Economic resilience to shocks: the Philippine experience and implications for Viet Nam
TS. Nguyễn Anh Quang
Học viện Tài chính
Email: nguyenanhquang@hvtc.edu.vn
NCS. Cao Minh Ngọc
Học viện Tài chính
Email: caominhngoc789@gmail.com
TS. Đỗ Diệu Hương
Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới
Email: huongkhtc@gmail.com
(Quanlynhanuoc.vn) – Bài viết phân tích năng lực chống chịu của nền kinh tế Philippines trước bốn nhóm cú sốc trong giai đoạn 2015 – 2026, dựa trên ba năng lực: hấp thụ, thích ứng và chuyển đổi. Kết quả cho thấy, Philippines duy trì được nhiều vùng đệm quan trọng, gồm cầu nội địa, kiều hối, hệ thống tài chính tương đối an toàn, dư địa chính sách và mạng lưới an sinh xã hội. Tuy nhiên, hiệu quả chống chịu khác nhau giữa các cú sốc: khả năng thích ứng nhìn chung mạnh hơn khả năng chuyển đổi, trong khi những hạn chế về dữ liệu, dư địa tài khóa, thực thi và phối hợp chính sách tiếp tục bộc lộ khi nhiều sức ép xuất hiện đồng thời. Nghiên cứu cho rằng, các vùng đệm riêng lẻ không tự động tạo thành năng lực chống chịu tổng thể nếu thiếu cơ chế kết nối và thể chế hóa các bài học sau cú sốc. Từ kinh nghiệm của Philippines, bài viết đề xuất Việt Nam ưu tiên khuôn khổ phản ứng theo tầng, hạ tầng dữ liệu an sinh, quản lý tài chính rủi ro và cơ chế đánh giá sau cú sốc nhằm chuyển từ thích ứng ngắn hạn sang nâng cao năng lực chống chịu dài hạn.
Từ khóa: Năng lực chống chịu kinh tế; cú sốc vĩ mô; Philippines; thiên tai; Việt Nam.
Abstract: This article examines the economic resilience of the Philippines across four groups of shocks from 2015 to Q1 2026 through three capacities: absorptive, adaptive, and transformative. The findings show that the Philippines has maintained several important buffers, including domestic demand, remittances, a relatively sound financial system, policy space, and social protection. However, resilience has varied across shocks. Adaptive capacity has generally been stronger than transformative capacity, while constraints related to data, fiscal space, policy implementation, and coordination have become more evident when multiple pressures occur simultaneously. The study argues that individual buffers do not automatically translate into economy-wide resilience without mechanisms to connect them and institutionalize lessons from previous shocks. Drawing on the Philippine experience, the article suggests that Viet Nam should prioritize a layered response framework, social protection data infrastructure, disaster risk financing, and post-shock evaluation mechanisms to move from short-term adaptation toward stronger long-term economic resilience.
Keywords: Economic resilience; macroeconomic shocks; the Philippines; disasters; Viet Nam.
1. Đặt vấn đề
Các nền kinh tế có độ mở cao ngày càng phải đối mặt với những cú sốc khác nhau về nguồn gốc và kênh truyền dẫn, từ thiên tai, dịch bệnh đến biến động giá cả, tài chính và địa chính trị. Trong bối cảnh đó, năng lực chống chịu không chỉ thể hiện ở khả năng duy trì tăng trưởng khi cú sốc xảy ra mà còn ở khả năng hạn chế sự lan truyền của tổn thất, điều chỉnh chính sách và xử lý những điểm yếu làm gia tăng tính dễ bị tổn thương. Philippines là một trường hợp phù hợp để phân tích vấn đề này. Trong hơn một thập niên, nền kinh tế liên tiếp trải qua El Niño 2015 – 2016, đại dịch COVID-19, lạm phát và thắt chặt tiền tệ toàn cầu giai đoạn 2022 – 2023, cùng các sức ép kinh tế đa chiều trong giai đoạn 2025 – 2026. Các cú sốc khác nhau về bản chất nhưng cùng đặt ra câu hỏi: vì sao một nền kinh tế có thể hấp thụ tương đối tốt một số cú sốc, thích ứng nhanh với những cú sốc khác, nhưng vẫn bộc lộ những điểm yếu khi nhiều sức ép xuất hiện đồng thời?
Các nghiên cứu về năng lực chống chịu đã phát triển nhiều cách tiếp cận, từ đo lường mức suy giảm và phục hồi của sản lượng đến phân tích khả năng hấp thụ, thích ứng và chuyển đổi của hệ thống. Tuy nhiên, việc đặt các cú sốc có tính chất khác nhau trong cùng một khung phân tích đặc biệt có ý nghĩa đối với những nền kinh tế thường xuyên chịu các rủi ro chồng lấn. Trường hợp Philippines cho phép xem xét không chỉ mức độ phục hồi sau từng cú sốc mà còn cách các vùng đệm kinh tế, tài chính và xã hội vận hành, cũng như giới hạn của chúng khi các điều kiện bất lợi tích tụ. Trên cơ sở đó, bài viết phân tích năng lực chống chịu của nền kinh tế Philippines trước 4 nhóm cú sốc trong giai đoạn 2015 – 2026 theo 3 năng lực: hấp thụ, thích ứng và chuyển đổi. Bài viết tập trung làm rõ sự khác biệt về năng lực chống chịu giữa các cú sốc, vai trò và giới hạn của các vùng đệm, từ đó rút ra hàm ý chính sách cho Việt Nam dựa trên cơ chế vận hành, thay vì sao chép các công cụ riêng lẻ.
2. Khung phân tích và phương pháp nghiên cứu
2.1. Khung phân tích
Năng lực chống chịu kinh tế trong nghiên cứu này được tiếp cận ở 2 cấp độ. Ở cấp vĩ mô, năng lực chống chịu thể hiện ở khả năng duy trì các chức năng kinh tế cốt lõi, hạn chế sự lan truyền của cú sốc và tạo điều kiện cho quá trình phục hồi. Ở cấp vi mô, theo Hallegatte (2014), tổn thất không chỉ thể hiện ở sự suy giảm sản lượng mà còn ở mức suy giảm phúc lợi của hộ gia đình và doanh nghiệp, tùy thuộc vào khả năng duy trì tiêu dùng và sản xuất thông qua tích lũy, tín dụng, bảo hiểm và an sinh xã hội. Trên cơ sở đó, bài viết vận dụng khung ba năng lực chống chịu (3As) của Béné và cộng sự (2012, 2014): hấp thụ là khả năng hạn chế tổn thất ban đầu và duy trì các hoạt động thiết yếu; thích ứng là khả năng điều chỉnh chính sách, phân bổ nguồn lực và hoạt động kinh tế để giảm tổn thất và phục hồi; chuyển đổi là khả năng thể chế hóa những thay đổi nhằm xử lý các điểm yếu cấu trúc đã bộc lộ qua cú sốc. Khi vận dụng ở cấp độ nền kinh tế, ba năng lực được nhận diện tương ứng qua diễn biến tăng trưởng – việc làm, phản ứng chính sách và mức độ duy trì các cải cách sau cú sốc.
Khác với các cách tiếp cận lượng hóa năng lực chống chịu chủ yếu thông qua biến động và phục hồi sản lượng (Rose, 2004; Martin, 2012; Martin & Sunley, 2015), nghiên cứu lựa chọn cách tiếp cận theo năng lực vì phù hợp hơn với trường hợp nhiều cú sốc khác nhau và chồng lấn tại Philippines. Các chỉ báo trong Bảng 1 được sử dụng để tạo ra nguyên tắc nhất quán khi đánh giá bốn nhóm cú sốc, chứ không phải là một chỉ số tổng hợp hay một bộ ngưỡng chuẩn có giá trị so sánh giữa các quốc gia.
Bảng 1. Khung tiêu chí nhận diện ba năng lực chống chịu
| Năng lực | Nội dung nhận diện | Căn cứ đánh giá |
| Hấp thụ | Hạn chế tổn thất và duy trì hoạt động kinh tế thiết yếu | Biến động tăng trưởng, việc làm; mức độ lan truyền và phân bố tổn thất |
| Thích ứng | Điều chỉnh chính sách và huy động nguồn lực để giảm tổn thất, hỗ trợ phục hồi | Tốc độ phản ứng; phạm vi, mức độ phối hợp và sự phù hợp của các công cụ |
| Chuyển đổi | Xử lý những điểm yếu cấu trúc bộc lộ qua cú sốc | Mức độ thể chế hóa, duy trì và hiệu quả thực thi các thay đổi sau cú sốc |
2.2. Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu
Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp theo tiến trình lịch sử, kết hợp so sánh bốn nhóm cú sốc tại Philippines trong giai đoạn 2015 – quý I/2026: El Niño 2015 – 2016, Covid-19, lạm phát và thắt chặt tiền tệ toàn cầu 2022 – 2023 và các sức ép kinh tế đa chiều 2025 – 2026. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp chủ yếu từ Cơ quan Thống kê Philippines (PSA), Ngân hàng Trung ương Philippines (BSP), IMF, World Bank và các cơ quan chính thức có liên quan; các chỉ tiêu được ưu tiên sử dụng nhất quán về nguồn và phương pháp tính toán. Với mỗi cú sốc, phân tích được thực hiện theo 3 bước: xác định nguồn gốc và kênh truyền dẫn; đối chiếu diễn biến kinh tế và phản ứng chính sách với Bảng 1 để đánh giá khả năng hấp thụ và thích ứng; sau đó xem xét mức độ thể chế hóa các thay đổi sau cú sốc để đánh giá khả năng chuyển đổi. Trường hợp kết quả vĩ mô khác biệt đáng kể so với ngành hoặc nhóm chịu tác động trực tiếp, sự khác biệt được trình bày riêng thay vì gộp vào đánh giá chung. Bài viết không nhằm xác lập quan hệ nhân quả bằng mô hình kinh tế lượng. Các mức Cao – Trung bình – Thấp được sử dụng để so sánh các cú sốc trong phạm vi trường hợp Philippines; các nhận định về tác động chính sách được diễn giải dựa trên bằng chứng quan sát và dữ liệu thứ cấp.
3. Năng lực chống chịu qua các cú sốc: Bằng chứng và cơ chế vận hành
3.1. Diễn biến kinh tế vĩ mô và các cú sốc chủ yếu
Hình 1. Diễn biến tăng trưởng GDP, lạm phát và tỷ lệ thất nghiệp của Philippines (2015 – 2026)

Nguồn: Tác giả tổng hợp từ PSA (2026a, 2026c, 2026d). GDP tính theo giá so sánh năm 2018; các đường đứt đoạn đánh dấu thời điểm cú sốc, không hàm ý quan hệ nhân quả.
Giai đoạn 2015 – 2026 cho thấy, 4 dạng cú sốc với cơ chế truyền dẫn khác nhau. El Niño 2015 – 2016 gây tổn thất lớn cho nông nghiệp và sinh kế nông thôn nhưng không làm gián đoạn tăng trưởng ở cấp độ vĩ mô. Covid-19 tạo cú sốc đồng thời đối với sản xuất, tiêu dùng và thị trường lao động, khiến GDP giảm sâu trong năm 2020. Giai đoạn 2022 – 2023, sức ép chuyển sang lạm phát, tỷ giá và thắt chặt tiền tệ trong khi tăng trưởng vẫn được duy trì. Đến 2025 – 2026, tăng trưởng giảm tốc trong bối cảnh nhiều động lực kinh tế suy yếu. Sự khác biệt này cho thấy, năng lực chống chịu không thể được đánh giá chỉ dựa trên tốc độ tăng trưởng GDP. Một nền kinh tế có thể duy trì tăng trưởng, nhưng một số ngành và nhóm dân cư vẫn chịu tổn thất lớn; ngược lại, suy giảm mạnh trong ngắn hạn chưa phản ánh đầy đủ năng lực chống chịu nếu nền kinh tế có khả năng thích ứng và phục hồi tốt. Vì vậy, các phần tiếp theo đánh giá từng cú sốc theo 3 năng lực tại Bảng 1.
3.2. El Niño 2015 – 2016: Khả năng hấp thụ cao nhưng không đồng đều
El Niño 2015 – 2016 kéo dài khoảng 18 tháng, ảnh hưởng đến hơn 400 nghìn hộ nông nghiệp, khoảng 550 nghìn ha đất canh tác và làm giảm sản lượng lương thực khoảng 1,48 triệu tấn, với thiệt hại ước tính 327 triệu USD (World Bank, 2019). Tuy nhiên, tăng trưởng GDP vẫn tăng 6,3% năm 2015 và 7,1% năm 2016 nhờ cầu trong nước, dịch vụ và kiều hối ổn định (PSA, 2026a). Điều này cho thấy, khả năng hấp thụ ở cấp độ vĩ mô tương đối cao, nhưng che khuất mức độ tổn thương đáng kể đối với nông nghiệp và sinh kế nông thôn. Phản ứng chính sách tập trung vào hỗ trợ giống chịu hạn, bảo hiểm cây trồng, việc làm công và cải thiện một số cơ chế phân bổ nguồn lực. Các biện pháp này góp phần giảm tổn thất trước mắt, song độ bao phủ bảo hiểm, hạ tầng thủy lợi và năng lực thực thi ở địa phương vẫn còn hạn chế. Vì vậy, nghiên cứu đánh giá khả năng hấp thụ ở mức Cao tại cấp vĩ mô, trong khi thích ứng và chuyển đổi ở mức Trung bình. Trường hợp này cho thấy, kết quả vĩ mô thuận lợi không đồng nghĩa với khả năng chống chịu đồng đều giữa các ngành và các nhóm dân cư.
3.3. Đại dịch Covid-19: Hấp thụ thấp nhưng khả năng thích ứng cao
Đại dịch Covid-19 là cú sốc nghiêm trọng nhất trong bốn trường hợp. GDP từ tăng 6,1% năm 2019 chuyển sang giảm 9,5% năm 2020; tỷ lệ thất nghiệp bình quân tăng lên 10,3% và đạt 17,7% vào tháng 4/2020. Thâm hụt ngân sách tăng từ 3,4% lên 7,6% GDP, trong khi nợ Chính phủ vượt 60% GDP vào năm 2021 (IMF, 2021; PSA, 2026a). Sự suy giảm đồng thời của sản lượng và việc làm cho thấy, khả năng hấp thụ ở mức thấp.
Phản ứng chính sách diễn ra trên nhiều kênh. Hỗ trợ xã hội khẩn cấp tiếp cận khoảng 18 triệu hộ, trợ cấp tiền lương cho khoảng 3,1 triệu lao động, cùng với tín dụng ưu đãi và các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp. BSP giảm lãi suất chính sách tổng cộng 200 điểm cơ bản và triển khai các biện pháp thanh khoản; khuôn khổ FIST hỗ trợ xử lý tài sản có vấn đề. Trong khi đó, tỷ lệ an toàn vốn của hệ thống ngân hàng vẫn duy trì trên 16%. GDP phục hồi 5,7% năm 2021 và 7,6% năm 2022. Quy mô và mức độ phối hợp của phản ứng cho thấy, khả năng thích ứng ở mức cao (BSP, 2023; IMF, 2021; World Bank, 2022a, 2022b).
Tuy nhiên, đại dịch cũng bộc lộ những hạn chế về dữ liệu an sinh, khả năng tiếp cận các nhóm lao động phi chính thức và những tổn thất kéo dài đối với doanh nghiệp nhỏ. Đồng thời, việc sử dụng mạnh dư địa tài khóa làm gia tăng nghĩa vụ nợ trong giai đoạn sau. Do đó, khả năng chuyển đổi được đánh giá ở mức Trung bình. Trường hợp Covid-19 cho thấy, khả năng hấp thụ ban đầu thấp có thể đi kèm với khả năng phục hồi tương đối nhanh khi năng lực thích ứng được huy động mạnh; tuy nhiên, khả năng thích ứng cao chưa đồng nghĩa với việc các điểm yếu về cấu trúc đã được xử lý.
3.4. Lạm phát và thắt chặt tiền tệ 2022 – 2023: Thích ứng trước cú sốc giá cả
Sau phục hồi hậu Covid-19 -19, Philippines đối mặt với lạm phát tăng lên 5,8% năm 2022 và 6,0% năm 2023, đạt đỉnh 8,7% vào tháng 1/2023, cùng sức ép mất giá đồng peso. Tuy nhiên, tăng trưởng GDP vẫn đạt 7,6% năm 2022 và 5,5% năm 2023. Cú sốc vì vậy không dẫn đến suy giảm sản lượng trên diện rộng, nhưng làm giảm thu nhập thực và gia tăng áp lực lên các hộ gia đình. Trên cơ sở đó, khả năng hấp thụ được đánh giá ở mức Trung bình.
BSP tăng lãi suất chính sách tổng cộng 450 điểm cơ bản lên 6,5%, đồng thời Chính phủ chuyển dần hỗ trợ tài khóa sang các nhóm chịu tác động và điều chỉnh một số biện pháp phía cung. Hệ thống ngân hàng vẫn duy trì tỷ lệ nợ xấu khoảng 3,2% và mức vốn cao hơn yêu cầu tối thiểu (BSP, 2023). Việc lạm phát từng bước được kiểm soát mà không xuất hiện bất ổn tài chính lớn cho thấy, khả năng thích ứng ở mức Cao. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào nhập khẩu lương thực và năng lượng – những kênh làm gia tăng tác động của cú sốc giá – vẫn chưa được giải quyết căn bản. Vì vậy, khả năng chuyển đổi chỉ được đánh giá ở mức Trung bình
3.5. Giai đoạn 2025-2026: Giới hạn khi nhiều sức ép xuất hiện đồng thời
Sau khi tăng 5,7% năm 2024, GDP Philippines giảm tốc xuống còn 4,4% năm 2025 và 2,8% trong quý I/2026 (PSA, 2026a, 2026b). Sự suy yếu không tập trung ở một chỉ tiêu: nông nghiệp và công nghiệp giảm, đầu tư vốn cố định suy yếu, trong khi tiêu dùng hộ gia đình chỉ tăng khoảng 3,0%. Tỷ lệ thất nghiệp bình quân năm 2025 là 4,2%, tăng lên 5,0% vào tháng 3/2026, dù lạm phát bình quân năm 2025 chỉ khoảng 1,7% (PSA, 2026a, 2026b, 2026d; World Bank, 2025). Việc nhiều động lực tăng trưởng cùng suy yếu cho thấy, khả năng hấp thụ ở mức thấp.
Khác với giai đoạn Covid-19 -19, dư địa để đồng thời sử dụng nhiều công cụ ứng phó đã thu hẹp sau thời kỳ mở rộng tài khóa và các điều chỉnh tiền tệ trước đó. Khó khăn trong thực hiện đầu tư công, yêu cầu cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng và ổn định giá cả, tỷ giá, cùng những hạn chế trong phối hợp làm giảm hiệu quả phản ứng. Vì vậy, khả năng thích ứng được đánh giá ở mức Trung bình và chuyển đổi ở mức thấp. Trường hợp 2025 – 2026 cho thấy, khi nhiều sức ép cùng xuất hiện, các vùng đệm riêng lẻ có thể không còn đủ để duy trì năng lực chống chịu nếu thiếu dư địa chính sách và cơ chế phối hợp.
3.6. Cấu trúc các vùng đệm và giới hạn của năng lực chống chịu kinh tế Philippines
Phân tích bốn nhóm cú sốc cho thấy, năng lực chống chịu của Philippines được hỗ trợ bởi ba vùng đệm chính: thu nhập và cầu trong nước; hệ thống tài chính – tiền tệ; và dư địa tài khóa gắn với các cơ chế an sinh xã hội. Các vùng đệm này phát huy vai trò khác nhau tùy theo kênh truyền dẫn của cú sốc, nhưng không phải lúc nào cũng bổ trợ cho nhau hoặc chuyển thành năng lực chống chịu bền vững.
Thứ nhất, tiêu dùng hộ gia đình, kiều hối và khu vực dịch vụ góp phần ổn định thu nhập và cầu trong nước. Dòng kiều hối qua hệ thống ngân hàng chỉ giảm nhẹ từ 30,1 tỷ USD năm 2019 xuống 29,9 tỷ USD năm 2020, rồi tăng lên 35,6 tỷ USD năm 2025. Sự ổn định này hỗ trợ khả năng hấp thụ của hộ gia đình, nhưng kinh nghiệm COVID-19 và giai đoạn giảm tốc gần đây cho thấy, kiều hối khó có thể bù đắp lâu dài cho sự suy yếu của đầu tư, việc làm và năng suất. Vì vậy, đây chủ yếu là vùng đệm giúp hạn chế tổn thất hơn là nguồn tạo ra năng lực chuyển đổi.
Hình 2. Diễn biến dòng kiều hối chuyển về qua hệ thống ngân hàng giai đoạn 2015-2025

Nguồn: Tác giả tổng hợp từ BSP (2026a); số liệu năm 2025 là sơ bộ.
Thứ hai, ổn định tài chính – tiền tệ giúp hạn chế sự lan truyền của rủi ro, nhưng chưa bảo đảm dòng tín dụng được truyền dẫn đầy đủ đến khu vực kinh tế thực. BSP nới lỏng mạnh chính sách tiền tệ và cung ứng thanh khoản trong giai đoạn Covid-19 -19, sau đó chuyển sang thắt chặt khi lạm phát gia tăng trong giai đoạn 2022 – 2023. Cùng với mức vốn tương đối an toàn của hệ thống ngân hàng và cơ chế xử lý tài sản có vấn đề, vùng đệm này góp phần hạn chế nguy cơ khu vực tài chính trở thành kênh khuếch đại cú sốc. Tuy nhiên, sự ổn định của hệ thống ngân hàng không đồng nghĩa với khả năng tiếp cận tín dụng đồng đều, đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ. Điều này cho thấy, cần phân biệt giữa khả năng chống chịu của hệ thống tài chính và khả năng hỗ trợ nền kinh tế thực chống chịu trước cú sốc.
Thứ ba, dư địa tài khóa và mạng lưới an sinh xã hội cho phép Chính phủ mở rộng hỗ trợ khi cú sốc vượt quá khả năng tự hấp thụ của các hộ gia đình và doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc sử dụng vùng đệm này cũng tạo ra sự đánh đổi giữa các thời kỳ. Nợ Chính phủ tăng từ 39,6% GDP năm 2019 lên 63,2% GDP năm 2025, làm giảm dư địa cho các phản ứng tiếp theo. Đồng thời, kinh nghiệm Covid-19 -19 cho thấy, hiệu quả của hỗ trợ không chỉ phụ thuộc vào nguồn lực tài khóa mà còn vào chất lượng dữ liệu và khả năng tiếp cận nhanh chóng các nhóm lao động phi chính thức hoặc những người mới rơi vào tình trạng dễ bị tổn thương.
Hình 3. Tỷ lệ nợ Chính phủ quốc gia so với GDP giai đoạn 2019 – 2025

Nguồn: Tác giả tổng hợp từ Bureau of the Treasury (2026) và PSA (2026a).
Ba vùng đệm trên giúp giải thích vì sao Philippines có thể thích ứng tương đối tốt trước một số cú sốc, nhưng cũng cho thấy, giới hạn khi nhiều sức ép xảy ra đồng thời. Những điểm yếu về dữ liệu an sinh, hạ tầng và quản lý rủi ro khí hậu, khả năng tiếp cận tín dụng, dư địa tài khóa và phối hợp thực thi vẫn tái xuất hiện qua các giai đoạn. Vì vậy, năng lực thích ứng nhìn chung mạnh hơn năng lực chuyển đổi: nền kinh tế có khả năng huy động và điều chỉnh các công cụ để ứng phó với cú sốc, nhưng việc chuyển những điều chỉnh đó thành cải cách nhằm giảm tính dễ bị tổn thương trong dài hạn vẫn còn hạn chế. Giai đoạn 2025 – 2026 làm rõ hơn giới hạn này. Khi nhiều sức ép cùng xuất hiện, những ràng buộc về tài khóa, thực thi và phối hợp có thể gia tăng đồng thời, làm giảm hiệu lực của các vùng đệm vốn hữu hiệu trước từng cú sốc riêng lẻ. Do đó, điểm yếu của cấu trúc chống chịu của Philippines không đơn thuần nằm ở việc thiếu một công cụ mà ở khả năng kết nối các vùng đệm và tái tạo chúng sau mỗi cú sốc. Bảng 3 tổng hợp sự khác biệt này qua bốn trường hợp nghiên cứu.
Bảng 3. Tổng hợp năng lực chống chịu của kinh tế Philippines qua bốn nhóm cú sốc
| Cú sốc | Hấp thụ | Thích ứng | Chuyển đổi | Giới hạn chủ yếu |
| El Niño 2015 – 2016 | Cao ở cấp vĩ mô; tổn thương lớn ở nông nghiệp | Trung bình | Trung bình | Hạ tầng thủy lợi, bảo hiểm rủi ro và năng lực địa phương còn hạn chế |
| Covid-19 2020-2021 | Thấp | Cao | Trung bình | Dữ liệu an sinh, lao động phi chính thức và tổn thất kéo dài của doanh nghiệp nhỏ |
| Lạm phát và thắt chặt tiền tệ 2022 – 2023 | Trung bình | Cao | Trung bình | Phụ thuộc vào nhập khẩu lương thực – năng lượng và sức ép đối với thu nhập thực |
| Áp lực kinh tế đa chiều 2025-2026 | Thấp | Trung bình | Thấp | Dư địa chính sách thu hẹp và hạn chế trong phối hợp, thực thi |
4. Đối chiếu điều kiện nền tảng của Philippines và Việt Nam
Việc rút ra hàm ý từ kinh nghiệm của Philippines cần được đặt trong sự khác biệt về điều kiện nền tảng giữa hai nền kinh tế. Philippines và Việt Nam đều có độ mở cao, chịu tác động đáng kể của thiên tai và biến động bên ngoài, nhưng khác nhau về cấu trúc nguồn thu nhập, dư địa tài khóa, mức độ bao phủ an sinh, hệ thống tài chính và cơ chế tổ chức thực thi. Vì vậy, đối chiếu dưới đây không nhằm xếp hạng năng lực chống chịu giữa hai quốc gia mà nhằm xác định những điều kiện cần thiết khi xem xét khả năng vận dụng kinh nghiệm của Philippines vào Việt Nam.
Bảng 4. Một số điều kiện nền tảng liên quan đến khả năng vận dụng kinh nghiệm Philippines vào Việt Nam
| Phương diện | Philippines | Việt Nam | Ý nghĩa đối với khả năng vận dụng kinh nghiệm |
| Dư địa tài khóa | Nợ Chính phủ quốc gia tăng mạnh sau Covid-19 -19 và đạt 63,2% GDP năm 2025 | Nợ công khoảng 35-36% GDP và nợ Chính phủ khoảng 33-34% GDP cuối năm 2025, thấp hơn đáng kể so với mức trần pháp lý (AMRO, 2025; IMF, 2025b) | Việt Nam có điều kiện duy trì dư địa tài khóa, nhưng cần kỷ luật tài khóa và khả năng huy động nguồn lực đúng thời điểm |
| Kiều hối và nguồn thu từ bên ngoài | Kiều hối là nguồn thu ngoại tệ và hỗ trợ thu nhập hộ gia đình có vai trò nổi bật; đạt 35,6 tỷ USD năm 2025 | Kiều hối cũng có ý nghĩa nhưng cấu trúc nguồn thu ngoại tệ và động lực tăng trưởng khác Philippines | Không thể chuyển giao trực tiếp vai trò vùng đệm của kiều hối; bài học phù hợp hơn là nhận diện và bảo vệ các nguồn thu nhập tương đối ổn định khi cú sốc xảy ra |
| Lao động dễ bị tổn thương và khả năng bao phủ an sinh | Đại dịch bộc lộ khó khăn trong mở rộng hỗ trợ tới lao động phi chính thức và các nhóm mới bị tổn thương | Lao động phi chính thức chiếm khoảng 63,1% lao động có việc làm năm 2025 (GSO, 2026), trong khi độ bao phủ bảo hiểm xã hội chưa bao trùm toàn bộ lực lượng lao động | Bài học về dữ liệu an sinh và mở rộng nhanh đối tượng thụ hưởng có ý nghĩa hơn việc so sánh tỷ lệ lao động phi chính thức |
| Hệ thống tài chính – ngân hàng | Hệ thống ngân hàng duy trì tỷ lệ an toàn vốn tương đối cao trong các cú sốc được nghiên cứu; khuôn khổ FIST hỗ trợ xử lý tài sản có vấn đề | Hệ thống ngân hàng có cấu trúc và yêu cầu an toàn vốn khác, được quy định theo Thông tư 14/2025/TT-NHNN (State Bank of Vietnam, 2025); mức độ phân hóa giữa các nhóm ngân hàng cần được tính đến | Kinh nghiệm phù hợp là duy trì vùng đệm vốn và cơ chế xử lý tài sản có vấn đề, không phải sao chép một mức CAR cụ thể |
| Rủi ro thiên tai và khí hậu | Chịu thiên tai thường xuyên; El Niño cho thấy, tổn thất tập trung mạnh vào nông nghiệp và sinh kế nông thôn | Việt Nam cũng có mức độ phơi nhiễm cao với bão, lũ, hạn hán và các rủi ro khí hậu khác | Điểm tương đồng là cơ sở tham khảo cơ chế tài chính rủi ro thiên tai, nhưng công cụ cần phù hợp cấu trúc ngân sách, phân cấp của Việt Nam |
| Năng lực thực thi và phối hợp | Các cú sốc cho thấy, hạn chế về dữ liệu, phối hợp liên cơ quan và năng lực thực thi địa phương | Việt Nam có hệ thống tổ chức và cơ chế điều phối khác Philippines | Bài học có khả năng vận dụng cao nhất nằm ở nguyên tắc phối hợp, dữ liệu và chuẩn bị trước các kịch bản ứng phó, thay vì sao chép thiết kế thể chế |
Ghi chú: Các chỉ tiêu giữa hai quốc gia có thể khác nhau về phạm vi thống kê, năm tham chiếu và phương pháp tính; bảng được sử dụng để nhận diện những khác biệt về điều kiện nền tảng, không nhằm so sánh thứ hạng hay mức độ chống chịu.
Đối chiếu cho thấy, kinh nghiệm của Philippines có giá trị đối với Việt Nam chủ yếu ở cơ chế hình thành, huy động và phối hợp các vùng đệm, hơn là ở quy mô hay thiết kế cụ thể của từng công cụ. Khác biệt về dư địa tài khóa, cấu trúc thu nhập, thị trường lao động, hệ thống tài chính và cơ chế phân cấp khiến việc sao chép trực tiếp chính sách khó bảo đảm hiệu quả. Những yếu tố có khả năng vận dụng cao hơn là duy trì dư địa trước cú sốc, xây dựng hạ tầng dữ liệu đủ khả năng nhận diện nhanh nhóm chịu tác động, chuẩn bị cơ chế phối hợp các công cụ theo từng kênh truyền dẫn và tăng khả năng huy động nguồn lực khi rủi ro xảy ra. Đối với thiên tai và biến đổi khí hậu, yêu cầu này còn bao gồm việc chuẩn bị trước nguồn lực tài chính, thay vì chủ yếu xử lý thiệt hại sau khi chúng xảy ra. Đây là cơ sở để xác định các hàm ý chính sách cho Việt Nam ở phần tiếp theo.
5. Hàm ý chính sách cho Việt Nam
(1) Chuyển từ ứng phó theo từng biến cố sang khuôn khổ phản ứng theo tầng
Kinh nghiệm Covid-19 cho thấy, khi cú sốc vượt quá khả năng hấp thụ ban đầu, tác động vẫn có thể được hạn chế nếu nhiều công cụ được huy động kịp thời và bổ trợ cho nhau; ngược lại, giai đoạn 2025 – 2026 cho thấy, khi dư địa của từng công cụ thu hẹp, hiệu quả ứng phó sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng phối hợp. Đối với Việt Nam, cần xây dựng khuôn khổ phản ứng theo tầng gắn với mức độ lan truyền của rủi ro: tầng một sử dụng các cơ chế tự động hoặc nguồn dự phòng sẵn có đối với cú sốc phạm vi hẹp; tầng hai huy động có mục tiêu các công cụ tài khóa, tiền tệ, tín dụng và an sinh khi tác động lan rộng; tầng ba tăng cường phối hợp ở quy mô lớn khi cú sốc có nguy cơ trở thành rủi ro hệ thống. Mỗi tầng cần xác định trước thẩm quyền kích hoạt, đối tượng ưu tiên, nguồn lực và điều kiện kết thúc hỗ trợ. Quy mô phản ứng cần căn cứ vào tính chất của cú sốc và dư địa chính sách tại từng thời điểm, thay vì gắn với một ngưỡng chi tiêu cố định.
(2) Xem dữ liệu an sinh xã hội là một bộ phận của hạ tầng chống chịu
Covid-19 cho thấy, nguồn lực hỗ trợ chỉ phát huy đầy đủ hiệu quả khi có thể xác định đúng đối tượng và tổ chức chi trả kịp thời, nhất là đối với lao động phi chính thức và các nhóm mới rơi vào tình trạng dễ bị tổn thương. Đối với Việt Nam, ưu tiên không chỉ là mở rộng các chương trình hỗ trợ mà còn phải nâng cao khả năng cập nhật và liên thông dữ liệu về dân cư, việc làm, bảo hiểm và trợ giúp xã hội, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Khả năng nhận diện nhanh đối tượng và tổ chức chi trả khi cú sốc xảy ra cần được xem là một phần của hạ tầng chống chịu kinh tế.
(3) Thiết kế tổ hợp chính sách phù hợp với kênh truyền dẫn của từng cú sốc
So sánh Covid-19 với cú sốc lạm phát 2022 – 2023 cho thấy, công cụ chính sách có thể thay đổi đáng kể tùy theo tính chất và kênh truyền dẫn của cú sốc: đại dịch đòi hỏi ưu tiên duy trì thu nhập, việc làm và thanh khoản, trong khi lạm phát đòi hỏi thắt chặt tiền tệ kết hợp với hỗ trợ tài khóa có mục tiêu. Vì vậy, Việt Nam cần chuẩn bị các tổ hợp chính sách theo từng kênh truyền dẫn thay vì sử dụng một bộ công cụ mặc định. Cú sốc thanh khoản cần ưu tiên duy trì dòng vốn cho doanh nghiệp; cú sốc giá nhập khẩu và tỷ giá đòi hỏi ổn định vĩ mô kết hợp hỗ trợ có mục tiêu; thiên tai cần tập trung vào sinh kế, hạ tầng thiết yếu và lưu thông hàng hóa. Bài học từ Philippines về vùng đệm ngân hàng không nằm ở một tỷ lệ an toàn vốn cụ thể mà ở khả năng hấp thụ tổn thất của hệ thống tài chính trước khi cú sốc xảy ra, cùng với cơ chế nhận diện sớm và xử lý các tài sản có vấn đề.
(4) Chuyển từ tài trợ thiệt hại sau thiên tai sang chuẩn bị trước nguồn lực tài chính cho rủi ro thiên tai
El Niño 2015 – 2016 cho thấy, tăng trưởng vĩ mô cao vẫn có thể đi kèm với tổn thất lớn đối với nông nghiệp và sinh kế nông thôn. Đối với Việt Nam, quản lý tài chính rủi ro thiên tai cần kết hợp nguồn lực xử lý thiệt hại sau thiên tai với các cơ chế tài chính được chuẩn bị trước. Trọng tâm là xác định rõ vai trò của dự phòng ngân sách trung ương và địa phương, các quỹ và cơ chế bảo hiểm hiện có; trên cơ sở đánh giá tính khả thi, có thể xem xét bổ sung các công cụ chia sẻ hoặc chuyển giao rủi ro. Cách tiếp cận theo tầng cho phép sử dụng nguồn dự phòng cho những tổn thất thường xuyên, quy mô nhỏ và các công cụ phù hợp hơn cho những biến cố ít xảy ra nhưng gây thiệt hại lớn.
(5) Thể chế hóa đánh giá sau cú sốc để chuyển từ thích ứng sang chuyển đổi
Một phát hiện đáng chú ý từ trường hợp Philippines là năng lực thích ứng thường mạnh hơn năng lực chuyển đổi. Những hạn chế về dữ liệu, bao phủ an sinh, quản lý rủi ro khí hậu, tiếp cận tín dụng và dư địa tài khóa có xu hướng tái xuất hiện sau các cú sốc. Vì vậy, Việt Nam cần coi đánh giá sau cú sốc là một khâu trong chu trình chính sách, nhằm làm rõ công cụ nào phát huy tác dụng, nhóm nào chưa được bảo vệ, điểm nghẽn nào đang hạn chế phản ứng và những thay đổi nào cần được thể chế hóa. Kết quả đánh giá cần được phản hồi theo quy định về ngân sách, an sinh, cơ chế phối hợp và các kịch bản ứng phó. Theo nghĩa đó, bài học sau mỗi cú sốc chỉ thực sự góp phần nâng cao năng lực chống chịu khi được chuyển thành dữ liệu tốt hơn, thể chế phù hợp hơn và khả năng xử lý các điểm yếu trước cú sốc tiếp theo.
6. Kết luận
Nghiên cứu trường hợp một quốc gia, dựa chủ yếu trên dữ liệu thứ cấp và phân tích tiến trình, nên kết quả nhằm nhận diện cơ chế và so sánh nội tại giữa các cú sốc, không xác lập quan hệ nhân quả hay đại diện cho toàn bộ các nền kinh tế Đông Nam Á. Việc lựa chọn bốn nhóm cú sốc cũng có thể tạo ra thiên lệch lựa chọn; riêng số liệu 2025 – 2026 còn sơ bộ nên các nhận định về giai đoạn này cần được xem là kết quả bước đầu. Bên cạnh đó, việc phân loại ba năng lực theo các mức Cao – Trung bình – Thấp vẫn chứa yếu tố đánh giá của tác giả, trong khi sự khác biệt về định nghĩa và phạm vi thống kê hạn chế khả năng so sánh trực tiếp Philippines với Việt Nam. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng so sánh sang nhiều quốc gia và kết hợp dữ liệu vĩ mô với dữ liệu hộ gia đình, doanh nghiệp để kiểm định sâu hơn các cơ chế được nhận diện.
Phân tích bốn nhóm cú sốc tại Philippines giai đoạn 2015 – 2026 cho thấy, năng lực chống chịu không phải là một trạng thái cố định mà thay đổi tùy theo tính chất và kênh truyền dẫn của từng cú sốc. El Niño 2015 – 2016 phản ánh khả năng hấp thụ tương đối cao ở cấp độ vĩ mô nhưng đi cùng tổn thương lớn trong nông nghiệp; Covid-19 làm suy giảm mạnh khả năng hấp thụ nhưng kích hoạt phản ứng thích ứng quy mô lớn; cú sốc giá cả 2022 – 2023 tiếp tục cho thấy, khả năng thích ứng tương đối cao; trong khi giai đoạn 2025 – 2026 bộc lộ rõ hơn giới hạn khi nhiều sức ép xuất hiện đồng thời. Kết quả nổi bật cho thấy, năng lực thích ứng của Philippines nhìn chung mạnh hơn năng lực chuyển đổi. Cầu trong nước và kiều hối, hệ thống tài chính – tiền tệ, cùng dư địa tài khóa và an sinh xã hội tạo thành những vùng đệm quan trọng, nhưng hiệu quả của chúng phụ thuộc vào khả năng phối hợp và khả năng phục hồi sau mỗi cú sốc. Những hạn chế về dữ liệu an sinh, khả năng tiếp cận tín dụng, quản lý rủi ro khí hậu, dư địa tài khóa và năng lực thực thi vẫn tái xuất hiện qua các giai đoạn. Điều đó cho thấy, sự hiện diện của nhiều vùng đệm chưa đủ để tạo thành năng lực chống chịu bền vững nếu những điều chỉnh sau cú sốc không được thể chế hóa nhằm khắc phục các điểm yếu về cấu trúc.
Đối với Việt Nam, giá trị của kinh nghiệm Philippines không nằm ở việc sao chép từng công cụ hay quy mô hỗ trợ mà ở cách chuẩn bị, kết nối và vận hành các vùng đệm theo kênh truyền dẫn của cú sốc. Duy trì dư địa chính sách, nâng cao chất lượng dữ liệu an sinh, chuẩn bị trước nguồn lực tài chính cho rủi ro và thể chế hóa đánh giá sau cú sốc là những điều kiện quan trọng để chuyển từ ứng phó ngắn hạn sang nâng cao năng lực chống chịu trong dài hạn.
Tài liệu tham khảo:
* Bài viết là một phần kết quả của Đề tài cấp quốc gia: Giải pháp tăng cường năng lực chống chịu nhằm phát triển kinh tế Việt Nam trong bối cảnh mới, do TS. Lê Xuân Sang chủ nhiệm, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới tổ chức chủ trì.
ASEAN+3 Macroeconomic Research Office. (2025). Annual consultation report: Vietnam 2024. ASEAN+3 Macroeconomic Research Office.
Bangko Sentral ng Pilipinas (2023). Annual report 2023. https://www.bsp.gov.ph/Media_And_Research/Annual%20Report/AnnRep2023.pdf
Bangko Sentral ng Pilipinas. (2026a). Selected economic and financial indicators (10 July 2026). https://www.bsp.gov.ph/statistics/keystat/sefi.pdf
Bangko Sentral ng Pilipinas. (2026b). Philippine economic updates, Vol. 2, 2026 (May 2026). https://www.bsp.gov.ph/Pages/IRG/irg-files/2026/Philippine-Economic-Updates-Vol-2-2026.pdf
Béné, C., Newsham, A., Davies, M., Ulrichs, M., & Godfrey-Wood, R. (2014). Resilience, poverty and development. Journal of International Development, 26(5), 598–623. https://doi.org/10.1002/jid.2992
Béné, C., Wood, R. G., Newsham, A., & Davies, M. (2012). Resilience: New utopia or new tyranny? Reflection on the potentials and limits of the concept of resilience in relation to vulnerability reduction programs (IDS Working Paper No. 405). Institute of Development Studies.
Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. (2023). Tổng kết tình hình thực hiện Nghị định số 78/2021/NĐ-CP ngày 01/8/2021 của Chính phủ về thành lập và quản lý Quỹ phòng, chống thiên tai. https://moj.gov.vn/qt/tintuc/Lists/ChiDaoDieuHanh/Attachments/4080/CP191123.pdf
Bowen, T., del Ninno, C., Andrews, C., Coll-Black, S., Gentilini, U., Johnson, K., Kawasoe, Y., Kryeziu, A., Maher, B., & Williams, A. (2020). Adaptive social protection: Building resilience to shocks. World Bank.
Bureau of the Treasury. (2026). NG outstanding debt rises to P17.71 trillion at year-end 2025. https://www.treasury.gov.ph/wp-content/uploads/2026/02/NG-Debt-Press-Release-December-2025-2.pdf
Chính phủ. (2021). Nghị định số 78/2021/NĐ-CP ngày 01/8/2021 về thành lập và quản lý Quỹ phòng, chống thiên tai.
Daily Tribune. (2026, May 7). Q1 2026 GDP growth weakest since pandemic: PSA. https://tribune.net.ph/2026/05/07/q1-2026-gdp-growth-weakest-since-pandemic-psa
Department of Finance. (2020). DOF to implement wage subsidy program for 3.4-M workers of small businesses. https://dof.gov.ph/?p=25899
Department of Social Welfare and Development. (2020). DSWD Social Amelioration Program/Emergency Subsidy Program beneficiaries 2020. https://transparency.dswd.gov.ph/wp-content/uploads/2020/09/DSWD-SAP-ESP-Beneficiaries-2020.pdf
Diokno, B. E. (2020, November 6). Measures implemented by BSP in response to the COVID-19 pandemic and outlook of economy [Speech at Moody’s credit rating call, 13 October 2020]. Bank for International Settlements. https://www.bis.org/review/r201106c.htm
Diokno, B. E. (2022, January 13). The COVID-19 pandemic and the economy [Speech]. Bank for International Settlements. https://www.bis.org/review/r220113d.htm
Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2017, January). El Niño & La Niña in the Philippines (Update) [Quick facts]. https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/e40a16d9-42b5-4ba5-8734-19942412f353/content
General Statistics Office of Vietnam (GSO). (2026). Báo cáo tình hình lao động, việc làm quý IV và năm 2025. https://www.nso.gov.vn/tin-tuc-thong-ke/2026/01/thong-cao-bao-chi-ve-tinh-hinh-dan-so-lao-dong-viec-lam-quy-iv-va-nam-2025/
Hallegatte, S. (2014). Economic resilience: Definition and measurement (Policy Research Working Paper No. 6852). World Bank. https://doi.org/10.1596/1813-9450-6852
International Labour Organization. (2025). The future of social insurance in Viet Nam: Policy options and recommendations. International Labour Office. https://doi.org/10.54394/NLRW4215
International Monetary Fund. (2021). Philippines: 2021 Article IV consultation – Press release; staff report; and statement by the Executive Director for the Philippines (IMF Country Report No. 21/177). https://www.imf.org/en/publications/cr/issues/2021/08/06/philippines-2021-article-iv-consultation-press-release-staff-report-and-statement-by-the-463366
Martin, R. (2012). Regional economic resilience, hysteresis and recessionary shocks. Journal of Economic Geography, 12(1), 1–32. https://doi.org/10.1093/jeg/lbr019
Martin, R., & Sunley, P. (2015). On the notion of regional economic resilience: Conceptualization and explanation. Journal of Economic Geography, 15(1), 1–42. https://doi.org/10.1093/jeg/lbu015
Metrobank Research. (2026, January 6). Inflation update: Easing cycle to continue. https://wealthinsights.metrobank.com.ph/inflation-update-for-january-2026/
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. (2025). Thông tư số 14/2025/TT-NHNN ngày 30/6/2025 quy định tỷ lệ an toàn vốn đối với ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài (có hiệu lực từ ngày 15/9/2025). https://sbv.gov.vn
Philippine Statistics Authority. (2020). Highlights of the April 2020 labor force survey. https://psa.gov.ph/content/employment-situation-april-2020-0
Philippine Statistics Authority. (2023). Summary inflation report: Consumer price index for all income households, January 2023 (2018=100). https://psa.gov.ph/system/files/psd/Press%20Release%20on%20CPI%20for%20All%20Income%20Households%20for%20January%202023_y3th4.pdf
Philippine Statistics Authority. (2020). Highlights of the April 2020 labor force survey. https://psa.gov.ph/content/employment-situation-april-2020-0
Philippine Statistics Authority. (2023). Summary inflation report: Consumer price index for all income households, January 2023 (2018=100). https://psa.gov.ph/system/files/psd/Press%20Release%20on%20CPI%20for%20All%20Income%20Households%20for%20January%202023_y3th4.pdf
Philippine Statistics Authority. (2026a). National accounts of the Philippines [Statistical data]. https://psa.gov.ph/statistics/national-accounts
Philippine Statistics Authority. (2026b). GDP grows by 2.8 percent in the first quarter of 2026 [Press release, 7 May 2026]. https://psa.gov.ph/statistics/national-accounts
Philippine Statistics Authority. (2026c). Q4 2025 gross domestic product highlights [GDP grows by 3.0 percent in the fourth quarter of 2025: Brings the full-year 2025 GDP year-on-year growth rate to 4.4 percent]. https://psa.gov.ph/content/q4-2025-gross-domestic-product-highlights
Philippine Statistics Authority. (2026d). PSA releases annual revisions of the national accounts of the Philippines for years 2024 and 2025. https://psa.gov.ph/content/psa-releases-annual-revisions-national-accounts-philippines-years-2024-and-2025
Philippine Statistics Authority. (2026e). Labor force survey: January–March 2026. https://psa.gov.ph/statistics/labor-force-survey
Philstar. (2021, January 14). BSP sees no emerging risks in Philippine banking system. https://www.philstar.com/business/2021/01/14/2070219/business
Quốc hội. (2013). Luật Phòng, chống thiên tai số 33/2013/QH13 ngày 19/6/2013.
Quốc hội. (2020). Luật số 60/2020/QH14 ngày 17/6/2020 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống thiên tai và Luật Đê điều.
Rose, A. (2004). Defining and measuring economic resilience to disasters. Disaster Prevention and Management, 13(4), 307–314. https://doi.org/10.1108/09653560410556528
Social Watch Philippines. (2021). Citizens monitoring COVID-19 response programs: The Philippine experience. In Spotlight on Sustainable Development 2021 (special contribution). https://www.2030spotlight.org/sites/default/files/download/_Spotlight_2021_web_specialContribution_2_1.pdf
Nguyễn Thủy Hồng. (13/6/2026). Nâng cao năng lực chống chịu kinh tế của tỉnh Cao Bằng trong bối cảnh mới: tiếp cận từ kinh tế cửa khẩu, chuyển đổi số và quản trị cơ sở. https://www.quanlynhanuoc.vn/2026/08/13/nang-cao-nang-luc-chong-chiu-kinh-te-cua-tinh-cao-bang-trong-boi-canh-moi-tiep-can-tu-kinh-te-cua-khau-chuyen-doi-so-va-quan-tri-co-so/
Thời báo Tài chính Việt Nam. (18/2/2026). Nợ công giữ vững “vành đai an toàn”. https://thoibaotaichinhvietnam.vn/no-cong-giu-vung-vanh-dai-an-toan-192358-192358.html
United Nations Economic and Social Commission for Western Asia. (2025). Measuring economic resilience (E/ESCWA/CL6.GCP/2025/TP.6). United Nations. https://unescwa.org/publications/measuring-economic-resilience
World Bank. (2019). Striking a balance: Managing El Niño and La Niña in Philippines’ agriculture. World Bank. https://documents1.worldbank.org/curated/en/238871554203173760/pdf/Striking-a-Balance-Managing-El-Ni%C3%B1o-and-La-Ni%C3%B1a-in-Philippines-Agriculture.pdf
World Bank. (2022). Philippines Emergency COVID-19 Response Development Policy Loan (P174120): Implementation completion and results report. https://projects.worldbank.org/en/projects-operations/project-detail/P174120
World Bank. (2025a). Philippines economic update, December 2025: Growth corridors – Pathways out of poverty. https://openknowledge.worldbank.org/entities/publication/2cc4b3d1-643e-4df2-8659-18178b9fc715
World Bank. (2025b). World development indicators: Inflation, consumer prices (annual %) – Philippines. https://data.worldbank.org/indicator/FP.CPI.TOTL.ZG?locations=PH



