Xây dựng văn hóa lãnh đạo, quản lý của cán bộ cấp xã ở tỉnh Thanh Hóa trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp hiện nay

Developing leadership and management culture among commune-level cadres in Thanh Hoa province during the operation of the two-tier local government model

ThS. Lê Ái Bình
Trường Chính trị tỉnh Thanh Hóa
Email: leaibinh@gmail.com

(Quanlynhanuoc.vn) – Vận hành chính quyền địa phương hai cấp đang đặt ra yêu cầu đổi mới không chỉ về tổ chức bộ máy, phân định thẩm quyền mà còn về văn hóa lãnh đạo, quản lý của đội ngũ cán bộ cấp xã. Trên cơ sở tiếp cận văn hóa lãnh đạo, quản lý như một hệ thống giá trị và chuẩn mực định hướng hành vi thực thi quyền lực công, bài viết phân tích những yêu cầu mới đối với cán bộ cấp xã ở tỉnh Thanh Hóa trong điều kiện vận hành chính quyền địa phương hai cấp, nhận diện các vấn đề cần cần quan tâm và đề xuất giải pháp xây dựng văn hóa lãnh đạo, quản lý theo hướng liêm chính, trách nhiệm, dân chủ, chuyên nghiệp, đổi mới và phục vụ Nhân dân. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng quản trị địa phương, đáp ứng yêu cầu phát triển của tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn mới.

Từ khóa: Văn hóa lãnh đạo, quản lý; cán bộ cấp xã; chính quyền địa phương hai cấp; tỉnh Thanh Hóa.

Abstract: The operation of the two-tier local government system is driving the need for reform—not only in terms of organizational structure and the delineation of authority but also in the leadership and management culture of the commune-level cadre. Based on the approach of viewing leadership and management culture as a system of values and norms that guide the exercise of public power, this article analyzes the new requirements for commune-level officials in Thanh Hoa Province under the two-tier local government system, identifies key issues requiring attention, and proposes solutions to build a leadership and management culture characterized by integrity, accountability, democracy, professionalism, innovation, and service to the people. Through this, it contributes to improving the quality of local governance and meeting the development requirements of Thanh Hoa Province in this new phase.

Keywords: Leadership and management culture; commune-level officials; two-tier local government; Thanh Hoa Province.

1. Đặt vấn đề

Văn hóa lãnh đạo, quản lý có vai trò quan trọng đối với chất lượng hoạt động của bộ máy nhà nước, bởi hiệu quả quản trị không chỉ phụ thuộc vào thể chế, tổ chức và nguồn lực mà còn chịu sự chi phối trực tiếp bởi nhận thức, phẩm chất, phong cách và hành vi của đội ngũ cán bộ. Một nền hành chính có quy định tương đối đầy đủ vẫn khó đạt hiệu quả cao nếu cán bộ thiếu tinh thần trách nhiệm, ngại đổi mới, thiếu minh bạch hoặc chưa thực sự coi trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Ngược lại, văn hóa lãnh đạo, quản lý tích cực có thể thúc đẩy việc thực thi công vụ đúng pháp luật, nâng cao hiệu quả phối hợp và củng cố niềm tin của xã hội vào bộ máy nhà nước.

Từ ngày 01/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai trên toàn quốc. Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 xác định các đơn vị hành chính địa phương gồm cấp tỉnh và cấp xã (Quốc hội, 2025); đồng thời, đặt ra yêu cầu xây dựng chính quyền tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, hiện đại, gần Nhân dân, phục vụ Nhân dân, bảo đảm trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực. Những yêu cầu này làm nổi bật vai trò của văn hóa lãnh đạo, quản lý trong việc chuyển hóa các quy định pháp luật và chủ trương cải cách thành hành động cụ thể của đội ngũ cán bộ.

Đối với tỉnh Thanh Hóa, địa bàn có sự đa dạng về điều kiện tự nhiên, kinh tế – xã hội, cơ cấu dân cư và trình độ phát triển giữa khu vực đô thị, đồng bằng, ven biển, miền núi, việc xây dựng văn hóa lãnh đạo, quản lý của cán bộ cấp xã càng có ý nghĩa thiết thực. Quá trình vận hành mô hình mới đòi hỏi cán bộ không chỉ nắm vững chức trách, thẩm quyền mà còn phải chủ động xử lý công việc, phối hợp hiệu quả, ứng dụng công nghệ số, đối thoại với Nhân dân và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Vì vậy, nghiên cứu xây dựng văn hóa lãnh đạo, quản lý của cán bộ cấp xã ở Thanh Hóa cần được tiếp cận như một yêu cầu đồng thời về xây dựng Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ và đổi mới quản trị địa phương. Đây không chỉ là vấn đề giáo dục đạo đức mà còn liên quan đến việc thiết lập chuẩn mực hành vi, đổi mới phương thức điều hành, hoàn thiện cơ chế đánh giá và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân.

2. Yêu cầu mới về văn hóa lãnh đạo, quản lý của cán bộ cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Văn hóa lãnh đạo, quản lý có thể được hiểu là hệ thống các giá trị, chuẩn mực, niềm tin, phẩm chất đạo đức, phong cách và phương thức hành động được hình thành và duy trì trong quá trình thực hiện hoạt động lãnh đạo, quản lý, có tác dụng định hướng hành vi của chủ thể theo mục tiêu và lợi ích chung. Đối với cán bộ cấp xã, văn hóa lãnh đạo, quản lý thể hiện ở nhận thức chính trị, ý thức chấp hành pháp luật, đạo đức công vụ, tinh thần nêu gương, phương pháp tổ chức công việc, cách thức sử dụng quyền lực và thái độ ứng xử với Nhân dân. Những yếu tố này không tồn tại tách biệt mà có quan hệ hữu cơ, tác động lẫn nhau, tạo nên phong cách lãnh đạo, quản lý và chất lượng thực thi công vụ của từng cá nhân cũng như của cả tổ chức.

Về bản chất, văn hóa lãnh đạo, quản lý không đồng nhất với văn hóa giao tiếp, lễ nghi hành chính hoặc việc thực hiện các phong trào thi đua. Một cán bộ có tác phong giao tiếp chuẩn mực nhưng thiếu trách nhiệm trong việc giải quyết công việc, không công khai căn cứ quyết định hoặc đùn đẩy nhiệm vụ thì chưa thể được coi là thực hiện đầy đủ văn hóa lãnh đạo, quản lý. Giá trị của văn hóa phải được kiểm chứng bằng hành vi, quyết định và kết quả thực tế.

Trong khu vực công, văn hóa lãnh đạo, quản lý cần được đặt trong mối quan hệ giữa quyền lực và trách nhiệm, giữa thẩm quyền và nghĩa vụ giải trình, giữa yêu cầu chấp hành kỷ luật và sự chủ động, sáng tạo trong việc thực hiện nhiệm vụ. Theo đó, văn hóa lãnh đạo, quản lý của cán bộ cấp xã cần được xây dựng trên 5 giá trị cốt lõi: bản lĩnh chính trị và tinh thần phụng sự; liêm chính và trách nhiệm; dân chủ và gần dân; chuyên nghiệp và hiệu quả; đổi mới và hợp tác.

Trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp hiện nay đang đặt ra một số yêu cầu mới đối với văn hóa lãnh đạo, quản lý của cán bộ cấp xã, bao gồm:

Thứ nhất, chuyển từ tư duy quản lý hành chính đơn thuần sang tư duy quản trị địa phương hướng đến kết quả. Cán bộ cấp xã phải tổ chức thực hiện nhiệm vụ trên cơ sở mục tiêu rõ ràng, phân công cụ thể, phối hợp chặt chẽ và đánh giá theo kết quả. Việc tuân thủ quy trình là cần thiết nhưng không thể thay thế trách nhiệm tháo gỡ khó khăn và bảo đảm công việc được giải quyết đúng hạn, đúng pháp luật.

Thứ hai, kết hợp dân chủ với kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm cá nhân. Mô hình chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi chính quyền cấp xã phải chủ động hơn trong phạm vi thẩm quyền được giao. Vì vậy, cán bộ phải phát huy dân chủ, tôn trọng ý kiến tập thể nhưng đồng thời xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu và từng cá nhân, khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy hoặc dựa vào tập thể để làm mờ trách nhiệm.

Thứ ba, lấy người dân làm trung tâm trong hoạt động quản lý. Văn hóa gần dân phải được thể hiện bằng khả năng lắng nghe, giải thích chính sách, tiếp nhận phản ánh và giải quyết kiến nghị trên cơ sở pháp luật. Điều 43 Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 quy định về đối thoại giữa chính quyền địa phương cấp xã với Nhân dân, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để phát huy dân chủ, tăng cường tương tác và củng cố trách nhiệm giải trình ở cơ sở.

Thứ tư, nâng cao tính chuyên nghiệp và năng lực thích ứng. Việc thực hiện nhiệm vụ trong mô hình mới đòi hỏi cán bộ có kiến thức chuyên môn, kỹ năng số, khả năng xử lý tình huống và năng lực phối hợp liên ngành. Văn hóa chuyên nghiệp phải gắn với tinh thần học tập thường xuyên, sử dụng thông tin có căn cứ và chủ động cập nhật những thay đổi về thể chế, quy trình và công nghệ.

Thứ năm, đề cao liêm chính và kiểm soát quyền lực. Khi trách nhiệm quản lý và phạm vi công việc thay đổi, việc thực thi quyền lực công phải đi đôi với tính công khai, minh bạch, kiểm tra, giám sát và giải trình. Liêm chính không chỉ là không tham nhũng, tiêu cực mà còn là sự công tâm, khách quan, không lợi dụng vị trí công tác để tạo lợi ích riêng và không để quan hệ cá nhân chi phối quyết định công vụ.

3. Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn vận hành chính quyền địa phương hai cấp ở tỉnh Thanh Hóa

Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025 đã tạo ra những thay đổi căn bản trong tổ chức bộ máy, phân định nhiệm vụ, thẩm quyền và phương thức quản lý nhà nước tại tỉnh Thanh Hóa. Thay đổi về quy mô tổ chức bộ máy cho thấy rõ tính chất và mức độ của quá trình chuyển đổi này. Theo Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15 ngày 16/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tỉnh Thanh Hóa đã sắp xếp 547 đơn vị hành chính cấp xã thành 166 đơn vị, gồm 147 xã và 19 phường, giảm 381 đơn vị, tương đương 69,65% (Ủy ban Thường vụ Quốc hội, 2025). Sau khi sắp xếp, các đơn vị hành chính cấp xã có quy mô địa bàn và dân số lớn hơn, đồng thời phải thực hiện nhiệm vụ quản lý trên những địa bàn có đặc điểm kinh tế – xã hội đa dạng. Thanh Hóa có diện tích tự nhiên 11.114,71 km², dân số hơn 4,32 triệu người; địa bàn miền núi chiếm phần lớn diện tích tự nhiên, trong khi khu vực đồng bằng, ven biển và đô thị có những yêu cầu quản lý đặc thù. Những điều kiện này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực tổ chức, điều hành và khả năng thích ứng của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã.

Một minh chứng rõ nét là việc phân cấp, ủy quyền nhiệm vụ cho cấp xã trong quá trình vận hành mô hình mới. Theo tổng hợp của Sở Nội vụ Thanh Hóa, cấp xã được giao, phân cấp, ủy quyền thực hiện 1.060 nhiệm vụ, trong đó có 912 nhiệm vụ mới. Các nhiệm vụ này trải rộng trên nhiều lĩnh vực như tài chính, nông nghiệp và môi trường, công thương, xây dựng, nội vụ, tư pháp, giáo dục và đào tạo, văn hóa và du lịch, y tế, khoa học và công nghệ. Điều đó cho thấy yêu cầu đối với cán bộ cấp xã không chỉ là thực hiện các nhiệm vụ quản lý hành chính truyền thống, mà còn phải có năng lực xử lý công việc chuyên ngành, phối hợp liên lĩnh vực và tổ chức thực hiện các chính sách phát triển trong điều kiện thẩm quyền được mở rộng.

Từ những thay đổi đó, đặt ra một số vấn đề cần quan tâm trong việc xây dựng văn hóa lãnh đạo, quản lý.

Một là, yêu cầu nâng cao năng lực thích ứng và đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý của đội ngũ cán bộ cấp xã.

Việc giảm số lượng đơn vị hành chính cấp xã từ 547 xuống 166 đồng nghĩa với sự thay đổi đáng kể về quy mô địa bàn, phạm vi quản lý và khối lượng công việc. Trong khi đó, cấp xã phải tiếp nhận và tổ chức thực hiện nhiều nhiệm vụ mới thuộc các lĩnh vực chuyên môn khác nhau. Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ, công chức không chỉ nắm vững các quy định pháp luật mà còn phải có khả năng vận dụng và xử lý công việc trong những điều kiện thực tế đa dạng.

Thực tiễn ở Thanh Hóa cho thấy yêu cầu thích ứng không giống nhau giữa các địa bàn. Ví dụ, tại xã miền núi Quý Lương, được thành lập trên cơ sở sắp xếp các xã Lương Trung, Lương Nội và Lương Ngoại của huyện Bá Thước cũ, diện tích xã đạt 133,44 km², dân số 15.125 người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 80%. Với địa bàn rộng, dân cư phân bố không đồng đều và đặc điểm văn hóa đa dạng, hoạt động lãnh đạo, quản lý đòi hỏi cán bộ phải có khả năng tổ chức công việc phù hợp, tăng cường dân vận, nắm bắt tình hình cơ sở và giải quyết các vấn đề phát sinh trong cộng đồng. Trong khi đó, tại các địa bàn đô thị và khu vực phát triển công nghiệp, dịch vụ, yêu cầu quản lý tập trung nhiều hơn vào đất đai, xây dựng, trật tự đô thị, môi trường, quản lý dân cư và giải quyết thủ tục hành chính. Vì vậy, vấn đề đặt ra là phải xây dựng văn hóa lãnh đạo, quản lý trên cơ sở thống nhất các chuẩn mực cốt lõi nhưng có phương thức vận dụng phù hợp với đặc điểm của từng địa bàn; đồng thời chuyển từ bồi dưỡng kiến thức chung sang phát triển năng lực thực hành, khả năng giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng với nhiệm vụ mới.

Hai là, yêu cầu củng cố văn hóa trách nhiệm và nâng cao hiệu quả phối hợp trong thực thi công vụ.

Việc cấp xã tiếp nhận, thực hiện 1.060 nhiệm vụ, trong đó có 912 nhiệm vụ mới, cho thấy khối lượng và tính chất công việc đã có sự thay đổi đáng kể. Các nhiệm vụ liên quan đến tài chính, xây dựng, đất đai, môi trường, giáo dục, y tế và nhiều lĩnh vực khác đòi hỏi sự phối hợp giữa lãnh đạo UBND cấp xã, các bộ phận chuyên môn và các cơ quan cấp tỉnh.

Trong điều kiện đó, nếu trách nhiệm cá nhân chưa được xác định rõ, quy trình phối hợp chưa thống nhất hoặc việc trao đổi thông tin chưa kịp thời, thì có thể phát sinh tình trạng chậm trễ, chuyển việc qua lại hoặc lúng túng trong việc xử lý các vấn đề liên ngành. Đây là nguy cơ cần được nhận diện từ yêu cầu vận hành mô hình mới, chứ không phải là kết luận rằng tình trạng này đã phổ biến ở các xã, phường của tỉnh.

Vấn đề đặt ra là phải chuyển văn hóa trách nhiệm từ việc chấp hành sự phân công sang tinh thần chủ động, chịu trách nhiệm và theo đuổi công việc. Trách nhiệm của người đứng đầu cần được thể hiện qua khả năng tổ chức, phân công, kiểm tra, đôn đốc và giải quyết những vấn đề vượt quá thẩm quyền của từng bộ phận. Đồng thời, cần xây dựng phương thức phối hợp dựa trên nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ thời hạn và rõ kết quả.

Ba là, yêu cầu đổi mới phương thức tiếp xúc, đối thoại và phục vụ Nhân dân.

Một trong những kết quả đáng chú ý trong quá trình vận hành chính quyền địa phương hai cấp ở Thanh Hóa là chất lượng giải quyết thủ tục hành chính. Theo số liệu do Sở Nội vụ tổng hợp, từ ngày 01/7/2025 đến 10/5/2026, toàn tỉnh tiếp nhận 1.178.446 hồ sơ thủ tục hành chính, trong đó có 1.170.467 hồ sơ được giải quyết đúng hạn, đạt tỷ lệ 99,32%. Riêng Trung tâm Phục vụ hành chính công của 166 xã, phường tiếp nhận 912.291 hồ sơ, trong đó 903.643 hồ sơ được giải quyết đúng hạn, đạt tỷ lệ 99,05% (Tỉnh ủy Thanh Hóa, 2026).

Những kết quả này phản ánh nỗ lực của đội ngũ cán bộ, công chức trong việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ và duy trì hoạt động phục vụ người dân sau khi sắp xếp. Tuy nhiên, chất lượng phục vụ không chỉ được đánh giá bằng số lượng hồ sơ đã giải quyết hoặc tỷ lệ đúng hạn, mà còn cần xem xét mức độ thuận tiện, khả năng tiếp cận dịch vụ công, thái độ ứng xử và chất lượng giải quyết các vấn đề thực tế của người dân.

Dẫn chứng tại xã Hoằng Tiến cho thấy sau khi sắp xếp 4 xã cũ thành đơn vị hành chính mới, Trung tâm Phục vụ hành chính công của xã được tổ chức tại trụ sở UBND xã Hoằng Hải cũ (Báo Thanh Hóa, 17/6/2026). Mỗi ngày, trung tâm có hàng trăm lượt công dân đến để giải quyết các thủ tục hành chính. Trong đó, việc cán bộ tra cứu thông tin trực tuyến và hỗ trợ người dân giải quyết các giấy tờ liên quan đến các sự kiện hộ tịch đã góp phần giảm bớt khó khăn cho người dân.

Thực tiễn này đặt ra yêu cầu xây dựng văn hóa phục vụ theo hướng lấy người dân làm trung tâm, trong đó thái độ tận tình, trách nhiệm giải thích, hướng dẫn và giải quyết công việc phải trở thành chuẩn mực thường xuyên của cán bộ. Đặc biệt, hoạt động tiếp dân, đối thoại và tiếp nhận phản ánh cần được gắn với cơ chế xử lý, phản hồi và theo dõi kết quả để tránh tình trạng đối thoại chỉ dừng lại ở hình thức.

Bốn là, yêu cầu gắn chuyển đổi số với đổi mới văn hóa công vụ và phương thức quản trị.

Trong quá trình vận hành chính quyền địa phương hai cấp, chuyển đổi số đã trở thành công cụ quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ Nhân dân. Thực tiễn tại xã Yên Định cho thấy, từ ngày 01/7 đến 31/8/2025, xã đã tiếp nhận 1.726 hồ sơ thủ tục hành chính, trong đó 100% hồ sơ được tiếp nhận trực tuyến; trong số 817 hồ sơ đã có kết quả, toàn bộ được trả đúng hạn hoặc trước hạn. Cũng trong thời điểm này, xã được đánh giá xếp thứ nhất trong số 166 xã, phường của tỉnh về chất lượng phục vụ trên Cổng Dịch vụ công quốc gia (VOV, 10/9/2025).

Tuy nhiên, kết quả tích cực tại một địa bàn không đồng nghĩa với việc điều kiện chuyển đổi số đã đồng đều ở tất cả các xã, phường. Với những địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện hạ tầng, khoảng cách địa lý và khả năng tiếp cận công nghệ của người dân có thể tạo ra những yêu cầu khác biệt trong việc tổ chức cung cấp dịch vụ công.

Do đó, vấn đề đặt ra là phải kết hợp chuyển đổi số với đổi mới phương pháp làm việc, nâng cao năng lực số của cán bộ và hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ công. Cán bộ cần chủ động sử dụng công nghệ để nâng cao chất lượng, tính minh bạch và hiệu quả trong xử lý công việc; đồng thời, bảo đảm công nghệ không trở thành rào cản đối với người dân, nhất là những nhóm còn hạn chế về điều kiện tiếp cận.

Năm là, yêu cầu khắc phục nguy cơ hình thức hóa trong việc xây dựng văn hóa lãnh đạo, quản lý.

Kết quả giải quyết thủ tục hành chính ở Thanh Hóa cho thấy những chuyển biến tích cực trong hoạt động của bộ máy và trong việc phục vụ người dân. Tuy nhiên, để những kết quả này được duy trì bền vững, cần quan tâm đến các yếu tố nội bộ của tổ chức, đặc biệt là văn hóa trách nhiệm, tính chuyên nghiệp, thái độ phục vụ và khả năng phối hợp của đội ngũ cán bộ.

Nếu việc xây dựng văn hóa lãnh đạo, quản lý chỉ dừng lại ở tuyên truyền, phổ biến khẩu hiệu, ký cam kết hoặc đánh giá định kỳ mà thiếu cơ chế kiểm chứng hành vi và kết quả thực hiện nhiệm vụ thì khó tạo ra sự chuyển biến thực chất. Vì vậy, cần cụ thể hóa các chuẩn mực văn hóa thành các tiêu chí đánh giá gắn với công việc hằng ngày, như tinh thần chủ động, trách nhiệm giải trình, chất lượng phối hợp, thái độ ứng xử và mức độ hoàn thành nhiệm vụ.

Đồng thời, cần kết hợp giữa giáo dục, nêu gương, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện; kịp thời biểu dương những cách làm hiệu quả, đồng thời chấn chỉnh các biểu hiện né tránh, đùn đẩy trách nhiệm hoặc gây phiền hà cho người dân.

Từ những dẫn chứng trên, có thể thấy việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp ở Thanh Hóa đã bước đầu ghi nhận những kết quả tích cực về tổ chức bộ máy, phân cấp nhiệm vụ và chất lượng giải quyết thủ tục hành chính. Tuy nhiên, những kết quả đó cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới văn hóa lãnh đạo, quản lý để bảo đảm bộ máy không chỉ vận hành đúng quy định mà còn hoạt động thực chất, hiệu quả và phục vụ Nhân dân tốt hơn.

4. Giải pháp xây dựng văn hóa lãnh đạo, quản lý của cán bộ cấp xã ở Thanh Hóa

4.1. Xây dựng hệ chuẩn mực văn hóa lãnh đạo, quản lý gắn với chức trách, nhiệm vụ và kết quả thực thi công vụ

Trước hết, cần cụ thể hóa các quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước về đạo đức công vụ, trách nhiệm nêu gương, kỷ luật hành chính, thực hiện dân chủ ở cơ sở và kiểm soát quyền lực thành hệ chuẩn mực văn hóa lãnh đạo, quản lý phù hợp với yêu cầu vận hành chính quyền địa phương hai cấp ở Thanh Hóa. Hệ chuẩn mực cần tập trung vào những giá trị cốt lõi như liêm chính, trách nhiệm, dân chủ, gần dân, chuyên nghiệp và đổi mới; đồng thời phải phản ánh đặc điểm công việc, chức trách và thẩm quyền của từng vị trí cán bộ cấp xã.

Điểm quan trọng là chuyển các giá trị văn hóa từ yêu cầu mang tính định hướng thành những hành vi cụ thể có thể nhận diện, thực hiện và đánh giá trong thực tiễn. Chẳng hạn, trách nhiệm được thể hiện ở việc chủ động tiếp nhận, xử lý công việc đúng thẩm quyền, đúng thời hạn, không đùn đẩy và theo dõi kết quả đến cùng. Liêm chính thể hiện ở sự công tâm, minh bạch, không để lợi ích cá nhân chi phối các quyết định. Văn hóa gần dân được thể hiện qua thái độ tôn trọng, hướng dẫn tận tình, giải thích rõ ràng và xử lý kiến nghị của người dân đúng theo quy định.

Đối với Thanh Hóa, việc xây dựng hệ chuẩn mực cần chú ý đến sự khác biệt về điều kiện quản lý giữa các nhóm địa bàn. Tại các phường thuộc khu vực đô thị, chuẩn mực cần nhấn mạnh tính chuyên nghiệp, kỷ luật hành chính, minh bạch và trách nhiệm trong quản lý đất đai, xây dựng, trật tự đô thị, môi trường. Đối với các xã miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần đặc biệt chú trọng tinh thần dân vận, thái độ tôn trọng Nhân dân, khả năng tiếp cận cơ sở và trách nhiệm tổ chức thực hiện chính sách phù hợp với điều kiện địa bàn.

Đồng thời, cần đề cao trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu. Bí thư cấp ủy, Chủ tịch UBND cấp xã phải thực sự gương mẫu trong việc chấp hành kỷ luật, thực hiện nhiệm vụ, tiếp thu phản biện, giải quyết công việc và xử lý các sai sót. Việc cụ thể hóa chuẩn mực cần được thực hiện thông qua quy chế làm việc, quy trình xử lý công việc, tiêu chí đánh giá cán bộ và hoạt động kiểm tra nội bộ, tránh ban hành những quy định hình thức, trùng lặp hoặc khó thực hiện.

4.2. Đổi mới phong cách lãnh đạo theo hướng khoa học, nêu gương, chủ động và chịu trách nhiệm

Việc cấp xã tiếp nhận nhiều nhiệm vụ mới trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý theo hướng khoa học, rõ trách nhiệm và hướng đến kết quả. Cán bộ lãnh đạo, quản lý cần chuyển từ phương thức điều hành chủ yếu dựa trên kinh nghiệm sang phương thức làm việc có mục tiêu, kế hoạch, căn cứ pháp lý và cơ chế theo dõi, kiểm tra tiến độ.

Trong quá trình tổ chức thực hiện nhiệm vụ, cần xác định rõ người chịu trách nhiệm chính, thời hạn hoàn thành, sản phẩm đầu ra và yêu cầu phối hợp. Đối với những công việc liên quan đến nhiều lĩnh vực như đất đai, tài chính, xây dựng, môi trường hoặc giải quyết chính sách xã hội, cần thiết lập cơ chế phối hợp cụ thể, bảo đảm công việc được xử lý thống nhất, không phát sinh tình trạng chuyển trách nhiệm hoặc chậm trễ do thiếu đầu mối.

Đặc biệt, cần phân biệt rõ trách nhiệm của người đứng đầu với trách nhiệm của cán bộ chuyên môn. Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm về việc tổ chức, phân công, kiểm tra và kết quả thực hiện nhiệm vụ của cơ quan; cán bộ chuyên môn phải chịu trách nhiệm về chất lượng tham mưu, tính chính xác của thông tin và việc thực hiện nhiệm vụ được giao. Sự phân định này giúp khắc phục tình trạng trách nhiệm tập thể bị lợi dụng, làm lu mờ trách nhiệm cá nhân.

Cũng với đó, cần thực hiện nghiêm nguyên tắc tập trung dân chủ, phát huy trí tuệ tập thể nhưng không làm suy giảm trách nhiệm cá nhân. Dân chủ phải gắn với kỷ luật; quyền chủ động phải đi đôi với trách nhiệm giải trình; tinh thần dám nghĩ, dám làm phải đặt trong khuôn khổ pháp luật và vì lợi ích chung.

Trong xây dựng văn hóa lãnh đạo, cần tạo môi trường làm việc khuyến khích cán bộ phát hiện bất cập, đề xuất giải pháp, cải tiến quy trình và chủ động xử lý công việc trong phạm vi thẩm quyền. Việc đánh giá, xử lý trách nhiệm phải phân biệt sai sót khách quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ với hành vi cố ý vi phạm, vụ lợi hoặc thiếu trách nhiệm, qua đó vừa giữ nghiêm kỷ luật, vừa khuyến khích tinh thần đổi mới, sáng tạo.

4.3. Xây dựng văn hóa gần dân, đối thoại và giải quyết vấn đề từ cơ sở

Thực tiễn vận hành chính quyền địa phương hai cấp ở Thanh Hóa cho thấy cấp xã trực tiếp tiếp nhận và giải quyết nhiều yêu cầu hành chính và các vấn đề dân sinh. Trong giai đoạn từ ngày 01/7/2025 đến 10/5/2026, toàn tỉnh tiếp nhận hơn 1,17 triệu hồ sơ thủ tục hành chính; tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt 99,32% (Tỉnh ủy Thanh Hóa, 2026). Đây là kết quả đáng ghi nhận, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng phục vụ, bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ công thuận tiện, minh bạch và bình đẳng.

Do đó, cần xác định chất lượng quan hệ giữa chính quyền và người dân là một tiêu chí quan trọng của văn hóa lãnh đạo, quản lý. Cán bộ cấp xã phải chủ động nắm bắt tình hình địa bàn, lắng nghe phản ánh, phát hiện sớm những vấn đề có thể phát sinh mâu thuẫn và kịp thời giải quyết ngay từ cơ sở.

Việc tiếp công dân, đối thoại và xử lý kiến nghị cần được tổ chức một cách thực chất. Mỗi phản ánh phải được phân loại, xác định thẩm quyền, giao trách nhiệm, thời hạn xử lý và thông báo kết quả theo quy định. Đối với những vấn đề chưa thể giải quyết ngay, cần giải thích rõ căn cứ pháp lý, nguyên nhân và hướng xử lý, không trả lời chung chung hoặc để người dân phải đi lại nhiều lần.

Phương thức dân vận cần phù hợp với đặc điểm của từng địa bàn. Tại khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần tăng cường tiếp xúc trực tiếp, sử dụng phương thức giao tiếp dễ hiểu, tôn trọng các phong tục phù hợp với pháp luật và phát huy vai trò của những người có uy tín trong cộng đồng. Đối với các phường đô thị, cần chú trọng đối thoại về đất đai, xây dựng, trật tự đô thị, môi trường và các vấn đề liên quan đến người lao động, hộ kinh doanh và doanh nghiệp.

4.4. Nâng cao năng lực thực thi công vụ và xây dựng văn hóa số phù hợp với điều kiện Thanh Hóa

Với 1.060 nhiệm vụ được giao, phân cấp, ủy quyền cho cấp xã, trong đó có 912 nhiệm vụ mới, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cần được đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung và phương pháp (Báo Thanh Hóa, 17/6/2026). Trọng tâm không chỉ là cập nhật quy định pháp luật mà còn phải phát triển năng lực thực hành, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực phối hợp liên ngành và năng lực tổ chức thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện mới.

Trước hết, cần khảo sát nhu cầu bồi dưỡng theo vị trí việc làm, lĩnh vực chuyên môn và đặc điểm của địa bàn. Đối với cán bộ làm công tác quản lý đất đai, xây dựng, tài chính, môi trường, cần chú trọng năng lực tham mưu, xử lý hồ sơ, vận dụng pháp luật và phối hợp với các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh. Đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý, cần tập trung bồi dưỡng kỹ năng tổ chức công việc, ra quyết định, kiểm tra, giải trình và xử lý các tình huống phát sinh. Nội dung bồi dưỡng nên gắn với các tình huống thực tiễn như giải quyết thủ tục hành chính chậm, xử lý kiến nghị liên quan đến đất đai, phối hợp với nhiều cơ quan, tổ chức đối thoại khi phát sinh bất đồng hoặc xử lý các vấn đề dân sinh phức tạp.

Đồng thời, cần xây dựng văn hóa số trong hoạt động lãnh đạo, quản lý. Cán bộ phải sử dụng thành thạo hệ thống quản lý công việc, cập nhật dữ liệu chính xác, bảo vệ thông tin và khai thác dữ liệu hiệu quả. Người đứng đầu cần sử dụng công cụ số để theo dõi tiến độ, phát hiện các khâu ách tắc và điều chỉnh quy trình.

Tuy nhiên, chuyển đổi số cần được triển khai phù hợp với điều kiện của từng địa bàn. Tại các xã miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần chú trọng hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, hướng dẫn thực hiện thủ tục và bảo đảm các nhóm người dân còn hạn chế về kỹ năng số không bị bỏ lại phía sau. Công nghệ phải trở thành công cụ nâng cao chất lượng phục vụ, không phải là rào cản trong mối quan hệ giữa chính quyền và Nhân dân.

4.5. Đổi mới đánh giá cán bộ gắn với hành vi văn hóa và chất lượng phục vụ

Đánh giá cán bộ cấp xã cần được đổi mới theo hướng kết hợp giữa phẩm chất chính trị, đạo đức công vụ, năng lực chuyên môn, trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ và kết quả phục vụ Nhân dân. Không nên chỉ dựa vào hồ sơ, báo cáo hoặc tỷ lệ giải quyết công việc đúng hạn, mà cần xem xét cả chất lượng xử lý, tính công bằng, khả năng phối hợp, thái độ ứng xử và mức độ hài lòng của người dân.

Đối với Thanh Hóa, có thể nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí đánh giá văn hóa lãnh đạo, quản lý gồm 5 nhóm:

(1) Liêm chính và tuân thủ pháp luật thể hiện ở việc thực hiện đúng thẩm quyền, công tâm, minh bạch và không lợi dụng chức vụ, quyền hạn.

(2) Trách nhiệm và hiệu quả công việc,thể hiện ở khả năng chủ động giải quyết nhiệm vụ, bảo đảm tiến độ, chất lượng và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện.

(3) Thái độ và chất lượng phục vụ Nhân dân thể hiện ở tinh thần tôn trọng, hướng dẫn tận tình, giải quyết kiến nghị và thực hiện trách nhiệm giải trình.

(4) Năng lực phối hợp, đổi mới và ứng dụng công nghệ thể hiện ở khả năng làm việc liên ngành, cải tiến quy trình, sử dụng dữ liệu và các công cụ số trong công tác quản lý.

(5) Trách nhiệm nêu gương và phát triển đội ngũ thể hiện ở việc chấp hành kỷ luật, hỗ trợ đồng nghiệp, tạo môi trường làm việc dân chủ và khuyến khích cán bộ nâng cao năng lực.

Các tiêu chí cần có nguồn dữ liệu có thể kiểm chứng, phương pháp đánh giá rõ ràng và phù hợp với đặc điểm của từng địa bàn. Cần kết hợp đánh giá của cấp có thẩm quyền, tự đánh giá, kiểm tra thực tế và phản hồi từ người dân. Kết quả đánh giá phải được sử dụng để xác định nhu cầu bồi dưỡng, cải thiện quy trình, biểu dương điển hình và xử lý trách nhiệm khi có vi phạm.

Đặc biệt, cần tránh tình trạng đánh giá cán bộ chỉ dựa vào thành tích định lượng hoặc tỷ lệ hoàn thành công việc, bởi điều đó có thể tạo áp lực chạy theo chỉ tiêu, né tránh công việc khó hoặc làm giảm chất lượng khi giải quyết các vấn đề phức tạp. Việc đánh giá phải hướng đến hiệu quả thực chất, sự công bằng và chất lượng phục vụ Nhân dân.

5. Kết luận

Vận hành chính quyền địa phương hai cấp ở Thanh Hóa đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý và văn hóa thực thi công vụ của cán bộ cấp xã. Để đáp ứng yêu cầu mới, Thanh Hóa cần chú trọng xây dựng hệ chuẩn mực văn hóa gắn với chức trách; phát huy trách nhiệm nêu gương; nâng cao chất lượng đối thoại và phục vụ Nhân dân; phát triển năng lực quản trị và kỹ năng số; đổi mới đánh giá cán bộ theo kết quả thực chất.

Về lâu dài, xây dựng văn hóa lãnh đạo, quản lý phải trở thành một quá trình thường xuyên, gắn với thể chế, cơ chế kiểm soát quyền lực, môi trường làm việc và trách nhiệm của từng cán bộ. Khi liêm chính, trách nhiệm, dân chủ, chuyên nghiệp và tinh thần phụng sự trở thành chuẩn mực tự giác trong hành động hằng ngày, văn hóa lãnh đạo, quản lý sẽ thực sự góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền cấp xã, củng cố niềm tin của Nhân dân và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của tỉnh Thanh Hóa.

Tài liệu tham khảo:
Báo Thanh Hóa (17/6/2026). Một năm thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp (Bài 1). https://baothanhhoa.vn/mot-nam-thuc-hien-chinh-quyen-dia-phuong-2-cap-bai-1-gon-bo-may-nhanh-thu-tuc-291335.htm.
Quốc hội (2025). Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.
Tỉnh ủy Thanh Hóa (2026). Báo cáo số 237-BC/TU ngày 23/6/2026 về Sơ kết 01 năm vận hành bộ máy của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2025). Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Thanh Hóa năm 2025.
VOV (10/9/2025). Chuyển biến sau 2 tháng vận hành chính quyền địa phương 2 cấp ở Thanh Hóa. https://vov.vn/chinh-tri/chuyen-bien-sau-2-thang-van-hanh-chinh-quyen-dia-phuong-2-cap-o-thanh-hoa-post1228783.vov.