Current policies for the development of cultural industries in Vietnam
TS. Phạm Thị Vượng
Viện Sử học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam
Email:vuonghn82@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Trên cơ sở các chủ trương, chính sách và pháp luật liên quan, nền công nghiệp văn hóa của Việt Nam từng bước được xác lập và phát triển như một lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế sáng tạo. Các chính sách đã góp phần tạo những chuyển biến về nhận thức, hoàn thiện về thể chế, mở rộng thị trường và thúc đẩy hoạt động sản xuất, kinh doanh sản phẩm văn hóa. Bài viết phân tích quá trình thực thi chính sách phát triển công nghiệp văn hóa ở Việt Nam từ năm 2016 đến nay, đánh giá những kết quả đạt được và chỉ ra một số vấn khó khăn, vướng mắc trong công tác quản lý nhà nước.
Từ khóa: Chính sách; công nghiệp văn hóa; kết quả; vấn đề đặt ra.
Abstract: Based on policies and laws, Vietnam’s cultural industry has been gradually established and developed as a key sector of the creative economy. These policies have contributed to shifts in public perception, institutional improvements, market expansion, and the promotion of production and business activities related to cultural products. This article analyzes the process of implementing cultural industry development policies in Vietnam from 2016 to the present, evaluates the achievements made, and identifies some challenges and obstacles in state management.
Keywords: Policy; cultural industry; results; challenges.
1. Đặt vấn đề
Công nghiệp văn hóa ngày càng trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế, góp phần tạo ra giá trị, việc làm, thúc đẩy nền kinh tế của quốc gia. Xu thế này đặt ra yêu cầu Việt Nam phải đổi mới nhận thức, hoàn thiện thể chế và phương thức quản lý, đồng thời khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển kinh tế – xã hội.
Ngày 08/9/2016, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1755/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030. Đây là dấu mốc quan trọng, lần đầu tiên Việt Nam xác lập một chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa ở tầm quốc gia, xác định các ngành, lĩnh vực ưu tiên, mục tiêu và giải pháp chủ yếu. Trên cơ sở đó, hệ thống chính sách, pháp luật liên quan từng bước được bổ sung, hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý cho các ngành công nghiệp văn hóa phát triển. Sau gần 10 năm triển khai, chính sách đã tạo những chuyển biến tích cực, song thực tiễn cũng cho thấy những hạn chế, bất cập về thể chế, nguồn lực, tổ chức thực hiện và phương thức quản lý.
Trên cơ sở đó, bài viết tập trung phân tích chính sách phát triển công nghiệp văn hóa ở Việt Nam từ năm 2016 đến nay, kết quả thực thi trên một số phương diện chủ yếu, đồng thời nhận diện những bất cập và vấn đề đặt ra đối với công tác quản lý, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện chính sách, đổi mới phương thức quản lý và nâng cao hiệu quả phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới.
2. Chính sách phát triển công nghiệp văn hóa ở Việt Nam từ năm 2016 đến nay
Chính sách phát triển công nghiệp văn hóa ở Việt Nam từ năm 2016 là kết quả của quá trình đổi mới nhận thức về vị trí, vai trò của văn hóa trong phát triển đất nước, từ chỗ chủ yếu được nhìn nhận như một lĩnh vực tinh thần đến việc ngày càng được xác định là nguồn lực và động lực của phát triển kinh tế – xã hội.
Về chủ trương, quan điểm của Đảng và Nhà nước, thập niên đầu của thời kỳ đổi mới, văn hóa chủ yếu được nhìn nhận với tư cách là nền tảng tinh thần của xã hội. Nghị quyết số 03-NQ/TW ngày 16/7/1998 xác định: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế – xã hội” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 1998, tr.303). Một bước chuyển quan trọng diễn ra với Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu gắn kết chặt chẽ văn hóa với phát triển kinh tế – xã hội; đồng thời xác định nhiệm vụ phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng thị trường văn hóa, khuyến khích đầu tư và huy động các nguồn lực xã hội (Ban Chấp hành Trung ương Đảng, 2014). Đây là bước phát triển mới trong tư duy, văn hóa không chỉ được tiếp cận ở phương diện giá trị tinh thần mà còn được đặt trong mối quan hệ với thị trường, doanh nghiệp và quá trình phát triển kinh tế.
Trên nền tảng đó, ngày 08/9/2016, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1755/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030. Quyết định 1755/QĐ-TTg xác định các ngành công nghiệp văn hóa “là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế quốc dân” (Thủ tướng Chính phủ, 2016), đồng thời đề ra mục tiêu, lĩnh vực ưu tiên và các giải pháp phát triển chủ yếu. Đây là văn bản đầu tiên xác lập tương đối toàn diện định hướng phát triển các ngành công nghiệp văn hóa ở cấp quốc gia.
Từ năm 2021, quan điểm phát triển văn hóa tiếp tục được cụ thể hóa trong Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030, ban hành theo Quyết định số 1909/QĐ-TTg ngày 12/11/2021. Chiến lược tiếp tục nhấn mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, phát huy giá trị di sản và tài nguyên văn hóa, nâng cao chất lượng sản phẩm văn hóa và đẩy mạnh xã hội hóa (Thủ tướng Chính phủ, 2021). Giai đoạn 2025 – 2026, việc tiếp tục triển khai Kết luận số 156-KL/TW ngày 21/5/2025 của Bộ Chính trị và được cụ thể hóa bằng Quyết định số 1669/QĐ-TTg ngày 05/8/2025 cho thấy phát triển văn hóa và công nghiệp văn hóa tiếp tục được đặt trong yêu cầu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng thời phát huy vai trò của văn hóa như một nguồn lực nội sinh của đất nước (Thủ tướng Chính phủ, 2025). Gần đây nhất là Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định “phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, thị trường văn hóa, định vị sản phẩm văn hóa thương hiệu quốc gia gắn với phát triển du lịch văn hóa” (Bộ Chính trị, 2026). Nghị quyết khẳng định công nghiệp văn hóa là một bộ phận quan trọng trong quá trình khai thác nguồn lực văn hóa, phát triển kinh tế sáng tạo và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.
Nhìn chung, chủ trương của Đảng và Nhà nước từ năm 2016 đến nay thể hiện quan điểm tương đối nhất quán: gắn phát triển văn hóa với phát triển kinh tế; khai thác các giá trị và nguồn lực văn hóa để tạo ra sản phẩm, dịch vụ; khuyến khích sáng tạo, mở rộng thị trường, huy động nguồn lực xã hội và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế.
Quá trình hoàn thiện chính sách, pháp luật từ năm 2016, Quyết định số 1755/QĐ-TTg năm 2016 là văn bản chính sách chuyên biệt đầu tiên xác lập khuôn khổ chiến lược tương đối toàn diện cho phát triển công nghiệp văn hóa. Chiến lược xác định 12 ngành công nghiệp văn hóa, gồm: quảng cáo; kiến trúc; phần mềm và trò chơi giải trí; thủ công mỹ nghệ; thiết kế; điện ảnh; xuất bản; thời trang; nghệ thuật biểu diễn; mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm; truyền hình và phát thanh; du lịch văn hóa (Thủ tướng Chính phủ, 2016). Sau năm 2016, hệ thống pháp luật liên quan tiếp tục được hoàn thiện, đáng chú ý là Luật Du lịch năm 2017, Luật Điện ảnh năm 2022, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022 và Luật Di sản văn hóa năm 2024.
Cùng với các quy định về xuất bản, quảng cáo, nghệ thuật biểu diễn và chuyển đổi số, những văn bản này từng bước tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động sáng tạo, sản xuất, lưu thông và khai thác thương mại các sản phẩm, dịch vụ văn hóa. Quá trình này cho thấy chính sách phát triển công nghiệp văn hóa ngày càng được tiếp cận theo hướng gắn kết giữa bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa với phát triển thị trường, doanh nghiệp, sở hữu trí tuệ và ứng dụng công nghệ.
Về nội dung và mục tiêu chủ yếu của chính sách, chính sách phát triển công nghiệp văn hóa tập trung vào một số nội dung cơ bản: phát triển các ngành có tiềm năng và lợi thế; hoàn thiện môi trường pháp lý cho hoạt động sáng tạo và kinh doanh; huy động nguồn lực xã hội và khuyến khích đầu tư; phát triển nguồn nhân lực, khoa học – công nghệ và chuyển đổi số; mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm, dịch vụ văn hóa; gắn phát triển công nghiệp văn hóa với xây dựng thương hiệu quốc gia và quảng bá hình ảnh đất nước.
Về mục tiêu, chính sách hướng tới sự kết hợp giữa giá trị văn hóa và giá trị kinh tế: vừa bảo tồn, phát huy bản sắc và các giá trị văn hóa dân tộc, vừa thúc đẩy sáng tạo, sản xuất và kinh doanh các sản phẩm, dịch vụ có khả năng cạnh tranh trên thị trường. Theo đó, công nghiệp văn hóa được tiếp cận không chỉ như một lĩnh vực quản lý văn hóa mà còn như một bộ phận của nền kinh tế sáng tạo, có khả năng tạo việc làm, đóng góp vào tăng trưởng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.
Như vậy, từ năm 2016 đến nay, chính sách phát triển công nghiệp văn hóa ở Việt Nam đã từng bước hình thành một khung chính sách tương đối rõ ràng: chủ trương của Đảng tạo định hướng; Nhà nước thể chế hóa bằng chiến lược, chính sách và pháp luật; các bộ, ngành và địa phương tổ chức triển khai trong thực tiễn. Đây là cơ sở để đánh giá kết quả thực thi chính sách, đồng thời nhận diện những hạn chế và vấn đề đặt ra đối với công tác quản lý trong giai đoạn tiếp theo.
3. Kết quả thực thi
Về xây dựng và hoàn thiện thể chế, một trong những kết quả nổi bật là hệ thống thể chế, chính sách và pháp luật liên quan đến công nghiệp văn hóa từng bước được bổ sung, hoàn thiện hơn. Sau khi Quyết định số 1755/QĐ-TTg được ban hành, các bộ, ngành và địa phương đã xây dựng, triển khai nhiều chương trình, kế hoạch nhằm cụ thể hóa các mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa. Hệ thống pháp luật liên quan, như: Luật Du lịch, Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa… từng bước tạo hành lang pháp lý cho hoạt động sáng tạo, sản xuất, kinh doanh và phân phối sản phẩm văn hóa. Đây là cơ sở quan trọng để từng bước hình thành môi trường pháp lý thuận lợi hơn cho sự phát triển của thị trường và các ngành công nghiệp văn hóa.
Kết quả phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, việc thực thi chính sách đã tạo động lực thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa. Nhà nước và các địa phương từng bước tăng cường đầu tư cho lĩnh vực này. Trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021 – 2025, tổng vốn ngân sách trung ương đầu tư cho phát triển văn hóa, trong đó có công nghiệp văn hóa, đạt 9.466 tỷ đồng, gồm 4.445 tỷ đồng cho các bộ, cơ quan trung ương và 5.021 tỷ đồng cho các địa phương, tăng 2,26 lần so với kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2016 – 2020 (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 2023).
Trên phương diện kinh tế, công nghiệp văn hóa ngày càng thể hiện vai trò trong tạo việc làm, thu nhập, phát huy lợi thế cạnh tranh và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế. Theo thống kê của Bộ Văn hóa, thể thao và du lịch, giá trị sản xuất của các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam giai đoạn 2018 – 2022 đóng góp ước bình quân đạt 1,059 triệu tỷ đồng (tương đương khoảng 44 tỷ USD) (2023). Trong lĩnh vực điện ảnh, doanh thu chiếu phim tăng từ 3.250 tỷ đồng năm 2017 lên 3.353 tỷ đồng năm 2018 và 4.064 tỷ đồng năm 2019 (2023). Trên phương diện kinh tế, công nghiệp văn hóa ngày càng thể hiện vai trò trong tạo việc làm, thu nhập, phát huy lợi thế cạnh tranh và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế. Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, giá trị sản xuất của các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam giai đoạn 2018 – 2022 đạt bình quân khoảng 1,059 triệu tỷ đồng/năm, tương đương 44 tỷ USD; riêng năm 2022 đạt gần 1,987 triệu tỷ đồng (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 2026). Thị trường điện ảnh trong nước đang có tốc độ tăng trưởng vượt bậc. Năm 2024, doanh thu phòng vé đạt gần 4.700 tỷ đồng. Chỉ một năm sau, kỷ lục mới được xác lập ở mức hơn 6.140 tỷ đồng. Đáng chú ý, thị phần phim nội địa đã tăng từ 44% năm 2024 lên 62% năm 2025. Bước sang năm 2026, thị trường tiếp tục duy trì đà tăng trưởng với doanh thu đạt 1.080 tỷ đồng trong quý I (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 2026).
Du lịch văn hóa cũng có bước phát triển đáng kể. Doanh thu từ du lịch lữ hành năm 2024 đạt khoảng 62,5 nghìn tỷ đồng, tăng 16% so với năm 2023. Riêng trong 6 tháng đầu năm 2025, Việt Nam đón hơn 10,6 triệu lượt khách quốc tế, tăng 20,7% so với cùng kỳ năm 2024 (Nguyễn Hạnh, 2025). Tại một số địa phương, công nghiệp văn hóa bước đầu trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế. Đơn cử như thành phố Hà Nội, năm 2026 phấn đấu đạt tỷ lệ đóng góp 5% GRDP của thành phố (Minh Nguyệt, 2026). TP. Hồ Chí Minh năm 2025, ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 5,7% vào GRDP (Minh Hiếu, 2026).
Trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ, theo Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, đến năm 2025, Việt Nam sở hữu hơn 5.400 làng nghề truyền thống. Doanh thu các làng nghề đạt khoảng 75 nghìn tỷ đồng, với tốc độ tăng trưởng dự kiến 8,7% giai đoạn 2024 – 2032. Thủ công mỹ nghệ luôn nằm trong nhóm 10 mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Cứ 1 triệu USD xuất khẩu các sản phẩm này mang lại lợi nhuận gấp 5 – 10 lần so với nhiều mặt hàng khác. Ngành tạo việc làm cho hơn 5 triệu lao động (Báo Nhân Dân điện tử, 2025).
Kết quả về ngoại giao văn hóa, quảng bá hình ảnh đất, cùng với đóng góp trực tiếp về kinh tế, công nghiệp văn hóa ngày càng gắn với quảng bá hình ảnh đất nước, con người và bản sắc văn hóa Việt Nam. Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp quảng bá sản phẩm, mở rộng hệ thống phân phối trong nước và quốc tế, đồng thời triển khai các hoạt động xúc tiến thương mại đối với những sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu và lợi thế cạnh tranh.
Từ năm 2017, hoạt động ngoại giao văn hóa được triển khai đa dạng, có trọng tâm, gắn với các chuyến thăm của lãnh đạo Đảng và Nhà nước tại các đối tác chiến lược. Các chương trình như Ngày Việt Nam ở nước ngoài, triển lãm tranh, ảnh, biểu diễn nghệ thuật, chiếu phim, xuất bản và phát hành các ấn phẩm giới thiệu văn hóa, con người Việt Nam được tổ chức đã góp phần quảng bá các lĩnh vực như mỹ thuật, nhiếp ảnh, điện ảnh, xuất bản và nghệ thuật biểu diễn. Qua đó, công nghiệp văn hóa từng bước phát huy vai trò như một phương thức quảng bá hình ảnh quốc gia và tăng cường sức mạnh mềm của Việt Nam.
Đến năm 2026, Việt Nam hơn 40.000 di tích và khoảng 70.000 di sản văn hóa phi vật thể. Trong đó, có 37 di sản được UNESCO ghi danh, gồm 9 Di sản thế giới, 17 di sản văn hóa phi vật thể và 11 di sản tư liệu; 149 di tích quốc gia đặc biệt, 3.688 di tích quốc gia, gần 12.000 di tích cấp tỉnh, thành phố, 735 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể; 357 hiện vật, nhóm hiện vật được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia. Cả nước đã có hơn 20.000 di vật, cổ vật được đăng ký theo quy định của Luật Di sản văn hóa, 177 bảo tàng, lưu giữ và trưng bày trên 4 triệu tài liệu, hiện vật quý (Đảng bộ tỉnh Hưng Yên, 2026). Hệ thống di sản phong phú này là nguồn lực quan trọng để phát triển công nghiệp văn hóa, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh, văn hóa và con người Việt Nam ra thế giới. Kết quả huy động nguồn lực và chuyển đổi số, nguồn nhân lực cho lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật từng bước được bổ sung và phát triển. Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, năm 2021, tổng số nhân lực ngành văn hóa, thể thao và du lịch đạt khoảng 899.950 người, trong đó lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật là 19.751 người; lĩnh vực thể dục thể thao là 10.199 người; lĩnh vực du lịch là 870.000 người. Cả nước có 14.935 trí thức hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch (2023).
Hệ thống đào tạo văn hóa, nghệ thuật tiếp tục được mở rộng Tính đến thời điểm 31-12-2021, cả nước có 40 cơ sở đào tạo trung cấp, cao đẳng, đại học lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật và khoảng 60 cơ sở đào tạo có đào tạo ngành, nghề trong lĩnh vực nghệ thuật đặc thù. Cụ thể, nước ta có 15 trường trực thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, bao gồm 10 trường đại học, 3 trường cao đẳng, 2 trường trung cấp đào tạo ở các trình độ trung cấp, cao đẳng, đại học và sau đại học (Tạ Quang Đông, 2024).
Chuyển đổi số bước đầu tạo ra những phương thức mới trong sáng tạo, lưu trữ, quảng bá và phân phối sản phẩm văn hóa. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xây dựng khung dữ liệu cơ bản về di tích lịch sử – văn hóa, nhà hát, trung tâm biểu diễn nghệ thuật, rạp chiếu phim và bảo tàng, tạo tiền đề xây dựng cơ sở dữ liệu về văn hóa và du lịch toàn quốc. Nhiều địa phương đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cổng thông tin du lịch điện tử và sử dụng các nền tảng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, dịch vụ văn hóa và du lịch (Facebook, Twitter, Instagram, YouTube, Tik Tok, Zalo…)
Nhìn tổng thể, từ năm 2016 đến nay, công nghiệp văn hóa từng bước trở thành một bộ phận của nền kinh tế sáng tạo và phát huy vai trò ngày càng rõ hơn trong phát triển kinh tế – xã hội.
4. Những vấn đề đặt ra cho công tác quản lý
Từ thực tiễn thực thi chính sách phát triển công nghiệp văn hóa từ năm 2016 đến nay, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn những hạn chế về thể chế, tổ chức thực hiện, nguồn lực, thị trường và năng lực quản lý. Những vấn đề này đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới phương thức quản lý nhà nước, tạo môi trường thuận lợi để các ngành công nghiệp văn hóa phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và bền vững.
Thứ nhất, thể chế và cơ chế thực thi chưa thật sự đồng bộ. Hệ thống chính sách, pháp luật về công nghiệp văn hóa từng bước được hoàn thiện nhưng còn phân tán giữa các ngành, lĩnh vực; một số quy định chưa theo kịp sự phát triển nhanh của kinh tế sáng tạo, nền tảng số và các mô hình kinh doanh mới. Cơ chế ưu đãi đầu tư, huy động nguồn lực xã hội, hỗ trợ doanh nghiệp và khai thác giá trị tài sản văn hóa chưa tạo được động lực tương xứng. Khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn triển khai, giữa Trung ương và địa phương vẫn còn nhất định.
Thứ hai, tổ chức và phối hợp quản lý còn hạn chế. Công nghiệp văn hóa có tính liên ngành, liên lĩnh vực nhưng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, ngành và địa phương chưa thật sự hiệu quả. Phân công trách nhiệm, chia sẻ dữ liệu và phối hợp thực thi chính sách ở một số nơi còn thiếu thống nhất; năng lực quản lý công nghiệp văn hóa chưa đồng đều.
Thứ ba, nguồn lực đầu tư và nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu. Nguồn lực dành cho công nghiệp văn hóa còn hạn chế so với tiềm năng; khả năng huy động vốn tư nhân và nguồn lực xã hội chưa cao. Nhiều doanh nghiệp văn hóa có quy mô nhỏ, năng lực tài chính và khả năng tiếp cận vốn còn hạn chế. Trong khi đó, nhân lực vừa có năng lực sáng tạo, am hiểu văn hóa, vừa có kiến thức về công nghệ, quản trị và thị trường còn thiếu.
Thứ tư, quản lý thị trường, sở hữu trí tuệ và môi trường số còn nhiều thách thức. Chuyển đổi số mở rộng không gian sáng tạo, sản xuất và phân phối sản phẩm văn hóa nhưng đồng thời làm gia tăng nguy cơ vi phạm bản quyền, khai thác trái phép tài sản trí tuệ, cạnh tranh không lành mạnh và khó kiểm soát các hoạt động xuyên biên giới.
5. Một số đề xuất
Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế, bảo đảm tính đồng bộ và thích ứng của chính sách. Cần khắc phục tình trạng các quy định còn phân tán theo từng ngành, lĩnh vực; tăng cường sự liên kết giữa chính sách văn hóa với chính sách kinh tế, đầu tư, khoa học – công nghệ, giáo dục – đào tạo và chuyển đổi số. Việc xây dựng và điều chỉnh chính sách cần bảo đảm sự cân bằng giữa bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa với thúc đẩy sáng tạo, sản xuất, kinh doanh và phát triển thị trường.
Hai là, đổi mới phương thức quản lý, tăng cường đối thoại và hợp tác với doanh nghiệp, nghệ sĩ và các chủ thể sáng tạo. Cần xây dựng cơ chế đối thoại, tham vấn thường xuyên giữa cơ quan quản lý với các chủ thể tham gia thị trường nhằm kịp thời nắm bắt những biến động và khó khăn trong hoạt động sáng tạo, sản xuất, kinh doanh, qua đó nâng cao tính thực tiễn và khả thi của chính sách. Đồng thời, cần mở rộng hợp tác công – tư, phát huy vai trò của doanh nghiệp, tổ chức nghề nghiệp và cộng đồng sáng tạo trong quá trình xây dựng và thực hiện chính sách.
Ba là, nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành, liên cấp và phân định rõ trách nhiệm quản lý. Cần rà soát, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, khắc phục tình trạng chồng chéo hoặc bỏ trống trách nhiệm trong quản lý các lĩnh vực có tính giao thoa giữa văn hóa với du lịch, truyền thông, khoa học – công nghệ, thương mại và kinh tế số. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên, xác định rõ đầu mối và gắn trách nhiệm quản lý với kết quả thực hiện nhiệm vụ.
Bốn là, tăng cường huy động nguồn lực xã hội, phát triển doanh nghiệp và nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhà nước cần phát huy vai trò định hướng, kiến tạo môi trường và hỗ trợ các lĩnh vực có tiềm năng, đồng thời khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư, phát triển hạ tầng và mở rộng thị trường văn hóa. Cùng với đó, cần chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ quản lý, chuyên gia và lao động sáng tạo có kiến thức liên ngành, năng lực quản trị và khả năng thích ứng với sự phát triển của khoa học – công nghệ.
Năm là, nâng cao năng lực quản lý thị trường, bảo hộ sở hữu trí tuệ và quản trị môi trường số. Cần hoàn thiện cơ chế quản lý và điều tiết thị trường văn hóa; tăng cường bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ và xử lý các hành vi xâm phạm bản quyền, nhất là trên môi trường số. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế quản trị phù hợp đối với hoạt động sáng tạo, sản xuất, phân phối và tiêu dùng sản phẩm văn hóa trên các nền tảng số, qua đó bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững công nghiệp văn hóa Việt Nam.
6. Kết luận
Từ năm 2016 đến nay, hệ thống chính sách, pháp luật về phát triển công nghiệp văn hóa tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện, đánh dấu sự chuyển biến quan trọng trong nhận thức và phương thức quản lý của Nhà nước đối với văn hóa. Từ chỗ chủ yếu nhấn mạnh vai trò của văn hóa với tư cách là nền tảng tinh thần của xã hội, chính sách đã từng bước tiếp cận văn hóa như một nguồn lực, động lực phát triển và một lĩnh vực kinh tế sáng tạo. Quyết định số 1755/QĐ-TTg là dấu mốc quan trọng, tạo cơ sở định hướng và thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa ở quy mô quốc gia.
Trong giai đoạn tới, phát triển công nghiệp văn hóa đòi hỏi đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý nhà nước, từ quản lý hành chính sang quản lý kiến tạo, điều phối và hỗ trợ phát triển. Trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng đồng bộ, minh bạch và thích ứng với sự phát triển của kinh tế sáng tạo và công nghệ số; tăng cường phối hợp liên ngành, liên cấp; huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; nâng cao năng lực bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và quản lý thị trường số. Qua đó, công nghiệp văn hóa không chỉ trở thành một bộ phận ngày càng quan trọng của nền kinh tế mà còn góp phần kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc với sáng tạo, đổi mới và phát triển kinh tế, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước trong giai đoạn mới.
Tài liệu tham khảo:
Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2014). Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014, Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.
Báo Nhân Dân điện tử (11/12/2025). Cơ hội vàng từ 5.400 làng nghề Việt với thị trường toàn cầu hàng nghìn tỷ USD. https://nhandan.vn/
Bộ Chính trị (2025). Quyết định số 1669/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: Ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Kết luận số 156-KL/TW ngày 21/5/2025 của Bộ Chính trị (khóa XIII) về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 09/6/2014 của Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước và Kết luận số 76-KL/TW của Bộ Chính trị (khóa XII) về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 33-NQ/TW.
Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2023). Báo cáo số 51/BC-BVHTTDL ngày 22/3/2023 đánh giá 5 năm triển khai, thực hiện Quyết định số 1755/QĐ-TTg ngày 08/9/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt “Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030”.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (08/01/2026). Công nghiệp văn hóa – nguồn lực nội sinh của tăng trưởng, https://dangcongsan.org.vn/
Báo Nhân Dân điện tử (05/6/2026). Phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số: Biến tiềm năng thành động lực phát triển, https://nhandan.vn/
Đảng Cộng sản Việt Nam (2015). Văn kiện Đảng toàn tập (Tập 57). H. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
Đảng bộ tỉnh Hưng Yên (20/8/2026). Hình thành năng lực nhận diện và kiến tạo di sản của tương lai. https://hungyen.dcs.vn
Minh Nguyệt (04/02/2026). Hà Nội phấn đấu phát triển công nghiệp văn hóa, đóng góp 5% GRDP của thành phố. https://hanoi.gov.vn
Minh Hiếu (03/5/2026). TP. Hồ Chí Minh: Xây dựng công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế mũi nhọn. https://nvsk.vnanet.vn
Nguyễn Hạnh (11/12/2025). Thủ công nghệ mỹ Việt Nam hướng tới thị trường toàn cầu 2.394 USD. https://congthuong.vn
Tạ Quang Đông (30/9/2024). Đổi mới và nâng cao chất lượng các trường đào tạo văn hóa, nghệ thuật ở nước ta, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế, https://www.tapchicongsan.org.vn/
Thủ tướng Chính phủ (2016). Quyết định số 1755/QĐ-TTg ngày 08/9/2016 về Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030.
Thủ tướng Chính phủ (2021). Quyết định số 1909/QĐ-TTg ngày 12/11/2021 về việc phê duyệt Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030.
