digital transformation in the public sector is driving the need to innovate governance, management, and public service delivery based on data, digital platforms, and digital interactions with citizens. In this context, the digital capabilities of commune-level civil servants in Ho Chi Minh City play a crucial role in determining the effectiveness of digital government operations and the quality of public services. This article approaches digital capabilities from the perspective of the ability to perform public duties in a digital environment, rather than limiting the discussion to mere technological skills. Based on an analysis of documents, policies, and practical experiences, this article clarifies the requirements for digital competency, identifies limitations and challenges, and proposes key solutions. In doing so, it contributes to enhancing the effectiveness and efficiency of commune-level government operations and the quality of services provided to citizens.
Keywords: Digital competencies; commune-level civil servants; digital government; digital transformation; Ho Chi Minh City.
1. Đặt vấn đề
Chuyển đổi số đang làm thay đổi phương thức tổ chức, quản lý và hoạt động của khu vực công. Nếu chính quyền điện tử chủ yếu tập trung ứng dụng công nghệ thông tin vào xử lý công việc và cung cấp dịch vụ trực tuyến, thì chính quyền số đòi hỏi đổi mới quy trình quản lý, khai thác dữ liệu và phương thức phục vụ người dân. Theo OECD (2021), chuyển đổi sang chính phủ số không đơn thuần là số hóa quy trình hiện có mà còn phải thiết kế lại hoạt động và dịch vụ công dựa trên công nghệ, dữ liệu và nhu cầu của người sử dụng.
Tại Việt Nam, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định chuyển đổi số là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước. Cùng với việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo Luật số 72/2025/QH15 và Nghị định số 150/2025/NĐ-CP, chính quyền cấp xã được giao những yêu cầu và nhiệm vụ mới, đòi hỏi công chức phải nâng cao năng lực quản lý, xử lý công việc và thực thi công vụ trên môi trường số.
Tại TP. Hồ Chí Minh, khối lượng công việc hành chính lớn và nhu cầu cung cấp dịch vụ công ngày càng cao đặt ra yêu cầu cấp thiết về năng lực số của công chức cấp xã. Thực tế cho thấy, đầu tư hạ tầng và triển khai nền tảng công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi công chức có khả năng sử dụng công cụ số, khai thác dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin và hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính. Do đó, năng lực số không chỉ là kỹ năng công nghệ mà còn là điều kiện bảo đảm chất lượng thực thi công vụ trong chính quyền số.
Từ yêu cầu đó, bài viết tập trung phân tích cơ sở lý luận, thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với năng lực số của công chức cấp xã tại TP. Hồ Chí Minh; trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp phát triển năng lực số gắn với vị trí việc làm, yêu cầu nhiệm vụ và chất lượng phục vụ Nhân dân.
2. Cơ sở lý luận về năng lực số của công chức trong chính quyền số
2.1. Năng lực số không chỉ là khả năng sử dụng công nghệ
Một cách tiếp cận giản đơn có thể xem năng lực số là khả năng sử dụng máy tính, phần mềm, Internet hoặc các thiết bị số. Tuy nhiên, cách hiểu này không còn phù hợp với yêu cầu của chính quyền số hiện nay. Theo OECD (2021), năng lực số trong khu vực công bao gồm nhiều tầng năng lực khác nhau, từ năng lực sử dụng công nghệ số đến năng lực dữ liệu, năng lực chuyên môn số, kỹ năng xã hội – cảm xúc và năng lực lãnh đạo số. Khung của OECD xác định năm nhóm kỹ năng nền tảng đối với công chức gồm: nhận diện tiềm năng của chuyển đổi số; hiểu người sử dụng và nhu cầu của họ; hợp tác và cung cấp dịch vụ theo phương thức lặp; sử dụng dữ liệu và công nghệ đáng tin cậy; và phát triển chính phủ dựa trên dữ liệu. Theo cách tiếp cận này, một công chức có năng lực số không chỉ biết “bấm nút” để vận hành một phần mềm mà phải hiểu vì sao sử dụng công nghệ, sử dụng dữ liệu như thế nào, công nghệ tạo ra giá trị công ra sao và làm thế nào để công nghệ phục vụ tốt hơn người dân.
UNESCO cũng tiếp cận năng lực số của công chức theo hướng rộng, nhấn mạnh sự kết hợp giữa năng lực công nghệ, dữ liệu, quản trị, đạo đức, quyền con người và khả năng thích ứng với môi trường công nghệ luôn thay đổi (UNESCO, 2023). Đặc biệt, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đặt ra yêu cầu mới về khả năng đánh giá thông tin, kiểm chứng đầu ra của hệ thống AI, quản trị dữ liệu và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm.
Do đó, trong phạm vi bài viết này, năng lực số của công chức được hiểu là tổng hợp kiến thức, kỹ năng, thái độ, khả năng thích ứng và năng lực vận dụng công nghệ số, dữ liệu và các công cụ số để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ công vụ, cung cấp dịch vụ công, tương tác với người dân và tạo ra giá trị công trong môi trường số.
2.2. Năng lực số là một cấu phần của năng lực thực thi công vụ
Điểm cần nhấn mạnh là không nên xem năng lực số như một năng lực bổ sung, nằm bên ngoài năng lực công vụ. Trong chính quyền số, năng lực số ngày càng trở thành một bộ phận cấu thành của năng lực thực thi công vụ. Một công chức tư pháp – hộ tịch xử lý hồ sơ điện tử, một công chức tại Trung tâm Phục vụ hành chính công hướng dẫn người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến, một công chức địa chính khai thác dữ liệu đất đai hoặc một cán bộ tham mưu sử dụng dữ liệu để xây dựng báo cáo đều đang thực hiện nhiệm vụ chuyên môn thông qua môi trường số. Vì vậy, nếu năng lực số thấp, năng lực thực thi công vụ cũng bị ảnh hưởng. Ngược lại, năng lực số tốt giúp công chức xử lý thông tin nhanh hơn, giảm thao tác thủ công, hạn chế sai sót, tăng khả năng phối hợp và cải thiện chất lượng phục vụ người dân. Burtscher, Piano và Welby (2024) cho rằng, các chính phủ cần xây dựng phương thức xác định, đánh giá và phát triển kỹ năng số một cách có hệ thống; đào tạo phải được gắn với khung năng lực, nhu cầu của tổ chức và yêu cầu của từng nhóm công việc.
3. Yêu cầu thực tiễn và những vấn đề đặt ra đối với nâng cao năng lực số cho công chức cấp xã trong xây dựng chính quyền số ở TP. Hồ Chí Minh
Thứ nhất, bối cảnh chuyển đổi số ở cấp xã.
Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 đã làm thay đổi căn bản tổ chức bộ máy, phân định thẩm quyền và phương thức thực thi công vụ tại cấp xã. Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15 và Nghị định số 150/2025/NĐ-CP tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức và vận hành chính quyền cấp xã trong mô hình mới (Chính phủ, 2025; Quốc hội, 2025). Theo đó, công chức cấp xã tại TP. Hồ Chí Minh phải thích ứng với khối lượng công việc lớn hơn, phạm vi nhiệm vụ rộng hơn và yêu cầu xử lý công việc ngày càng cao trên môi trường số.
Thực tiễn cho thấy, chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Sau một năm vận hành chính quyền địa phương hai cấp, TP.HCM có tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn trên 99,5%, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến trên 88% và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp trên 96% (Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, 2026).
Tại cấp xã, kết quả cũng thể hiện khá rõ. Xã Đất Đỏ tiếp nhận 5.153 hồ sơ, tỷ lệ trực tuyến đạt 99,83%, 100% hồ sơ được giải quyết trước hạn và đúng hạn, số hóa hồ sơ đầu vào đạt 100% trong kỳ báo cáo năm 2026 (Hội đồng nhân dân TP. Hồ Chí Minh, 2026c). Xã Bình Châu tiếp nhận 13.038 hồ sơ trong giai đoạn từ ngày 01/7/2025 đến 31/7/2026, tỷ lệ giải quyết trước và đúng hạn đạt 99,4%, tỷ lệ tiếp nhận trực tuyến và số hóa hồ sơ đều đạt 100% (Hội đồng nhân dân TP. Hồ Chí Minh, 2026b). Tại xã Long Hải, tỷ lệ tiếp nhận và giải quyết hồ sơ trực tuyến đạt trên 98%, 100% hồ sơ tiếp nhận được số hóa và toàn bộ hồ sơ đã giải quyết đều trước hạn, đúng hạn (Hội đồng nhân dân TP. Hồ Chí Minh, 2026a).
Những kết quả trên cho thấy, công nghệ số ngày càng giữ vai trò quan trọng trong hoạt động quản lý nhà nước và cung ứng dịch vụ công ở cấp xã. Tuy nhiên, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến, số hóa và giải quyết đúng hạn mới phản ánh kết quả vận hành hệ thống, chưa phản ánh đầy đủ khả năng khai thác dữ liệu, ứng dụng công nghệ và xử lý tình huống số của từng công chức. Vì vậy, nâng cao năng lực số phải được xem là yêu cầu trực tiếp nhằm bảo đảm hiệu quả vận hành chính quyền địa phương hai cấp.
Thứ hai, khoảng cách giữa số hóa công cụ và năng lực số thực chất.
Một vấn đề đặt ra là nguy cơ đồng nhất chuyển đổi số với việc trang bị thiết bị, phần mềm và triển khai các nền tảng công nghệ. Thực tế tại TP.HCM cho thấy, mặc dù tỷ lệ hồ sơ trực tuyến và giải quyết đúng hạn đạt mức cao, Thành phố vẫn gặp khó khăn về tính đồng bộ của dữ liệu chuyên ngành, khả năng chia sẻ dữ liệu và tình trạng thiếu nhân lực có chuyên môn sâu trong một số lĩnh vực (Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, 2026).
OECD (2021) nhấn mạnh chuyển đổi số khu vực công phải được triển khai đồng bộ trong toàn bộ hoạt động của cơ quan nhà nước, không chỉ giới hạn ở ứng dụng công nghệ thông tin. Do đó, công chức cấp xã cần chuyển từ khả năng sử dụng phần mềm đơn thuần sang năng lực khai thác, phân tích dữ liệu, xử lý hồ sơ điện tử, bảo đảm an toàn thông tin và ứng dụng công nghệ phục vụ tham mưu, điều hành. Đây là yêu cầu quan trọng để chuyển từ số hóa quy trình sang nâng cao chất lượng quản trị và hiệu quả phục vụ người dân.
Thứ ba, sự khác biệt về năng lực số giữa các vị trí việc làm.
Yêu cầu năng lực số giữa các vị trí việc làm trong chính quyền cấp xã không đồng nhất. Công chức tại Trung tâm Phục vụ hành chính công cần thành thạo tiếp nhận, xử lý hồ sơ điện tử và hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Công chức tư pháp, hộ tịch cần có năng lực quản lý, khai thác và bảo vệ dữ liệu chuyên ngành; công chức phụ trách đất đai, xây dựng cần sử dụng các cơ sở dữ liệu và phần mềm chuyên môn. Công chức văn hóa – xã hội cần có kỹ năng truyền thông số và tương tác với cộng đồng trên nền tảng trực tuyến. Trong khi đó, lãnh đạo UBND cấp xã cần có năng lực khai thác dữ liệu phục vụ chỉ đạo, điều hành, giám sát và ra quyết định.
Sự khác biệt này cho thấy, đào tạo, bồi dưỡng theo chương trình đồng nhất khó đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn. Vì vậy, cần xây dựng khung năng lực số gắn với từng vị trí việc làm, xác định mức độ thành thạo cần thiết và tổ chức bồi dưỡng theo khoảng cách giữa năng lực hiện có và yêu cầu nhiệm vụ. Đây là cơ sở để nâng cao chất lượng đội ngũ công chức, bảo đảm chuyển đổi số gắn với hiệu quả thực thi công vụ.
4. Giải pháp nâng cao năng lực số cho công chức cấp xã tại TP. Hồ Chí Minh
Từ yêu cầu phát triển chính quyền số và thực tiễn tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, nâng cao năng lực số cho công chức cấp xã tại TP. Hồ Chí Minh cần được triển khai theo hướng thiết thực, đồng bộ nhưng có trọng tâm, phù hợp với vị trí việc làm, đặc điểm địa bàn và khả năng nguồn lực của từng đơn vị. Các giải pháp cần tránh xu hướng đào tạo dàn trải, nặng về lý thuyết hoặc đầu tư công nghệ thiếu gắn kết với yêu cầu thực thi công vụ. Thay vào đó, cần tận dụng hạ tầng, nền tảng số và chương trình đào tạo hiện có; lấy công việc thực tiễn làm môi trường rèn luyện; đồng thời gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả phát triển năng lực số của đội ngũ công chức.
Một là, xây dựng khung năng lực số theo vị trí việc làm và yêu cầu thực thi công vụ.
Thành phố cần định hướng xây dựng khung năng lực số chung đối với công chức cấp xã, đồng thời cho phép từng xã, phường, đặc khu cụ thể hóa theo đặc điểm tổ chức và nhiệm vụ được giao. Khung năng lực cần tập trung vào những nhóm năng lực cốt lõi như: sử dụng nền tảng số; xử lý hồ sơ điện tử; khai thác, cập nhật và phân tích dữ liệu; giao tiếp, tương tác trên môi trường số; bảo đảm an toàn thông tin; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có trách nhiệm và khả năng đổi mới quy trình công vụ. Trên cơ sở đó, có thể phân chia mức độ thành thạo thành bốn cấp độ: biết và thực hiện được; thực hiện thành thạo; có khả năng hướng dẫn người khác; có khả năng cải tiến quy trình và hỗ trợ đổi mới hoạt động của tổ chức. Việc xây dựng khung năng lực không nên quá phức tạp mà cần bảo đảm mỗi vị trí việc làm có danh mục năng lực thiết yếu và yêu cầu đầu ra cụ thể. Đây là cơ sở để tuyển dụng, bố trí, sử dụng, đào tạo và đánh giá công chức phù hợp với yêu cầu chính quyền số.
Hai là, tổ chức đánh giá năng lực số theo phương thức thực chất, hướng đến phát triển.
Sau khi xác định khung năng lực, cần tiến hành đánh giá thực trạng để nhận diện khoảng cách giữa năng lực hiện có và yêu cầu của từng vị trí việc làm. Việc đánh giá nên kết hợp tự đánh giá, đánh giá của người quản lý và các bài tập tình huống gắn với nhiệm vụ thực tế, thay vì chỉ sử dụng bài kiểm tra lý thuyết hoặc chứng chỉ công nghệ thông tin. Chẳng hạn, công chức tiếp nhận hồ sơ được đánh giá thông qua khả năng xử lý hồ sơ điện tử; công chức tham mưu được đánh giá qua khả năng khai thác dữ liệu và xây dựng báo cáo; công chức phụ trách các lĩnh vực chuyên môn được đánh giá thông qua khả năng sử dụng hệ thống thông tin chuyên ngành. Kết quả đánh giá cần được tổng hợp thành hồ sơ năng lực số của từng công chức, làm căn cứ xác định nhu cầu bồi dưỡng và bố trí công việc. Quan trọng hơn, đánh giá phải hướng đến phát triển năng lực, không trở thành một thủ tục hành chính hoặc công cụ gây áp lực, tạo tâm lý đối phó trong đội ngũ.
Ba là, đổi mới đào tạo, bồi dưỡng theo hướng học tại nơi làm việc và thực hành trên công việc thực tế.
Đây là giải pháp có ý nghĩa thiết thực đối với cấp xã, nơi công chức thường xuyên phải xử lý khối lượng công việc lớn và khó tham gia các chương trình đào tạo dài ngày. Thay vì tổ chức nhiều lớp lý thuyết, cần thiết kế các chuyên đề ngắn, tập trung vào những kỹ năng cụ thể như xử lý hồ sơ điện tử, khai thác dữ liệu, sử dụng nền tảng dùng chung, bảo đảm an toàn tài khoản và ứng dụng AI trong công việc hành chính. Sau mỗi chuyên đề, công chức cần thực hành ngay trên tình huống nghiệp vụ tương ứng và được kiểm tra kết quả. Thành phố có thể phối hợp với các cơ sở đào tạo, cơ quan chuyên môn và đơn vị phụ trách chuyển đổi số để xây dựng chương trình bồi dưỡng thống nhất, cung cấp học liệu số và tổ chức đào tạo trực tuyến kết hợp trực tiếp. Đồng thời, cần phát huy mô hình công chức hướng dẫn công chức, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Mỗi nội dung bồi dưỡng nên gắn với một sản phẩm cụ thể như báo cáo dữ liệu, quy trình được cải tiến, bộ hướng dẫn thao tác hoặc sáng kiến giải quyết vấn đề. Qua đó, đào tạo không còn tách rời công việc mà trở thành một bộ phận của quá trình nâng cao hiệu quả thực thi công vụ.
Bốn là, lựa chọn các quy trình hành chính trọng tâm để thí điểm cải tiến bằng năng lực số trước khi nhân rộng.
Chuyển đổi số không được đánh giá bằng số lượng phần mềm hay nền tảng công nghệ được triển khai, mà phải được thể hiện qua những thay đổi cụ thể về chất lượng và hiệu quả giải quyết công việc. Vì vậy, từng xã, phường, đặc khu cần lựa chọn một số quy trình có khối lượng hồ sơ lớn, thường xuyên phát sinh thao tác lặp lại hoặc có nhiều phản ánh của người dân để thí điểm cải tiến. Công chức trực tiếp thực hiện nhiệm vụ phối hợp với lãnh đạo phụ trách rà soát từng công đoạn, xác định những khâu trùng lặp, những thông tin đã có trong hệ thống, những thao tác có thể tự động hóa và những điểm cần tăng cường kiểm soát. Sau thời gian thí điểm, cần đo lường thời gian xử lý, tỷ lệ sai sót, số lần người dân phải bổ sung hồ sơ và mức độ thuận tiện trước và sau cải tiến. Những mô hình hiệu quả cần được chuẩn hóa, chia sẻ và nhân rộng trong phạm vi thành phố. Cách tiếp cận làm thử, đo lường, điều chỉnh và nhân rộng vừa phù hợp với điều kiện nguồn lực của cấp xã, vừa giúp công chức phát triển năng lực số thông qua giải quyết những vấn đề thực tiễn.
Năm là, ưu tiên phát triển năng lực dữ liệu và kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm.
Trong môi trường chính quyền số, dữ liệu trở thành nguồn lực quan trọng phục vụ quản lý, điều hành và ra quyết định. Do đó, công chức cấp xã cần được trang bị khả năng tìm kiếm, kiểm tra, đối chiếu, cập nhật, tổng hợp và phân tích dữ liệu phục vụ nhiệm vụ chuyên môn. Đối với AI, không nhất thiết yêu cầu mọi công chức trở thành chuyên gia công nghệ, mà cần tập trung vào khả năng sử dụng công cụ phù hợp để hỗ trợ tổng hợp tài liệu, xây dựng dự thảo báo cáo, chuẩn hóa văn bản và phân loại thông tin. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI phải tuân thủ nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo mật thông tin công vụ, kiểm chứng kết quả và không giao cho AI thay thế thẩm quyền, trách nhiệm của công chức. Thành phố cần có hướng dẫn thống nhất về những dữ liệu không được đưa vào công cụ AI công cộng, phạm vi sử dụng công cụ AI và trách nhiệm kiểm soát kết quả. Nguyên tắc xuyên suốt là AI hỗ trợ xử lý công việc, công chức kiểm chứng thông tin và người có thẩm quyền chịu trách nhiệm đối với quyết định hành chính. Đây là điều kiện quan trọng để khai thác lợi ích công nghệ, đồng thời hạn chế những rủi ro phát sinh.
Sáu là, hình thành đội ngũ nòng cốt chuyển đổi số trong từng cơ quan cấp xã.
Thay vì thành lập thêm bộ phận chuyên trách làm gia tăng đầu mối tổ chức, cần lựa chọn một số công chức có năng lực công nghệ, am hiểu nghiệp vụ và tinh thần đổi mới để hình thành lực lượng nòng cốt chuyển đổi số. Lực lượng này có nhiệm vụ hỗ trợ đồng nghiệp trong sử dụng nền tảng số, hướng dẫn xử lý những khó khăn thường gặp, tổng hợp lỗi phát sinh, đề xuất cải tiến và chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ trong công việc. Cần kết hợp công chức có khả năng công nghệ tốt với công chức có kinh nghiệm chuyên môn để bảo đảm các giải pháp kỹ thuật phù hợp với yêu cầu nghiệp vụ và quy định pháp luật. Bên cạnh đó, thành phố cần hình thành mạng lưới kết nối các nhóm nòng cốt giữa các xã, phường, đặc khu nhằm chia sẻ sáng kiến, học liệu và kinh nghiệm xử lý tình huống. Mô hình này không chỉ tận dụng nguồn lực hiện có mà còn tạo cơ chế lan tỏa năng lực, chuyển từ năng lực số của một số cá nhân thành năng lực số của toàn cơ quan.
Bảy là, gắn năng lực số với kết quả thực thi công vụ và xây dựng cơ chế đo lường hiệu quả.
Để bảo đảm tính bền vững, năng lực số cần được tích hợp vào đánh giá kết quả thực thi công vụ, nhưng phải dựa trên hiệu quả đầu ra thay vì số lượng phần mềm đã sử dụng, khóa học đã tham gia hoặc chứng chỉ đã đạt được. Các tiêu chí đánh giá cần tập trung vào khả năng xử lý công việc trên môi trường số, độ chính xác của dữ liệu, mức độ tuân thủ an toàn thông tin, khả năng phối hợp trực tuyến và năng lực đề xuất cải tiến quy trình. Đồng thời, cần đo lường những kết quả cụ thể như thời gian giải quyết hồ sơ, tỷ lệ xử lý đúng hạn, tỷ lệ sai sót, số quy trình được cải tiến và mức độ thuận tiện của người dân khi tiếp cận dịch vụ công. Việc đo lường có thể thực hiện ở ba cấp độ: cá nhân, bộ phận chuyên môn và toàn cơ quan. Các chỉ số cần được khai thác từ hệ thống quản lý hiện có, tránh phát sinh thêm báo cáo hình thức. Kết quả đánh giá phải được sử dụng để điều chỉnh nội dung đào tạo, phân công nhiệm vụ và ghi nhận những sáng kiến có giá trị. Qua đó, năng lực số thực sự trở thành một thành tố của năng lực thực thi công vụ, thay vì một tiêu chí mang tính phong trào.
Tám là, phát huy vai trò người đứng đầu và xây dựng văn hóa học tập, đổi mới trong môi trường số.
Năng lực số của đội ngũ công chức khó được cải thiện bền vững nếu người đứng đầu không trực tiếp thể hiện vai trò dẫn dắt. Vì vậy, lãnh đạo UBND cấp xã cần chủ động sử dụng dữ liệu trong chỉ đạo, điều hành; tăng cường báo cáo điện tử; theo dõi tiến độ công việc trên hệ thống; khuyến khích các bộ phận đề xuất sáng kiến và định kỳ đánh giá những khó khăn trong quá trình chuyển đổi số. Đồng thời, cần xây dựng môi trường làm việc khuyến khích tự học, chia sẻ tri thức, hỗ trợ đồng nghiệp và thử nghiệm những cách làm mới trong phạm vi được kiểm soát. Có thể duy trì các hoạt động quy mô nhỏ như định kỳ chia sẻ kỹ năng số, giới thiệu sáng kiến ứng dụng công nghệ hoặc lựa chọn một vấn đề thực tiễn để cải tiến bằng giải pháp số. Điều quan trọng là những hoạt động này phải gắn với hiệu quả công việc, không trở thành phong trào thi đua hình thức. Khi người đứng đầu thực sự tiên phong và mỗi công chức có ý thức học tập, đổi mới, chuyển đổi số mới có thể trở thành văn hóa làm việc thường xuyên của cơ quan hành chính cấp xã.
Chín là, triển khai các giải pháp theo lộ trình phù hợp và bảo đảm nguồn lực thực hiện.
Nâng cao năng lực số cần được tổ chức theo lộ trình có trọng tâm, tránh triển khai đồng loạt khi chưa đánh giá đầy đủ điều kiện và nhu cầu của từng địa bàn. Giai đoạn đầu, các xã, phường, đặc khu cần rà soát vị trí việc làm, đánh giá năng lực hiện có và xác định những khoảng cách năng lực cần ưu tiên khắc phục. Giai đoạn tiếp theo, tổ chức bồi dưỡng theo nhóm vị trí, lựa chọn một số quy trình hành chính để thí điểm cải tiến và hình thành đội ngũ nòng cốt chuyển đổi số. Giai đoạn cuối, đánh giá kết quả, chuẩn hóa những mô hình hiệu quả và nhân rộng trong phạm vi thành phố. Trong quá trình thực hiện, cần phân định rõ trách nhiệm giữa cấp thành phố và cấp xã: thành phố giữ vai trò định hướng, ban hành khung năng lực, cung cấp nền tảng, học liệu và tổ chức đào tạo chuyên sâu; cấp xã chủ động cụ thể hóa, tổ chức thực hiện, theo dõi và đánh giá kết quả phù hợp với điều kiện thực tế. Nguồn lực cần được ưu tiên cho đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và những nội dung thực sự cần thiết, trên nguyên tắc tận dụng tối đa hạ tầng và nền tảng số hiện có. Mỗi nhiệm vụ cần xác định rõ đơn vị phụ trách, thời hạn, sản phẩm đầu ra và tiêu chí đánh giá.
Nhìn chung, nâng cao năng lực số cho công chức cấp xã tại TP. Hồ Chí Minh cần được triển khai theo một chu trình liên tục: đánh giá năng lực, xác định khoảng cách, tổ chức bồi dưỡng, thực hành trong công việc, đo lường kết quả và cải tiến. Mục tiêu cuối cùng không đơn thuần là xây dựng đội ngũ công chức thành thạo công nghệ, mà là hình thành đội ngũ có tư duy số, làm việc dựa trên dữ liệu, ứng dụng công nghệ và AI có trách nhiệm, chủ động đổi mới phương thức thực thi công vụ và lấy người dân làm trung tâm. Đây chính là nền tảng để chuyển hóa năng lực số của từng cá nhân thành năng lực số của tổ chức, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã và chất lượng phục vụ Nhân dân.
5. Kết luận
Chuyển đổi số trong chính quyền địa phương chỉ có thể đạt hiệu quả thực chất khi được triển khai đồng bộ với quá trình phát triển năng lực số của đội ngũ công chức. Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã giữ vai trò trực tiếp tổ chức thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước, cung ứng dịch vụ công và tương tác với người dân trên môi trường số. Vì vậy, năng lực số của công chức cấp xã tại TP. Hồ Chí Minh không chỉ quyết định hiệu quả ứng dụng công nghệ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng quản trị và phục vụ Nhân dân.
Trọng tâm của phát triển năng lực số không đơn thuần là giúp công chức biết sử dụng công nghệ, mà là hình thành khả năng vận dụng công nghệ, dữ liệu và tư duy số để đổi mới phương thức thực thi công vụ. Do đó, cần triển khai đồng bộ các giải pháp: xây dựng khung năng lực theo vị trí việc làm; đánh giá khoảng cách năng lực; đổi mới đào tạo gắn với thực tiễn; cải tiến quy trình hành chính; phát triển năng lực dữ liệu và ứng dụng AI có trách nhiệm; hình thành đội ngũ nòng cốt chuyển đổi số; gắn năng lực số với kết quả công vụ và trách nhiệm của người đứng đầu. Qua đó, từng bước chuyển hóa năng lực số cá nhân thành năng lực số của tổ chức, góp phần xây dựng chính quyền cấp xã chuyên nghiệp, hiện đại, minh bạch, hoạt động dựa trên dữ liệu và lấy người dân làm trung tâm.
Tài liệu tham khảo:
Bộ Chính trị (2024). Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Burtscher, M., Piano, S., & Welby, B. (2024). Developing skills for digital government: A review of good practices across OECD governments. OECD Publishing.
Chính phủ (2025a). Nghị định số 118/2025/NĐ-CP ngày 09/6/2025 về thực hiện thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông tại Bộ phận Một cửa và Cổng Dịch vụ công quốc gia.
Chính phủ (2025b). Nghị định số 150/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương và Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.
Chính phủ (2025c). Nghị định số 367/2025/NĐ-CP ngày 31/12/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 118/2025/NĐ-CP.
Chính phủ (2026a). Nghị định số 309/2026/NĐ-CP ngày 05/8/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 118/2025/NĐ-CP ngày 09/6/2025, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 367/2025/NĐ-CP.
Chính phủ (2026b). Nghị quyết số 11/NQ-CP ngày 14/01/2026 sửa đổi, bổ sung, cập nhật Nghị quyết số 71/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW.
Hội đồng nhân dân TP. Hồ Chí Minh (02/7/2026). Thường trực HĐND xã Long Hải thông qua dự thảo báo cáo kết quả giám sát chuyên đề về công tác giải quyết thủ tục hành chính, cải cách hành chính và chất lượng cung cấp dịch vụ hành chính công. https://hdnd.hochiminhcity.gov.vn/tin-tuc/tin-hoat-dong-hdnd-cap-xa/thuong-truc-hdnd-xa-long-hai-thong-qua-du-thao-bao-cao-ket-qua-giam-sat-chuyen-de-ve-cong-tac-giai-quyet-thu-tuc-hanh-chinh-cai-cach-hanh-chinh-va-chat-luong-cung-cap-dich-vu-hanh-chinh-cong
Hội đồng nhân dân TP. Hồ Chí Minh (05/9/2026). Đoàn giám sát HĐND xã Bình Châu làm việc với Trung tâm Phục vụ hành chính công: Lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả. https://hdnd.vn/tin-tuc/tin-hoat-dong-hdnd-cap-xa/doan-giam-sat-hdnd-xa-binh-chau-lam-viec-voi-trung-tam-phuc-vu-hanh-chinh-cong-lay-su-hai-long-cua-nguoi-dan-lam-thuoc-do-hieu-qua
Hội đồng nhân dân TP. Hồ Chí Minh (18/9/2026). Đoàn giám sát Thường trực HĐND xã Đất Đỏ: Đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số gắn với Nghị quyết 57-NQ/TW. https://hdnd.vn/tin-tuc/tin-hoat-dong-hdnd-cap-xa/doan-giam-sat-thuong-truc-hdnd-xa-dat-do-day-manh-cai-cach-hanh-chinh-va-chuyen-doi-so-gan-voi-nghi-quyet-57-nq-tw
Hội đồng nhân dân TP. Hồ Chí Minh (2026). Hội đồng nhân dân phường Tân Phú chuẩn bị tổ chức Kỳ họp thứ hai (kỳ họp chuyên đề) khóa I, nhiệm kỳ 2026-2031.
OECD (2021). The E-Leaders handbook on the governance of digital government. OECD Publishing.
OECD (2021). Government at a glance 2021. OECD Publishing.
OECD (2021). The OECD framework for digital talent and skills in the public sector (OECD Working Papers on Public Governance No. 45). OECD Publishing.
OECD (2024). Developing skills for digital government: A review of good practices across OECD governments. OECD Publishing.
OECD (2025). Governing with artificial intelligence: Enablers, guardrails and engagement for unlocking trustworthy AI. OECD Publishing.
Quốc hội (2025). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh (29/5/2026). TP. HCM vận hành mô hình chính quyền 2 cấp, hồ sơ đúng hạn đạt trên 99,5%. https://dost.hochiminhcity.gov.vn/tin-tuc-cai-cach-hanh-chinh/tphcm-van-hanh-mo-hinh-chinh-quyen-2-cap-ho-so-dung-han-dat-tren-995/
Thủ tướng Chính phủ (2024). Quyết định số 142/QĐ-TTg ngày 02/02/2024 phê duyệt Chiến lược dữ liệu quốc gia đến năm 2030.
Thủ tướng Chính phủ (2026). Quyết định số 1033/QĐ-TTg ngày 09/6/2026 phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026-2030.
UNESCO (2023). Artificial intelligence and digital transformation: Competencies for civil servants. UNESCO.
