TS. Lê Toàn Thắng
TS. Cồ Huy Lệ
Học viện Hành chính Quốc gia
(Quanlynhanuoc.vn) – Đơn vị sự nghiệp công lập, theo quan niệm chung nhất là tổ chức do Nhà nước lập ra, thay mặt Nhà nước cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cho xã hội hoặc phục vụ hoạt động của cơ quan nhà nước; hoạt động chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước, không nhằm mục tiêu lợi nhuận. Đơn vị sự nghiệp công lập ở Việt Nam thường có tên gọi là trường, học viện, bệnh viện, trung tâm, viện nghiên cứu, đài, báo, đoàn nghệ thuật, thư viện, trung tâm, trạm, trại nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, thủy lợi,… Việc nghiên cứu áp dụng mô hình quản trị doanh nghiệp vào các đơn vị sự nghiệp công lập là cần thiết, phù hợp với yêu cầu của thực tiễn hiện nay.
Từ khóa: Quản trị doanh nghiệp; mô hình quản trị doanh nghiệp; đơn vị sự nghiệp công lập.
1. Quản trị doanh nghiệp
(1) Quản trị doanh nghiệp.
Quản trị là một quá trình do một hay nhiều người thực hiện nhằm phối hợp các hoạt động của những người khác để đạt được những kết quả mà một người hoạt động riêng lẻ không thể nào đạt được. Quản trị là sự tác động của chủ thể quản trị đến đối tượng quản trị nhằm thực hiện các mục tiêu đã đề ra một cách tối ưu trong điều kiện biến động của môi trường. Quản trị tổ chức là quản trị những hoạt động phát sinh từ sự tập hợp tự giác của một nhóm người một cách có ý thức nhằm hoàn thành mục tiêu chung của tổ chức1.
Quản trị doanh nghiệp, hiểu một cách chung nhất là tổng hợp những hoạt động được thực hiện nhằm đạt được những mục tiêu xác định thông qua sự nỗ lực của những người khác trong doanh nghiệp. Quản trị doanh nghiệp chính là nhằm bảo đảm hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh cao hơn2.
Như vậy, quá trình thực hiện chức năng quản trị doanh nghiệp cũng tương đồng với các chức năng của quản lý trong các đơn vị sự nghiệp công lập, gồm 4 nội dung cơ bản như một quá trình liên tục: hoạch định (xác định các mục tiêu hành động); tổ chức (điều phối các hoạt động và nguồn lực); lãnh đạo (quản lý, tạo động lực và chỉ đạo); kiểm tra (giám sát và đánh giá các hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập).
(2) Chức năng quản trị doanh nghiệp.
Chức năng hoạch định chiến lược nhằm xác định mục tiêu, phương hướng và hoạch định ra chiến lược để đạt tới mục tiêu cho doanh nghiệp cũng như dự đoán các khả năng có thể xảy ra, đồng thời lên kế hoạch dự trù cho chúng.
Chức năng tổ chức gồm tổ chức bộ máy và xây dựng kết cấu doanh nghiệp với các cấp bậc, thứ tự, vị trí, trong đó mô tả rõ ràng quyền hạn, trách nhiệm và phúc lợi của mỗi vị trí. Xây dựng và ban hành chính sách, các cơ chế phối hợp trong doanh nghiệp để bảo đảm toàn bộ các hoạt động được thực hiện một cách hiệu quả nhất.
Chức năng quản lý và lãnh đạo nhân sự được hoạt động theo quy định, theo đó, nhà quản trị thực hiện nhiều hoạt động liên quan đến cơ chế, chính sách, hành vi, phong cách làm việc và quản trị nhằm khuyến khích nhân viên nỗ lực làm việc.
Chức năng kiểm soát và điều chỉnh: thông qua việc thường xuyên kiểm tra và giám sát quá trình hoạt động của doanh nghiệp, nhằm đánh giá khách quan và cập nhật kịp thời các điểm mạnh, những điểm bất cập để có thể tiến hành điều chỉnh và cải thiện tốt hơn các hoạt động của doanh nghiệp.
2. Một số mô hình quản trị doanh nghiệp hiện nay
Một là, mô hình quản trị doanh nghiệp theo chức năng là loại mô hình cơ cấu tổ chức mà từng bộ phận chức năng trong doanh nghiệp được tách riêng ra do một bộ phận quản lý riêng biệt.
Đặc điểm của mô hình: các nhân viên chức năng cần có chuyên môn sâu, thành thạo nghiệp vụ.
Ưu điểm của mô hình: bảo đảm tính chuyên môn và chuyên nghiệp nhằm nâng cao chất lượng công việc trong doanh nghiệp. Trong đó, các thành viên phát huy năng lực chuyên môn của mình và nhận biết rõ về định hướng cũng như nhiệm vụ của bộ phận.
Nhược điểm của mô hình: hạn chế quá trình giao tiếp tạo lên rào cản trong quá trình phối hợp công việc giữa các bộ phận chức năng khác nhau.
Hai là, mô hình quản trị doanh nghiệp theo cấu trúc phân cấp là mô hình chứa một chuỗi chỉ huy trực tiếp từ cấp cao nhất của tổ chức xuống cấp dưới.
Đặc điểm của mô hình: cấu trúc phân cấp hoạt động tốt để có thể duy trì sự kiểm soát chặt chẽ trong quản lý.
Ưu điểm của mô hình: cấu trúc thứ bậc giúp nhân viên hiểu được các cấp lãnh đạo khác nhau trong doanh nghiệp. Trách nhiệm giải trình cho các hành động hoặc quyết định ở các cấp quản lý khác nhau trong doanh nghiệp. Tạo cơ hội cho nhân viên chuyên môn hóa và phát triển chuyên môn trong lĩnh vực của họ trong doanh nghiệp.
Nhược điểm của mô hình: mô hình này gây tốn kém chi phí do có nhiều tầng, cấp quản lý trong doanh nghiệp. Bên cạnh đó, việc phân chia nhân viên thành các phòng, ban và cấp độ khác nhau có thể dẫn đến tình trạng thiếu giao tiếp với nhân viên.
Ba là, mô hình quản trị doanh nghiệp theo cấu trúc ma trận là một cấu trúc công việc trong đó các thành viên báo cáo cho nhiều người quản lý. Thông tin sẽ được luân chuyển theo cả chiều dọc (tuyến chức năng) và chiều ngang (tuyến sản phẩm/cơ sở hoạt động).
Đặc điểm của mô hình: trong loại hình tổ chức này, các thành viên trong nhóm báo cáo công việc của họ cho người quản lý và cho trưởng bộ phận của họ. Với cơ cấu tổ chức này có thể giúp doanh nghiệp tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới mà không cần các nhóm phải phối hợp.
Ưu điểm của mô hình: một tổ chức ma trận có thể giúp hiểu rõ hơn các mục tiêu của dự án. Với mô hình này, các nhóm làm việc gồm nhiều chuyên gia từ các bộ phận khác nhau, do đó sử dụng hiệu quả các nguồn lực của doanh nghiệp.
Nhược điểm của mô hình: với sự phức tạp của ma trận có thể dẫn đến thời gian phản hồi cao, có khả năng làm chậm trễ hoạt động của doanh nghiệp; các thành viên trong nhóm phải báo cáo cho hai người quản lý làm cho tổ chức ma trận trở nên phức tạp hơn.
Bốn là, mô hình quản trị doanh nghiệp trên nền tảng số, là quản lý tập trung toàn bộ đơn vị, phòng, ban, cá nhân trên cùng một nền tảng hợp nhất, tự động hóa quy trình tác nghiệp, lưu trữ thông tin, dữ liệu,… trên nền tảng số.
Đặc điểm của mô hình: mô hình này giúp mọi hoạt động quản lý của lãnh đạo, nhân viên trong doanh nghiệp từ khâu trình ký, phê duyệt, ban hành, lưu trữ, tìm kiếm văn bản hay đến Giao – Nhận – Phối hợp – Cập nhập tiến độ công việc, đánh giá kết quả cũng đều được thực hiện ngay trên phần mềm. Mô hình này giúp nâng cao năng suất, chất lượng thực hiện công việc, tiết kiệm thời gian, chi phí quản trị cho doanh nghiệp
Năm là, mô hình quản trị doanh nghiệp Holacracy3 được đưa ra bởi Brian Robertson – một doanh nhân công nghệ. Mô hình quản trị doanh nghiệp Holacracy còn được gọi là mô hình quản trị toàn qu