Quản trị dựa trên dữ liệu trong khu vực công: mô hình tích hợp giữa chính phủ số và hành vi tổ chức tại Việt Nam

Data-driven governance in the public sector: an integrated model of digital government and organizational behavior in Vietnam

ThS. Phan Thùy Dương
Trường Đại học Công nghiệp Việt – Hung
Email: linhphao96@gmail.com

(Quanlynhanuoc.vn) – Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, quản trị dựa trên dữ liệu đang trở thành xu hướng tất yếu trong khu vực công. Bài viết phân tích cơ sở lý luận, thực tiễn triển khai quản trị dựa trên dữ liệu tại Việt Nam và đề xuất mô hình tích hợp giữa chính phủ số và hành vi tổ chức gồm bốn thành phần: hạ tầng công nghệ, năng lực dữ liệu, hành vi tổ chức, thể chế. Kết quả cho thấy, bên cạnh hạ tầng công nghệ, hành vi tổ chức đóng vai trò then chốt trong chuyển hóa dữ liệu thành quyết định quản trị. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số giải pháp thúc đẩy quản trị dựa trên dữ liệu trong khu vực công ở Việt Nam.

Từ khóa: Quản trị dựa trên dữ liệu; chính phủ số; hành vi tổ chức; khu vực công; Việt Nam.

Abstract: In the context of national digital transformation, data-driven governance is becoming an inevitable trend in the public sector. This article analyzes the theoretical foundations and practical implementation of data-driven governance in Vietnam and proposes an integrated model of digital government and organizational behavior with four components: technological infrastructure, data capability, organizational behavior, and institutions. The findings indicate that, alongside technological infrastructure, organizational behavior plays a pivotal role in translating data into governance decisions. On that basis, the article proposes several solutions to promote data-driven governance in Vietnam’s public sector.

Keywords: Data-driven governance; digital government; organizational behavior; public sector; Vietnam.

1. Đặt vấn đề

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đã làm thay đổi sâu sắc cách thức vận hành của khu vực công. Dữ liệu không còn là sản phẩm phụ của hoạt động quản lý mà đã trở thành nguồn lực chiến lược, giữ vai trò trung tâm trong quá trình ra quyết định. Xu hướng này dẫn đến sự hình thành mô hình quản trị dựa trên dữ liệu (data-driven governance), trong đó các quyết định quản lý được xây dựng dựa trên phân tích dữ liệu thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm hoặc trực giác (OECD, 2019).

Tại Việt Nam, tiến trình xây dựng chính phủ số đang được thúc đẩy mạnh mẽ nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng dịch vụ công. Tuy nhiên, việc khai thác dữ liệu trong quản trị vẫn còn nhiều hạn chế, như: thiếu liên thông dữ liệu, năng lực phân tích còn yếu, tư duy quản trị chưa thực sự chuyển đổi. Điều này cho thấy, phát triển hạ tầng số là cần thiết nhưng chưa đủ mà cần có sự thay đổi đồng bộ về nhận thức và hành vi trong tổ chức.

Theo lý thuyết quản trị, tổ chức là một hệ thống phối hợp hành động của nhiều cá nhân nhằm đạt mục tiêu chung, trong đó hiệu quả quản trị phụ thuộc lớn vào cách thức con người tương tác và sử dụng thông tin (Ngô Kim Thanh & Lê Văn Tâm, 2012, tr.9). Do đó, quản trị dựa trên dữ liệu không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là vấn đề hành vi tổ chức.

2. Vấn đề, phương pháp và tổng quan nghiên cứu

2.1. Vấn đề nghiên cứu

Nhiều quốc gia đã tận dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số để nâng cao hiệu quả hoạch định chính sách, tối ưu hóa cung cấp dịch vụ công và tăng cường tính minh bạch trong quản trị nhà nước (World Bank, 2021). Tại Việt Nam, mặc dù đã có những bước tiến đáng kể trong xây dựng chính phủ điện tử, tiến tới chính phủ số, song việc triển khai quản trị dựa trên dữ liệu vẫn còn ở giai đoạn đầu và chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Nguyên nhân chủ yếu là các nghiên cứu và thực tiễn triển khai còn thiên về khía cạnh công nghệ, như xây dựng hạ tầng dữ liệu, phát triển hệ thống thông tin, mà chưa chú trọng đầy đủ đến hành vi tổ chức – yếu tố quyết định việc dữ liệu có được sử dụng trong quá trình ra quyết định hay không. Điều này dẫn đến một nghịch lý: hệ thống dữ liệu ngày càng hoàn thiện, nhưng việc ra quyết định trong khu vực công vẫn mang nặng tính kinh nghiệm, cảm tính hoặc phụ thuộc vào quy trình hành chính truyền thống; trong nhiều trường hợp, dữ liệu tồn tại nhưng không được khai thác hoặc chỉ được khai thác một cách hình thức.

Từ thực tiễn đó, bài viết đặt ra hai câu hỏi nghiên cứu: (1) Làm thế nào để tích hợp hiệu quả giữa chính phủ số và hành vi tổ chức, nhằm bảo đảm dữ liệu không chỉ được thu thập mà còn được sử dụng thực chất trong quá trình ra quyết định? (2) Những yếu tố nào quyết định sự thành công của mô hình quản trị dựa trên dữ liệu trong khu vực công Việt Nam, trong bối cảnh thể chế, nguồn lực và trình độ phát triển còn nhiều hạn chế?

2.2. Mục tiêu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của bài viết gồm: (1) Làm rõ cơ sở lý luận về quản trị dựa trên dữ liệu trong khu vực công; (2) Phân tích vai trò của hành vi tổ chức, như văn hóa tổ chức, năng lực cá nhân và cơ chế khuyến khích trong triển khai quản trị dựa trên dữ liệu; (3) Đề xuất mô hình tích hợp giữa chính phủ số và hành vi tổ chức phù hợp với điều kiện Việt Nam; (4) Đề xuất giải pháp thúc đẩy quản trị dựa trên dữ liệu trong khu vực công.

Đối tượng nghiên cứu là mô hình quản trị dựa trên dữ liệu trong khu vực công, với trọng tâm là sự tích hợp giữa yếu tố công nghệ và hành vi tổ chức. Phạm vi nghiên cứu là các cơ quan hành chính nhà nước tại Việt Nam, giai đoạn từ năm 2020 (khi Chương trình Chuyển đổi số quốc gia được phê duyệt) đến nay; tiếp cận ở góc độ tổng thể, không đi sâu vào lĩnh vực cụ thể.

2.3. Phương pháp nghiên cứu

Bài viết sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, gồm: (1) Phân tích, tổng hợp tài liệu để hệ thống hóa các công trình trong và ngoài nước, các văn kiện của Đảng, văn bản pháp luật về dữ liệu và chuyển đổi số; (2) Tiếp cận hệ thống để xác định các thành phần và mối quan hệ giữa các thành phần trong mô hình đề xuất; (3) So sánh, đối chiếu kết quả phân tích với các khung lý thuyết và kinh nghiệm quốc tế; (4) Khai thác dữ liệu thứ cấp từ số liệu đã được cơ quan có thẩm quyền và báo chí chính thống công bố.

2.4. Tổng quan nghiên cứu và khoảng trống nghiên cứu

Các nghiên cứu quốc tế đã khẳng định vai trò quan trọng của dữ liệu trong quản trị công. Davenport và Harris chỉ ra rằng, tổ chức thành công trong sử dụng phân tích dữ liệu không chỉ sở hữu công nghệ mà còn có sự cam kết của lãnh đạo, đội ngũ có kỹ năng phân tích và văn hóa ra quyết định dựa trên thực chứng (Davenport & Harris, 2007). Kitchin nhấn mạnh, cuộc “cách mạng dữ liệu” đang làm thay đổi cách thức nhà nước nhận thức và điều hành xã hội, song dữ liệu không hoàn toàn trung lập mà luôn được hình thành trong những bối cảnh thể chế, xã hội nhất định (Kitchin, 2014). OECD xây dựng khung lý thuyết về khu vực công dựa trên dữ liệu, trong đó dữ liệu được sử dụng để dự báo, lập kế hoạch, thiết kế và cung cấp dịch vụ công, đánh giá và giám sát chính sách, đồng thời khẳng định quản trị dữ liệu là điều kiện tiên quyết để tạo ra giá trị công (OECD, 2019). Ngân hàng Thế giới cho rằng, dữ liệu có thể cải thiện đáng kể chất lượng chính sách và dịch vụ công nếu được đặt trong một “khế ước xã hội về dữ liệu” bảo đảm niềm tin, giá trị và công bằng (World Bank, 2021).

Tuy nhiên, các nghiên cứu cũng cảnh báo những thách thức của quá trình này. Janssen và van den Hoven cho rằng, việc mở và liên kết dữ liệu lớn trong khu vực công luôn tồn tại sự căng thẳng giữa yêu cầu minh bạch và yêu cầu bảo vệ quyền riêng tư (Janssen & van den Hoven, 2015). Tổng quan hệ thống của Zuiderwijk và cộng sự về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị công cho thấy, các nghiên cứu hiện có còn phân tán, thiên về khía cạnh kỹ thuật, trong khi các vấn đề về tổ chức, thể chế và đạo đức chưa được nghiên cứu đầy đủ (Zuiderwijk & cộng sự, 2021).

Như vậy, phần lớn các nghiên cứu tập trung vào khía cạnh công nghệ và hạ tầng dữ liệu mà chưa chú trọng đầy đủ đến yếu tố con người và hành vi tổ chức. Trong khi đó, các nghiên cứu về quản trị tổ chức lại nhấn mạnh rằng, quản trị thực chất là quá trình tác động có tổ chức đến hành vi của con người nhằm đạt được mục tiêu chung (Ngô Kim Thanh & Lê Văn Tâm, 2012, tr.9); việc hiểu nhu cầu và hành vi của các chủ thể liên quan là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng quản trị (Nguyễn Đình Phan & Đặng Ngọc Sự, 2012, tr.6).

Sự tách biệt giữa hai hướng nghiên cứu này tạo ra khoảng trống: chưa có nhiều nghiên cứu xây dựng mô hình tích hợp giữa công nghệ dữ liệu, hành vi tổ chức và cơ chế quản trị trong điều kiện khu vực công Việt Nam. Bài viết hướng tới lấp đầy khoảng trống này bằng một mô hình tích hợp, trong đó dữ liệu không chỉ là nguồn lực công nghệ mà còn gắn liền với hành vi và quyết định của con người trong tổ chức.

3. Cơ sở lý luận về quản trị dựa trên dữ liệu trong khu vực công

3.1. Khái niệm quản trị dựa trên dữ liệu

Quản trị dựa trên dữ liệu (data-driven governance) được hiểu là quá trình ra quyết định trong quản lý nhà nước dựa trên việc thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu nhằm nâng cao chất lượng, tính chính xác và khách quan của các quyết định. Khác với mô hình truyền thống vốn dựa nhiều vào kinh nghiệm, cảm tính hoặc quy trình hành chính cứng nhắc, quản trị dựa trên dữ liệu nhấn mạnh việc sử dụng bằng chứng định lượng và thông tin có hệ thống để hỗ trợ hoạch định và thực thi chính sách (OECD, 2019). Quan điểm này được thể hiện rõ trong chủ trương của Đảng về “làm giàu, khai thác tối đa tiềm năng của dữ liệu, đưa dữ liệu thành tư liệu sản xuất chính” (Bộ Chính trị, 2024).

3.2. Đặc trưng của quản trị dựa trên dữ liệu

Quản trị dựa trên dữ liệu trong khu vực công có bốn đặc trưng cơ bản: (1) Ra quyết định dựa trên bằng chứng thay vì ý chí chủ quan; (2) Tích hợp dữ liệu liên ngành, tạo ra cái nhìn toàn diện về vấn đề quản lý; (3) Ứng dụng công nghệ phân tích hiện đại, như dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dự báo; (4) Tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình, qua đó nâng cao niềm tin của người dân đối với cơ quan nhà nước. Những đặc trưng này cho thấy, quản trị dựa trên dữ liệu không chỉ là sự đổi mới về công cụ mà còn là sự thay đổi về phương thức quản trị.

3.3. Vai trò của chính phủ số

Chính phủ số là nền tảng công nghệ cốt lõi cho quản trị dựa trên dữ liệu. Thông qua các cơ sở dữ liệu quốc gia, hệ thống thông tin liên thông và các nền tảng số, chính phủ số tạo điều kiện cho việc thu thập, chia sẻ và khai thác dữ liệu; đồng thời góp phần chuẩn hóa quy trình quản lý, giảm thiểu thủ tục hành chính. Ở Việt Nam, Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 đã xác định phát triển chính phủ số là một trong ba trụ cột của chuyển đổi số quốc gia, bên cạnh kinh tế số và xã hội số (Thủ tướng Chính phủ, 2020).

3.4. Vai trò của hành vi tổ chức

Tuy nhiên, hiệu quả của quản trị dựa trên dữ liệu không chỉ phụ thuộc vào hạ tầng công nghệ mà còn chịu tác động mạnh mẽ từ hành vi của các cá nhân trong tổ chức. Theo lý thuyết quản trị, tổ chức là một hệ thống hợp tác có mục tiêu, trong đó sự phối hợp hành động của các cá nhân quyết định hiệu quả hoạt động (Ngô Kim Thanh & Lê Văn Tâm, 2012, tr.8-9). Điều này cho thấy, nếu các cá nhân không có thói quen hoặc động lực sử dụng dữ liệu trong công việc, thì dù hệ thống dữ liệu có hiện đại đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả.

Bên cạnh đó, việc hiểu nhu cầu, kỳ vọng và hành vi của các chủ thể liên quan là yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng quản trị và ra quyết định (Nguyễn Đình Phan & Đặng Ngọc Sự, 2012, tr.8). Do đó, để triển khai hiệu quả quản trị dựa trên dữ liệu, cần chú trọng xây dựng văn hóa dữ liệu trong tổ chức, đồng thời nâng cao năng lực phân tích và sử dụng dữ liệu của đội ngũ cán bộ, công chức.

4. Mô hình tích hợp quản trị dựa trên dữ liệu trong khu vực công

4.1. Cơ sở xây dựng mô hình

Quản trị trong khu vực công là một hệ thống phức hợp, trong đó con người, công nghệ và quy trình luôn tương tác chặt chẽ, đồng thời chịu sự chi phối mạnh mẽ của thể chế, mục tiêu phục vụ xã hội và yêu cầu minh bạch, trách nhiệm giải trình. Hiệu quả hoạt động của tổ chức không chỉ phụ thuộc vào cấu trúc hay nguồn lực mà còn phụ thuộc vào sự phối hợp hành động giữa các cá nhân nhằm đạt mục tiêu chung (Ngô Kim Thanh & Lê Văn Tâm, 2012, tr.9). Điều này đặc biệt đúng trong khu vực công, nơi các quyết định thường liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều chủ thể.

Dữ liệu tự thân không tạo ra giá trị nếu không được xử lý, phân tích và sử dụng trong quá trình ra quyết định. Thực tiễn cho thấy, nhiều cơ quan nhà nước đã đầu tư xây dựng hệ thống dữ liệu nhưng chưa khai thác hiệu quả do thiếu năng lực phân tích hoặc thiếu động lực sử dụng dữ liệu. Vì vậy, quản trị dựa trên dữ liệu cần được tiếp cận theo hướng tích hợp, kết hợp đồng thời bốn yếu tố: (1) Hạ tầng công nghệ – tạo nền tảng thu thập và xử lý dữ liệu; (2) Năng lực dữ liệu – bảo đảm khả năng khai thác dữ liệu; (3) Hành vi tổ chức – quyết định việc dữ liệu có được sử dụng hay không; (4) Cơ chế quản trị – định hướng và kiểm soát toàn bộ quá trình. Cách tiếp cận này khắc phục hạn chế của các mô hình truyền thống vốn chỉ tập trung vào công nghệ.

4.2. Cấu trúc mô hình đề xuất

Trên cơ sở đó, mô hình tích hợp quản trị dựa trên dữ liệu trong khu vực công được đề xuất gồm bốn thành phần chính có mối quan hệ bổ trợ lẫn nhau.

Thứ nhất, hạ tầng dữ liệu và công nghệ số là nền tảng kỹ thuật của mô hình, bao gồm cơ sở dữ liệu quốc gia, nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu và các hệ thống phân tích dữ liệu, bảo đảm dữ liệu được thu thập đầy đủ, lưu trữ an toàn, xử lý hiệu quả. Tuy nhiên, hạ tầng công nghệ chỉ tạo ra “khả năng” mà chưa bảo đảm “hiệu quả” nếu thiếu các yếu tố bổ trợ khác.

Thứ hai, năng lực dữ liệu (data capability) phản ánh khả năng làm chủ dữ liệu của tổ chức và cá nhân, gồm: năng lực thu thập và quản lý dữ liệu, năng lực phân tích và khai thác dữ liệu, năng lực ra quyết định dựa trên dữ liệu. Đây là yếu tố quyết định việc dữ liệu có được chuyển hóa thành thông tin hữu ích hay không; nhiều tổ chức có dữ liệu nhưng không có năng lực phân tích nên không tận dụng được giá trị của dữ liệu (Davenport & Harris, 2007).

Thứ ba, hành vi tổ chức là yếu tố cốt lõi và mang tính quyết định trong mô hình. Hành vi tổ chức bao gồm văn hóa sử dụng dữ liệu, thái độ của cán bộ đối với đổi mới và mức độ sẵn sàng thay đổi trong tổ chức. Theo các nghiên cứu về quản trị, con người là trung tâm của mọi hoạt động quản lý và hiệu quả tổ chức phụ thuộc vào cách thức các cá nhân phối hợp và hành động (Ngô Kim Thanh & Lê Văn Tâm, 2012, tr.8). Nếu cán bộ không tin tưởng hoặc không có động lực sử dụng dữ liệu, thì dữ liệu sẽ không được đưa vào quá trình ra quyết định.

Thứ tư, cơ chế quản trị và thể chế giữ vai trò định hướng và bảo đảm tính bền vững của mô hình, bao gồm các quy định pháp lý về dữ liệu, cơ chế chia sẻ, bảo mật dữ liệu và quy trình ra quyết định trong tổ chức. Thể chế phù hợp sẽ tạo điều kiện chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, đồng thời kiểm soát rủi ro về an toàn thông tin và quyền riêng tư của người dân (Janssen & van den Hoven, 2015).

4.3. Mối quan hệ giữa các thành phần

Bốn thành phần có quan hệ tương tác chặt chẽ: công nghệ tạo ra và cung cấp dữ liệu; năng lực dữ liệu chuyển hóa dữ liệu thành thông tin có ý nghĩa; hành vi tổ chức quyết định thông tin đó có được sử dụng trong thực tiễn hay không; thể chế định hướng, điều chỉnh và kiểm soát toàn bộ quá trình. Nếu thiếu hạ tầng công nghệ, dữ liệu sẽ không được hình thành; thiếu năng lực dữ liệu, thông tin sẽ không được khai thác; thiếu hành vi tổ chức phù hợp, dữ liệu sẽ không được sử dụng; thiếu thể chế, toàn bộ hệ thống sẽ thiếu tính ổn định và bền vững.

Do đó, quản trị dựa trên dữ liệu cần được triển khai như một quá trình chuyển đổi tổng thể, phát triển đồng bộ công nghệ, con người và thể chế. Cách tiếp cận này phù hợp với khuyến nghị của OECD về việc kết hợp đồng thời các yếu tố lãnh đạo, năng lực, hạ tầng và quản trị dữ liệu trong xây dựng khu vực công dựa trên dữ liệu (OECD, 2019).

5. Thực trạng triển khai quản trị dựa trên dữ liệu tại Việt Nam

5.1. Những kết quả đạt được

Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong quá trình chuyển đổi số quốc gia, tạo nền tảng quan trọng cho việc triển khai quản trị dựa trên dữ liệu trong khu vực công. Đặc biệt, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó xác định nhiệm vụ “làm giàu, khai thác tối đa tiềm năng của dữ liệu, đưa dữ liệu thành tư liệu sản xuất chính” (Bộ Chính trị, 2024). Quốc hội đã ban hành Luật Dữ liệu năm 2024 (Quốc hội, 2024) và các luật liên quan, như: Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025 (Quốc hội, 2025a), Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 (Quốc hội, 2025b), Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 (Quốc hội, 2025c). Cùng với các nghị định hướng dẫn của Chính phủ, các văn bản này đã góp phần hình thành khung pháp lý tương đối đồng bộ cho quản trị, khai thác và bảo vệ dữ liệu.

Việc triển khai Quyết định số 06/QĐ-TTg ngày 06/01/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 – 2025, tầm nhìn đến năm 2030 đã giúp hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia từng bước được hoàn thiện (Thủ tướng Chính phủ, 2022), điển hình là cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đất đai và đăng ký doanh nghiệp. Thực hiện Kế hoạch số 515/KH-BCA-BNN&MT ngày 31/8/2025 của Bộ Công an và Bộ Nông nghiệp và Môi trường về chiến dịch làm giàu, làm sạch cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai (Bộ Công an & Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 2025), sau 90 ngày, 100% tỉnh, thành phố đã hoàn thành đồng bộ cơ sở dữ liệu đất đai về cơ sở dữ liệu quốc gia, với gần 98% tổng số thửa đất được tích hợp, tạo điều kiện vận hành theo thời gian thực (Thu Cúc, 2025).

Bên cạnh đó, các nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước đã được triển khai, góp phần từng bước khắc phục tình trạng “cát cứ thông tin”; dịch vụ công trực tuyến phát triển mạnh mẽ, vừa nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp, vừa tạo ra nguồn dữ liệu lớn hỗ trợ cơ quan quản lý phân tích, cải thiện chính sách. Theo báo cáo của Bộ Công an, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã thu thập 107 triệu dữ liệu công dân, kết nối 15 bộ, ngành và 34 địa phương; xử lý hơn 2,1 tỷ lượt xác thực. Ứng dụng VNeID đạt khoảng 67 triệu tài khoản, tích hợp 50 tiện ích. Cổng Dịch vụ công quốc gia cung cấp khoảng 4.700 thủ tục, tiếp nhận 11,5 triệu hồ sơ trực tuyến trong năm 2025, tiết kiệm hơn 4.000 tỷ đồng chi phí xã hội (Bích Liên, 2026).

Những kết quả trên đã tạo nền tảng quan trọng cho việc chuyển từ quản trị truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu. Tuy nhiên, mức độ khai thác dữ liệu trong thực tiễn vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của hệ thống đã được xây dựng.

5.2. Những hạn chế và nguyên nhân

(1) Hạn chế về dữ liệu: dữ liệu còn phân tán, thiếu liên thông; mỗi cơ quan thường xây dựng và quản lý cơ sở dữ liệu riêng, gây khó khăn cho việc chia sẻ, khai thác liên ngành. Chất lượng dữ liệu chưa cao, còn tình trạng thiếu cập nhật, sai lệch hoặc không đồng nhất về chuẩn dữ liệu – đây cũng là lý do các chiến dịch “làm giàu, làm sạch” dữ liệu vẫn phải được tổ chức (Bộ Công an & Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 2025). Điều này làm giảm độ tin cậy của dữ liệu và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng quyết định quản lý.

(2) Hạn chế về năng lực: nguồn nhân lực có kỹ năng phân tích dữ liệu, khoa học dữ liệu trong khu vực công còn thiếu cả về số lượng và chất lượng; kỹ năng số của nhiều cán bộ, công chức chưa đáp ứng yêu cầu quản trị hiện đại, khiến dữ liệu chưa được sử dụng hiệu quả trong công việc.

(3) Hạn chế về hành vi tổ chức: tư duy quản trị trong nhiều cơ quan vẫn dựa vào kinh nghiệm, thói quen và quy trình truyền thống hơn là phân tích dữ liệu; văn hóa sử dụng dữ liệu trong ra quyết định chưa hình thành rõ nét. Điều này phù hợp với nhận định rằng việc hiểu nhu cầu và hành vi của các chủ thể là yếu tố quan trọng trong quản trị, nhưng trong thực tế lại thường bị xem nhẹ (Nguyễn Đình Phan & Đặng Ngọc Sự, 2012, tr.8).

(4) Hạn chế về thể chế: mặc dù khung pháp lý đã được bổ sung nhanh chóng, song các quy định về chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan còn thiếu hướng dẫn cụ thể, dẫn đến tâm lý e ngại trong cung cấp và khai thác dữ liệu, nhất là khi phải cân bằng giữa yêu cầu công khai, minh bạch với bảo vệ dữ liệu cá nhân (Janssen & van den Hoven, 2015); cơ chế phối hợp giữa các cơ quan còn yếu.

Nguyên nhân của những hạn chế trên, một phần do hạ tầng dữ liệu được xây dựng theo từng ngành, từng cấp trong thời gian dài, thiếu kiến trúc tổng thể; phần quan trọng hơn là yếu tố con người và tổ chức chưa được đầu tư tương xứng với đầu tư công nghệ. Kết quả này tương đồng với nhận định của các nghiên cứu quốc tế rằng khía cạnh tổ chức và thể chế thường bị xem nhẹ so với khía cạnh kỹ thuật khi ứng dụng công nghệ số vào quản trị công (Zuiderwijk & cộng sự, 2021).

6. Giải pháp thúc đẩy quản trị dựa trên dữ liệu trong khu vực công ở Việt Nam

Một là, hoàn thiện thể chế về quản lý, khai thác và chia sẻ dữ liệu. Trên cơ sở Luật Dữ liệu năm 2024 và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 (Quốc hội, 2024; Quốc hội, 2025b), các bộ, ngành, địa phương cần sớm ban hành danh mục dữ liệu dùng chung, dữ liệu mở, quy trình chia sẻ dữ liệu và phân định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý dữ liệu; bảo đảm cân bằng giữa yêu cầu chia sẻ, công khai với bảo vệ bí mật nhà nước và quyền riêng tư của người dân, qua đó củng cố niềm tin xã hội (World Bank, 2021).

Hai là, tăng cường liên thông, tích hợp và chuẩn hóa dữ liệu. Cần xây dựng kiến trúc dữ liệu tổng thể trong khu vực công, thống nhất chuẩn dữ liệu, mã định danh và giao thức kết nối; lấy cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư làm nền tảng kết nối với các cơ sở dữ liệu chuyên ngành (Thủ tướng Chính phủ, 2022); thường xuyên rà soát, làm sạch, cập nhật dữ liệu, nhân rộng kinh nghiệm từ chiến dịch làm giàu, làm sạch cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai (Thu Cúc, 2025).

Ba là, nâng cao năng lực dữ liệu cho đội ngũ cán bộ, công chức thông qua đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng số, phân tích và trực quan hóa dữ liệu, sử dụng kết quả phân tích để ra quyết định và an toàn, bảo mật dữ liệu. Đồng thời, có chính sách thu hút chuyên gia dữ liệu vào khu vực công và hình thành bộ phận chuyên trách về dữ liệu tại các bộ, ngành, địa phương, bởi năng lực phân tích là điều kiện để chuyển hóa dữ liệu thành giá trị (Davenport & Harris, 2007).

Bốn là, xây dựng văn hóa ra quyết định dựa trên dữ liệu. Người đứng đầu cơ quan, đơn vị phải tiên phong sử dụng dữ liệu trong chỉ đạo, điều hành; các đề xuất chính sách, báo cáo, tờ trình cần kèm theo căn cứ dữ liệu. Đồng thời, gắn việc khai thác, sử dụng dữ liệu với đánh giá, xếp loại cán bộ, công chức và khen thưởng các sáng kiến sử dụng dữ liệu hiệu quả, bởi lẽ quản trị thực chất là quá trình tác động có tổ chức đến hành vi của con người (Ngô Kim Thanh & Lê Văn Tâm, 2012, tr.9).

Năm là, thúc đẩy đổi mới quản trị công gắn với ứng dụng công nghệ số và cải cách hành chính. Cần lựa chọn một số lĩnh vực có dữ liệu tương đối đầy đủ, như dân cư, đất đai, dịch vụ công trực tuyến để thí điểm các mô hình phân tích dự báo, hỗ trợ ra quyết định, từ đó tổng kết, nhân rộng. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo cần đi kèm cơ chế đánh giá tác động, bảo đảm minh bạch, trách nhiệm giải trình và kiểm soát rủi ro (Zuiderwijk & cộng sự, 2021); đồng thời, tận dụng hành lang pháp lý mới về công nghiệp công nghệ số và đổi mới sáng tạo (Quốc hội, 2025a; Quốc hội, 2025c) để huy động doanh nghiệp công nghệ tham gia cung cấp giải pháp cho khu vực công.

7. Kết luận

Quản trị dựa trên dữ liệu là xu hướng tất yếu trong khu vực công, góp phần nâng cao chất lượng hoạch định chính sách, tăng cường minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả cung cấp dịch vụ công. Từ kết quả nghiên cứu, có thể rút ra một số kết luận sau:

Thứ nhất, công nghệ chỉ là điều kiện cần, yếu tố quyết định là con người và hành vi tổ chức; nếu không có sự thay đổi trong nhận thức và cách thức làm việc của đội ngũ cán bộ thì dữ liệu và công nghệ không thể phát huy hết giá trị.

Thứ hai, thiếu văn hóa dữ liệu là rào cản lớn nhất; ngay cả khi dữ liệu đã được thu thập, nếu không có thói quen sử dụng dữ liệu trong phân tích và ra quyết định thì hiệu quả quản trị cũng không được cải thiện. Do đó, xây dựng văn hóa dữ liệu cần được coi là ưu tiên hàng đầu.

Thứ ba, quản trị dựa trên dữ liệu đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các yếu tố: công nghệ – tạo nền tảng dữ liệu; con người – khai thác và sử dụng dữ liệu; thể chế – định hướng và kiểm soát quá trình quản trị.

Mô hình và giải pháp bài viết đề xuất mới dừng ở mức khái quát, dựa trên phân tích tài liệu và dữ liệu thứ cấp. Hướng nghiên cứu tiếp theo cần kiểm định mô hình bằng khảo sát định lượng đối với cán bộ, công chức tại một số bộ, ngành, địa phương, qua đó đo lường mức độ tác động của từng thành phần đến hiệu quả quản trị dựa trên dữ liệu.

Tài liệu tham khảo
Bích Liên (21/3/2026). Phát triển cơ sở dữ liệu quốc gia, thúc đẩy chuyển đổi số. Báo Nhân Dân điện tử. https://nhandan.vn/phat-trien-co-so-du-lieu-quoc-gia-thuc-day-chuyen-doi-so-post949901.html
Bộ Chính trị (2024). Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Bộ Công an & Bộ Nông nghiệp và Môi trường (2025). Kế hoạch số 515/KH-BCA-BNN&MT ngày 31/8/2025 triển khai thực hiện chiến dịch làm giàu, làm sạch cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.
Davenport, T. H., & Harris, J. G. (2007). Competing on analytics: The new science of winning. Harvard Business School Press.
Janssen, M., & van den Hoven, J. (2015). Big and open linked data (BOLD) in government: A challenge to transparency and privacy? Government Information Quarterly, 32(4), 363-369. https://doi.org/10.1016/j.giq.2015.11.007
Kitchin, R. (2014). The data revolution: Big data, open data, data infrastructures and their consequences. Sage Publications.
Ngô Kim Thanh & Lê Văn Tâm (đồng chủ biên) (2012). Giáo trình Quản trị doanh nghiệp. Nxb Đại học Kinh tế Quốc dân.
Nguyễn Đình Phan & Đặng Ngọc Sự (đồng chủ biên) (2012). Giáo trình Quản trị chất lượng. Nxb Đại học Kinh tế Quốc dân.
OECD (2019). The path to becoming a data-driven public sector. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/059814a7-en
Quốc hội (2024). Luật Dữ liệu năm 2024.
Quốc hội (2025a). Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025.
Quốc hội (2025b). Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025.
Quốc hội (2025c). Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025.
Thu Cúc (23/12/2025). Vận hành cơ sở dữ liệu đất đai được theo thời gian thực. Báo điện tử Chính phủ. https://baochinhphu.vn/van-hanh-co-so-du-lieu-dat-dai-duoc-theo-thoi-gian-thuc-102251223180921307.htm
Thủ tướng Chính phủ (2020). Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
Thủ tướng Chính phủ (2022). Quyết định số 06/QĐ-TTg ngày 06/01/2022 phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 – 2025, tầm nhìn đến năm 2030.
World Bank (2021). World development report 2021: Data for better lives. World Bank. https://doi.org/10.1596/978-1-4648-1600-0
Zuiderwijk, A., Chen, Y.-C., & Salem, F. (2021). Implications of the use of artificial intelligence in public governance: A systematic literature review and a research agenda. Government Information Quarterly, 38(3), 101577. https://doi.org/10.1016/j.giq.2021.101577