Innovating testing and assessment in teaching political theory at some member universities of Thai Nguyen University in the context of digital transformation
TS. Trần Thùy Linh
Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông – Đại học Thái Nguyên
Mail: linhtt@ictu.edu.vn
ThS. Lê Thị Hường
Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông – Đại học Thái Nguyên
Mail: lthuong@ictu.edu.vn
(Quanlynhanuoc.vn) – Nâng cao chất lượng giáo dục đại học đặt ra yêu cầu đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng phản ánh sát kết quả học tập và năng lực của người học. Trong bối cảnh chuyển đổi số, yêu cầu này không chỉ liên quan đến việc ứng dụng công nghệ mà còn đòi hỏi điều chỉnh mục tiêu, phương pháp và công cụ đánh giá. Đối với các môn lý luận chính trị, hoạt động đánh giá cần kết hợp kiểm tra mức độ tiếp thu kiến thức với xem xét khả năng phân tích, lập luận và vận dụng lý luận vào thực tiễn. Trên cơ sở hệ thống hóa một số vấn đề lý luận, bài viết xây dựng khung phân tích gồm năm phương diện: (1) Triết lý và mục tiêu đánh giá; (2) Phương thức và công cụ đánh giá trên nền tảng số; (3) Cơ chế quản trị dựa trên dữ liệu; (4) Vai trò của giảng viên; (5) Vai trò của người học. Từ kết quả khảo sát 40 giảng viên và 500 sinh viên tại một số trường thuộc Đại học Thái Nguyên, bài viết nhận diện những kết quả bước đầu, một số hạn chế trong mức độ thực hiện một số hình thức đánh giá, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp với yêu cầu đổi mới kiểm tra, đánh giá trong bối cảnh chuyển đổi số.
Từ khóa: Kiểm tra, đánh giá; lý luận chính trị; chuyển đổi số; Đại học Thái Nguyên.
Abstract: In the context of digital transformation, assessment technology is advancing rapidly, while the assessment philosophy applied to political theory subjects remains weighted toward rote memorization, risking a merely formal digitalization unless reform proceeds in a coordinated way. Addressing this gap, the article systematizes the theoretical foundations for innovating testing and assessment in political theory teaching at universities, establishing a five-dimension analytical framework: assessment philosophy and objectives, digital assessment methods and tools, data-driven governance mechanisms, and the roles of lecturers and learners. Applying this framework to survey results from 40 lecturers and 500 students at selected member institutions of Thai Nguyen University, the article identifies patterns in the implementation of assessment practices and proposes five groups of solutions for innovating testing and assessment in the context of digital transformation.
Keywords: Testing and assessment; political theory; digital transformation; Thai Nguyen University.
1. Đặt vấn đề
Chuyển đổi số đặt ra yêu cầu đổi mới hoạt động dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong giáo dục đại học. Đối với các môn lý luận chính trị, kiểm tra, đánh giá không chỉ nhằm xác định mức độ tiếp thu kiến thức mà còn cần xem xét khả năng phân tích, lập luận và vận dụng lý luận vào thực tiễn của sinh viên. Vì vậy, đổi mới đánh giá trong bối cảnh số hóa cần được tiếp cận như một quá trình điều chỉnh đồng bộ mục tiêu, phương pháp, công cụ và cách sử dụng kết quả đánh giá, thay vì chỉ chuyển các hoạt động kiểm tra truyền thống lên môi trường số.
Tại một số trường thuộc Đại học Thái Nguyên, việc đổi mới kiểm tra, đánh giá cần được xem xét trong mối liên hệ giữa đặc thù của các môn lý luận chính trị, điều kiện triển khai công nghệ và yêu cầu nâng cao chất lượng dạy học. Ở cấp độ toàn Đại học, chuyển đổi số đang được triển khai trong quản trị, đào tạo và khảo thí, tạo bối cảnh thực tiễn cho việc nghiên cứu đổi mới kiểm tra, đánh giá trong giảng dạy lý luận chính trị (Đại học Thái Nguyên, 2026). Trên cơ sở hệ thống hóa cơ sở lý luận và phân tích kết quả khảo sát giảng viên, sinh viên, bài viết làm rõ thực trạng đổi mới kiểm tra, đánh giá trong giảng dạy lý luận chính trị tại một số trường thuộc Đại học Thái Nguyên. Từ đó, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kiểm tra, đánh giá các môn lý luận chính trị.
2. Cơ sở lý luận về đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá trong giảng dạy lý luận chính trị tại trường đại học trong bối cảnh chuyển đổi số
Đổi mới kiểm tra, đánh giá trong giảng dạy lý luận chính trị gắn với yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng xác định: “Tiếp tục đổi mới đồng bộ mục tiêu, nội dung, chương trình, phương thức, phương pháp giáo dục và đào tạo theo hướng hiện đại, hội nhập quốc tế, phát triển con người toàn diện” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tr.136-137). Theo quan điểm giáo dục hiện đại, kiểm tra, đánh giá là bộ phận hữu cơ của quá trình dạy học, có chức năng đo lường kết quả, cung cấp phản hồi và điều chỉnh hoạt động dạy học, chứ không chỉ xác nhận kết quả học tập cuối khóa. Đối với giảng dạy lý luận chính trị, nội dung đánh giá không chỉ bao gồm mức độ tiếp thu kiến thức mà còn hướng đến năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn và khả năng phân tích, giải quyết các vấn đề chính trị, xã hội trên cơ sở lập trường, quan điểm khoa học. Đặc điểm này đòi hỏi việc xây dựng khung đánh giá phải phù hợp với mục tiêu và đặc thù của môn học, thay vì áp dụng nguyên vẹn các mô hình đánh giá được thiết kế cho những lĩnh vực khác. Theo đó, yêu cầu đổi mới kiểm tra, đánh giá cần được xem xét trên năm phương diện có mối quan hệ chặt chẽ với nhau.
Tiếp cận từ lý luận đánh giá giáo dục hiện đại, có thể nhận diện hai xu hướng đổi mới cơ bản. Thứ nhất, chuyển từ việc chủ yếu đánh giá kết quả cuối kỳ sang kết hợp đánh giá tổng kết với đánh giá thường xuyên nhằm theo dõi sự tiến bộ và hỗ trợ quá trình học tập của người học. Thứ hai, chuyển từ việc sử dụng các công cụ đánh giá riêng lẻ sang kết hợp các phương thức, công cụ và nguồn dữ liệu nhằm nâng cao tính liên tục, toàn diện của hoạt động đánh giá. Đối với giảng dạy lý luận chính trị, hai xu hướng này cần được triển khai gắn với yêu cầu bảo đảm tính khoa học, tính định hướng và sự phù hợp với mục tiêu giáo dục của môn học. Vì vậy, đổi mới kiểm tra, đánh giá không chỉ là thay đổi phương thức tổ chức hoặc ứng dụng công nghệ mà còn đòi hỏi điều chỉnh đồng bộ về mục tiêu, công cụ, cơ chế quản lý và vai trò của các chủ thể tham gia.
Một là, triết lý và mục tiêu đánh giá.
Giáo dục hiện đại phân biệt hai loại hình đánh giá, đánh giá kết quả học tập nhằm xác định mức độ đạt được của người học tại một thời điểm và đánh giá vì sự tiến bộ, được thực hiện thường xuyên để theo dõi quá trình học tập, cung cấp phản hồi và hỗ trợ người học cải thiện kết quả. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng xác định yêu cầu “Đổi mới căn bản chương trình, nội dung, phương pháp giáo dục lý luận chính trị theo phương châm khoa học, thực tiễn, sáng tạo và hiện đại” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tr. 182-183). Định hướng này đặt ra yêu cầu đổi mới triết lý đánh giá theo hướng kết hợp đo lường mức độ tiếp thu kiến thức với đánh giá năng lực vận dụng lý luận, tư duy phản biện và khả năng liên hệ kiến thức với thực tiễn của người học. Mục tiêu đánh giá vì vậy không chỉ dừng ở việc xác định kết quả học tập mà còn góp phần phát triển năng lực tư duy, ý thức trách nhiệm và khả năng vận dụng tri thức lý luận chính trị vào học tập, công tác và đời sống.
Hai là, phương thức và công cụ đánh giá trên nền tảng số.
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục, đào tạo là một trong những định hướng quan trọng được xác định trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh định hướng “Chuyển đổi số toàn diện, phổ cập và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong giáo dục và đào tạo” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2026, tr.102). Định hướng này đặt ra yêu cầu nghiên cứu, lựa chọn và sử dụng các công cụ số phù hợp trong kiểm tra, đánh giá, từ tổ chức thi trực tuyến, xây dựng ngân hàng câu hỏi, quản lý bài tập đến theo dõi tiến độ và phân tích kết quả học tập. Việc khai thác dữ liệu trên các nền tảng số giúp giảng viên nhận diện khó khăn của người học, từ đó, điều chỉnh nội dung và phương pháp giảng dạy phù hợp.
Bên cạnh đó, AI mở ra khả năng hỗ trợ phân tích câu trả lời, tổng hợp phản hồi và phát hiện những dấu hiệu cần xem xét thêm về tính nguyên gốc của bài làm. Tuy nhiên, kết quả do AI tạo ra không mặc nhiên bảo đảm tính chính xác, khách quan; việc phát hiện nội dung do AI hỗ trợ cũng có thể phát sinh sai lệch. Do đó, ứng dụng công nghệ trong kiểm tra, đánh giá cần gắn với yêu cầu bảo đảm liêm chính học thuật, bảo vệ dữ liệu cá nhân và duy trì vai trò thẩm định của giảng viên. Đối với các nội dung lý luận chính trị, việc đánh giá những vấn đề đòi hỏi lập luận, liên hệ thực tiễn và xem xét quan điểm của người học càng cần có sự tham gia trực tiếp của giảng viên, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả xử lý tự động. Điều này đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế quản trị phù hợp để bảo đảm việc sử dụng công nghệ phục vụ đúng mục tiêu đánh giá.
Ba là, cơ chế quản trị đánh giá dựa trên dữ liệu.
Quản trị dựa trên dữ liệu trong kiểm tra, đánh giá lý luận chính trị không chỉ dừng ở việc lưu trữ điểm số mà còn bao gồm thu thập, tổng hợp và phân tích thông tin về kết quả học tập, mức độ tham gia và tiến bộ của người học. Trên cơ sở dữ liệu thu thập được, giảng viên và nhà quản lý có thể nhận diện những hạn chế trong học tập, từ đó, điều chỉnh hoạt động giảng dạy và hỗ trợ người học, góp phần nâng cao tính minh bạch và nhất quán trong kiểm tra, đánh giá.
Tuy nhiên, dữ liệu thu thập được chỉ phản ánh những khía cạnh nhất định của quá trình học tập, không thể thay thế hoàn toàn việc xem xét chất lượng lập luận, khả năng vận dụng lý luận và sự tiến bộ của từng người học. Đặc biệt, những chuyển biến về nhận thức và thái độ không thể được xác định đầy đủ chỉ thông qua điểm số hoặc dữ liệu tương tác trên nền tảng số. Vì vậy, cơ chế quản trị đánh giá cần kết hợp dữ liệu định lượng với nhận xét chuyên môn, phản hồi của người học và các minh chứng phù hợp; đồng thời, bảo đảm tính chính xác, bảo mật và mục đích sử dụng dữ liệu. Hiệu quả của cơ chế này phụ thuộc đáng kể vào năng lực của đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý trong việc khai thác, diễn giải và sử dụng dữ liệu.
Bốn là, vai trò của giảng viên trong môi trường đánh giá số.
Trong quá trình đổi mới kiểm tra, đánh giá, giảng viên giữ vai trò chủ thể trực tiếp thiết kế, tổ chức, phân tích kết quả và điều chỉnh hoạt động dạy học. Việc ứng dụng công nghệ số không làm giảm vai trò này mà đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực chuyên môn, năng lực số và trách nhiệm nghề nghiệp của giảng viên. Bên cạnh khả năng sử dụng các nền tảng và công cụ đánh giá, giảng viên cần có năng lực phân tích dữ liệu học tập, xây dựng tiêu chí đánh giá phù hợp và sử dụng kết quả đánh giá để điều chỉnh phương pháp giảng dạy.
Đối với giảng dạy lý luận chính trị, giảng viên còn phải bảo đảm tính khoa học, khách quan và phù hợp với mục tiêu giáo dục của môn học khi đánh giá bài làm, lập luận và khả năng vận dụng kiến thức của người học. Điều này đòi hỏi kết hợp ưu thế của công nghệ với sự xem xét, đánh giá chuyên môn của giảng viên, nhất là đối với những nội dung không thể lượng hóa đầy đủ bằng các chỉ số kỹ thuật. Vì vậy, nâng cao năng lực số cần đi đôi với bồi dưỡng nghiệp vụ kiểm tra, đánh giá, đạo đức nghề nghiệp và khả năng sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm. Đồng thời, đổi mới hoạt động đánh giá cũng cần phát huy vai trò chủ động của người học, bởi hiệu quả đánh giá phụ thuộc vào sự tham gia tích cực của cả người dạy và người học.
Năm là, vai trò của người học và mối liên hệ giữa đánh giá kiến thức với vận dụng thực tiễn.
Trong giáo dục hiện đại, người học không chỉ là đối tượng được đánh giá mà còn là chủ thể tham gia vào quá trình đánh giá thông qua tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng và phản hồi về hoạt động dạy học. Việc phát huy vai trò của người học đòi hỏi các tiêu chí, yêu cầu và kết quả đánh giá phải được công khai, đồng thời tạo điều kiện để người học tiếp nhận phản hồi, nhận diện hạn chế và điều chỉnh phương pháp học tập. Đối với giảng dạy lý luận chính trị, cần kết hợp đánh giá mức độ nắm vững kiến thức với khả năng phân tích vấn đề, liên hệ thực tiễn và vận dụng lý luận vào học tập, công tác và đời sống. Theo đó, điểm số là một căn cứ quan trọng nhưng không nên là căn cứ duy nhất để xem xét mức độ đạt được mục tiêu học tập.
Trong môi trường số, cơ chế phản hồi giữa người học và giảng viên có thể được thực hiện thường xuyên thông qua các nền tảng học tập, phiếu khảo sát và công cụ trao đổi trực tuyến. Người học phản hồi về tính rõ ràng của tiêu chí, mức độ phù hợp của hình thức đánh giá và khả năng tiếp cận công cụ; giảng viên căn cứ vào những phản hồi có cơ sở để điều chỉnh phương thức tổ chức và hỗ trợ học tập. Quá trình này cần được thực hiện công khai, có tiếp thu và giải trình phù hợp, qua đó nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm của các bên. Đồng thời, việc sử dụng công nghệ có trách nhiệm, tuân thủ quy định về liêm chính học thuật và bảo vệ dữ liệu góp phần hình thành ý thức tự chủ, tinh thần trách nhiệm của sinh viên trong môi trường số.
Năm phương diện trên có mối quan hệ chặt chẽ và tác động qua lại trong quá trình đổi mới kiểm tra, đánh giá. Triết lý và mục tiêu đánh giá định hướng việc lựa chọn phương thức, công cụ; công nghệ số hỗ trợ tổ chức đánh giá và tạo lập dữ liệu; cơ chế quản trị dữ liệu bảo đảm việc khai thác thông tin phục vụ điều chỉnh hoạt động dạy học; trong khi năng lực của giảng viên và sự chủ động của người học quyết định cách thức triển khai và hiệu quả của quá trình đánh giá. Vì vậy, đổi mới kiểm tra, đánh giá không thể chỉ tập trung vào ứng dụng công nghệ mà cần được thực hiện đồng bộ trên cả năm phương diện. Đây là cơ sở lý luận để đối chiếu với thực tiễn việc kiểm tra, đánh giá trong giảng dạy lý luận chính trị tại các trường thành viên Đại học Thái Nguyên, từ đó, đè xuất các nhóm giải pháp phù hợp với điều kiện triển khai chuyển đổi số.
3. Thực trạng đổi mới kiểm tra, đánh giá trong giảng dạy lý luận chính trị ở một số trường thuộc Đại học Thái Nguyên trong xu hướng chuyển đổi số
Đại học Thái Nguyên là trung tâm giáo dục đại học đa ngành của vùng trung du và miền núi phía Bắc đã từng bước triển khai các hoạt động ứng dụng công nghệ trong kiểm tra, đánh giá các môn lý luận chính trị. Tuy nhiên, mức độ đổi mới giữa các phương diện và giữa các trường thành viên cần được xem xét trên cơ sở dữ liệu khảo sát và các minh chứng thực tiễn.
Để nhận diện thực trạng, nhóm tác giả đã khảo sát 40 giảng viên giảng dạy lý luận chính trị và 500 sinh viên tại một số trường thuộc Đại học Thái Nguyên về mức độ thực hiện các nội dung kiểm tra, đánh giá trong giảng dạy lý luận chính trị. Thang đo gồm năm mức: rất thường xuyên (5 điểm), thường xuyên (4 điểm), bình thường (3 điểm), chưa thường xuyên (2 điểm) và không thực hiện (1 điểm) (Đại học Thái Nguyên, 2026). Kết quả khảo sát được tổng hợp tại Bảng 1.
Bảng 1: Mức độ thực hiện các nội dung kiểm tra, đánh giá trong giảng dạy lý luận chính trị
| TT | Nội dung kiểm tra, đánh giá | Giảng viên (n = 40) | Sinh viên (n = 500) | ||||
| Rất thường xuyên + thường xuyên (%) | Chưa thường xuyên + không thực hiện (%) | Điểm trung bình | Rất thường xuyên + thường xuyên (%) | Chưa thường xuyên + không thực hiện (%) | Điểm trung bình | ||
| 1 | Kiểm tra mức độ ghi nhớ khái niệm, nguyên lý, quan điểm | 67,5 | 20 | 3,9 | 64 | 26 | 3,68 |
| 2 | Kiểm tra mức độ hiểu, diễn giải nội dung lý luận | 62,5 | 25 | 3,68 | 58,0 | 34 | 3,34 |
| 3 | Đánh giá năng lực vận dụng lý luận phân tích các vấn đề thực tiễn | 37,5 | 57,5 | 2,8 | 30,0 | 44 | 2,86 |
| 4 | Đánh giá qua sản phẩm học tập số (video ngắn, sơ đồ trực quan, bài luận…) | 55 | 25 | 3,55 | 44 | 44 | 3,18 |
| 5 | Đánh giá năng lực nhận diện, phản bác quan điểm sai trái trên không gian mạng | 47,5 | 40 | 3,05 | 46 | 44 | 2,94 |
| 6 | Đánh giá thái độ, ý thức chính trị qua thảo luận, tương tác trên nền tảng số | 35 | 50 | 2,9 | 58 | 32 | 3,26 |
| 7 | Kiểm tra trắc nghiệm khách quan trên máy tính, hệ thống quản lý học tập (LMS) | 45 | 45 | 3,05 | 74 | 10 | 4,16 |
| 8 | Đánh giá gắn với kết quả rèn luyện, hoạt động thực tiễn | 20 | 55 | 2,48 | 30 | 60 | 2,62 |
3.1. Những kết quả đạt được
Về mục tiêu đánh giá, kết quả khảo sát cho thấy, bên cạnh các nội dung kiểm tra kiến thức, một số hình thức đánh giá đã hướng đến sản phẩm học tập số và hoạt động tương tác trên môi trường số. Tuy nhiên, mức độ thực hiện các nội dung này khác nhau, do đó, chưa đủ cơ sở để kết luận mục tiêu đánh giá đã chuyển biến đồng đều theo hướng phát triển năng lực.
Về phương thức và công cụ đánh giá, các hình thức đánh giá có ứng dụng công nghệ đã được triển khai ở các mức độ khác nhau. Kiểm tra trắc nghiệm khách quan trên máy tính hoặc hệ thống quản lý học tập (Learning Management System – LMS) là hình thức có tỷ lệ sinh viên xác nhận thực hiện thường xuyên cao nhất trong các nội dung khảo sát, đạt 74%, với điểm trung bình 4,16. Ở nhóm giảng viên, tỷ lệ tương ứng là 45%, với điểm trung bình 3,05. Đánh giá thông qua sản phẩm học tập số cũng được ghi nhận: 55% giảng viên và 44% sinh viên, theo đó hình thức này được thực hiện ở mức “rất thường xuyên” và “thường xuyên” với điểm trung bình lần lượt là 3,55 và 3,18.
Những kết quả này cho thấy, công nghệ số đã được sử dụng trong một số hoạt động kiểm tra, đánh giá; đồng thời, các sản phẩm học tập số đã bước đầu trở thành một hình thức đánh giá bên cạnh những phương thức truyền thống. Tuy nhiên, số liệu khảo sát phản ánh mức độ thực hiện các hình thức cụ thể chưa đủ để kết luận rằng, công nghệ số đã làm thay đổi toàn diện quy trình và chất lượng đánh giá.
Về dữ liệu đánh giá, việc sử dụng nền tảng quản lý học tập và tổ chức kiểm tra trên máy tính tạo điều kiện hình thành dữ liệu về kết quả quá trình học tập của sinh viên. Tuy nhiên, hiệu quả của việc sử dụng dữ liệu còn phụ thuộc vào khả năng tổng hợp, phân tích và vận dụng thông tin trong thực tiễn.
Về đội ngũ giảng viên, việc triển khai các hình thức đánh giá trên nền tảng số và đánh giá thông qua sản phẩm học tập cho thấy một bộ phận giảng viên đã chủ động vận dụng công cụ và phương thức mới vào giảng dạy. Đây là biểu hiện tích cực trong quá trình thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số. Vì vậy, mức độ đáp ứng yêu cầu đổi mới còn cần được đánh giá trên các phương diện, như năng lực thiết kế công cụ đánh giá, khai thác dữ liệu và sử dụng công nghệ phù hợp với đặc thù môn học.
Về người học, sinh viên đã tham gia vào một số hình thức đánh giá có sử dụng nền tảng số. Cụ thể, 58% sinh viên cho biết việc đánh giá thái độ, ý thức chính trị thông qua thảo luận và tương tác trên nền tảng số được thực hiện ở mức “rất thường xuyên” và “thường xuyên”, với điểm trung bình 3,26. Kết quả này cho thấy, hình thức đánh giá thông qua tương tác số đã được triển khai ở một mức độ nhất định. Tuy nhiên, mức độ tham gia chưa đồng nghĩa với chất lượng tham gia hoặc sự chuyển biến về nhận thức, thái độ của người học.
Nhìn chung, kết quả khảo sát cho thấy, việc đổi mới kiểm tra, đánh giá đã có những kết quả bước đầu trong việc sử dụng công cụ số và triển khai một số hình thức đánh giá đa dạng. Tuy nhiên, mức độ thực hiện giữa các nội dung chưa đồng đều; các hình thức đánh giá năng lực vận dụng lý luận và gắn kết kết quả học tập với hoạt động thực tiễn vẫn cần được quan tâm hơn. Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hoạt động kiểm tra, đánh giá theo hướng kết hợp phù hợp giữa công nghệ số và các phương thức đánh giá, bảo đảm phản ánh toàn diện hơn kết quả học tập của sinh viên.
3.2. Một số hạn chế, bất cập
Về triết lý và mục tiêu đánh giá, kết quả khảo sát cho thấy hoạt động kiểm tra, đánh giá vẫn chú trọng tương đối nhiều đến việc ghi nhớ và hiểu kiến thức, trong khi đánh giá năng lực vận dụng lý luận vào thực tiễn chưa được thực hiện thường xuyên. Nội dung kiểm tra mức độ ghi nhớ khái niệm, nguyên lý, quan điểm có điểm trung bình cao nhất ở nhóm giảng viên (3,9 điểm) và đạt 3,68 điểm ở nhóm sinh viên. Tỷ lệ đánh giá nội dung này ở mức “rất thường xuyên” và “thường xuyên” lần lượt là 67,5% và 64%. Đối với nội dung kiểm tra mức độ hiểu, diễn giải kiến thức lý luận, tỷ lệ tương ứng là 62,5% ở giảng viên và 58% ở sinh viên.
Trong khi đó, tỷ lệ đánh giá năng lực vận dụng lý luận để phân tích các vấn đề thực tiễn được thực hiện thường xuyên chỉ đạt 37,5% ở nhóm giảng viên và 30% ở nhóm sinh viên, với điểm trung bình lần lượt là 2,8 và 2,86. Có 57,5% giảng viên và 44% sinh viên cho biết nội dung này được thực hiện ở mức “chưa thường xuyên” hoặc “không thực hiện”. Đánh giá năng lực nhận diện, phản bác quan điểm sai trái trên không gian mạng cũng chưa nổi bật, với điểm trung bình tương ứng là 3,05 và 2,94. Những kết quả này cho thấy sự chênh lệch giữa đánh giá khả năng tái hiện kiến thức và đánh giá năng lực vận dụng lý luận. Đặc thù của các môn lý luận chính trị đòi hỏi phải đánh giá cả kiến thức, nhận thức, thái độ và khả năng vận dụng vào thực tiễn, do đó, việc lựa chọn mục tiêu và tiêu chí đánh giá cần đáp ứng yêu cầu phát triển toàn diện năng lực người học.
Về phương thức và công cụ đánh giá, mức độ thực hiện các hình thức đánh giá có ứng dụng công nghệ chưa đồng đều giữa nhóm giảng viên và sinh viên. Đối với kiểm tra trắc nghiệm khách quan trên máy tính hoặc LMS, tỷ lệ giảng viên đánh giá hình thức này được thực hiện thường xuyên hoặc rất thường xuyên là 45%, trong khi tỷ lệ ở sinh viên là 74%. Sự khác biệt này phản ánh nhận định chưa hoàn toàn tương đồng giữa hai nhóm về mức độ triển khai hình thức đánh giá, nhưng chưa đủ căn cứ để xác định nguyên nhân. Bên cạnh đó, 55% giảng viên cho biết “thường xuyên” hoặc “rất thường xuyên” sử dụng sản phẩm học tập số trong đánh giá.
Việc ứng dụng công nghệ chưa tự động bảo đảm sự đổi mới về nội dung và phương pháp đánh giá. Nếu công nghệ chỉ được sử dụng để thay đổi phương tiện làm bài mà không điều chỉnh yêu cầu và tiêu chí đánh giá, hoạt động kiểm tra vẫn có thể tập trung vào ghi nhớ kiến thức. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng cường ứng dụng công nghệ mà còn phải đổi mới cách thiết kế nhiệm vụ, tiêu chí và phương thức đánh giá theo mục tiêu môn học. Trong quá trình thực hiện, nhận thức của giảng viên và cán bộ quản lý về chuyển đổi số trong kiểm tra, đánh giá cần được xem xét không chỉ ở khía cạnh sử dụng công cụ công nghệ mà còn ở khả năng đổi mới hoạt động đánh giá.
Về cơ chế quản trị và khai thác dữ liệu, các nền tảng số tạo điều kiện thu thập thông tin về kết quả và quá trình học tập của sinh viên. Tuy nhiên, dữ liệu về điểm số và tần suất tương tác chưa phản ánh đầy đủ mức độ hiểu biết, khả năng lập luận và sự chuyển biến trong nhận thức của người học. Do đó, việc khai thác dữ liệu cần gắn với nhận xét chuyên môn của giảng viên, sản phẩm học tập và các minh chứng phù hợp. Việc xây dựng tiêu chí đánh giá, chia sẻ dữ liệu và phát triển ngân hàng câu hỏi là những nội dung cần được quan tâm nhằm hỗ trợ quá trình đổi mới. Tuy nhiên, mức độ hoàn thiện và tác động của các nội dung này tại từng trường thành viên cần được kiểm chứng bằng thông tin thực tế, chưa thể xác định là nguyên nhân trực tiếp từ kết quả khảo sát hiện có.
Về đội ngũ giảng viên, kết quả khảo sát phản ánh mức độ triển khai một số hình thức đánh giá có ứng dụng công nghệ số, nhưng chưa đủ căn cứ để kết luận về năng lực ứng dụng công nghệ của đội ngũ. Việc thiết kế đề thi số, xây dựng học liệu và khai thác dữ liệu học tập đòi hỏi sự kết hợp giữa chuyên môn giảng dạy và khả năng sử dụng công nghệ. Vì vậy, công tác bồi dưỡng, hỗ trợ và cơ chế ghi nhận phù hợp đối với giảng viên là những vấn đề cần được quan tâm khi triển khai đổi mới. Đồng thời, cần khảo sát thêm nhu cầu bồi dưỡng và điều kiện thực hiện để xác định những nội dung hỗ trợ phù hợp.
Về người học, đánh giá gắn với kết quả rèn luyện và hoạt động thực tiễn có điểm trung bình thấp nhất ở cả hai nhóm khảo sát, đạt 2,48 điểm theo đánh giá của giảng viên và 2,62 điểm theo đánh giá của sinh viên. Tỷ lệ cho biết hình thức này được thực hiện thường xuyên hoặc rất thường xuyên lần lượt là 20% và 30%; tỷ lệ đánh giá “chưa thường xuyên” hoặc “không thực hiện” tương ứng là 55% và 60%. Đối với đánh giá thái độ, ý thức chính trị thông qua thảo luận và tương tác trên nền tảng số, tỷ lệ đánh giá thực hiện thường xuyên hoặc rất thường xuyên đạt 35% ở giảng viên và 58% ở sinh viên. Sự chênh lệch này cho thấy nhận định của người dạy và người học về mức độ triển khai hình thức đánh giá chưa hoàn toàn thống nhất, nhưng chưa đủ căn cứ để kết luận nguyên nhân là do tiêu chí đánh giá chưa thống nhất hoặc sinh viên tham gia mang tính đối phó. Việc tăng cường sự tham gia của người học cần gắn với chất lượng học tập, khả năng vận dụng lý luận và cơ hội phản hồi về kết quả đánh giá.
Bên cạnh các vấn đề trên, điều kiện hạ tầng số và nguồn lực giữa các trường thành viên là những yếu tố cần xem xét khi triển khai đổi mới kiểm tra, đánh giá. Việc ứng dụng công nghệ số, nhất là trí tuệ nhân tạo, cũng cần phù hợp với đặc thù môn học và yêu cầu về định hướng chính trị, tư tưởng. Tuy nhiên, chưa đủ căn cứ để xác định sự khác biệt về hạ tầng, nguồn lực hoặc cơ chế phối hợp là nguyên nhân trực tiếp của những hạn chế đã được khảo sát; mức độ tác động của các yếu tố này cần được đối chiếu với dữ liệu bổ sung tại các trường.
Nhìn chung, hạn chế nổi bật trong đổi mới kiểm tra, đánh giá không chỉ nằm ở mức độ ứng dụng công nghệ mà còn ở sự chênh lệch giữa các nội dung và phương thức đánh giá. Trong khi các hình thức kiểm tra kiến thức và trắc nghiệm trên máy tính được ghi nhận ở mức tương đối cao, việc đánh giá năng lực vận dụng lý luận và gắn kết kết quả học tập với hoạt động thực tiễn còn hạn chế. Thực trạng này đặt ra yêu cầu tiếp tục làm rõ những yếu tố ảnh hưởng, đồng thời đổi mới đồng bộ mục tiêu, phương thức, công cụ và cách thức khai thác kết quả đánh giá, phù hợp với đặc thù của các môn lý luận chính trị và điều kiện thực tế tại Đại học Thái Nguyên.
4. Giải pháp đổi mới kiểm tra, đánh giá trong giảng dạy lý luận chính trị ở một số trường thuộc Đại học Thái Nguyên trong xu hướng chuyển đổi số
Thứ nhất, đổi mới nội dung và tiêu chí đánh giá theo hướng phát triển năng lực, khắc phục tình trạng thiên về kiểm tra ghi nhớ.
Nội dung kiểm tra cần gắn với các tình huống thực tiễn, nhất là những vấn đề thông tin trên không gian mạng, yêu cầu sinh viên vận dụng lý luận Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh để nhận diện, phân tích các luận điệu xuyên tạc. Nội dung và tiêu chí đánh giá cần được đổi mới theo hướng chú trọng không chỉ mức độ nắm vững kiến thức mà còn khả năng phân tích, vận dụng lý luận vào thực tiễn. Định hướng này gắn với yêu cầu của Đại hội XIII về “nâng cao tính chiến đấu, tính giáo dục, tính thuyết phục trong tuyên truyền, học tập chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tr.181). Trên cơ sở đó, cần xây dựng tiêu chí đánh giá phù hợp với mục tiêu từng học phần, chú trọng tính chính xác, tính khoa học và khả năng vận dụng kiến thức của sinh viên.
Để bảo đảm tính thống nhất, các bộ môn lý luận chính trị có thể phối hợp xây dựng ngân hàng câu hỏi tình huống, tổ chức phản biện và trao đổi kinh nghiệm giữa các trường thành viên. Đồng thời, cần cụ thể hóa bộ tiêu chí đánh giá theo ba phương diện: nhận thức, thái độ và hành vi, gắn với mục tiêu của từng học phần. Tỷ trọng giữa đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết cần được xác định phù hợp, chú trọng hơn đến quá trình học tập và khả năng vận dụng kiến thức của sinh viên, thay vì tập trung chủ yếu vào kết quả thi cuối kỳ.Top of Form
Thứ hai, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và AI, đa dạng hóa công cụ đánh giá.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc đổi mới kiểm tra, đánh giá cần gắn với ứng dụng khoa học, công nghệ và đa dạng hóa phương thức đánh giá, phù hợp với đặc thù của các môn lý luận chính trị. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định: “lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính” (Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, 2026, tr.31). Trên cơ sở đó, Đại học Thái Nguyên cần từng bước hoàn thiện các điều kiện ứng dụng công nghệ số trong kiểm tra, đánh giá, phù hợp với điều kiện của các trường thành viên.
Các hình thức đánh giá cần được đa dạng hóa, kết hợp trắc nghiệm trên nền tảng số với các sản phẩm học tập như podcast, video ngắn, đồ họa thông tin, qua đó tăng cường đánh giá quá trình và khả năng vận dụng kiến thức của sinh viên, hạn chế sự phụ thuộc vào kỳ thi cuối kỳ.
Việc triển khai cần có lộ trình phù hợp, tránh dàn trải nguồn lực. Trước mắt, có thể ưu tiên hoàn thiện phần mềm kiểm tra trực tuyến, phát triển học liệu số và nghiên cứu khả năng chia sẻ ngân hàng câu hỏi giữa các trường thành viên. Ở giai đoạn tiếp theo, có thể từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ xây dựng câu hỏi tình huống và phân tích bài làm của sinh viên, đồng thời bảo đảm giảng viên kiểm tra, đánh giá kết quả do công cụ hỗ trợ tạo ra. Việc mở rộng ứng dụng cần căn cứ vào điều kiện thực tế và hiệu quả triển khai, hướng tới thu hẹp khoảng cách trong ứng dụng công nghệ số giữa các trường thành viên.
Thứ ba, bồi dưỡng năng lực số gắn với đạo đức nghề nghiệp của giảng viên.
Con người là nhân tố quan trọng trong quá trình ứng dụng công nghệ số vào kiểm tra, đánh giá. Do đó, cần chú trọng bồi dưỡng năng lực số cho giảng viên, gắn với yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy và kiểm tra, đánh giá. Đại học Thái Nguyên có thể tổ chức các khóa bồi dưỡng về phân tích dữ liệu học tập, thiết kế đề thi số và quản lý lớp học trực tuyến, phù hợp với nhu cầu của giảng viên và điều kiện của từng trường thành viên. Việc ứng dụng công nghệ cần đi đôi với đạo đức nghề nghiệp, bảo đảm tính công tâm, khách quan và chú trọng sự tiến bộ của sinh viên.
Nội dung bồi dưỡng cần được thiết kế theo các mức độ năng lực, từ kỹ năng sử dụng công cụ cơ bản đến phân tích dữ liệu và thiết kế đề thi số. Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế ghi nhận phù hợp đối với giảng viên tham gia xây dựng học liệu số, tạo điều kiện khuyến khích đổi mới, nâng cao chất lượng kiểm tra, đánh giá mà không làm gia tăng các yêu cầu hành chính không cần thiết.
Thứ tư, gắn kết đánh giá kiến thức lý luận với kết quả rèn luyện thực tiễn và hoàn thiện cơ chế phản hồi của người học.
Đại học Thái Nguyên cần nghiên cứu xây dựng kênh phản hồi số hai chiều, tạo điều kiện để sinh viên góp ý về đề thi, phương pháp và kết quả đánh giá; đồng thời thông tin về việc tiếp nhận, xử lý ý kiến cần được công khai phù hợp. Bên cạnh đánh giá kiến thức, cần quan tâm đến khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn thông qua các hoạt động học tập, nghiên cứu khoa học, tình nguyện và tham gia các cuộc thi chính luận. Việc ghi nhận kết quả rèn luyện cần dựa trên tiêu chí rõ ràng, có minh chứng và bảo đảm tính công bằng, tránh đồng nhất kết quả tham gia hoạt động với mức độ nắm vững kiến thức lý luận.
Cơ chế phản hồi và ghi nhận kết quả cần bảo đảm tính minh bạch, khả năng kiểm chứng và phù hợp với điều kiện thực tế của các trường thành viên. Qua đó, góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình và tạo điều kiện để sinh viên tham gia tích cực hơn vào quá trình kiểm tra, đánh giá.
Thứ năm, tăng cường phối hợp và kiểm tra, giám sát chất lượng kiểm tra, đánh giá
Đại học Thái Nguyên cần tăng cường phối hợp giữa các trường thành viên trong xây dựng định hướng, tiêu chí và quy trình kiểm tra, đánh giá các học phần lý luận chính trị, đồng thời bảo đảm sự phù hợp với đặc điểm và điều kiện triển khai của từng đơn vị. Việc trao đổi kinh nghiệm, rà soát đề thi và đối chiếu kết quả đánh giá có thể góp phần nâng cao tính thống nhất, khách quan và chất lượng thực hiện.
Cùng với đó, cần định kỳ rà soát hiệu quả của các hình thức đánh giá có ứng dụng công nghệ số, kịp thời điều chỉnh những nội dung chưa phù hợp. Quá trình kiểm tra, giám sát cần chú trọng tính chính xác của kết quả, tính minh bạch của quy trình và khả năng phản ánh thực chất năng lực người học. Trên cơ sở kết quả rà soát, các trường thành viên điều chỉnh phương thức thực hiện phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả đổi mới kiểm tra, đánh giá trong giảng dạy lý luận chính trị.
Các giải pháp trên tập trung đổi mới nội dung, phương thức và công cụ kiểm tra, đánh giá, đồng thời chú trọng phát triển năng lực số của giảng viên, gắn kết đánh giá kiến thức lý luận với kết quả vận dụng vào thực tiễn của sinh viên. Việc triển khai cần phù hợp với kết quả khảo sát và điều kiện của từng trường thành viên, góp phần từng bước nâng cao chất lượng kiểm tra, đánh giá trong giảng dạy lý luận chính trị ở Đại học Thái Nguyên trong bối cảnh chuyển đổi số.
5. Kết luận
Đổi mới kiểm tra, đánh giá trong giảng dạy lý luận chính trị tại Đại học Thái Nguyên trong bối cảnh chuyển đổi số là yêu cầu cần thiết nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học. Kết quả khảo sát cho thấy, hoạt động kiểm tra, đánh giá đã có những chuyển biến trong ứng dụng công nghệ số, thể hiện qua việc sử dụng các hình thức trắc nghiệm trên máy tính, hệ thống quản lý học tập và sản phẩm học tập số. Tuy nhiên, mức độ thực hiện giữa các hình thức đánh giá còn khác nhau; việc đánh giá khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn và gắn kết quả học tập với hoạt động rèn luyện của sinh viên chưa được chú trọng tương xứng. Những kết quả này cho thấy, đổi mới kiểm tra, đánh giá không chỉ là yêu cầu về ứng dụng công nghệ mà còn liên quan trực tiếp đến mục tiêu, nội dung và cách thức xác định kết quả học tập của người học.
Đối với các môn lý luận chính trị, chất lượng đánh giá cần được xem xét trên cả phương diện nắm vững kiến thức, khả năng phân tích, vận dụng lý luận và biểu hiện về nhận thức, thái độ trong học tập, rèn luyện. Vì vậy, việc sử dụng công nghệ số cần gắn với đặc thù môn học, bảo đảm tính khách quan, toàn diện và phù hợp với mục tiêu đào tạo. Kết quả nghiên cứu góp phần cung cấp căn cứ thực tiễn cho việc tiếp tục đổi mới kiểm tra, đánh giá tại Đại học Thái Nguyên; đồng thời, đặt ra yêu cầu quan tâm hơn đến sự gắn kết giữa kết quả học tập với quá trình vận dụng lý luận vào thực tiễn. Qua đó, từng bước nâng cao chất lượng giảng dạy lý luận chính trị trong bối cảnh chuyển đổi số.
Tài liệu tham khảo:
Bài viết là kết quả của Đề tài nghiên cứu khoa học cấp đại học, mã số ĐH2026-TN07-06, được tài trợ bởi Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông.
Bộ Chính trị (2019). Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Bộ Chính trị (2024). Kết luận số 91-KL/TW ngày 12/8/2024 về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Tập I. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 136-136, 182-183, 181.
Đảng Cộng sản Việt Nam (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Tập I. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, tr. 102, 31.
Đại học Thái Nguyên (2026). Kết quả khảo sát của nhóm tác giả đối với 40 giảng viên giảng dạy lý luận chính trị và 500 sinh viên tại một số trường thuộc Đại học Thái Nguyên, năm 2026.
Đại học Thái Nguyên (2026). Đại học Thái Nguyên đẩy mạnh chuyển đổi số, hướng tới mô hình đại học số. https://tnu.edu.vn/tin-tuc-su-kien/dai-hoc-thai-nguyen-day-manh-chuyen-doi-so-huong-toi-mo-hinh-dai-hoc-so.html
Thủ tướng Chính phủ (2020). Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 203



